Adhyaya 225

Verse 1

आनर्त उवाच । एकोद्दिष्टविधिं ब्रूहि मम त्वं वदतां वर । पार्वणं तु यथा प्रोक्तं विस्तरेण महामते

আনর্ত ক’লে: হে বাক্যবক্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, মোক একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধৰ বিধি কোৱা; যেনেকৈ তুমি পাৰ্বণ কৰ্ম বিস্তাৰে কৈছা, হে মহামতি।

Verse 2

भर्तृयज्ञ उवाच । त्रीणि संचयनादर्वाक्तानि त्वं शृणु सांप्रतम् । यस्मिन्स्थाने भवेन्मृत्युस्तत्र श्राद्धं तु कारयेत्

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: এতিয়া মোৰ পৰা সংচয়নৰ আগতে কৰিবলগীয়া তিনিটা শ্ৰাদ্ধ শুনা। যি ঠাইত মৃত্যু হয়, সেই ঠাইতেই শ্ৰাদ্ধ কৰাব লাগে।

Verse 3

एकोद्दिष्टं ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः । ततः संचयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमिष्यते

তাৰ পাছত পথত য’ত বিশ্ৰাম কৰা হয়, তাত একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত সংচয়নৰ স্থানত তৃতীয় শ্ৰাদ্ধ বিধান কৰা হৈছে।

Verse 4

प्रथमेऽह्नि द्वितीयेह्नि पञ्चमे सप्तमे तथा । नवमे दशमे चैव नव श्राद्धानि तानि च

প্ৰথম দিন, দ্বিতীয় দিন, পঞ্চম, সপ্তম, নবম আৰু দশম দিনতো—এইবোৰ মিলাই সেই ন’টা শ্ৰাদ্ধ গণ্য হয়।

Verse 5

वैतरिण्याश्च संप्राप्तौ प्रेतस्तृप्तिमवाप्नुयात् । एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकम्

বৈতৰণীত উপনীত হ’লে প্ৰেত তৃপ্তি লাভ কৰে। একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধ দেৱাৰ্পণবিহীন, এক অৰ্ঘ্য আৰু এক পবিত্ৰ (কুশ-আঙুঠি) সহ কৰা হয়।

Verse 6

आवाहनपरित्यक्तं कार्यं पार्थिवसत्तम । तृप्तिप्रश्नस्तथा कार्यः स्वदितं च सकृत्ततः

হে পাৰ্থিৱসত্তম (ৰাজশ্ৰেষ্ঠ), আৱাহন ত্যাগ কৰি এই কৰ্ম সম্পাদন কৰিব লাগে। তৃপ্তিৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰাও উচিত; তাৰ পাছত প্ৰসাদ/ভোগৰ আস্বাদ কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 7

अभिरम्यतामिति मन्त्रेण ब्राह्मणस्य विसर्जनम् । अच्छिन्नाग्रमभिन्नाग्रं कुर्याद्दर्भतृणद्वयम् । पवित्रं तद्विजानीयादेकोद्दिष्टे विधीयते

“অভিৰম্যতাম্” মন্ত্ৰেৰে ব্ৰাহ্মণক সন্মানসহ বিদায় দিব লাগে। আগ নকটা আৰু নফাটা দুটা দৰ্ভা (কুশ) তৃণৰ জোৰা সাজিব লাগে; তাক ‘পবিত্ৰ’ বুলি জানিবা। এই বিধি একোद्दিষ্ট শ্ৰাদ্ধ-কৰ্মত নিৰ্দিষ্ট।

Verse 8

सर्वत्रैव पितः प्रोक्तं पिता तर्पणकर्मणि । पित्र्ये संकल्पकाले च पितुरक्षय्यदापने

সৰ্বত্ৰ ‘পিতঃ’ ৰূপ কোৱা হৈছে; কিন্তু তৰ্পণ-কৰ্মত ‘পিতা’ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। তদ্ৰূপে পিতৃ-সংকল্পৰ সময়ত আৰু অক্ষয়-দান অৰ্পণত ‘পিতুঃ’ ৰূপেই যথাযথ।

Verse 9

गोत्रं स्वरांतं सर्वत्र गोत्रे तर्पणकर्मणि । गोत्राय कल्पनविधौ गोत्रस्याक्षय्यदापने

গোত্ৰ-নামটো তাৰ যথাযথ স্বৰ/উচ্চাৰণসহ সৰ্বত্ৰ ক’ব লাগে। তৰ্পণ-কৰ্মত ‘গোত্ৰে’ ৰূপ; কল্পনা/নিয়োজনৰ বিধিত ‘গোত্ৰায়’; আৰু অক্ষয়-দান অৰ্পণত ‘গোত্ৰস্য’ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 10

शर्मन्नर्घ्यादिकर्तव्ये शर्मा तर्पणकर्मणि । शर्मणे सस्यदाने च शर्मणोऽक्षय्यके विधौ

অৰ্ঘ্য আদি অৰ্পণত ‘শৰ্মন্’ নাম-ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে; তৰ্পণ-কৰ্মত ‘শৰ্মা’। সস্য-দান (শস্য/ধান্য দান)ত ‘শৰ্মণে’; আৰু অক্ষয়-দানৰ বিধিত ‘শৰ্মণঃ/শৰ্মণো’ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 11

मातर्मात्रे तथा मातुरासने कल्पनेऽक्षये । गोत्रे गोत्रायै गोत्रायाः प्रथमाद्या विभक्तयः

একেদৰে মাতৃৰ ক্ষেত্ৰত আসন, বিন্যাস আৰু অক্ষয় দানত ‘মাতৰ্’, ‘মাত্ৰে’ আৰু ‘মাতুঃ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিব। গোত্ৰৰ বাবে ‘গোত্ৰে’, ‘গোত্ৰায়ৈ’ আৰু ‘গোত্ৰায়াঃ’ ৰূপ ব্যৱহাৰ হয়—প্ৰথমা আদি বিভক্তি অনুসাৰে যথাযথ।

Verse 12

देवि देव्यै तथा देव्या एवं मातुश्च कीर्तयेत् । प्रथमा च चतुर्थी च षष्ठी स्याच्छ्राद्धसिद्धये

একেদৰে ‘দেৱি’, ‘দেৱ্যৈ’ আৰু ‘দেৱ্যা’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিব—আৰু মাতৃৰ ক্ষেত্ৰতো তেনেদৰেই। শ্ৰাদ্ধ সিদ্ধ হ’বলৈ প্ৰথমা, চতুৰ্থী আৰু ষষ্ঠী বিভক্তিৰ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 13

विभक्तिरहितं श्राद्धं क्रियते वा विपर्ययात् । अकृतं तद्विजानीयात्पितृणां नोपतिष्ठति

যদি শ্ৰাদ্ধ বিভক্তি নথকাকৈ, বা ভুলবশত উলটা-সুলটা ৰূপে কৰা হয়, তেন্তে সেই কৰ্মক অকৃত বুলিয়েই জানিবা; ই পিতৃলোকলৈ যথাযথ নপৰে, পিতৃসকলকো তৃপ্ত নকৰে।

Verse 14

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेन विजानता । विभक्तिभिर्यथोक्ताभिः श्राद्धे कार्यो विधिः सदा

সেয়েহে যি ব্ৰাহ্মণ বিধি জানে, তেওঁ সকলো প্ৰয়াসেৰে সদায় শ্ৰাদ্ধৰ বিধান যথোক্ত বিভক্তিৰ ৰূপেৰে সম্পাদন কৰিব।

Verse 15

ततः सपिंडीकरणं वत्सरा दूर्ध्वतः स्थितम् । वृद्धिर्वाऽगामिनी चेत्स्यात्तदार्वागपि कारयेत्

তাৰ পাছত সপিণ্ডীকৰণ কৰ্ম এক বছৰৰ ওপৰত স্থিৰ কৰা আছে। কিন্তু যদি বংশত আন এটা মৃত্যু আগমনৰ আশংকা থাকে, তেন্তে তাক আগতেই কৰাব পাৰি।

Verse 16

पार्वणोक्तविधानेन त्रिदैवत्यमदैविकम् । प्रेतमुद्दिश्य कर्तव्यमेको द्दिष्टं च पार्थिव

পাৰ্বণ-শ্ৰাদ্ধৰ উপদেশিত বিধি অনুসাৰে ত্ৰিদৈৱত্য অৰ্পণ অন্য বাহিৰা দেৱতা আহ্বান নকৰাকৈ কৰিব লাগে। প্ৰেতক উদ্দেশ্য কৰি, হে ৰাজন, একোদ্দিষ্ট কৰ্ম সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 17

एकेनैव तु पाकेन मम चैतन्मतं स्मृतम् । अर्घपात्रं समादाय यत्प्रेतार्थं प्रकल्पितम्

মোৰ স্মৃতিপ্ৰথা অনুসাৰে একেটা পাক (এবাৰেই ৰন্ধা আহাৰ) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। প্ৰেতাৰ্থে সাজি থোৱা অৰ্ঘ্য-পাত্ৰ গ্ৰহণ কৰি সেই অন্ত্য উদ্দেশ্য অনুসাৰে আগবাঢ়িব লাগে।

Verse 18

पितृपात्रेषु त्रिष्वेव त्रिधा तच्च परिक्षिपेत् । एवं पिंडं त्रिधा कृत्वा पितृपिंडेषु च त्रिषु

পিতৃসকলৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট তিনিটা পাত্ৰত সেই অৰ্পণ তিনিভাগে বণ্টন কৰি দিব লাগে। তেনেদৰে পিণ্ডকো তিনিভাগ কৰি তিনিটা পিতৃ-পিণ্ডত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 19

ये समानेति मन्त्राभ्यां न स्यात्प्रेतस्ततः परम् । अवनेजनं ततः कृत्वा पितृपूर्वं यथाक्रमम्

“য়ে সমানে…” আদি দুটা মন্ত্ৰৰ দ্বাৰা, তাৰ পাছত তেওঁ আর প্ৰেত বুলি গণ্য নহয়। তাৰ পিছত অৱনেজন (ধৌত-শুদ্ধি) কৰি, পিতৃসকলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যথাক্ৰমে আগবাঢ়িব লাগে।

Verse 20

गन्धधूपादिकं सर्वं पुनरेव प्रदापयेत् । पितृपूर्वं समुच्चार्य वर्जयेच्च चतुर्थकम्

গন্ধ, ধূপ আদি সকলো উপচাৰ পুনৰাই অৰ্পণ কৰিব লাগে। পিতৃসকলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে উচ্চাৰণ কৰি, চতুৰ্থ অংশ/অৰ্পণ বর্জন কৰিব লাগে।

Verse 21

केचिच्चतुर्थं कुर्वंति प्रेतं च स्वपितुस्ततः । पितुः पूर्वं भवेच्छ्राद्धं परं नैतन्मतं मम

কিছুমানে চতুৰ্থ ভাগ কৰে আৰু তাৰ পাছত নিজৰ পিতাকেই প্ৰেত বুলি গণ্য কৰে। সেই মতে পিতৃ-শ্ৰাদ্ধ আগতেই হ’ব, কিন্তু এই মত মোৰ নহয়।

Verse 22

सपिण्डीकरणादूर्ध्वमेकोद्दिष्टं न कारयेत् । क्षयाहं च परित्यज्य शस्त्राहत चतुर्दशीम्

সপিণ্ডীকৰণৰ পাছত একোद्दিষ্ট শ্ৰাদ্ধ কৰাব নালাগে। লগতে ‘ক্ষয়াহ’ (ক্ষতি-শোকৰ অশুভ দিন) আৰু অস্ত্ৰাহত-মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত চতুৰ্দশী ত্যাগ কৰি, পিতৃকৰ্মৰ উপযুক্ত সময় বাছিব লাগে।

Verse 23

यः सपिण्डीकृतं प्रेतं पृथक्पिण्डे नियोजयेत् । अकृतं तद्विजानीयात्पितृहा चोपजायते

যি জনে সপিণ্ডীকৃত প্ৰেতক পৃথক পিণ্ডত নিয়োজিত কৰে, সি জানিব যে সেই কৰ্ম যেন একেবাৰে নকৰাৰ সমান; আৰু তাতে পিতৃদ্ৰোহী (পিতৃহা) মহাপাপ জন্মে।

Verse 24

पिता यस्य तु निर्वृत्तो जीवते च पितामहः । पितुः स नाम संकीर्त्य कीर्तयेत्प्रपितामहम्

যদি কাৰোবাৰ পিতা পৰলোকগামী হয় আৰু পিতামহ জীৱিত থাকে, তেন্তে পিতাৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি প্ৰপিতামহৰ নামো কীৰ্তন কৰিব লাগে।

Verse 25

पितामहस्तु प्रत्यक्षं भुक्त्वा गृह्णाति पिण्डकम् । पितामहक्षयाहे च पार्वणं श्राद्धमिष्यते

পিতামহ উপস্থিত থাকিলে তেওঁ প্ৰত্যক্ষভাৱে ভোজন কৰি পিণ্ড গ্ৰহণ কৰে। আৰু পিতামহ-সম্পৰ্কীয় ক্ষয়াহৰ দিনত পাৰ্বণ শ্ৰাদ্ধ বিধেয়।

Verse 26

जनकं स्वं परित्यज्य कथंचिन्नास्य दीयते । तस्याकृतेन श्राद्धेन न स्वल्पं पितृतो भयम्

যদি কোনোবাই নিজৰ জনক পিতাক অৱহেলা কৰি কোনো মতে তেওঁক একো নিদিয়ে, তেন্তে সেই অপূৰ্ণ থকা শ্ৰাদ্ধৰ ফলত পিতৃলোকৰ পৰা হোৱা ভয় আৰু দোষ অতি সামান্য নহয়।

Verse 27

अमावास्यासु सर्वासु मृते पितरि पार्वणम् । नभस्यापरपक्षस्य मध्ये चैतदुदाहृतम्

প্ৰত্যেক অমাৱস্যাত, পিতা দেহান্ত হোৱা অৱস্থাত, পাৰ্বণ-শ্ৰাদ্ধ কৰণীয়; আৰু নভস (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ মধ্যভাগতও এই বিধান উচ্চাৰিত হৈছে।

Verse 28

यावत्सपिंडता नैव न तावच्छ्राद्धमाचरेत्

যেতিয়ালৈকে সপিণ্ডতা (পিণ্ড-পরম্পৰাত ৰীতিগত অন্তর্ভুক্তি) নহয়, তেতিয়ালৈকে শ্ৰাদ্ধ আচৰণ নকৰিব।

Verse 29

जनके मृत्युमापन्ने श्राद्धपक्षे समागते । पितामहादेः कर्तव्यं श्राद्धं यन्नैकपिंडता

যেতিয়া পিতা মৃত্যুমুখত পৰে আৰু শ্ৰাদ্ধ-পক্ষ উপস্থিত হয়, তেতিয়া পিতামহ আদি পূৰ্বপুৰুষৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ কৰণীয়; কিয়নো এতিয়াও এক-পিণ্ড-স্থিতি (নৈকপিণ্ডতা) স্থাপিত হোৱা নাই।

Verse 225

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सपिंडीकरणविधिवर्णनंनाम पञ्चविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ষষ্ঠ বিভাগ নાગৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত ‘সপিণ্ডীকৰণ-বিধিৰ বৰ্ণনা’ নামক ২২৫তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।