Adhyaya 234

Verse 1

ब्रह्मोवाच । पितॄणां तर्पणं कुर्याच्छ्रद्धायुक्तेन चेतसा । स्नानावसाने नित्यं च गुप्ते देवे महाफलम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: শ্ৰদ্ধাযুক্ত চিত্তে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব লাগে; আৰু স্নানসমাপ্তিত নিত্যই কৰিব—গুপ্ত অন্তৰ্দেৱৰ সান্নিধ্যত ই মহাফলদায়ক।

Verse 2

संगमे सरितोस्तत्र पितॄन्संतर्प्य देवताः । जपहोमादिकर्माणि कृत्वा फलमनंतकम्

সেই নদীৰ সঙ্গমত পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰি আৰু দেবতাসকলক পূজা-অর্চনা কৰি, জপ-হোম আদি কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে অনন্ত ফল লাভ হয়।

Verse 3

गोविंदस्मरणं कृत्वा पश्चात्कार्याः शुभाः क्रियाः । एष एव पितृदेवमनुष्यादिषु तृप्तिदः

প্ৰথমে গোবিন্দৰ স্মৰণ কৰি তাৰ পাছত শুভ ক্ৰিয়া সম্পাদন কৰা উচিত। এই স্মৰণেই পিতৃ, দেবতা আৰু মানুহ আদি সকলোকে তৃপ্তি দান কৰে।

Verse 4

श्रद्धां धर्मयुतां नाम स्मृतिपूतानि कारयेत् । कर्माणि सकलानीह चातुर्मास्ये गुणोत्तरे

ধৰ্মযুত শ্ৰদ্ধা পোষণ কৰা উচিত আৰু পবিত্ৰ স্মৰণে শুদ্ধ হোৱা সকলো কৰ্ম ইয়াত সম্পাদন কৰা উচিত। উত্তম চাতুৰ্মাস্য পবিত্ৰ ঋতুত এই আচৰণ বিশেষ পুণ্যদায়ক হয়।

Verse 5

सत्संगो द्विजभक्तिश्च गुरुदेवाग्नि तर्पणम् । गोप्रदानं वेदपाठः सत्क्रियासत्यभाषणम्

সৎসঙ্গ, দ্বিজভক্তি, গুৰু-দেৱতা-অগ্নিত তৰ্পণ; গোদান, বেদপাঠ, সৎক্ৰিয়া আৰু সত্যভাষণ—এইবোৰেই প্ৰশংসিত ধৰ্মৰ ৰূপ।

Verse 6

गोभक्तिर्दानभक्तिश्च सदा धर्मस्य साधनम् । कृष्णे सुप्ते विशेषेण नियमोऽपि महा फलः

গো-ভক্তি আৰু দান-ভক্তি সদায় ধৰ্মৰ সাধন। আৰু চাতুৰ্মাস্যত কৃষ্ণ নিদ্ৰিত থাকোঁতে বিশেষকৈ নিয়ম-ব্ৰতও মহাফল দান কৰে।

Verse 7

नारद उवाच । नियमः कीदृशो ब्रह्मन्फलं च नियमेन किम् । नियमेन हरिस्तुष्टो यथा भवति तद्वद

নাৰদে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ! নিয়ম কেনেকুৱা? আৰু নিয়ম পালনে কি ফল লাভ হয়? নিয়মৰ দ্বাৰা হৰি কেনেকৈ সন্তুষ্ট হয়, সেয়া কওক।”

Verse 8

ब्रह्मोवाच । नियमश्चक्षुरादीनां क्रियासु विविधासु च । कार्यो विद्यावता पुंसा तत्प्रयोगान्महासुखम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “নিয়ম হৈছে চকু আদি ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ আৰু নানাবিধ কৰ্মত আচৰণৰ শৃঙ্খলিত নিয়ন্ত্ৰণ। বিদ্যাৱান পুৰুষে ইয়াক পালন কৰিব লাগে; ইয়াৰ যথাযথ প্ৰয়োগে মহাসুখ জন্মায়।”

Verse 9

एतत्षड्वर्गहरणं रिपुनिग्रहणं परम् । अध्यात्ममूलमेतद्धि परमं सौख्यकारणम्

এই (নিয়ম) ষড়্বৰ্গৰ হৰণ কৰে আৰু অন্তৰৰ শত্রুসকলক দমন কৰাৰ সৰ্বোচ্চ উপায়। অধ্যাত্মমূলত স্থিত হৈ ই নিশ্চয়েই পৰম সুখৰ কাৰণ।

Verse 10

तत्र तिष्ठंति नियतं क्षमासत्यादयो गुणाः । विवेकरूपिणः सर्वे तद्विष्णोः परमं पदम्

তাত নিয়তভাৱে ক্ষমা, সত্য আদি গুণসমূহ স্থিত থাকে—সকলো বিবেকস্বৰূপ। সেই অৱস্থাই বিষ্ণুৰ পৰম পদ, পৰম ধাম।

Verse 11

कृत्वा भवति यज्ञान्यत्कृतकृत्यत्वमत्र तत् । स्यात्तस्य तत्पूर्वजानां येन ज्ञातमिदं पदम्

ইয়াক সম্পন্ন কৰিলে মানুহে ‘কৃতকৃত্য’—কৰিবলগীয়া কৰ্ম সম্পন্ন—অৱস্থা লাভ কৰে; যেন আন যজ্ঞসমূহো তাতেই পূৰ্ণ হ’ল। আৰু তাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰো কল্যাণ হয়, কিয়নো এই পৰম পদ উপলব্ধ হয়।

Verse 12

तन्मुहूर्त्तमपि ध्यात्वा पापं जन्मशतोद्भवम् । भस्म साद्याति विहितं निरंजननिषेवणात्

সেই এক মুহূৰ্ত্তো ধ্যান কৰিলেই, শত জন্মৰ পৰা উদ্ভৱ পাপ ভস্ম হৈ যায়—নিৰঞ্জন (কলুষহীন) প্ৰভুৰ ভক্তিপূৰ্ণ আশ্ৰয় লোৱাত।

Verse 13

प्रत्यहं संकुचत्यस्य क्षुत्पिपासादिकः श्रमः । स योगी नियमी नित्यं हरौ सुप्ते विशिष्यते

দিনে দিনে তাৰ ক্ষুধা-পিপাসা আদি জনিত ক্লান্তি সংকুচিত হয়। এনে নিয়মপালক যোগী—সদা সংযমী—চাতুৰ্মাস্যত, যেতিয়া হৰি নিদ্ৰিত বুলি কোৱা হয়, বিশেষ মহিমা লাভ কৰে।

Verse 14

चातुर्मास्ये नरो भक्त्या योगाभ्यासरतो न चेत् । तस्य हस्तात्परिभ्रष्टममृतं नात्र संशयः

চাতুৰ্মাস্যত যদি মানুহে ভক্তিৰে যোগাভ্যাসত ৰত নহয়, তেন্তে তাৰ হাতৰ পৰা অমৃতেই সৰি গ’ল—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 15

मनो नियमितं येन सर्वेच्छासु सदागतम् । तस्य ज्ञाने च मोक्षे च कारणं मन एव हि

যিজনে মনক—যি সদায় সকলো ইচ্ছাৰ মাজত ঘূৰি ফুৰে—নিয়ন্ত্ৰিত কৰিলে, তাৰ জ্ঞান আৰু মোক্ষ দুয়োটাৰ কাৰণো নিশ্চয় মনেই।

Verse 16

मनोनियमने यत्नः कार्यः प्रज्ञावता सदा । मनसा सुगृहीतेन ज्ञानाप्तिरखिला ध्रुवम्

প্ৰজ্ঞাৱানে সদায় মন-নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে চেষ্টা কৰিব লাগে। মন ভালদৰে বশত থাকিলে, সম্পূৰ্ণ জ্ঞানলাভ নিশ্চিত।

Verse 17

तन्मनः क्षमया ग्राह्यं यथा वह्निश्च वारिणा । एकया क्षमया सर्वो नियमः कथितो बुधैः

মনক ক্ষমাৰে দমন কৰিব লাগে, যেনেকৈ অগ্নি পানীৰে নিবাৰিত হয়। একেটা ক্ষমা-গুণেই বুধসকলে কৈছে—সকলো নিয়ম সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 18

सत्यमेकं परो धर्मः सत्यमेकं परं तपः । सत्यमेकं परं ज्ञानं सत्ये धर्मः प्रतिष्ठितः

সত্যই পৰম ধৰ্ম; সত্যই পৰম তপস্যা। সত্যই পৰম জ্ঞান; সত্যৰ ওপৰতেই ধৰ্ম দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 19

धर्ममूलमहिंसा च मनसा तां च चितयन् । कर्मणा च तथा वाचा तत एतां समाचरेत्

অহিংসাই ধৰ্মৰ মূল। সেয়ে মনত তাক ধ্যান কৰি, কৰ্ম আৰু বাক্যৰ দ্বাৰাও তাকেই আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 20

परस्वहरणं चौर्यं सर्वदा सर्वमानुषैः । चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मदेवस्ववर्जनम्

পৰধন হৰণ কৰাই চৌৰ্য; সদায় সকলো মানুহে তাক বর্জন কৰিব লাগে। চাতুৰ্মাস্যত বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণ আৰু দেৱসম্পত্তি (মন্দিৰৰ) অপহৰণৰ পৰা নিবৃত্ত থাকিব।

Verse 21

अकृत्यकरणं चैव वर्जनीयं सदा बुधैः । अहीनः सर्वकार्येषु यः सदा विप्र वर्तते

যি কৰা উচিত নহয়, তাক কৰা বুধসকলে সদায় বর্জনীয় বুলি কৈছে। হে ব্ৰাহ্মণ, যি সকলো কৰ্তব্যত সদা সতৰ্ক আৰু অলসতাহীন হৈ থাকে, সেয়াই যথাযথভাৱে জীৱন যাপন কৰে।

Verse 22

स च योगी महाप्राज्ञः प्रज्ञाचक्षुरहं नधीः । अहंकारो विषमिदं शरीरे वर्त्तते नृणाम्

সেই যোগী মহাপ্ৰাজ্ঞ, বিবেক-চক্ষুৰে দেখে—‘মই বুদ্ধি নহওঁ।’ কিয়নো অহংকাৰ এক সূক্ষ্ম বিষ, যি মানুহৰ দেহত বাস কৰে।

Verse 23

तस्मात्स सर्वदा त्याज्यः सुप्ते देवे विशेषतः । अनीहया जितक्रोधो जितलोभो भवेन्नरः

সেয়ে সৰ্বদা ত্যাগ কৰিব লাগে—বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত যেতিয়া প্ৰভু দিৱ্য নিদ্ৰাত থাকেন। অনীহা, অস্থিৰ চেষ্টাৰহীনতাৰে মানুহে ক্ৰোধ জয় কৰি লোভো জয় কৰা হ’ব লাগে।

Verse 24

तस्य पापसहस्राणि देहाद्यांति सहस्रधा । मोहं मानं पराजित्य शमरूपेण शत्रुणा

তেওঁৰ বাবে পাপৰ সহস্ৰ সহস্ৰ দেহৰ পৰা নানা প্ৰকাৰেযে আঁতৰি যায়, যেতিয়া মোহ আৰু মান ‘শম’—অন্তৰ শান্তি আৰু সংযম—ৰূপী শত্রুৱে পৰাজিত কৰে।

Verse 25

विचारेण शमो ग्राह्यः सन्तोषेण तथा हि सः । मात्सर्यमृजुभावेन नियच्छेत्स मुनीश्वरः

বিবেচনাৰ দ্বাৰা শম (সংযম) গ্ৰহণ কৰিব লাগে, আৰু সেয়া সন্তোষেৰে স্থিৰ থাকে। মুনীশ্বৰে সৰলতা আৰু মৃদুভাৱে মাত্সৰ্য (ঈৰ্ষা) নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব।

Verse 26

चातुर्मास्ये दयाधर्मो न धर्मो भूतविद्रुहाम् । सर्वदा सर्व दानेषु भूतद्रोहं विवर्जयेत्

চাতুৰ্মাস্যত দয়া-ধৰ্মই মুখ্য; জীৱসকলৰ প্ৰতি বিদ্বেষীসকলৰ কোনো সত্য ধৰ্ম নাই। সৰ্বদা, সকলো দানত, ভূতদ্ৰোহ (জীৱহিংসা) সম্পূৰ্ণ বর্জন কৰিব লাগে।

Verse 27

एतत्पापसहस्राणां मूलं प्राहुर्मनीषिणः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या भूतदया नृभिः

মনীষীসকলে কয় যে ইহাই সহস্ৰ পাপৰ মূল। সেয়ে মানুহে সৰ্ব প্ৰয়াসে সকলো জীৱৰ প্ৰতি দয়া পালন কৰা উচিত।

Verse 28

सर्वेषामेव भूतानां हरिर्नित्यं हृदि स्थितः । स एव हि पराभूतो यो भूतद्रोहकारकः

সকলো ভুত-প্ৰাণীৰ হৃদয়ত হৰি সদায় অৱস্থিত। যি জীৱদ্ৰোহ কৰে, সেয়াই সত্যই পৰাভূত—অন্তৰ্যামী প্ৰভুক অপমান কৰে।

Verse 29

यस्मिन्धर्मे दया नैव स धर्मो दूषितो मतः । दयां विना न विज्ञानं न धर्मो ज्ञानमेव च

যি ধৰ্মত দয়া নাই, সেই ধৰ্মক দুষিত বুলি ধৰা হয়। দয়া বিনা ন সত্য বিচাৰ, ন ধৰ্ম, নৈব সত্য আধ্যাত্মিক জ্ঞান।

Verse 30

तस्मात्सर्वात्मभावेन दयाधर्मः सनातनः । सेव्यः स पुरुषैर्नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

সেয়ে সৰ্বাত্মভাৱে দয়া-ধৰ্ম সনাতন; মানুহে সদায় ইয়াক সেৱা-আচৰণ কৰিব লাগে, বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত।

Verse 234

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये चातुर्मास्यमाहात्म्ये शेपशाय्युपाख्याने ब्रह्म नारदसंवादे चातुर्मास्यनियमविधिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্য অংশত, শেষশায়ী উপাখ্যান আৰু ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদত ‘চাতুৰ্মাস্য নিয়ম-বিধিৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নাম অধ্যায় ২৩৪ সমাপ্ত হ’ল।