Adhyaya 221

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । एतस्मात्कारणात्कश्चित्तस्मिन्नहनि पार्थिव । ददाति नैव च श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य कर्हिचित् । वंशच्छेदभयाद्राजन्सत्यमेतन्मयोदितम्

ভৰ্তৃযজ্ঞে ক’লে: এই কাৰণতে, হে ৰাজন, সেই দিনা কোনো লোকে পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি কেতিয়াও দান নকৰে, ন শ্ৰাদ্ধো সম্পাদন নকৰে—বংশচ্ছেদৰ ভয়ত। হে নৃপ, মই কোৱা কথাই সত্য।

Verse 2

श्राद्धं विनापि दातव्यं तद्दिने मधुना सह । पायसं ब्राह्मणाग्र्येभ्यः सघृतं तृप्तिकारणात्

সেই দিনা, বিধিবদ্ধ শ্ৰাদ্ধ নকৰিলেও, মধুৰ সৈতে দান দিয়া উচিত। তৃপ্তিৰ কাৰণ স্বৰূপে, শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক ঘিউসহ পায়স (খীৰ) দিয়া উচিত।

Verse 3

खड्गमांसं कालशाकं मांसं वाध्रीणसोद्भवम् । प्रदेयं ब्राह्मणेभ्यश्च तत्समंतादुदाहृतम्

খড়্গ (গণ্ডাৰ) মাংস, কালশাক নামৰ শাক, আৰু ‘বাধ্ৰীণস’ নামৰ জন্তুৰ পৰা পোৱা মাংস—এইবোৰো ব্ৰাহ্মণসকলক দানযোগ্য; ইয়াত এই কথা সম্পূৰ্ণৰূপে ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 4

त्रिःपिबश्चेंद्रियक्षीणः सर्वयूथानुगस्तथा । एष वाध्रीणसः प्रोक्तः पितॄणां तृप्तिदः सदा

‘ত্ৰিঃপিব’, ‘ইন্দ্ৰিয়ক্ষীণ’, আৰু ‘সৰ্বযূথানুগ’—এইদৰে বাধ্ৰীণসৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে; ই সদায় পিতৃসকলক তৃপ্তিদাতা বুলি কোৱা হয়।

Verse 5

तस्याभावेऽपि दातव्यं क्षीरौदनमनुत्तमम् । तस्मिन्नहनि विप्रेभ्यः पितॄणां तुष्टये नृप

সেয়া নাথাকিলেও, অনুত্তম ক্ষীৰৌদন (দুধ-ভাত) দান কৰা উচিত। হে নৃপ, সেই দিনা পিতৃসকলৰ তুষ্টিৰ বাবে ই ব্ৰাহ্মণসকলক দিয়া হউক।

Verse 6

तस्याभावेऽपि दातव्यं जलं तिलविमिश्रितम् । सदर्भं सहिरण्यं च हिरण्यशकलान्वितम्

সেয়াও যদি নাথাকে, তেন্তে তিল-মিশ্ৰিত জল দান কৰিব লাগে—দৰ্ভা ঘাঁহসহ আৰু সোণসহ, সোণৰ সৰু সৰু টুকুৰাৰে সংযুক্ত কৰি।

Verse 7

यच्छ्रेयो जायते पुंसः पक्षश्राद्धेन पार्थिव । कृतेन तत्फलं कृत्स्नं तस्मिन्नहनि पार्थिव

হে পাৰ্থিৱ (ৰাজা)! পক্ষ-শ্ৰাদ্ধ কৰাত মানুহৰ যি কল্যাণ জন্মে—সেই দিনা এই আচাৰ কৰিলে তাৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ হয়, হে ৰাজা।

Verse 8

पितॄनुद्दिश्य चाऽज्येन मधुना पायसेन च । कालशाकेन मधुना खड्गमांसेन वा नृप

হে নৃপ! পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি ঘিউ, মধু আৰু পায়সৰে এই অৰ্পণ কৰিব পাৰি; অথবা কালশাক আৰু মধুৰে, অথবা গণ্ডাৰৰ মাংসেৰেও।

Verse 9

श्राद्धं विनापि दत्तेन श्रुतिरेषा पुरातनी । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पित्र्यर्क्ष्ये समुपस्थिते । त्रयोदश्यां नभस्यस्य हस्तगे दिननायके

এইটো প্ৰাচীন শ্ৰুতি-পরম্পৰা: বিধিবদ্ধ শ্ৰাদ্ধ নাথাকিলেও দিয়া দান ধৰ্মবল বহন কৰে। সেয়ে, পিতৃ-নক্ষত্ৰ উপস্থিত হ’লে—নভস্য মাহৰ ত্ৰয়োদশীত, সূৰ্য হস্তত থাকোঁতে—সৰ্বপ্ৰযত্নে বিধানমতে দান কৰিব লাগে।

Verse 10

दरिद्रेणापि दातव्यं हिरण्यशकलान्वितम् । तोयं तिलैर्युतं राजन्पितॄणां तुष्टिमिच्छता

হে ৰাজন! পিতৃসকলৰ তুষ্টি কামনা কৰা দৰিদ্ৰ মানুহেও তিল-মিশ্ৰিত জল দান কৰিব লাগে, সোণৰ সৰু টুকুৰাৰে সংযুক্ত কৰি।

Verse 11

आनर्त उवाच । मांसं विगर्हितं विप्र यतः शास्त्रे निगद्यते । तस्मात्तत्क्रियते केन श्राद्धं कीर्तय मेऽखिलम्

আনর্ত ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, শাস্ত্ৰত মাংস নিন্দিত বুলি কোৱা হৈছে; তেন্তে সেই (মাংস-অৰ্পণ) কোনে আৰু কেনেকৈ কৰে? মোক সম্পূৰ্ণকৈ শ্রাদ্ধ-বিধি বৰ্ণনা কৰক।

Verse 12

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयति निर्दयः । स नूनं नरकं याति प्रोक्तमेतन्महर्षिभिः

যি নিৰ্দয় হৈ আনৰ মাংসৰ দ্বাৰা নিজৰ মাংস বৃদ্ধি কৰে, সি নিশ্চয় নৰকলৈ যায়—এই কথা মহাৰ্ষিসকলে ঘোষণা কৰিছে।

Verse 13

त्वं च तस्य प्रभावं मे प्रजल्पसि द्विजो त्तम । विशेषाच्छ्राद्धकृत्ये च तदेवं मम संशयः

আৰু হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ, তুমি মোক তাৰ প্ৰভাৱো ক’বা—বিশেষকৈ শ্রাদ্ধ-ক্ৰিয়াত। সেয়েহে এইয়েই মোৰ সংশয়।

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग मांसं सद्भिर्विगर्हितम् । श्राद्धे प्रयुज्यते यस्मात्तत्तेऽहं वच्मि कारणम्

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: হে মহাভাগ, এই কথা সত্য—সৎলোকসকলে মাংস নিন্দা কৰে। তথাপি যিহেতু শ্রাদ্ধত ইয়াৰ প্ৰয়োগ হয়, মই তোমাক তাৰ কাৰণ ক’ম।

Verse 15

यदा चारंभिता सृष्टिर्ब्रह्मणा लोककारिणा । संपूज्य च पितॄन्देवान्नांदीमुखपुरःसरान् । तदा खड्गः समुत्पन्नः पूर्वं वाध्रीणसश्च यः

যেতিয়া লোকসৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাই সৃষ্টিৰ আৰম্ভণি কৰিলে, আৰু নান্দীমুখসকলৰ অগ্ৰগণ্যত পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে, তেতিয়াই প্ৰথমে খড়্গ (গণ্ডাৰ) আৰু লগতে বাঢ়্ৰীণসো উৎপন্ন হ’ল।

Verse 16

ततो ये पितरो दिव्या ये च मानुषसम्भवाः । जगृहुस्ते ततः सर्वे बलिभूतमिवात्मनः

তেতিয়া পিতৃসকল—দিব্য আৰু মানৱ-জন্মসম্ভৱ—সকলোয়ে তেওঁলোকক নিজৰেই উদ্দেশ্যে নিবেদিত বলি-ভোগ যেন গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 17

तानुवाच ततो ब्रह्मा एतौ तु पितरो मया । युष्मभ्यं कल्पितौ सम्यग्बलिभूतौ प्रगृह्यताम्

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে পিতৃসকল! এই দুজনক মই তোমালোকৰ বাবে যথাযথভাৱে নিযুক্ত কৰিলোঁ; বলি-ভোগ হৈ আছে—গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 18

एताभ्यां परमा प्रीतिर्युष्मभ्यं संभविष्यति । मम वाक्यादसंदिग्धं परमेतौ नरो भुवि

“এই দুজনৰ পৰা তোমালোকৰ পৰম আনন্দ উদ্ভৱ হ’ব। মোৰ বাক্য অনুসাৰে—সন্দেহ নকৰিবা—পৃথিৱীত এই দুজন নৰ সৰ্বজীৱৰ মাজত অগ্ৰগণ্য হ’ব।”

Verse 19

नैव संप्राप्स्यते पापं युष्मदर्थंहनन्नपि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं भूतिमिच्छता

“তোমালোকৰ অৰ্থে হত্যা কৰিলেও পাপ নাহে। সেয়ে যি ভূতি/সমৃদ্ধি বিচাৰে, সি সৰ্বপ্ৰযত্নে এই দান কৰিব লাগে।”

Verse 20

खड्गवाध्रीणसोद्भूतं मांसं श्राद्धे सुतृप्तिदम् । तौ चापि परमौ दिव्यौ स्वर्गं लोकं गमिष्यतः

খড্গ আৰু বাধ্ৰীণসৰ পৰা উৎপন্ন মাংস, শ্ৰাদ্ধত ব্যৱহাৰ কৰিলে উত্তম তৃপ্তিদায়ক হয়; আৰু সেই দুজনো পৰম দিব্য হৈ স্বৰ্গলোকলৈ গমন কৰিব।

Verse 21

श्राद्धदस्य परं श्रेयो भविष्यति सुदुर्लभम् । पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्भवेद्द्वादशवार्षिकी

শ্ৰাদ্ধত দান কৰা কৰ্তাৰ বাবে পৰম, অতি দুৰ্লভ কল্যাণ উদ্ভৱ হয়; আৰু পিতৃসকলৰ অক্ষয় তৃপ্তি দ্বাদশ বছৰলৈ স্থায়ী হয়।

Verse 22

एतस्मात्कारणाच्छस्तं मांसमाभ्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नान्यत्र विनियोगोऽस्य कीर्तितः

এই কাৰণতেই, হে নৰাধিপ, এই দুয়োটাৰ মাংস ব্যৱহাৰ বিধেয় কৰা হৈছে; আৰু সেই দিনা ইয়াৰ অন্য কোনো ব্যৱহাৰ নিৰ্দিষ্ট নহয়—ইয়াৰ বিনিয়োগ কেৱল সেই কৰ্মতেই কীৰ্তিত।

Verse 23

रोहिताश्व उवाच । अप्राप्तखड्गमांसस्य तथा वाध्रीणसस्य च । कथं श्राद्धं भवेद्विप्र पितॄणां तृप्तिका रकम्

ৰোহিতাশ্ব ক’লে: গঁড়ৰ মাংস আৰু তদ্ৰূপে বাধ্ৰীণসৰ মাংস যদি নাপোৱা যায়, তেন্তে হে বিপ্ৰ, পিতৃসকলৰ তৃপ্তিৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ কেনেকৈ সম্পন্ন হ’ব?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । मधुना सह दातव्यं पायसं पितृतुष्टये । तेन वै वार्षिकी तृप्तिः पितॄणां चोपजायते

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: পিতৃসন্তুষ্টিৰ বাবে মধুৰ সৈতে পায়স দান কৰিব লাগে; সেই অৰ্পণে পিতৃসকলৰ এক পূৰ্ণ বছৰৰ তৃপ্তি জন্মে।

Verse 25

आजं च पिशितं राजञ्छिशुमारसमुद्भवम् । मांसं प्रतुष्टये प्रोक्तं वत्सरं मासवर्जितम्

আৰু হে ৰাজন, আজাৰ মাংসো—তথা শিশুমাৰ-উদ্ভৱ মাংস—বিশেষ তৃপ্তিৰ বাবে কোৱা হৈছে; এক বছৰলৈ (এটা মাহ বাদ দি) তৃপ্তি দিয়ে।

Verse 26

तदभावे वराहस्य दशमासप्रतुष्टिदम् । मांसं प्रोक्तं महाराज पितॄणां नात्र संशयः

সেয়া নাথাকিলে, হে মহাৰাজ, বৰাহৰ মাংস দহ মাহলৈ তৃপ্তিদায়ক বুলি কোৱা হৈছে; পিতৃসকলৰ বাবে ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 27

आरण्यमहिषोत्थेन तृप्तिः स्यान्नवमासिकी । रुरोश्चैवाष्टमासोत्था एणस्य सप्तमासिका

বনৰ মহিষৰ মাংসৰ পৰা ন মাহলৈ তৃপ্তি হয়; ৰুরু হৰিণৰ পৰা আঠ মাহলৈ; আৰু এণ হৰিণৰ পৰা সাত মাহলৈ।

Verse 28

शम्बरोर्मासषट्कं च शशकस्य तु पञ्चकम् । चत्वारः शल्लकस्योक्तास्त्रयो वा तैत्तिरस्य च

শম্বৰ মাংসৰ পৰা ছয় মাহৰ তৃপ্তি, আৰু খৰগোশৰ পৰা পাঁচ মাহৰ। শল্লকৰ বাবে চাৰ মাহ কোৱা হৈছে, আৰু তৈত্তিৰৰ বাবেও তিন মাহ।

Verse 29

मासद्वयं च मत्स्यस्य मासमेकं कपिञ्जले । नान्येषां योजयेन्मांसं पितृकार्ये कथंचन

মাছৰ মাংসৰ পৰা দু মাহৰ তৃপ্তি, আৰু কপিঞ্জলৰ পৰা এক মাহৰ। পিতৃকাৰ্যত আন কোনো প্ৰাণীৰ মাংস কোনোপধ্যেই ব্যৱহাৰ নকৰিব।

Verse 30

एतेषामेव मांसानि पावनानि नृपोत्तम

হে নৃপোত্তম, কেৱল এইসকলৰ মাংসেই পাৱনকাৰী।

Verse 31

आनर्त उवाच । कस्मादेते पवित्राः स्युर्येषां मांसं प्रचोदितम् । श्राद्धे च तन्ममाचक्ष्व यथावद्द्विजसत्तम

আনর্ত ক’লে: যিসকলৰ মাংস শাস্ত্ৰে প্ৰেৰিত, সিহঁত কেনেকৈ পবিত্ৰ বুলি গণ্য হয়? হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, শ্রাদ্ধৰ প্ৰসঙ্গত এই কথা মোক যথাযথকৈ কওক।

Verse 32

भर्तृयज्ञ उवाच । सृष्टिं प्रकुर्वता तेन पशवो लोककारिणा । खड्गवाध्रीणसादीनां पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: যেতিয়া লোকহিতকাৰী স্বয়ম্ভূ প্ৰভুৱে সৃষ্টিকাৰ্য আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া খড়্গ (গঁড়), ব্যাঘ্ৰ (বাঘ) আদি জীৱ সৃষ্টিৰ পাছত যজ্ঞোপযোগী পশুবোৰ উৎপন্ন হ’ল।

Verse 33

एकादशप्रमाणेन ततश्चान्ये नृपोत्तम । अजश्च प्रथमं सृष्टः स तथा मेध्यतां गतः

তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, একাদশ প্ৰমাণ অনুসাৰে আন আন সৃষ্টিও হ’ল; আৰু প্ৰথমে অজ (ছাগলী) সৃষ্টি হ’ল, আৰু সিও মেধ্যতা—যজ্ঞোপযোগী পবিত্ৰতা—লাভ কৰিলে।

Verse 34

तथैते प्रथमं सृष्टाः पशवोऽत्र नराधिप । सस्यानि सृजता तेन तिलाः पूर्वं च निर्मिताः

সেইদৰে, হে নৰাধিপ, এই পশুবোৰো ইয়াত আদিতেই সৃষ্টি হৈছিল। আৰু যেতিয়া তেওঁ শস্য সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া সৰ্বপ্ৰথম তিল সৃষ্টি কৰা হ’ল।

Verse 35

श्राद्धार्थं व्रीहयः सृष्टा वन्येषु च प्रियंगवः । गोधूमाश्च यवाश्चैव माषा मुद्राश्च वै नृप

শ্ৰাদ্ধৰ উদ্দেশ্যে ব্ৰীহি (চাউল) সৃষ্টি কৰা হ’ল; আৰু বনশস্যসমূহৰ ভিতৰত প্ৰিয়ঙ্গুও। হে নৃপ, গোধূম (ঘেঁহু), যৱ (যৱ), মাষ (উৰদ), আৰু মুদ্গ (মুগ)ো সৃষ্টি হ’ল।

Verse 36

नीवाराश्चापि श्यामाकाः प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम् । तृप्तिं मांसेन वाञ्छंति मांसं मांसेन वर्जितम्

নীৱাৰ আৰু শ্যামাক শস্যো—মই সিহঁতক যথাক্ৰমে বৰ্ণনা কৰিম। সিহঁতে ‘মাংস’ৰ দ্বাৰা তৃপ্তি বিচাৰে; কিন্তু ‘মাংস’ বুলিলে বুজায় হিংসাজনিত মাংসৰ পৰা মুক্ত বস্তু।

Verse 37

पुष्पजात्यो यदा सृष्टास्तदा प्राक्छतपत्रिका । सृष्टा तेन च मुख्या सा श्राद्धकर्मणि सर्वदा

যেতিয়া ফুলৰ নানা জাতি সৃষ্টি হ’ল, তেতিয়া প্ৰথমে শতপত্ৰিকা সৃষ্টি হ’ল। স্ৰষ্টাই তাক সদায় শ্ৰাদ্ধকৰ্মত মুখ্য কৰি স্থাপন কৰিলে।

Verse 38

धातूनि सृजता तेन रूप्यं सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तद्विहितं श्राद्धे दक्षिणायां प्रतृप्तये

যেতিয়া তেওঁ ধাতুবোৰ সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া স্বয়ম্ভূৱাই ৰূপা সৃষ্টি কৰিলে। সেয়েহে শ্ৰাদ্ধত দক্ষিণা ৰূপে ৰূপা বিধান কৰা হ’ল, সম্পূৰ্ণ তৃপ্তিৰ বাবে।

Verse 39

राजतेषु च पात्रेषु यद्द्विजेभ्यः प्रदीयते । पितृभ्यस्तस्य नैवाऽन्तो युगान्तेऽपि प्रजायते

ৰূপাৰ পাত্ৰত যি কিবা দ্বিজসকলক দিয়া হয়, সেই দানৰ পিতৃসকলৰ বাবে অন্ত নাই; যুগান্ততো তাৰ শেষ জন্মে নাহে।

Verse 40

अभावे रूप्यपात्राणां नामापि परिकीर्तयेत् । तुष्यंति पितरो राजन्कीर्तनादपि वै यतः

যদি ৰূপাৰ পাত্ৰ নাথাকে, তেন্তে অন্তত তাৰ নামটোহে উচ্চাৰণ কৰিব। হে ৰাজন, পিতৃসকল কীৰ্তন-স্মৰণৰ দ্বাৰাও সন্তুষ্ট হয়।

Verse 41

रसांश्च सृजता तेन मधु सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तच्छस्यते श्राद्धे पितॄणां तुष्टिदायकम्

যেতিয়া স্বয়ম্ভূয়ে ৰসসমূহ সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ নিজেই মধু সৃষ্টি কৰিলে। সেয়ে শ্রাদ্ধত মধুৰ প্ৰশংসা কৰা হয়, কিয়নো ই পিতৃসকলক তৃপ্তি দান কৰে।

Verse 42

यच्छ्राद्धं मधुना हीनं तद्रसैः सकलैरपि । मिष्टान्नैरपि संयुक्तं तत्पितॄणां न तृप्तये

যি শ্রাদ্ধ মধুহীন, সি সকলো ৰস আৰু মিঠা আহাৰেৰে সংযুক্ত হলেও পিতৃসকলৰ তৃপ্তিৰ কাৰণ নহয়।

Verse 43

अणुमात्रमपि श्राद्धे यदि न स्याद्धि माक्षिकम् । नामापि कीर्तयेत्तस्य पितॄणां तुष्टये यतः

যদি শ্রাদ্ধত অণুমাত্ৰও মৌ-মধু নাথাকে, তেন্তে অন্তত তাৰ নামটো হলেও উচ্চাৰণ কৰা উচিত; কিয়নো ই পিতৃসকলৰ তৃপ্তিৰ কাৰণ বুলি মানা হয়।

Verse 44

शाकानि सृजता तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिनौ । कालशाकं पुरः सृष्टं तेन तत्तृप्तिदायकम्

যেতিয়া পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই শাক-সব্জি সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া প্ৰথমে কালশাক সৃষ্টি কৰিলে। সেয়ে (শ্রাদ্ধত) ই তৃপ্তিদায়ক বুলি গণ্য।

Verse 45

कालं हि सृजता तेन कुतपः प्राग्विनिर्मितः । तस्मात्कुतप काले च श्राद्धं कार्यं विजानता । य इच्छेच्छाश्वतीं तृप्तिं पितॄणामात्मनः सुखम्

যেতিয়া তেওঁ কাল (সময়) সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া আগতেই কুতপ (শুভ সময়) নিৰ্মিত হৈছিল। সেয়ে যি বুজে সি কুতপ কালে শ্রাদ্ধ কৰিব লাগে—যদি পিতৃসকলৰ চিৰস্থায়ী তৃপ্তি আৰু নিজৰ সুখ কামনা কৰে।

Verse 46

वीरुधः सृजता तेन विधिना नृपसत्तम । दर्भास्तु प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! যেতিয়া সেই বিধাতাই উদ্ভিদ সৃষ্টি কৰিলে, প্ৰথমে দৰ্ভা ঘাঁহেই উৎপন্ন হ’ল; সেয়ে ই শ্ৰাদ্ধৰ বাবে বিশেষ যোগ্য বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 47

श्राद्धार्हान्ब्राह्मणांस्तेन सृजता पद्मयोनिना । दौहित्राः प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

যেতিয়া পদ্মযোনি ব্ৰহ্মাই শ্ৰাদ্ধ-যোগ্য ব্ৰাহ্মণসকল সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া প্ৰথমে দৌহিত্ৰ (কন্যাৰ পুত্ৰ) সৃষ্টি কৰিলে; সেয়ে তেওঁলোক শ্ৰাদ্ধৰ বাবে বিশেষ অধিকাৰী বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 48

अपि शौचपरित्यक्तं हीनांगाधिकमेव वा । दौहित्रं योजयेच्छ्राद्धे पितॄणां परितुष्टये

যদিও দৌহিত্ৰ শৌচ-আচাৰ ত্যাগ কৰা, বা অঙ্গত হীন-অধিক হোৱাই, তথাপি পিতৃলোকৰ সম্পূৰ্ণ তুষ্টিৰ বাবে শ্ৰাদ্ধত কন্যাৰ পুত্ৰক অৱশ্যেই সংযুক্ত কৰিব লাগে।

Verse 49

पशून्विसृजता तेन पूर्वं गावो विनिर्मिताः । तेन तासां पयः शस्तं श्राद्धे सर्पिर्विशेषतः

যেতিয়া তেওঁ পশু সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া প্ৰথমে গাইসমূহ গঢ়িলে। সেয়ে শ্ৰাদ্ধত তেঁওলোকৰ গাখীৰ প্ৰশংসিত—বিশেষকৈ ঘিউ।

Verse 50

तस्माच्छ्राद्धे घृतं शस्तं प्रदत्तं पितृतुष्टये

সেয়ে শ্ৰাদ্ধত ঘিউ দান কৰাটো অতি প্ৰশস্ত; দিয়া ঘিউ পিতৃলোকক তুষ্ট কৰে।

Verse 51

प्रजाश्च सृजता तेन पूर्वं दृष्टा द्विजोत्तमाः । तस्मात्प्रशस्तास्ते श्राद्धे पितृतृप्तिकराः सदा

যেতিয়া তেওঁ প্ৰজাসকল সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া প্ৰথমে দ্বিজোত্তমসকলক দেখা গ’ল। সেয়ে শ্রাদ্ধত তেওঁলোক প্ৰশংসিত, কিয়নো তেওঁলোক সদায় পিতৃসকলক তৃপ্তি দান কৰে।

Verse 52

देवांश्च सृजता तेन विश्वेदेवाः कृताः पुरः । तेन ते प्रथमं पूज्याः प्रवृत्ते श्राद्धकर्मणि

যেতিয়া তেওঁ দেৱসকল সৃষ্টি কৰিবলৈ ধৰিলে, তেতিয়া বিশ্বেদেৱাসকল আগতেই গঢ়া হ’ল। সেয়ে শ্রাদ্ধকৰ্ম আৰম্ভ হ’লে, তেওঁলোককেই সৰ্বপ্ৰথম পূজা কৰিব লাগে।

Verse 53

ते रक्षंति ततः श्राद्धं यथावत्परितर्पिताः । छिद्राणि नाशयंति स्म श्राद्धे पूर्वं प्रपूजिताः

যথাবিধি অৰ্পণে তৃপ্ত হ’লে তেওঁলোক তেতিয়া শ্রাদ্ধক ৰক্ষা কৰে। শ্রাদ্ধত আগতেই পূজিত হৈ, উঠা ছিদ্ৰ আৰু ত্ৰুটি-বিচ্যুতি নাশ কৰে।

Verse 54

एतैर्मुख्यतमैः सृप्तैः फूरा श्राद्धं विनिर्मितम् । स्वयं पितामहेनैव ततो देवा विनिर्मिताः

এই মুখ্যতমসকলক যথাবিধি তৃপ্ত কৰাতেই শ্রাদ্ধৰ পূৰ্ণ ৰূপ স্থাপিত হ’ল। তাৰ পাছত পিতামহ (ব্ৰহ্মা) নিজেই অন্য দেৱসকল সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 55

तेन ते सर्वलोकेषु गताः ख्यातिं पुरा नृप

সেই কাৰণেই, হে নৃপ, তেওঁলোক বহু আগতেই সকলো লোকত খ্যাতি লাভ কৰিলে।

Verse 56

एतच्छ्राद्स्य सत्रत्वं मया ते परिकीर्तितम् । पितॄणां परमं गुह्यं दत्तस्याक्षयकारकम्

এই শ্ৰাদ্ধৰ ‘সত্ৰ-সদৃশ’ স্বৰূপ মই তোমাক বৰ্ণনা কৰিলোঁ। ই পিতৃলোকৰ বাবে পৰম গোপন তত্ত্ব; ইয়াত দিয়া দানৰ পুণ্যফল অক্ষয় হয়।

Verse 57

यश्चैतत्कीर्तयेच्छ्राद्धे क्रियमाणे नृपोत्तम । विप्राणां भोक्त्तुकामानां तच्छ्राद्धं त्वक्षयं भवेत्

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! শ্ৰাদ্ধ চলি থাকোঁতে—যেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকল ভোজন কৰিবলৈ উদ্যত হয়—যি এই বচন কীৰ্তন কৰে, সেই শ্ৰাদ্ধৰ ফল অক্ষয় হয়।

Verse 58

यश्चैतच्कृणुयाद्राजन्सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । विहितस्य भवेत्पुण्यं यच्छ्राद्धस्य तदाप्नुयात्

হে ৰাজন! যি এই কৰ্ম যথাযথভাৱে শ্ৰদ্ধাসহ কৰে, সি বিধিমতে নিৰ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধৰ পুণ্য লাভ কৰে; অৰ্থাৎ সেই শ্ৰাদ্ধে যি পূৰ্ণ ফল দিব লাগে, সেয়াই পায়।

Verse 221

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे सृष्ट्युत्पत्तिकालिकब्रह्मोत्सृष्टश्राद्धार्हवस्तुपरिगणनवर्णनं नामैकविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাত, ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ শ্ৰাদ্ধ-কল্প অংশত, “সৃষ্টিউৎপত্তিৰ সময়ত ব্ৰহ্মাই উপদেশ দিয়া শ্ৰাদ্ধাৰ্হ বস্তুসমূহৰ গণনা-বৰ্ণনা” নামৰ একবিংশতি-উত্তৰ-দ্বিশততম অৰ্থাৎ ২২১তম অধ্যায় সমাপ্ত।