Adhyaya 219
অধ্যায় ২১৯ত ভর্তৃযজ্ঞই ৰজাক কাম্য-শ্ৰাদ্ধৰ তাত্ত্বিক আৰু বিধিগত বৰ্ণনা দিয়ে। প্ৰেতপক্ষ (কৃষ্ণপক্ষ)ৰ তিথি অনুসাৰে ক্ৰমে শ্ৰাদ্ধ কৰিলে পৃথক পৃথক ফল লাভ হয়—সমৃদ্ধি, বিবাহসিদ্ধি, অশ্ব-গোসম্পত্তি লাভ, কৃষি আৰু বাণিজ্যত সফলতা, আৰোগ্য, ৰাজানুগ্রহ আৰু সৰ্বকাৰ্যসিদ্ধি। তাৰ পিছত ত্ৰয়োদশীক সন্তানকামীসকলৰ বাবে অনুপযুক্ত বুলি কৈ অশুভ ফলৰ সম্ভাৱনা উল্লেখ কৰা হৈছে; তথাপি মঘা–ত্ৰয়োদশীৰ বিশেষ যোগত মধু-ঘৃতযুক্ত পায়স অৰ্পণ কৰি বিশেষ আচাৰ পালনৰ কথাও কোৱা হৈছে। অস্ত্ৰ, বিষ, অগ্নি, জল, সাপ/পশু আক্ৰমণ বা ফাঁসি আদি কাৰণত অকালমৃত লোকৰ তৃপ্তিৰ বাবে চতুৰ্দশীত একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধ বিধান কৰা হৈছে। শেষত অমাৱস্যা-শ্ৰাদ্ধে পূৰ্বোক্ত সকলো কামনা সম্পূৰ্ণ কৰে বুলি আৰু এই বিধান শ্ৰৱণ/জ্ঞান কৰিলে ইষ্টসিদ্ধি হয় বুলি ফলশ্ৰুতি দিয়া হৈছে।
Shlokas
Verse 1
भर्तृयज्ञ उवाच । काम्यानि तेऽधुना वच्मि श्राद्धानि पृथिवीपते । यैः कृतैः समवाप्नोति मर्त्यो हृदयसंस्थितम्
ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: হে পৃথিৱীপতে! এতিয়া মই তোমাক কাম্য (ইচ্ছাপূৰণকাৰী) শ্ৰাদ্ধসমূহ ক’ম; যিবোৰ কৰিলে মর্ত্যই হৃদয়ত স্থিত ইষ্ট বস্তু লাভ কৰে।
Verse 2
यो नारीं वांछते क्ष्माप रूपाढ्यां शीलमण्डनाम् । इह लोके परे चैव तस्यार्हं प्रथमं दिनम्
হে ৰাজন! যি জনে ৰূপে সমৃদ্ধ আৰু শীল-গুণে অলংকৃত নাৰীক কামনা কৰে, সি ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে ফল লাভৰ বাবে প্ৰথম দিনা নিজৰ বিধি অনুসাৰে আচাৰ পালন কৰিব।
Verse 3
श्राद्धीयप्रेतपक्षस्य मुख्यभूतं च यन्नृप । य इच्छेत्कन्यकां श्रेष्ठां सुशीलां रूपसंयु ताम् । द्वितीयादिवसे तेन श्राद्धं कार्यं महीपते
হে ৰাজন! প্ৰেতপক্ষৰ শ্ৰাদ্ধক্ৰিয়াত এইটো মুখ্য আচাৰ বুলি গণ্য: যি জনে উত্তম, সুशील আৰু ৰূপসম্পন্ন কন্যা কামনা কৰে, সি দ্বিতীয় দিনা শ্ৰাদ্ধ কৰিব, হে ভূমিপতি।
Verse 4
यो वांछति नरोऽश्वांश्च वायुवेगसमाञ्जवे । तृतीयादिवसे श्राद्धं तेन कार्यं विपश्चिता
পণ্ডিতসকলে কয়: যি নৰে বায়ুৰ বেগৰ সমান দ্ৰুত অশ্ব কামনা কৰে, সি তৃতীয় দিনা শ্ৰাদ্ধ কৰিব।
Verse 5
यो वांछति पशून्मुख्यान्कुप्याकुप्यधनानि च । चतुर्थ्यां तेन कर्तव्यं श्राद्धं पितृप्रतुष्टये
যি জনে উৎকৃষ্ট পশুধন আৰু স্থায়ী-অস্থায়ী মূল্যবান ধন কামনা কৰে, সি পিতৃসন্তুষ্টিৰ বাবে চতুৰ্থ দিনা শ্ৰাদ্ধ কৰিব।
Verse 6
पुत्रान्वांछति योऽभीष्टान्सुशीलान्वंशमंडनान् । पञ्चम्यां तेन कर्तव्यं सदा श्राद्धं नराधिप
হে নৰাধিপ! যি জনে প্ৰিয়, সুशील আৰু বংশৰ অলংকাৰস্বৰূপ পুত্ৰ কামনা কৰে, সি পঞ্চম দিনা সদায় শ্ৰাদ্ধ কৰিব।
Verse 7
यः श्राद्धं वंशजैर्दत्तं परलोकगतो नृप । वांछते तेन कर्तव्यं षष्ठ्यां श्राद्धं विपश्चिता
হে নৃপ! যি পৰলোকগামী পিতৃয়ে বংশধৰসকলে দিয়া শ্ৰাদ্ধৰ আকাঙ্ক্ষা কৰে, তেন্তে তাৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে জ্ঞানীয়ে প্ৰেতপক্ষৰ ষষ্ঠী তিথিত শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 8
कृषिसिद्धिं य इच्छेत ग्रैष्मिकीं शारदीमपि । सप्तम्यां युज्यते तस्य श्राद्धं कर्तुं न संशयः
যি কোনোবাই কৃষিত সিদ্ধি বিচাৰে—গ্ৰীষ্মকালীন শস্য হওক বা শৰৎকালীন ফচল—তাৰ বাবে প্ৰেতপক্ষৰ সপ্তমী তিথিত শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত; ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 9
य इच्छेत्पण्यसंसिद्धिं व्यवहारसमुद्भवाम् । अष्टम्यां युज्यते श्राद्धं तस्य कर्तुं नराधिप
হে নৰাধিপ! যি কোনোবাই বাণিজ্য আৰু লেনদেনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা লাভত সিদ্ধি বিচাৰে, তাৰ বাবে অষ্টমী তিথিত শ্ৰাদ্ধ কৰা যোগ্য।
Verse 10
नवम्यां श्राद्धकृन्नाना चतुष्पदगणाल्लंभेत् । सौभाग्यं रोगनाशं च तथा वल्लभसंगमम्
নৱমী তিথিত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে নানা প্ৰকাৰৰ চতুষ্পদ পশু লাভ হয়; লগতে সৌভাগ্য, ৰোগনাশ আৰু প্ৰিয়জনৰ সৈতে পুনৰ মিলনো ঘটে।
Verse 11
दशमीदिवसे श्राद्धं यः करोति समाहितः । तस्य स्याद्वांछिता सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा
যি কোনোবাই দশমী তিথিৰ দিনা একাগ্ৰচিত্তে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি সদায় সকলো কাৰ্যত নিজৰ ইচ্ছিত সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 12
एकादश्यां धनं धान्यं श्राद्धकर्ता लभेन्नरः । तथा भूपप्रसादं च यच्चान्यन्मनसि स्थितम्
একাদশীত যি নৰে শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি ধন-ধান্য লাভ কৰে; লগতে ৰজাৰ অনুগ্ৰহ আৰু মনত স্থিত যি আন কামনা, সেয়াও সিদ্ধ হয়।
Verse 13
यः करोति च द्वादश्यां श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः । पुत्रांस्तु प्रवरांश्चैव स पशून्वांछिताल्लंभेत्
যি কোনোবাই দ্বাদশীত শ্ৰদ্ধাসহ শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি উত্তম পুত্ৰ লাভ কৰে আৰু ইচ্ছিত পশুধনো (সমৃদ্ধি) পায়।
Verse 14
यो वांछति नरो मुक्तिं पितृभिः सह चात्मनः । असंतानश्च यस्तस्य श्राद्धे प्रोक्ता त्रयोदशी
যি নৰে নিজৰ আৰু পিতৃসকলৰ সৈতে মুক্তি কামনা কৰে, আৰু যি নিঃসন্তান, তাৰ শ্ৰাদ্ধৰ বাবে ত্ৰয়োদশী দিন বিধান কৰা হৈছে।
Verse 15
संतानकामो यः कुर्यात्तस्य वंशक्षयो भवेत् । न संतानविवृद्धयै च तस्य प्रोक्ता त्रयोदशी
যি জনে সন্তান কামনা কৰে আৰু ত্ৰয়োদশীত শ্ৰাদ্ধ কৰে, তাৰ বংশক্ষয় হয়। সেয়ে সন্তানবৃদ্ধিৰ বাবে তাৰ বাবে ত্ৰয়োদশী বিধেয় নহয়।
Verse 16
श्राद्धकर्मणि राजेंद्र श्रुतिरेषा पुरातनी । अपि नः स कुले भूयाद्यो नो दद्यात्त्रयोदशीम्
হে ৰাজেন্দ্ৰ! শ্ৰাদ্ধকৰ্মত এই পুৰাতন শ্ৰুতি-পরম্পৰা: যি আমাক ত্ৰয়োদশী অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ নকৰে, সি আমাৰ কুলত পুনৰ জন্ম নলওক।
Verse 17
पायसं मधुसर्पिर्भ्यां वर्षासु च मघासु च । मघात्रयोदशीयोगे पायसेन यजेत्पितॄन्
মধু আৰু ঘিউৰে প্ৰস্তুত পায়স (খীৰ) লৈ—বিশেষকৈ বৰ্ষাকালত আৰু মঘা নক্ষত্ৰত—যেতিয়া মঘা ত্ৰয়োদশীৰ সৈতে যোগ হয়, তেতিয়া পায়সেৰে পিতৃসকলক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 18
पितरस्तस्य नेच्छंति तद्वर्षं श्राद्धसत्क्रियाम् । पुण्यातिशयभीतेन पिंडदानं निराकृतम्
তেওঁৰ পিতৃসকলে সেই বছৰৰ শ্ৰাদ্ধ-সৎক্ৰিয়া গ্ৰহণ নকৰে; পুণ্যৰ অতিশয় বৃদ্ধি হ’ব বুলি ভয় কৰি পিণ্ডদান নাকচ কৰা হয়।
Verse 19
शक्रेण तद्दिने पुत्रमरणं दर्शितं भयम् । येषां च शस्त्रमृत्युः स्यादपमृत्युरथापि वा
সেই দিন শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) পুত্ৰ-মৰণৰ ভয়ংকৰ আশংকা প্ৰকাশ কৰিলে; আৰু কিছুমানৰ ক্ষেত্ৰত অস্ত্ৰঘাতে মৃত্যু, বা অকালমৃত্যুও ঘটিব পাৰে।
Verse 20
उपसर्गमृतानां च विषमृत्युमुपेयुषाम् । वह्निना तु प्रदग्धानां जलमृत्यु मुपेयुषाम्
আৰু যিসকল উপসৰ্গ (মহামাৰী) ত মৰে, বা বিষে মৃত্যু পায়; যিসকল অগ্নিত দগ্ধ হয়, আৰু যিসকল জলত মৃত্যু পায়—তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত (শ্ৰাদ্ধত) বিশেষ বিবেচনা বুজোৱা হৈছে।
Verse 21
सर्पव्यालहतानां च शृंगैरुद्बन्धनैरपि । एकोद्दिष्टं प्रकर्तव्यं चतुर्दश्यां नराधिप
সাপ বা বন্য জন্তুৰ দ্বাৰা নিহত, আৰু শিঙে আঘাত পাই বা ফাঁসত মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ বাবে—হে নৰাধিপ (ৰাজা)—চতুৰ্দশীত একোद्दিষ্ট শ্ৰাদ্ধ কৰ্তব্য।
Verse 22
तेषां तस्मिन्कृते तृप्तिस्ततस्तत्पक्षजा भवेत्
সেই কৰ্ম সম্পন্ন হ’লে তেওঁলোকৰ তৃপ্তি জন্মে, আৰু সেই একে পক্ষতেই তদনুৰূপ ফল লাভ হয়।
Verse 23
सर्वे कामाः पुरः प्रोक्ता युष्माकं ये मया नृप । अमावास्यादिने श्राद्धात्तानाप्नोति न संश यः
হে নৃপ, মই আগতে তোমালৈ যি সকলো কাম্য ফল ক’লোঁ, অমাৱস্যাৰ দিনা শ্রাদ্ধ কৰিলে সেয়া নিশ্চয় লাভ হয়; ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 24
एतत्ते सर्वमाख्यातं काम्यश्राद्धफलं नृप । यच्छ्रुत्वा वांछितान्कामान्सर्वानाप्नोति मानवः
হে নৃপ, কাম্য-শ্রাদ্ধৰ ফল সম্পূৰ্ণকৈ তোমাক ক’লোঁ; এই কথা শুনিলে মানুহে বিচৰা সকলো কামনা লাভ কৰে।
Verse 219
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे काम्यश्राद्धवर्णनंनामैकोनविंशोत्तरद्विशततमोऽ ध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ ভাগ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ শ্রাদ্ধ-कल्प অংশত “কাম্য শ্রাদ্ধ বৰ্ণনা” নামক ২১৯তম অধ্যায় সমাপ্ত।