Adhyaya 230
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 230

Adhyaya 230

এই অধ্যায়ত অন্ধক-বধৰ পাছৰ কাহিনী আগবাঢ়ে আৰু অন্ধকৰ পুত্ৰ বৃকক অৱশিষ্ট অসুৰ-ৰূপে দেখুওৱা হয়। সি প্ৰথমে সাগৰৰ ভিতৰত অতি সুৰক্ষিত আশ্ৰয়ত লুকাই থাকে; পাছত জম্বুদ্বীপলৈ আহি, আগতে অন্ধকে য’ত তপস্যা কৰিছিল সেই হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰক সিদ্ধিদায়ক স্থান বুলি নিশ্চিত কৰে। গোপনে বৃকে ক্ৰমে ক্ৰমে কঠোৰ তপস্যা কৰে—প্ৰথমে জলাহাৰে, তাৰ পাছত বায়ুহাৰে—দেহনিগ্ৰহ আৰু একাগ্ৰতাৰে কমলসম্ভৱ পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ধ্যান কৰি দীঘলীয়া সময় স্থিৰ থাকে। দীঘলীয়া তপস্যাত প্ৰসন্ন হৈ ব্ৰহ্মা প্ৰকট হয়, অতিতীব্ৰ তপ ত্যাগ কৰিবলৈ উপদেশ দিয়ে আৰু বৰ প্ৰদান কৰে। বৃকে জৰা আৰু মৃত্যুৰ পৰা মুক্তি বিচাৰে; ব্ৰহ্মাই সেই বৰ দি অন্তৰ্ধান হয়। বৰবলে শক্তিমান হৈ বৃকে ৰৈৱতক পৰ্বতত পৰিকল্পনা কৰি ইন্দ্ৰৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ে। বৃকৰ অবধ্যতা বুজি ইন্দ্ৰে অমৰাৱতী ত্যাগ কৰি দেৱসকলৰ সৈতে ব্ৰহ্মলোকত শৰণ লয়। বৃকে দেৱলোকত প্ৰৱেশ কৰি ইন্দ্ৰাসন গ্ৰহণ কৰে, শুক্ৰাচাৰ্যৰ পৰা অভিষেক পায়, আৰু আদিত্য-ৱসু-ৰুদ্ৰ-মৰুতৰ পদত দৈত্যসকলক নিযুক্ত কৰি যজ্ঞভাগৰ বিন্যাসো শুক্ৰৰ আদেশত সলনি কৰে। এই অধ্যায়ে বৰদানের শক্তি আৰু বিপদ, তপস্যাজনিত ক্ষমতাৰ নৈতিক দ্ব্যর্থতা, আৰু বিশ্বশাসনৰ ভঙ্গুৰতা প্ৰকাশ কৰে।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । एवं गणत्वमापन्ने ह्यन्धके दानवोत्तमे । तस्य पुत्रो वृकोनाम निरुत्साहो द्विषज्जये

সূতে ক’লে: এইদৰে দানৱশ্ৰেষ্ঠ অন্ধকে গণত্ব লাভ কৰাৰ পাছত, তাৰ পুত্ৰ বৃক নামৰ জন শত্রুজয়ৰ বিষয়ে নিৰুৎসাহ হ’ল।

Verse 2

भयेन महता युक्तो हतशेषैश्च दानवैः । प्रविवेश समुद्रांतं सुदुर्गं ब्राह्मणोत्तमाः

মহাভয়ে আচ্ছন্ন হৈ আৰু অৱশিষ্ট দানৱসকলক লগত লৈ, হে ব্ৰাহ্মণোত্তমসকল, তেওঁ সাগৰেৰে বেষ্টিত এক অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিলে—অতি দুৰ্গম এক দুৰ্গসদৃশ আশ্ৰয়।

Verse 3

ततः शक्रः प्रहृष्टात्मा प्रणम्य वृषभध्वजम् । तस्यादेशं समासाद्य प्रविवेशामरावतीम्

তেতিয়া শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আনন্দিতচিত্তে বৃষভধ্বজ প্ৰভু শিৱক প্ৰণাম কৰিলে। তেওঁৰ আদেশ লাভ কৰি তেওঁ অমৰাৱতীত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 4

चकार च सुखी राज्यं त्रैलोक्येऽपि द्विजोत्तमाः । यज्ञभागान्पुनर्लेभे यथार्थं च धरातले

আৰু, হে দ্বিজোত্তমসকল, তেওঁ ত্ৰিলোকৰ ওপৰতো সুখেৰে ৰাজ্য শাসন কৰিলে। পৃথিৱীত তেওঁ যজ্ঞৰ ন্যায্য ভাগ পুনৰ বিধিপূৰ্বক লাভ কৰিলে।

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु ह्यंधकस्य सुतो वृकः । निष्क्रम्य सागरात्तूर्णं जंबुद्वीपं समागतः

ঠিক সেই সময়তে অন্ধকৰ পুত্ৰ বৃক সাগৰৰ পৰা তৎক্ষণাৎ ওলাই আহি জম্বুদ্বীপত উপস্থিত হ’ল।

Verse 6

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं मत्वा पुण्यं सुसिद्धिदम् । पित्रा यत्र तपस्तप्तमंधकेन दुरात्मना

হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰক পবিত্ৰ আৰু উৎকৃষ্ট সিদ্ধিদায়ক বুলি ভাবি তেওঁ তাত গ’ল—য’ত তেওঁৰ পিতা দুষ্টচিত্ত অন্ধকে পূৰ্বে তপস্যা কৰিছিল।

Verse 7

सगुप्तस्तु तपस्तेपेऽयथा वेत्ति न कश्चन । ध्यायमानः सुरश्रेष्ठं भक्त्या कमलसंभवम्

কিন্তু তেওঁ গোপনে তপস্যা কৰিলে, যেন কোনোবাই নাজানে। ভক্তিৰে তেওঁ কমলজন্মা ব্ৰহ্মাক—দেৱসকলৰ শ্ৰেষ্ঠক—ধ্যান কৰিছিল।

Verse 8

यावद्वर्षसहस्रांतं जलाहारो द्वितीयकम् । तपस्तेपे स दैत्येन्द्रो ध्यायमानः पितामहम्

এহাজাৰ বছৰ পৰ্যন্ত, জলকেই দ্বিতীয় (এবং একমাত্ৰ) আহাৰ কৰি, দানৱৰ অধিপতিয়ে কঠোৰ তপস্যা কৰিলে, পিতামহ ব্ৰহ্মাক ধ্যান কৰি।

Verse 9

वायुभक्षस्ततो जातस्तावत्कालं द्विजोत्तमाः । अंगुष्ठाग्रेण भूपृष्ठं स्पर्शमानो जितेन्द्रियः

তাৰ পিছত, হে দ্বিজোত্তমসকল, সিমান সময়লৈকে তেওঁ বায়ুকেই আহাৰ কৰি থাকিল; ইন্দ্ৰিয় জয় কৰি, কেৱল বুঢ়া আঙুলিৰ আগৰে মাটিৰ পৃষ্ঠ স্পৰ্শ কৰিছিল।

Verse 10

एवं च पञ्चमे प्राप्ते सहस्रे द्विजसत्तमाः । ब्रह्मा तस्य गतस्तुष्टिं दृष्ट्वा तस्य तपो महत्

এইদৰে, হে দ্বিজসত্তমসকল, পঞ্চম সহস্ৰ (বছৰ) সম্পূৰ্ণ হোৱাত, তাৰ মহৎ তপস্যা দেখি ব্ৰহ্মা তেওঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হল।

Verse 11

ततोऽब्रवीत्तमागत्य तां गर्तां ब्राह्मणोत्तमाः । भोभो वृक निवर्तस्व तपसोऽस्मात्सुदारुणात्

তাৰ পিছত, হে ব্ৰাহ্মণোত্তমসকল, তেওঁ সেই গৰ্তৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে— “হে বৃক, এই অতি ভয়ংকৰ তপস্যাৰ পৰা নিবৃত্ত হওক।”

Verse 12

वरं वरय भद्रं ते यो नित्यं मन सि स्थितः

“বৰ বাছি লওক; তোমাৰ মঙ্গল হওক—যি বৰ সদায় তোমাৰ মনত স্থিৰ হৈ আছে।”

Verse 13

वृक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । जरामरणहीनं मां तत्कुरुष्व पितामह

ৱৃকে ক’লে: “হে দেৱ! যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হোৱা, যদি মোক বৰ দিয়া উচিত হয়, তেন্তে হে পিতামহ! মোক জৰা আৰু মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত কৰি দিয়া।”

Verse 14

श्रीब्रह्मोवाच । मम प्रसादतो वत्स जरामरणवर्जितः । भविष्यसि न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

শ্ৰী ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে বৎস! মোৰ কৃপাৰ বলত তুমি জৰা-মৃত্যুৰ পৰা বর্জিত হ’বা; কোনো সন্দেহ নাই। মই যি ক’লোঁ সেয়া সত্যই।”

Verse 15

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा तत्रैवांतरधी यत । वृकोऽपि कृतकृत्यस्त्वागतश्च स्वगृहं पितुः

এইদৰে কৈ ব্ৰহ্মা তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। আৰু ৱৃকো নিজৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হোৱা বুলি জানি, পিতৃৰ গৃহলৈ উভতি আহিল।

Verse 16

गिरिं रैवतकं नाम सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् । तत्र गत्वा निजामात्यैः समं मन्त्र्य च सत्व रम् । इन्द्रोपरि ततश्चक्रे यानं युद्धपरीप्सया

সকলো ঋতুৰ ফুলে উজ্জ্বল ‘ৰৈৱতক’ নামৰ পৰ্বতলৈ সি গ’ল। তাত নিজৰ আমাত্যসকলৰ সৈতে শীঘ্ৰে পৰামৰ্শ কৰি, যুদ্ধৰ আকাঙ্ক্ষাৰে ইন্দ্ৰৰ ওপৰত অভিযান আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 17

इंद्रोऽपि च परिज्ञाय दानवं तं महाबलम् । जरामृत्युपरित्यक्तं प्रभावात्परमेष्ठिनः

ইন্দ্ৰইও বুজি পালে যে সেই মহাবলী দানৱজন পৰমেষ্ঠিন (ব্ৰহ্মা)ৰ প্ৰভাৱত জৰা-মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰিছে।

Verse 18

परित्यज्य भयाच्चैव पुरीं चैवामरावतीम् । ब्रह्मलोकं गतस्तूर्णं देवैः सर्वैः समन्वितः

ভয়ত আতঙ্কিত হৈ তেওঁ অমৰাৱতী নগৰী ত্যাগ কৰি, সকলো দেৱতাসহ তৎক্ষণাৎ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो वृकश्च त्रिदशालये । ससैन्यपरिवारेण प्रहृष्टेन समन्वितः

সেই সময়তে বৃক ত্ৰিদশালয়ত উপস্থিত হ’ল, নিজৰ সেনা আৰু পৰিবাৰ-সহচৰসহ, আনন্দে উল্লসিত।

Verse 20

ततश्चैंद्रपदे तस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः । शुक्रात्प्राप्याभिषेकं च पुष्पस्नानसमुद्भवम्

তাৰ পাছত তেওঁ নিজেই ইন্দ্ৰৰ সেই সিংহাসনত বহিল; আৰু শুক্ৰৰ পৰা পুষ্পস্নান-উদ্ভৱ অভিষেক, অৰ্থাৎ অভিষেক-তিলক, লাভ কৰিলে।

Verse 21

सोऽभिषिक्तस्तु शुक्रेण देवराज्यपदे वृकः । स्थापयामास दैतेयान्देवतानां पदेषु च

শুক্ৰে অভিষিক্ত কৰি দিয়াত বৃক দেৱৰাজ্যৰ পদত অধিষ্ঠিত হ’ল; আৰু তেওঁ দৈত্যসকলক দেৱতাসকলৰেই পদ আৰু স্থানত স্থাপন কৰিলে।

Verse 22

आदित्यानां वसूनां च रुद्राणां मरुतामपि । यज्ञभागकृते विप्राः शुक्रशासनमाश्रिताः

আদিত্য, বসু, ৰুদ্ৰ আৰু মৰুতসকলৰ বাবে যজ্ঞভাগ নিৰ্ধাৰণৰ কাৰ্যত, হে বিপ্ৰসকল, ব্ৰাহ্মণসকলে শুক্ৰৰ শাসন-আদেশ আশ্ৰয় কৰিলে।

Verse 230

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने वृकेन्द्रराज्यलंभनवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ ভাগ—নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰৰ তীৰ্থমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘জলশায়ী’ উপাখ্যানত ‘বৃকৰ ইন্দ্ৰৰাজ্য লাভৰ বৰ্ণনা’ নামক দ্বিশত ত্ৰিংশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।