Adhyaya 226
এই অধ্যায়ত ভর্তৃযজ্ঞে সপিণ্ডীকৰণৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে—ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰেত-অৱস্থা অন্ত পৰে আৰু মৃতকৰ পিতৃসম্বন্ধ (সপিণ্ডতা) স্থাপিত হয়। পিতৃসকলৰ স্বপ্নদৰ্শন আৰু যিসকলৰ পৰলোকগতি স্থিৰ নহয়, তেওঁলোকৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন উঠে; উত্তৰত কোৱা হয় যে এনে দৰ্শন সাধাৰণতে নিজৰ বংশ-সম্পৰ্কীয় পিতৃসকলৰ সৈতে জড়িত আৰু ফল কర్మানুসাৰেই হয়। পুত্ৰহীন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰতিনিধি/বিকল্পৰ উল্লেখ আছে; যথাযথ শ্রাদ্ধাদি ক্ৰিয়া লোপ পালে, বিশেষকৈ অকাল বা অস্বাভাৱিক মৃত্যুত, প্ৰেতনাশক প্ৰায়শ্চিত্ত ৰূপে ‘নাৰায়ণ-বলি’ বিধান কৰা হৈছে। তাৰ পিছত ধৰ্ম, পাপ আৰু জ্ঞানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত তিন গতি—স্বৰ্গ, নৰক আৰু মোক্ষ—ব্যাখ্যা কৰা হয়। যুধিষ্ঠিৰ-ভীষ্ম সংলাপৰ ভঙ্গীত যমৰ শাসনব্যৱস্থা, চিত্ৰ-বিচিত্ৰ নামৰ লেখক, ৰৌদ্ৰ আৰু সৌম্য কাৰ্য কৰা আঠ প্ৰকাৰ যমদূত, যমমাৰ্গ আৰু বৈতৰণী পাৰ হোৱাৰ বিৱৰণ আহে। একুশ নৰকৰ যাতনা আৰু তাৰ কర్మকাৰণ কোৱা হয়, লগতে নিৱাৰণৰ বাবে সময়ানুক্ৰমে শ্রাদ্ধ আৰু মাহেকীয়া/বহুমাহীয়া দানৰ ক্ৰম নিৰ্দেশ কৰা হয়। শেষত তীৰ্থযাত্ৰাক শুদ্ধিৰ উপায় বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
भर्तृयज्ञ उवाच । यतः सपिंडता प्रोक्ता पितृपिण्डैः समंततः । यावत्सपिण्डता नैव तावत्प्रेतः स तिष्ठति
ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: পিতৃ-পিণ্ডসমূহৰ সৈতে চাৰিওফালে যি মিলন, তাক ‘সপিণ্ডতা’ বুলি কোৱা হৈছে; যেতিয়ালৈকে সপিণ্ডতা নঘটে, তেতিয়ালৈকে সেই জীৱ প্ৰেত-অৱস্থাতেই স্থিত থাকে।
Verse 2
अपि धर्मसमोपेतस्तपसाऽपि समन्वितः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्ता मुनिभिस्तु सपिंडता
যদিও (মৃত ব্যক্তি) ধৰ্মে সমন্বিত আৰু তপস্যাতো সমৃদ্ধ আছিল, তথাপিও এই কাৰণতেই মুনিসকলে ‘সপিণ্ডতা’ বিধান কৰিছে।
Verse 3
यस्ययस्य च योऽन्यत्र योनिं प्राप्नोति मानवः । तत्रस्थस्तृप्तिमाप्नोति यद्दत्तं तस्य वंशजैः
মানৱে অন্যত্ৰ যি যি যোনি বা লোক লাভ কৰে, তাত স্থিত হৈ সি নিজৰ বংশজসকলৰ দান-কৃত অৰ্ঘ্য/পিণ্ডৰ দ্বাৰা তৃপ্তি লাভ কৰে।
Verse 4
आनर्त उवाच । ये दृश्यंते निजाः स्वप्ने चिरात्पितृपितामहाः । प्रार्थयंति निजान्कामांस्ततः किं स्यान्महामुने
আনর্ত ক’লে: বহুদিন আগতে গ’ল পিতৃ-পিতামহসকল যি স্বপ্নত নিজৰ লোকক দেখা দিয়ে নিজৰ কাম্য বস্তু প্ৰাৰ্থনা কৰে—হে মহামুনে, ই কিহৰ লক্ষণ?
Verse 5
भर्तृयज्ञ उवाच । येषां गतिर्न संजाता प्रेतत्वे च व्यवस्थिताः । दर्शयंति च ते सर्वे स्वयमात्मानमेव हि
ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: যিসকলৰ পৰৱৰ্তী গতি স্থিৰ হোৱা নাই আৰু যিসকল প্ৰেতত্বত স্থিত, তেওঁলোকে সকলোৱে স্বয়ং নিজৰ ৰূপতেই (স্বপ্নত) নিজকে প্ৰকাশ কৰে।
Verse 6
स्ववंश्यानां न चान्ये तु सत्यमेतन्मयोदितम् । यथा लोकेऽत्र संजाता ये च कृत्यैः शुभाशुभैः
তেওঁলোকে কেৱল নিজৰ বংশধৰসকলৰ আগতেই প্ৰকাশ পায়, আনৰ আগত নহয়—এই সত্য মই ক’লোঁ। যেনেকৈ এই লোকত জীৱসমূহ শুভ-অশুভ কৰ্ম অনুসাৰে জন্ম গ্ৰহণ কৰে…
Verse 7
आनर्त उवाच । यस्य नो विद्यते पुत्रः सपिण्डीकरणं कथम् । तस्य कार्यं भवेदत्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि
আনর্ত ক’লে: “যাৰ পুত্ৰ নাই, তাৰ সপিণ্ডীকৰণ কিদৰে কৰিব? তেনে অৱস্থাত ইয়াত কি কৰণীয়? অনুগ্ৰহ কৰি মোক ক’ব।”
Verse 8
भर्तृयज्ञ उवाच । यस्य नो विद्यते पुत्र औरसश्च महीपते । चतुर्णां स्वपितॄणां तु कथं स स्याच्चतुर्थकः
ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: “হে মহীপতি, যদি কোনো পুৰুষৰ নিজৰ ঔৰস পুত্ৰ নাথাকে, তেন্তে সি নিজৰ চাৰিজন পিতৃৰ মাজত ‘চতুৰ্থ’ কেনেকৈ হ’ব?”
Verse 9
प्रकर्षेण व्रजेद्यस्मात्तस्मात्प्रेतः प्रकीर्तितः । पुत्रेण भ्रात्रा पत्न्या वा तस्य कार्या सपिंडता
যিহেতু সি দৃঢ়ভাৱে আগলৈ গমন কৰে, সেয়েহে তাক ‘প্ৰেত’ বুলি কোৱা হয়। তাৰ বাবে সপিণ্ডতা (সপিণ্ডীকৰণ) পুত্ৰে, বা ভ্ৰাতৃয়ে, বা পত্নীয়ে সম্পাদন কৰিব লাগে।
Verse 10
चतुर्थो यदि राजेंद्र जायते न कथंचन । क्षेत्रजादीन्सुतानेतानेकादश यथोदितान्
হে ৰাজেন্দ্ৰ, যদি কোনো প্ৰকাৰেও সেই ‘চতুৰ্থ’ (যোগ্য উত্তৰাধিকাৰী) জন্ম নাপায়, তেন্তে পৰম্পৰামতে ক্ষেত্ৰজ আদি কৰি যি একাদশ প্ৰকাৰ পুত্ৰ কোৱা হৈছে, সিহঁতৰ আশ্ৰয় ল’ব পাৰি।
Verse 11
पुत्रप्रतिनिधीनाहुः क्रियालोपान्मनीषिणः । काले यदि न राजेंद्र जायतेऽस्योत्तरक्रिया
জ্ঞানীসকলে ক্ৰিয়ালোপ নিবাৰণৰ বাবে 'পুত্ৰ-প্ৰতিনিধি'ৰ কথা কয়। হে ৰাজন, যদি সঠিক সময়ত তেওঁৰ পৰৱৰ্তী অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন নহয়।
Verse 12
नारायणबलिः कार्यः प्रेतत्वस्य विनाशकः । यथान्येषां मनुष्याणामपमृत्युमुपेयुषाम् । कार्यश्चैवात्महंतॄणां ब्राह्मणान्मृत्युमीयुषाम्
নাৰায়ণ-বলি সম্পন্ন কৰা উচিত; ই প্ৰেত অৱস্থাৰ বিনাশ কৰে। যিসকল লোকৰ অকাল মৃত্যু হৈছে তেওঁলোকৰ বাবেও ই বিহিত—আৰু আত্মহত্যাকাৰী তথা মৃত্যু বৰণ কৰা ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবেও ই কৰণীয়।
Verse 13
आनर्त उवाच । कथं मृत्युमवाप्नोति पुरुषोऽत्र महामते
আনৰ্তই ক’লে: "হে মহামতি, ইয়াত মানুহে কেনেকৈ মৃত্যুবৰণ কৰে?"
Verse 14
स्वर्गं वा नरकं वापि कर्मणा केन गच्छति । मोक्षं वाऽथ महाभाग सर्वं मे विस्त राद्वद
"কি ধৰণৰ কৰ্মৰ দ্বাৰা মানুহে স্বৰ্গ বা নৰকলৈ যায়? আৰু হে মহাভাগ, কেনেকৈ মোক্ষ লাভ কৰিব পাৰি? মোক সকলো সবিশেষ কওক।"
Verse 15
भर्तृयज्ञ उवाच । धर्मी पापी तथा ज्ञानी तिस्रोऽत्र गतयः स्मृताः । धर्मात्संप्राप्यते स्वर्गः पापान्नरक एव च
ভৰ্তৃযজ্ঞই ক’লে: "ইয়াত তিনিটা গতিৰ কথা কোৱা হৈছে—ধাৰ্মিক, পাপী আৰু জ্ঞানী। ধৰ্মৰ দ্বাৰা স্বৰ্গ লাভ হয়; পাপৰ দ্বাৰা নৰকহে প্ৰাপ্ত হয়।"
Verse 16
ज्ञानात्संप्राप्यते मोक्षः सत्यमेतन्मयोदितम् । एनमर्थं भविष्यं तु भीष्मं शांतनवं नृप
জ্ঞানৰ দ্বাৰাই মোক্ষ লাভ হয়—এই সত্য মই ক’লোঁ। হে নৃপ, এই একে উপদেশ ভবিষ্যতে শান্তনুৰ পুত্ৰ ভীষ্মৰ মুখৰ পৰাও শুনিবা।
Verse 17
युधिष्ठिरो महाराज धर्मपुत्रो नृपोत्तमः । कृष्णेन सह राजेंद्र पितामहमपृच्छत
মহাৰাজ যুধিষ্ঠিৰ—ধৰ্মৰ পুত্ৰ, নৃপশ্ৰেষ্ঠ—হে ৰাজেন্দ্ৰ, কৃষ্ণৰ সৈতে মিলি পিতামহ ভীষ্মক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 18
युधिष्ठिर उवाच । कियंतो नरकाः ख्याता यमलोके पितामह । केन पापेन गच्छंति तेषु सर्वेषु जंतवः
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে পিতামহ, যমলোকত কিমান নৰক প্ৰখ্যাত? আৰু কোন কোন পাপৰ ফলত সকলো জীৱ সিহঁতৰ প্ৰতিটোত গমন কৰে?
Verse 19
श्रीभीष्म उवाच । एकविंशत्प्रमाणाः स्युर्नरका यममंदिरे । प्राणिनस्तेषु गच्छंति निजकर्मानुसारतः
শ্ৰী ভীষ্মে ক’লে: যমৰ মন্দিৰত নৰক একুশটা বুলি কোৱা হয়। প্ৰাণীসকল নিজৰ নিজৰ কৰ্মৰ অনুসাৰে সিহঁতলৈ গমন কৰে।
Verse 20
ख्यातौ चित्रविचित्रौ च कायस्थौ यममंदिरे
যমৰ মন্দিৰত চিত্ৰ আৰু বিচিত্ৰ নামৰ দুজন প্ৰখ্যাত কায়স্থ লেখক আছে।
Verse 21
चित्रोऽथ लिखते धर्मं सर्वं प्राणिसमुद्भवम् । विचित्रः पातकं सर्वं परमं यत्नमास्थितः
তেতিয়া চিত্ৰে প্ৰাণীসমূহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সকলো ধৰ্মকৰ্ম লিখে; আৰু বিচিত্ৰে পৰম যত্ন ধৰি সকলো পাপৰ লেখাও লিপিবদ্ধ কৰে।
Verse 22
यमदूताः सदैवाष्टौ धर्मराजसमुद्भवाः । ये नयंति नरान्मृत्युलोकात्स्ववशगान्सदा
যমদূত সদায় আঠজন, ধৰ্মৰাজৰ পৰা উদ্ভৱ। তেওঁলোকে মৃত্যুলোকৰ পৰা মানুহক সদায় লৈ গৈ নিজৰ অধীন কৰে।
Verse 23
करालो विकरालश्च वक्रनासो महोदरः । सौम्यः शांतस्तथा नंदः सुवाक्यश्चाष्टमः स्मृतः
তেওঁলোকক এইদৰে স্মৰণ কৰা হয়: কৰাল, বিকৰাল, বক্রনাস, মহোদৰ, সৌম্য, শান্ত, নন্দ, আৰু অষ্টমজন সুৱাক্য।
Verse 24
एतेषां ये पुरा प्रोक्ताश्चत्वारो रौद्ररूपिणः । पापं जनं च ते सर्वे नयन्ति यमसादनम्
ইয়াৰ ভিতৰত পূৰ্বে কোৱা ৰৌদ্ৰৰূপী চাৰিজন—তেওঁলোক সকলোৱে পাপী জনক যমৰ সদনলৈ লৈ যায়।
Verse 25
चत्वारो ये परे प्रोक्ताः सौम्यरूपवपुर्द्धराः । धर्मिणं ते जनं सर्वं नयंति यमसादनम्
আন চাৰিজনক সৌম্য আৰু মনোহৰ ৰূপধাৰী বুলি কোৱা হৈছে; তেওঁলোকে সকলো ধৰ্মী জনক যমৰ সদনলৈ লৈ যায়।
Verse 26
विमानेन समारूढमप्सरोगणसेवितम्
ধাৰ্মিকজনক দিৱ্য বিমানত আৰোহণ কৰাই, অপ্সৰাগণৰ সেবাৰে সন্মানিত কৰি লৈ যায়।
Verse 27
लिखितस्यानुरूपेण पापधर्मोद्भवस्य च । एतेषां किंकरा ये च तेषां संख्या न जायते
যেনেকৈ কৰ্মলেখ লিখা আছে আৰু অধৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পাপাচৰণ অনুসৰি, তেনেকৈ তেওঁলোকৰ দণ্ডদাতা কিঙ্কৰসকল ওলাই আহে—সংখ্যা গণনা কৰিব নোৱাৰা।
Verse 28
अष्टोत्तरशतं तेषां व्याधीनां परिकल्पितम् । सहायार्थं यमेनात्र ज्वरयक्ष्मांतरस्थितम्
তেওঁলোকৰ বাবে অষ্টোত্তৰ শত, অৰ্থাৎ ১০৮টা ব্যাধি বিধান কৰা হৈছে; জ্বৰ আৰু যক্ষ্মাৰ মাজত স্থাপিত হৈ, ইয়াত যমৰ সহায়ক ৰূপে অন্ত সাধে।
Verse 29
ते गत्वा व्याधयः पूर्वं वशे कुर्वंति मानवम्
সেই ব্যাধিসকল প্ৰথমে গৈ মানুহক নিজৰ বশত আনে।
Verse 30
यमदूतास्ततो गत्वा नाभिमूलव्यवस्थितम् । वायुरूपं समादाय जनैः सर्वैरलक्षिताः
তাৰ পাছত যমদূতসকল গৈ নাভিৰ মূলত অৱস্থান লয়; বায়ুৰূপ ধৰি, সকলো লোকৰ দৃষ্টিৰ পৰা অলক্ষিত থাকে।
Verse 31
गच्छंति यममार्गेण देहं संस्थाप्य भूतले । षडशीतिसहस्राणि यममार्गः प्रकीर्तितः
তেওঁলোকে যমৰ পথেদি আগবাঢ়ে, দেহখন ভূতলত স্থাপন কৰি থৈ। যম-মাৰ্গ ছিয়াশি হাজাৰ (দূৰতাৰ একক) পৰ্যন্ত বিস্তৃত বুলি প্ৰখ্যাত।
Verse 32
तत्र वैतरणीनाम नदी पूर्वं परिश्रुता । स्रोतोभ्यां सा महाभाग तत्र संस्था सदैव हि
তাত ‘বৈতৰণী’ নামৰ নদী প্ৰাচীন বৃত্তান্তৰ পৰা সুপ্ৰসিদ্ধ। হে ভাগ্যবান, সি তাত সদায়েই স্থিত, দুটা স্ৰোতত বৈ গৈ থাকে।
Verse 33
तत्र शोणितमेकस्मिन्स्रोतस्यस्या वह त्यलम् । शस्त्राणि च सुतीक्ष्णानि तन्मध्ये भरतर्षभ
তাত তাৰ এটা স্ৰোতত ৰক্ত প্ৰচুৰভাৱে বৈ থাকে; আৰু তাৰ মাজত অতি তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰসমূহ আছে, হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 34
मृत्युकाले प्रयच्छंति ये धेनुं ब्राह्मणाय वै । तस्याः पुच्छं समाश्रित्य ते तरंति च तां नृप
যিসকলে মৃত্যুকালত ব্ৰাহ্মণক ধেনু দান কৰে, সিহঁতে সেই গাইৰ পুচ্ছ আশ্ৰয় কৰি সেই (বৈতৰণী) পাৰ হয়, হে নৃপ।
Verse 35
स्वबाहुभिस्तथैवान्ये शतयोजनविस्तृतम् । द्वितीयं चैव तत्स्रोतो वैतरण्या व्यवस्थितम् । तस्यास्तत्सलिलस्रावि गम्यं धर्मवतां सदा
আন কিছুমানে তেনেদৰে নিজৰ বাহুৰ বলতেই পাৰ হয়। বৈতৰণীৰ দ্বিতীয় স্ৰোত শত যোজন বিস্তৃত বুলি স্থাপিত; তাৰ বৈ থকা জলধাৰা ধৰ্মত স্থিত লোকৰ বাবে সদায় গম্য।
Verse 36
ये नरा गोप्रदातारो मृत्युकाले व्यवस्थिते । ते गोपुच्छं समाश्रित्य तां तरंति पृथूदकाम् । अन्ये स्वबाहुभिः कृत्वा गोप्रदानविवर्जिताः
যিসকল নৰ গোধন দান কৰে, মৃত্যুকাল উপস্থিত হ’লে গাইৰ পুচ্ছ ধৰি তেওঁলোকে বিস্তীৰ্ণ জলধাৰা (বৈতৰণী) পাৰ হয়। কিন্তু গোধন-দানবিহীন অন্যসকলে নিজৰ বাহুৰ বলতেই পাৰ হ’ব লাগে।
Verse 37
गोप्रदानं प्रकर्तव्यं तस्माच्चैव विशेषतः । मृत्युकालेऽत्र संप्राप्ते य इच्छेद्गतिमात्मनः
সেইহেতু গোধন-দান নিশ্চয় কৰ্তব্য—বিশেষকৈ সেইজনৰ বাবে, যিয়ে মৃত্যুকাল উপস্থিত হ’লে নিজৰ আত্মাৰ শুভ গতি কামনা কৰে।
Verse 38
तस्या अनन्तरं यांति पापमार्गेण पापिनः । धर्मिष्ठा धर्ममार्गेण विमानवरमाश्रिताः
তাৰ পিছতেই পাপীসকল পাপৰ পথেদি যায়; কিন্তু ধৰ্মিষ্ঠসকল ধৰ্মৰ পথেদি, উত্তম বিমানত আৰূঢ় হৈ অগ্ৰসর হয়।
Verse 39
वैतरण्याः परं पारे पंचयोजनमायतम् । असिपत्रवनंनाम पापलोकस्य दुःखदम्
বৈতৰণীৰ সিপাৰ পাৰত পাঁচ যোজন বিস্তৃত এক অঞ্চল আছে, যাৰ নাম ‘অসিপত্ৰবন’—পাপলোকৰ বাবে দুঃখদায়ক স্থান।
Verse 40
तत्र लोहमयान्येवासिपत्राणां शतानि च । यानि कृन्तंति मर्त्यानां शरीराणि समंततः
তাত লোহাৰে গঢ়া অসিপত্ৰৰ শত শত পাতা আছে, যিবোৰে মর্ত্যলোকীয় দেহসমূহক চাৰিওফালে কাটি ফালে।
Verse 41
यैर्हृतं परवित्तं च कलत्रं च दुरात्मभिः । नव श्राद्धानि तेषां चेत्तस्मान्मुक्तिः प्रजायते
যিসকল দুষ্ট আত্মাই পৰৰ ধন, আনকি পৰৰ পত্নীও হৰণ কৰিছে—তেওঁলোকৰ বাবে যদি নটা শ্রাদ্ধ সম্পন্ন কৰা হয়, তেন্তে সেই যন্ত্ৰণাৰ পৰা মুক্তি জন্মে।
Verse 42
तस्मात्परतरो ज्ञेयो विख्यातः कूटशाल्मलिः । अधोमुखाः प्रलंबंते तस्मिन्कंटकसंकुले
ইয়াৰো ওপৰতকৈ অধিক ভয়ংকৰ, বিখ্যাত ‘কূটশাল্মলি’ নামৰ স্থান আছে বুলি জনা যায়; তাত কাঁইটৰ জোপোহাত সিৰ তললৈ কৰি উলম্ব হৈ ঝুলে।
Verse 43
अधस्ताद्वह्निना चैव दह्यमाना दिवानिशम् । विश्वासघातका ये च सर्वदैव सुनिर्दयाः । तस्मान्मुक्तिं प्रयांति स्म श्राद्धे ह्येकादशे कृते
তলৰ জুইয়ে দিন-ৰাতি দহি ৰাখে তেওঁলোকক, যিসকলে বিশ্বাসঘাত কৰে—সদায় কঠোৰ আৰু নিৰ্দয়। তথাপি কোৱা হয়, একাদশ শ্রাদ্ধ সম্পন্ন হ’লে তেওঁলোকে মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 44
यंत्रात्मकस्ततः प्रोक्तो नरको दारुणाकृतिः । ब्रह्मघ्नास्तत्र पीड्यंते ये चाऽन्ये पापकर्मिणः
তাৰ পিছত ‘যন্ত্রাত্মক’ নামে দাৰুণ আকৃতিৰ নৰকৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তাত ব্ৰাহ্মণঘাতকসকল আৰু আন পাপকর্মীসকলেও তীব্ৰ যন্ত্ৰণা ভোগ কৰে।
Verse 45
श्राद्धेन द्वादशोत्थेन तेभ्यो दत्तेन पार्थिव । तस्मान्मुक्तिं प्रगच्छन्ति यन्त्राख्यनरकात्स्फुटम्
হে ৰাজন, দ্বাদশ শ্রাদ্ধৰ দ্বাৰা তেওঁলোকলৈ দান দিয়া হ’লে, তেওঁলোকে ‘যন্ত্র’ নামে নৰকৰ পৰা নিশ্চিতভাৱে মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 46
ततो लोहसमाः स्तंभा ज्वलमाना व्यवस्थिताः । आलिंगंति च तान्सर्वान्परदाररताश्च ये
তেতিয়া লোহাৰ দৰে জ্বলি থকা স্তম্ভসমূহ থিয় হৈ থাকে; যিসকলে পৰস্ত্ৰীত আসক্ত, সেই সকলোকে সিহঁতে আঁকোৱালি ধৰে।
Verse 47
मासिकोत्थे कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः
যদি মাসিক শ্ৰাদ্ধ বিধিমতে সম্পন্ন কৰা হয়, তেন্তে সেই জীৱসকলে সেই অৱস্থাৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 48
लोहदंष्ट्रास्ततो रौद्राः सारमेया व्यवस्थिताः । भक्षयंति च ते पापान्पृष्ठमांसा शिनो नरान् । त्रैपक्षिके कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः
তাৰ পিছত লোহাৰ দাঁত থকা ভয়ংকৰ কুকুৰসমূহ সাজু হৈ থাকে; সিহঁতে পাপীসকলক ভক্ষণ কৰে, পিঠিৰ মাংস খায়। ত্ৰৈপক্ষিক শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে সিহঁতে সেই যন্ত্ৰণাৰ পৰা মুক্তি পায়।
Verse 49
लोहचंचुमयाः काकाः संस्थितास्तदनंतरम् । सरागैर्लोचेनैर्यैश्च ईक्षिताः पर योषितः
তাৰ পাছতেই লোহাৰ ঠোঁট সদৃশ কাকসমূহ থিয় হয়; যিসকলৰ চকু কাম-ৰাগে ভৰপূৰ আছিল আৰু যিসকলে পৰস্ত্ৰীৰ ফালে চাইছিল, সিহঁতে এই কাকসমূহকেই যন্ত্ৰণাদাতা ৰূপে দেখে।
Verse 50
तेषां नेत्राणि ते घ्नंति भूयो जातानि भूरिशः । द्विमासिकं च यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते
সিহঁতে সিহঁতৰ চকু বাৰে বাৰে আঘাত কৰি ধ্বংস কৰে, কিয়নো সেয়া পুনৰ পুনৰ গঢ় লৈ উঠে। দ্বিমাসিক শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে সিহঁতৰ মুক্তি জন্মে।
Verse 51
ततः शाल्मलिकूटस्तु तथान्ये लोहकण्टकाः । तेषां मध्येन नीयंते पैशुन्यनिरता नराः । त्रिमासिकं तु यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते
তাৰ পাছত শল্মলি পাহাৰ আৰু লোৰ কাইটযুক্ত ঠাই আহে। পৰচৰ্চা কৰা লোকসকলক ইয়াৰ মাজেৰে নিয়া হয়। তিনিমহীয়া শ্ৰাদ্ধৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ মুক্তি হয়।
Verse 52
रौरवोऽथ सुविख्यातो दारुणो नरको महान् । ब्रह्मघ्नानां समादिष्टः स महाक्लेशकारकः
ইয়াৰ পাছত সুপৰিচিত ৰৌৰৱ নৰক আহে, যি অতি ভয়ংকৰ। ব্ৰাহ্মণ হত্যাকাৰীসকলৰ বাবে ই নিৰ্দিষ্ট আৰু ই অত্যন্ত যন্ত্ৰণাদায়ক।
Verse 53
छिद्यंते विविधैः शस्त्रैस्तत्रस्था ये मुहुर्मुहुः । चतुर्मासिकश्राद्धेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते
তাত থকা লোকসকলক বিভিন্ন অস্ত্ৰেৰে বাৰে বাৰে কটা হয়। চাৰিমহীয়া শ্ৰাদ্ধৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ মুক্তি হয়।
Verse 54
अपरस्तु समाख्यातः क्षारोदस्तु सुदारुणः । कृतघ्नानां समादिष्टः सदैव बहुवेदनः
আন এটা নৰক ক্ষাৰোদ বুলি কোৱা হয়, যি অতি ভয়ংকৰ। অকৃতজ্ঞসকলৰ বাবে ই নিৰ্দিষ্ট আৰু ই সদায় বহুতো যন্ত্ৰণা দিয়ে।
Verse 55
अधोमुखा ऊर्ध्व पादाः पीड्यंते यत्र लंबिताः । पञ्चमासिकदानेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते
তাত তেওঁলোকে মূৰ তললৈ আৰু ভৰি ওপৰলৈ কৰি ওলোমাই থোৱা অৱস্থাত যন্ত্ৰণা পায়। পাঁচমহীয়া দানৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ মুক্তি হয়।
Verse 56
कुम्भीपाकस्ततो ज्ञेयो नरको दारुणाकृतिः । तैलेन क्षिप्यमाणास्तु यत्र दण्डाभिसंधिताः । दृश्यंते जनहंतारो बालहंतार एव च
তাৰ পাছত কুম্ভীপাক নৰক বুলি জনা যায়, যি বৰ ভয়ানক; য’ত মানুহ আৰু শিশু হত্যাকাৰীসকলক তপ্ত তেলত পেলোৱা হয় আৰু দণ্ড দিয়া হয়।
Verse 57
पतंति नरके रौद्रे नरा विश्वासघातकाः । षण्मासिकप्रदानेन मुच्यंते तत्र संकटात्
যিসকল লোকে বিশ্বাসঘাটকতা কৰে, তেওঁলোক ভয়ানক ৰৌদ্ৰ নৰকত পতিত হয়। ষণ্মাসিক দানৰ দ্বাৰা তেওঁলোক তাত সেই সংকটৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 58
सर्पवृश्चिकसंयुक्तस्तथाऽन्यो नरकः श्रुतः । तत्र ये दांभिका लोके ते गच्छन्ति नराधमाः । सप्तमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते
আন এটা নৰকৰ কথা শুনা যায় যি সাপ আৰু বিছাৰে ভৰা। জগতত যিসকল দাম্ভিক বা ভণ্ড, সেই নৰাধমসকল তালৈ যায়। সাতমহীয়া দানৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ মুক্তি হয়।
Verse 59
तथा संवर्तकोनाम नरकोऽन्यः प्रकीर्तितः । वेदविप्लावकाः साधुनिंदकाश्च दुरात्मकाः
তেনেদৰে, সংৱৰ্তক নামৰ আন এটা নৰকৰ কথা কোৱা হৈছে। যিসকল দুৰাত্মাই বেদক অমান্য কৰে আৰু সাধুসকলক নিন্দা কৰে, তেওঁলোক তালৈ যায়।
Verse 60
उत्पाट्यते ततो जिह्वा सन्दंशैर्व ह्निसम्भवैः । स्वकार्ये येऽनृतं ब्रूयुस्तद्गात्रं खाद्यते श्वभिः
তাত জুইৰ চেপেনাৰে তেওঁলোকৰ জিভা উভালি পেলোৱা হয়। যিসকলে নিজৰ স্বাৰ্থৰ বাবে মিছা কথা কয়, তেওঁলোকৰ শৰীৰ কুকুৰে ভক্ষণ কৰে।
Verse 61
परार्थेऽपि च ये ब्रूयुस्तेषां गात्राणि कृत्स्नशः । अष्टमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते
যিসকলে আনৰ হিতৰ বাবেও মিছা কথা কয়, তেওঁলোকৰ দেহৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ সম্পূৰ্ণৰূপে দুখে পীড়িত হয়। অষ্টমাসিক দান (অষ্টমাসিক-দান) দ্বাৰা তেওঁলোকৰ মুক্তি জন্মে।
Verse 62
अग्निकूटो महाप्लावो दारुणो नरको महान् । तत्र ते यांति वै मूढाः कूटसाक्ष्यिप्रदा नराः
অগ্নিকূট, মহাপ্লাৱ—ই এক ভয়ংকৰ আৰু বিশাল মহা নৰক। কূটসাক্ষ্য দান কৰা মূঢ় মানুহসকল তাতেই যায়।
Verse 63
तत्रस्था यातनां रौद्रां सहं तेऽतीव दुःखिताः । नवमासिकदानं च तेषामाह्लादनं परम्
তাত বাস কৰি তেওঁলোকে ৰৌদ্ৰ যাতনা সহে আৰু অতি দুখিত হয়। তেওঁলোকৰ বাবে নবমাসিক দান (নবমাসিক-দান) পৰম সান্ত্বনা হয়।
Verse 64
ततो लोहमयैः कीलैः संचितोऽन्यः समंततः । तत्र चाग्निप्रदातारः स्त्रीणां हन्तार एव च
তাৰ পিছত আন এটা (নৰক) আছে, যি চাৰিওফালে লোহাৰ কীলেৰে ভৰ্তি। তাত অগ্নিদাতা আৰু স্ত্ৰীহন্তা লোকসকল যায়।
Verse 66
ततोंऽगारमयैः पुंजैरावृताभूः समंततः । स्वामिद्रोहरतास्तत्र भ्राम्यंते सर्वतो दिशः
তাৰ পিছত ভূমি চাৰিওফালে জ্বলা অঙ্গাৰৰ ঢিপেৰে আৱৃত। তাত স্বামিদ্ৰোহত ৰত লোকসকল সকলো দিশে ভ্ৰমি ফুৰে।
Verse 67
एकादशोद्भवं दानं तत्र मुक्त्यै प्रजायते । संतप्तसिकतापूर्णो नरको दारुणाकृतिः
তাত মুক্তিৰ নিমিত্তে ‘একাদশ’ মাহ-সম্বন্ধীয় দান উদ্ভৱ হয় বুলি কোৱা হৈছে। আৰু তাত দগ্ধ বালিৰে পৰিপূৰ্ণ, ভয়ংকৰ আকৃতিৰ নৰকো আছে।
Verse 68
स्वामिनं चागतं दृष्ट्वा पलायनपरायणाः । ये भवन्ति नरास्तत्र पच्यंते तेऽपि दुःखिताः । तेषां द्वादशमासीयं श्राद्धं चैवोपतिष्ठति
যিসকল মানুহে নিজৰ স্বামী (প্ৰভু) আহি পোৱা দেখি পলাই যাবলৈ একান্ত হয়, তেওঁলোক তাত দুখত ‘পকোৱা’ হয়—ক্লেশাক্ৰান্ত আৰু বিষণ্ণ। তেওঁলোকৰ বাবে দ্বাদশ-মাসীয় বা বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধ কৰ্মও আবশ্যক হয়।
Verse 69
यत्किंचिद्दीयते तोयमन्नं वा वत्सरांतरे । प्रभुंजते च तन्मार्गे प्रदत्तं निजबान्धवैः
বছৰৰ ভিতৰত যিকোনো সময়ত যি পানী বা অন্ন দান কৰা হয়, তেওঁলোকে পথত সেই দানেই ভোগ কৰে—যি তেওঁলোকৰ নিজ বান্ধৱ-স্বজনৰ দ্বাৰা অৰ্পিত।
Verse 70
ततः संवत्सरादूर्ध्वं निजकर्मसमुद्भवम् । शुभाशुभं प्रपद्यंते धर्मराजसमीपगाः
তাৰ পাছত এক বছৰ অতিক্ৰম হ’লে, ধৰ্মৰাজৰ সন্নিধানলৈ যোৱা তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শুভ-অশুভ ফল লাভ কৰে।
Verse 71
एवं पंचदशैतानि संसेव्य नरकाणि ते । प्राप्नुवंति ततो जन्म मर्त्यलोके पुनर्नराः
এইদৰে সেই পঞ্চদশ নৰক ভোগ কৰি, তাৰ পাছত মানুহে মর্ত্যলোকত পুনৰ মানৱজন্ম লাভ কৰে।
Verse 72
प्राप्नुवंति विदेशे च जन्म ये हेतुवादकाः । नित्यं तर्पणदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते
যিসকল হেতুবাদী (তৰ্কবাদী) লোক, তেওঁলোকে বিদেশত জন্ম লাভ কৰে; তথাপি নিত্য তৰ্পণ-দান কৰিলে তেওঁলোকৰ পিতৃলোকৰ তৃপ্তি জন্মে।
Verse 73
स्वामिद्रोहरता ये च कुराज्ये जन्म चाप्नुयुः । हंतकारप्रदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते
যিসকলে স্বামীৰ দ্ৰোহত আনন্দ পায় আৰু কুৰাজ্যত জন্ম লাভ কৰে—হন্তকাৰ নামৰ অৰ্পণে তেওঁলোকৰ তৃপ্তি জন্মে।
Verse 74
अदत्त्वा ये नरोऽश्नंति पितृदेवद्विजातिषु । दुर्भिक्षे जन्म तेषां तु तेन पापेन जायते
যিসকল মানুহে পিতৃ, দেবতা আৰু দ্বিজসকলক আগতে ভাগ নেদি খায়—সেই পাপৰ ফলত তেওঁলোকৰ জন্ম দুৰ্ভিক্ষ আৰু অভাৱত হয়।
Verse 76
ये प्रकुर्वंति दम्पत्योर्भेदं वै सानुरागयोः । परस्परमसत्यानि तेषां भार्याऽसती भवेत्
যিসকলে স্নেহময় দম্পতীৰ মাজত ভেদ ঘটায় আৰু পৰস্পৰে মিছা কথা কোৱায়—তেওঁলোকৰ পত্নী অসতী (অশুচৰিত) হয়।
Verse 77
एकस्मिन्वचने प्रोक्ते दश ब्रूते क्रुधान्विता । विरूपा भ्रममाणा च सर्वलोकविगर्हिता । कन्यादानफलैस्तेषां तत्रासां च सुखं भवेत्
এটা কথা ক’লে তাই ক্ৰোধে দহটা কথা কয়; কুৰুপা, ঘূৰি ফুৰা, আৰু সকলো লোকৰ নিন্দিত। তথাপি কন্যাদানৰ পুণ্যফলে তেওঁলোকৰ—আৰু সেই নাৰীসকলৰো—তাত সুখ হয়।
Verse 78
कन्यकादानविघ्नं हि विक्रयं वा करोति यः । स कन्याः केवलाः सूते न पुत्रं केवलं क्वचित्
যি কন্যাদানত বাধা দিয়ে বা কন্যাৰ ‘বিক্ৰয়’ কৰে, সি কেৱল কন্যাই জন্মায়; পুত্ৰ কেতিয়াও নাপায়।
Verse 79
जायंते ताश्च बंधक्यो विधवा दुर्भगास्तथा । कन्यादानफल प्राप्त्या तासां सौख्यं प्रजायते
সেই কন্যাসকল দাসীত্বৰ বন্ধনত থকা নাৰী, বিধৱা আৰু দুর্ভাগিনী ৰূপে জন্মায়; তথাপি কন্যাদানৰ পুণ্য লাভে তেওঁলোকৰ সুখ জন্মে।
Verse 80
यैर्हृतानि च रत्नानि तथा शास्त्रांतराणि च । ते दरिद्राः प्रजायंते मूकाः खंजा विचक्षुषः । तेषां शास्त्र प्रदानेन इह सौख्यं प्रजायते
যিসকলে ৰত্ন আৰু ধৰ্মবিদ্যাৰ গ্ৰন্থ চুৰি কৰিছে, সিহঁত দৰিদ্ৰ, মূক, খোঁড়া আৰু দৃষ্টিহীন হৈ জন্মায়; শাস্ত্ৰ দান কৰিলে এই লোকতেই তেওঁলোকৰ সুখ জন্মে।
Verse 81
एते तु नरकाः प्रोक्ता मर्त्यलोकसमुद्भवाः । एतैर्विज्ञायते सर्वं कृतं कर्म शुभाशुभम्
এই নৰকসমূহ মর্ত্যলোকৰ পৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াৰ দ্বাৰাই কৰা সকলো কৰ্ম—শুভ বা অশুভ—নিজ সত্য ফলসহ প্ৰকাশ পায়।
Verse 82
तीर्थयात्राफलैस्तस्य ततः शुद्धिः प्रजायते
তাৰ পাছত তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফলত তাৰ শুদ্ধি জন্মে।
Verse 83
भीष्म उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि नराधिप । एकविंशत्प्रमाणं च नरकाणां यथा स्थितम्
ভীষ্মে ক’লে: হে নৰাধিপ ৰাজেন্দ্ৰ, তুমি যি সুধিছিলা সেয়া সকলো মই ক’লোঁ—একবিংশ নৰকৰ পৰিমাণ আৰু সিহঁত যিদৰে স্থিত, সেই বিন্যাসসহ।
Verse 84
भूयश्च पृच्छ राजेंद्र संदेहो यो हृदि स्थितः
হে ৰাজেন্দ্ৰ, পুনৰ সুধা; হৃদয়ত যি সন্দেহ স্থিত আছে, সেয়া যি হওক।
Verse 226
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे तत्तद्दुरितप्राप्यैकविंशतिनरकयातनातन्निवारणोपायवर्णनंनाम षड्विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः
এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত, শ্রাদ্ধ-কল্পত, ভীষ্ম-যুধিষ্ঠিৰ সংবাদত, অধ্যায় ২২৬ সমাপ্ত হ’ল—“বিভিন্ন দুষ্কৃতিত প্ৰাপ্ত একবিংশ নৰকৰ যাতনা-বৰ্ণনা আৰু তাৰ নিবাৰণ-উপায়” নামে।
Verse 685
तत्र धावंति दुःखार्तास्ताड्यमानाश्च किंकरैः । दशमासिकजं दानं तत्र तेषां प्रमुक्तये
তাত দুখে পীড়িতসকল দৌৰি ফুৰে আৰু দণ্ডদূতৰ কিঙ্কৰসকলে আঘাত কৰে। তাত সিহঁতৰ মুক্তিৰ বাবে দশমাসিক ব্ৰত-অনুষ্ঠানসংশ্লিষ্ট দান উপায় ৰূপে বিধান কৰা হৈছে।
Verse 758
क्षयाहे श्राद्धसंप्राप्तौ तत स्तृप्तिः प्रजायते
ক্ষয়-দিনত যেতিয়া শ্রাদ্ধ সম্পন্ন হয়, তেতিয়া গ্ৰহণকাৰীসকলৰ তৃপ্তি আৰু পূৰ্ণতা জন্মে।