Adhyaya 229
সূতে বৰ্ণনা কৰে—শিৱ ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ গণসকলৰ সৈতে, ইন্দ্ৰপ্ৰমুখ দেৱতাসকলৰ সহায়ত, অমৰাৱতীৰ ফালে আগবাঢ়ে। দিৱ্য সেনা দেখি অন্ধকো চতুৰঙ্গিণী সেনা লৈ সন্মুখলৈ আহে আৰু দীৰ্ঘকাল ভয়ংকৰ যুদ্ধ চলে। শিৱৰ ত্ৰিশূলত বিদ্ধ হ’লেও ব্ৰহ্মাৰ বৰদানৰ প্ৰভাৱত অন্ধক মৰে নোৱাৰে; সেয়ে সংঘৰ্ষ বহু সময় ধৰি চলি থাকে। শেষত শিৱে অন্ধকক ত্ৰিশূলত গাঁথি ওপৰত ঝুলাই ৰাখে; তাৰ দেহ ক্ৰমে ক্ষয় হয়, বল কমে আৰু নিজৰ অধৰ্মৰ বোধ জাগে। তেতিয়া সি আক্রমণ ত্যাগ কৰি স্তৱ আৰু শৰণাগতি কৰে—কয় যে শিৱনাম উচ্চাৰণমাত্ৰেও মুক্তিৰ পথ উন্মুক্ত হয়, আৰু শিৱভক্তিবিহীন জীৱন আধ্যাত্মিকভাৱে নিষ্ফল। অন্ধকৰ শুদ্ধি আৰু বিনয় দেখি শিৱে তাক মুক্ত কৰি শৈৱ গণসমূহত পুনৰ স্থান দিয়ে। ‘ভৃঙ্গীৰিটি’ নাম দি স্নেহপূৰ্বক নিকটতা দান কৰে। এই অধ্যায়ে হিংসা-অহংকাৰৰ পৰা আত্মবোধ, অনুতাপ আৰু কৃপাৰ দ্বাৰা পুনঃসমাৱেশলৈ যোৱা নৈতিক ধাৰা প্ৰকাশ কৰে।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे शम्भुर्गणैः सर्वैः समावृतः । इन्द्राद्यैश्च सुरैः सर्वेः क्रोधसंरक्तलोचनः । जगाम वृषमारुह्य पुरीं चैवामरावतीम्
সূত ক’লে: সেই সময়তে শম্ভু সকলো গণেৰে আৱৃত হৈ, ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাসকলৰ সৈতে, ক্ৰোধে ৰঞ্জিত নয়নে, বৃষভত আৰোহণ কৰি অমৰাৱতী নগৰলৈ গ’ল।
Verse 2
अंधकोऽपि समालोक्य संप्राप्तां देववाहिनीम् । सगणां च महादेवं परितोषं परं गतः
অন্ধকেও দেৱবাহিনী আহি পোৱা দেখি, আৰু গণসহ মহাদেৱক দৰ্শন কৰি, পৰম সন্তোষে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 3
निश्चक्रामाथ युद्धाय बलेन चतुरंगिणा । वरं स्यंदनमारुह्य सुश्वेताश्ववहं शुभम्
তাৰ পাছত তেওঁ চতুৰঙ্গিণী সেনা লৈ যুদ্ধলৈ ওলাই গ’ল, আৰু শুভ, উজ্জ্বল শ্বেত অশ্বে টনা মনোৰম ৰথত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 4
ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह । गणैश्च विकृताकारैर्मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
তেতিয়া দেৱতা আৰু দানৱৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল; ভয়ংকৰ, বিকৃত আকাৰৰ গণসমূহৰ সৈতেো সংঘাত চলিল—য’ত পিছু হটা মানে মৃত্যুক আহ্বান কৰা।
Verse 6
एकवर्षसहस्रांतं यावद्युद्धमवर्तत । दिनेदिने क्षयं यांति तत्र देवा न दानवाः । ततो वर्षसहस्रांते संक्रुद्धः शशिशेखरः । त्रिशूलेन समुद्यम्य स्वहस्तेन व्यभेदयत्
এহেজাৰ বছৰ পৰ্যন্ত যুদ্ধ চলি থাকিল। দিনে দিনে তাত দেৱতাসকলেই ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’ল, দানৱ নহয়। তাৰ পাছত এহেজাৰ বছৰৰ অন্তত চন্দ্ৰশেখৰ প্ৰভু ক্ৰুদ্ধ হৈ ত্ৰিশূল উঠাই নিজ হাতে তাক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 7
स विद्धोऽपि स्वयं तेन त्रिशूलेन महासुरः । ब्रह्मणो वरमाहात्म्यान्नैव प्राणैविर्युज्यते
সেই ত্ৰিশূলে বিদ্ধ হ’লেও সেই মহাসুৰে প্ৰাণ ত্যাগ নকৰিলে, কিয়নো ব্ৰহ্মাৰ দান কৰা বৰৰ মহিমাই তাক ৰক্ষা কৰিছিল।
Verse 8
ततो भूयोऽपि चोत्थाय चक्रे युद्धं महात्मना । जघान च स संक्रुद्धो विशेषेण बहून्गणान्
তাৰ পাছত সি পুনৰ উঠি মহাত্মা প্ৰভুৰ সৈতে আকৌ যুদ্ধ কৰিলে; আৰু ক্ৰোধে বিশেষকৈ বহু গণক নিধন কৰিলে।
Verse 9
शंकरं ताडयामास गदाघातैर्मुहुर्मुहुः
সি বাৰে বাৰে গদাৰ আঘাতে শংকৰক প্ৰহাৰ কৰি থাকিল।
Verse 10
एवं वर्षसहस्रांतमभूत्सार्द्धं पिनाकिना । रौद्रं युद्धमन्धकस्य सर्वलोकभयावहम्
এইদৰে সহস্ৰ বছৰৰো অধিক কাল ধৰি, ধনুধাৰী পিনাকী প্ৰভু (শিৱ)ৰ সৈতে অন্ধকৰ ৰৌদ্ৰ যুদ্ধ চলি থাকিল—যি সকলো লোকৰ বাবে ভয়ংকৰ আছিল।
Verse 11
त्रिशूलभिन्नो दैत्यः स यदा मृत्युं न गच्छति । उत्थायोत्थाय कुरुते प्रहारान्गदया बली
ত্ৰিশূলৰে বিদীৰ্ণ হ’লেও সেই বলৱান দৈত্যে মৃত্যু নাপালে; বাৰে বাৰে উঠি সি গদাৰে প্ৰহাৰ কৰি থাকিল।
Verse 12
तथा तं शंकरो ज्ञात्वा मृत्युना परिवर्जितम् । ब्रह्मणो वरदानेन सर्वेषां च दिवौकसाम्
শংকৰে বুজিলে যে সি মৃত্যুৰ পৰা বঞ্চিত—ব্ৰহ্মাৰ বৰদানৰ বলত, আৰু সকলো দেৱতাৰ দুঃখৰ কাৰণ হৈ—তেওঁ তাৰ অমৃত্যুত্ব চিনিলে।
Verse 13
ततो निर्भिद्य शूलाग्रैः प्रोत्क्षिप्य गगनांगणे । छत्रवद्धारयामास लंबमानमधोमुखम् । अक्षरद्रुधिरं भूमौ गात्रेभ्यो वर्ष्मसंभवम्
তেতিয়া শূলৰ আগৰে বিদীৰ্ণ কৰি, শিৱে তাক গগনৰ মুকলি প্ৰাঙ্গণলৈ উছলাই দিলে আৰু ছত্ৰৰ দৰে ওপৰত ধৰি ৰাখিলে—ওলোটা মুখে ঝুলন্ত—তাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ পৰা জন্মা ৰক্ত ভূমিত টোপ টোপকৈ পৰি থাকিল।
Verse 14
यावद्वर्षसहस्रांते चर्मास्थि स्नायुरेव च । धातुत्रयं स्थितं तस्य नष्टमन्यच्चतुष्टयम्
সহস্ৰ বছৰৰ অন্তত তাৰ দেহত কেৱল চাম, হাড় আৰু স্নায়ুই ৰ’ল; তিনিধাতু স্থিৰ থাকিল, কিন্তু আন চাৰিটা নষ্ট হ’ল।
Verse 15
स ज्ञात्वा बल संहीनमात्मानं धातुसंक्षयात् । सामोपायं ततश्चके स्तुत्वा सार्धं पिनाकिना
ধাতুক্ষয়ৰ ফলত নিজকে বলহীন বুলি জানি, তেতিয়া তেওঁ সামোপায় গ্ৰহণ কৰিলে আৰু পিনাকীন (শিৱ)ৰ সন্মুখত স্তৱ কৰি প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 16
अन्धक उवाच । न त्वं देवो मया ज्ञातो वाग्दुष्टेन दुरात्मना । ईदृग्वीर्यसमोपेतस्तद्युक्तं भवता कृतम्
অন্ধকে ক’লে: “মই দুষ্টবাক্য আৰু দুৰাত্মা হৈ তোমাক দেৱ বুলি চিনিব নোৱাৰিলোঁ। এনে বীৰ্য্যসম্পন্ন হৈ তুমি যি কৰিলা, সেয়া তোমাৰ বাবে যথোচিত।”
Verse 17
अनुरूपं मदांधस्याविवेकस्य सुरोत्तम । स्ववीर्यमदयुक्तस्य विवेक रहितस्य च
“হে সুৰোত্তম! মদত অন্ধ আৰু বিবেকহীন জনৰ বাবেই ই যথোচিত—নিজ বীৰ্য্যৰ মদত মত্ত আৰু জ্ঞানবিহীন জনৰ।”
Verse 18
दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेवच । न तिष्ठति चिरं कालं यथाऽहं मदगर्वितः
“যি দুৰ্বিনীত, সি ধন-সমৃদ্ধি, বিদ্যা আৰু ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিলেও দীঘল সময় টিকি নাথাকে—যেনেকৈ মই, মদ-গৰ্বে ফুলা, টিকি নাথাকিলোঁ।”
Verse 19
पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसंभवः । त्राहि मां देव ईशान सर्वपापहरो भव
“মই পাপী; মই পাপকর্মী; মোৰ আত্মা পাপময়, পাপৰ পৰা উদ্ভৱ। হে দেৱ ঈশান! মোক ত্ৰাণ কৰা; মোৰ সকলো পাপ হৰণ কৰা।”
Verse 20
दुःखितोऽहं वराकोऽहं दीनोऽहं शक्तिवर्जितः । त्रातुमर्हसि मां देव प्रपन्नं शरणं विभो
মই দুখিত, মই দৰিদ্ৰ, মই অসহায় আৰু শক্তিহীন। হে দেৱ, হে বিভু! তোমাৰ শৰণত আত্মসমৰ্পিত মইক উদ্ধাৰ কৰা উচিত।
Verse 21
दुष्टोऽहं पापयुक्तोऽहं सांप्रतं परमेश्वर । तेन बुद्धिरियं जाता तवोपरि ममानघ
মই দুষ্ট, মই পাপযুক্ত, হে পৰমেশ্বৰ, এতিয়াও। সেয়েহে, হে নিৰ্দোষ প্ৰভু, মোৰ এই বুদ্ধি তোমাৰ দিশে উদ্ভৱ হৈছে।
Verse 22
सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना
যেতিয়া সকলো পাপ ক্ষয় হয়, তেতিয়া শিৱৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু স্থিৰ ধ্যানৰ ভাবনা জাগে।
Verse 23
नाममात्रमपि त्र्यक्ष यस्ते कीर्तयति प्रभो । सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति किं पुनः पूजने रतः
হে ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভু! যিয়ে কেৱল তোমাৰ নামমাত্ৰো কীৰ্তন কৰে, হে অধিপতি, সিও মুক্তি লাভ কৰে; তেন্তে যি তোমাৰ পূজাত ৰত, তাৰ কথা কিমান অধিক!
Verse 24
तव पूजा विहीनानां दिनान्यायांति यांति च । यानि देव मृतानां च तानि यांति न जीवताम्
যিসকল তোমাৰ পূজাহীন, তেওঁলোকৰ দিন কেৱল আহে আৰু যায়। হে দেৱ, সেয়া মৃতলোকৰ দিনৰ দৰে; সেয়া জীৱিতৰ দিন নহয়।
Verse 25
कुष्ठी वा रोगयुक्तो वा पंगुर्वा बधिरोऽपि वा । मा भूत्तस्य कुले जन्म शंभुर्यत्र न देवता
কুষ্ঠৰোগী হওঁ বা আন ৰোগে পীড়িত হওঁ, খোঁড়া হওঁ বা বধিৰো হওঁ—যি বংশত শম্ভুক দেৱতা বুলি পূজা নকৰে, তেনে কুলত মোৰ জন্ম নহওক।
Verse 26
तस्मान्मोचय मां देव स्वागतं कुरु सांप्रतम् । गतो मे दानवो भावस्त्यक्तं राज्यं तथा विभो
সেয়ে, হে দেৱ! মোক মুক্ত কৰ আৰু এতিয়াই সাদৰে গ্ৰহণ কৰ। হে বিভো, মোৰ ভিতৰৰ দানৱীয় ভাব গুচিল, আৰু মই ৰাজ্যো ত্যাগ কৰিলোঁ।
Verse 27
त्यक्ताः पुत्राश्च पौत्राश्च पत्न्यश्च विभवैः सह । त्रिः सत्येन सुरश्रेष्ठ तव पादौ स्पृशाम्यहम्
পুত্ৰ-পৌত্ৰ, পত্নীসকল আৰু ধন-ঐশ্বৰ্যসহ সকলো ত্যাগ কৰিলোঁ। হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, সত্যৰ শপথে মই তোমাৰ পদযুগল তিনিবাৰ স্পৰ্শ কৰোঁ।
Verse 28
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा तं गतकल्मषम् । उत्तार्य शनकैः शूलाद्विनयावनतं स्थितम्
তাৰ কথা শুনি আৰু তাক পাপমুক্ত বুলি জানি, প্ৰভুৱে ধীৰে ধীৰে তাক ত্ৰিশূলৰ পৰা নামাই দিলে; সি বিনয়ে নত হৈ তাত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 29
ततो नाम स्वयं चक्रे भृंगिरीटिरिति प्रभुः । अब्रवीच्च सदा मे त्वं वल्लभः संभविष्यसि
তাৰ পাছত প্ৰভুৱে নিজে তাৰ নাম ‘ভৃঙ্গীৰীটি’ ৰাখিলে আৰু ক’লে—‘তুমি সদায় মোৰ প্ৰিয় হৈ থাকিবা।’
Verse 30
नन्दिनोऽपि गजास्यस्य महाकालस्य पुत्रक । तिष्ठ सौम्य मया सौख्यं न स्मरिष्यसि बांधवान्
হে মহাকালৰ প্ৰিয় পুত্ৰ—নন্দিন আৰু গজাননৰো সদৃশ—হে সৌম্য, ইয়াতেই থাক। মোৰ সৈতে সুখত অৱস্থিত হৈ তই সংসাৰিক আত্মীয়-বান্ধৱক পুনৰ স্মৰণ নকৰিবি।
Verse 31
स तथेति प्रतिज्ञाय प्रणम्य शशिशेखरम् । तस्थौ सर्वगणैर्युक्तः प्रभुसंश्रयसंयुतः
সেইয়ে বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, চন্দ্ৰশেখৰ প্ৰভুক প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁ সকলো গণসহ তাতেই স্থিৰ হ’ল, পৰম প্ৰভুৰ আশ্ৰয়-ৰক্ষাত অৱস্থিত।
Verse 229
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये भृंगीरिट्युत्पत्तिवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকীয়া সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত “ভৃঙ্গীৰিটি-উৎপত্তিৰ বৰ্ণনা” নামৰ দুইশ উনত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।