Adhyaya 205
এই অধ্যায়ত হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ ভিতৰত বিষ্ণুৱে ইন্দ্ৰক শ্রাদ্ধবিধি সম্পৰ্কে ধৰ্মোপদেশ দিয়ে। যুদ্ধত শত্রুৰ সন্মুখত নিহত হোৱা বা পিছফালৰ পৰা আঘাত পাই পতিত হোৱা—এনে পতিত যোদ্ধাসকলকো গয়া-শ্রাদ্ধ সদৃশ পিণ্ড-তৰ্পণ কৰিলে উপকাৰ হয় বুলি তেওঁ ক’লে। তেতিয়া ইন্দ্ৰই সোধে—গয়া দূৰ দেশত, আৰু তাত পিতামহ ব্ৰহ্মাই বছৰে বছৰে বিধি কৰে; তেন্তে পৃথিৱীত ব্যৱহাৰিকভাৱে শ্রাদ্ধসিদ্ধি কেনেকৈ সম্ভৱ? বিশ্বামিত্ৰে বিষ্ণুৰ উত্তৰ বৰ্ণনা কৰে—হাটকেশ্বৰ অঞ্চলত কূপিকাৰ মধ্যস্থলে এক মহাপুণ্য তীৰ্থ আছে। অমাৱস্যা আৰু চতুৰ্দশীত তাত ‘গয়া’ সংক্রমণ কৰে বুলি কোৱা হয়, আৰু সেই স্থান সমস্ত তীৰ্থৰ সমবায় শক্তিৰে পূৰ্ণ হয়। বিশেষ নিয়ম—সূৰ্য কন্যা ৰাশিত থাকোঁতে, অষ্টবংশ-প্ৰসিদ্ধ ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা তাত শ্রাদ্ধ কৰিলে প্ৰেত অৱস্থাত থকা পিতৃসকলসহ স্বৰ্গস্থিত পিতৃসকলেও উদ্ধাৰ লাভ কৰে। সেই ব্ৰাহ্মণসকল হিমালয়ৰ ওচৰত বাস কৰা তপস্বী বুলি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাও কোৱা হৈছে। বিষ্ণুৱে ইন্দ্ৰক আদেশ দিয়ে—তেওঁলোকক সন্মানসহ আনিবা, সামোপায়ে প্ৰসন্ন কৰিবা, আৰু বিধিমতে শ্রাদ্ধ সম্পূৰ্ণ কৰিবা। শেষত ইন্দ্ৰ সন্তুষ্ট হৈ হিমালয়লৈ তেওঁলোকক বিচাৰি যায়, আৰু বিষ্ণু ক্ষীৰসাগৰলৈ গমন কৰে—এইদৰে তীৰ্থ-আধাৰিত গয়া-সম ফল আৰু বিধি-ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব প্ৰতিপাদিত হয়।
Shlokas
Verse 1
विष्णुरुवाच । एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष मम वाक्यं समाचर । यदि ते वल्लभास्ते च ये हता रणमूर्धनि
বিষ্ণুৱে ক’লে: এই কথা জানি, হে সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ), মোৰ বাক্য পালন কৰা। যদি তোমাৰ প্ৰিয়জনসকল যুদ্ধৰ অগ্ৰভাগত নিহতা হৈছে…
Verse 2
युध्यमानास्तवाग्रे च गयाश्राद्धेन तर्पय । तान्सर्वान्प्रेतभावाच्च येन मुक्तिं भजंति ते
তোমাৰ আগত যুদ্ধ কৰা সকলোকে গয়া-শ্ৰাদ্ধে তৰ্পণ কৰা; তেনে কৰিলে তেওঁলোক প্ৰেত-ভাবৰ পৰা মুক্ত হৈ মোক্ষ লাভ কৰে।
Verse 3
पलायनपरा ये च पृष्ठदेशे हता मृताः
আৰু যিসকল পলায়নলৈ উদ্গ্ৰীৱ আছিল, যিসকল পিঠিত আঘাত পাই নিহত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰিলে…
Verse 4
इन्द्र उवाच । वर्षेवर्षे तदा श्राद्धं प्रकरोति पितामहः । गयां गत्वा दिने तस्मिन्पितॄणां दिव्यरूपिणाम्
ইন্দ্ৰে ক’লে: এইদৰে বছৰে-বছৰে পিতামহ (ব্ৰহ্মা) শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন কৰে—সেই দিন গয়া গৈ—দিব্যৰূপী পিতৃসকলৰ নিমিত্তে।
Verse 5
तत्कथं देव गच्छामि तत्राहं श्राद्धसिद्धये । तस्मात्कथय मे तेषां किंचिच्छ्राद्धाय भूतले । मुक्तिदं येन गच्छामि तव वाक्याज्जनार्दन
তেন্তে, হে দেব, শ্ৰাদ্ধ-সিদ্ধিৰ বাবে মই তাত কেনেকৈ যাম? সেয়ে পৃথিৱীতেই তেওঁলোকৰ শ্ৰাদ্ধৰ বাবে কিবা উপায় মোক কোৱা—যি মোক্ষদায়ক—যাতে তোমাৰ বাক্য অনুসৰি, হে জনাৰ্দন, মই তদনুযায়ী আগবাঢ়িব পাৰোঁ।
Verse 6
विश्वामित्र उवाच । ततः स सुचिरं ध्यात्वा तमुवाच जनार्दनः । अस्ति तीर्थं महत्पुण्यं तस्मादप्यधिकं च यत्
বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: তাৰ পাছত জনাৰ্দনে বহুক্ষণ ধ্যান কৰি তেওঁক ক’লে—“এটা মহাপুণ্যময় মহান তীৰ্থ আছে, আৰু সেয়া তাৰো অধিক উৎকৃষ্ট।”
Verse 7
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कूपिकामध्यसंस्थितम् । अमावास्यादिने तत्र चतुर्दश्याश्च देवप । गया संक्रमते सम्यक्सर्वतीर्थसमन्विता
হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত, কূপিকাৰ মাজত অৱস্থিত সেই স্থানত, অমাৱস্যাৰ দিনত আৰু চতুৰ্দশীতেও, হে দেবপতি, গয়া নিজেই সকলো তীৰ্থৰ সাৰসহ সঠিকভাৱে তাত সংক্ৰমণ কৰে।
Verse 8
कन्यासंस्थे रवौ तत्र यः श्राद्धं कुरुते नरः । अष्टवंशोद्भवैर्विप्रैः स पितॄंस्तारयेन्निजान्
যেতিয়া সূৰ্য কন্যা ৰাশিত থাকে, তেতিয়া যি নৰ তাত অষ্ট বংশোদ্ভৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি নিজৰ পিতৃলোকক তৰাই কল্যাণলৈ লৈ যায়।
Verse 9
अपि प्रेतत्वमापन्नान्किं पुनः स्वर्गसंस्थितान् । तत्क्षेत्रप्रभवा विप्रा अष्टवंशसमुद्भवाः
যদি প্ৰেতত্ব লাভ কৰা লোকসকলকো উদ্ধাৰ কৰিব পাৰি, তেন্তে স্বৰ্গত স্থিতসকলৰ কথা কিমান অধিক! সেই ক্ষেত্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ব্ৰাহ্মণসকল অষ্ট বংশসমুদ্ভৱ।
Verse 10
तप उग्रं समास्थाय वर्तंते हिमपर्वते । आनर्ताधिपतेर्दानाद्भीतास्तत्र समागताः
উগ্ৰ তপস্যা অৱলম্বন কৰি তেওঁলোকে হিমপৰ্ব্বতত বাস কৰে। আনৰ্তাধিপতিৰ দান (আৰু প্ৰভাৱ)ত ভীত হৈ তেওঁলোকে তাত একত্ৰিত হ’ল।
Verse 11
तान्गृहीत्वा द्रुतं गच्छ तत्र संबोध्य गौरवात् । सामपूर्वैरुपायैस्तैस्तेषामग्रे समाचर
তেওঁলোকক লৈ শীঘ্ৰে গুচা; তাত গৌৰৱৰ সৈতে সন্মানেৰে তেওঁলোকক সম্বোধন কৰা। তাৰ পাছত প্ৰথমে সাম-উপায়ে মিলনীয় ভাৱে বুজাই, তেওঁলোকৰ আগত যথোচিত আচৰণ কৰা।
Verse 12
श्राद्धं चैव यथान्यायं ततः प्राप्स्यसि वांछितम् । ते चाऽपि सुखिनः सर्वे भविष्यंति समागताः
আৰু যেতিয়া তুমি বিধি অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিবা, তেতিয়া তুমি ইচ্ছিত ফল লাভ কৰিবা। তেওঁলোকো—সকলো—যথোচিতভাৱে একত্ৰিত আৰু সন্মানিত হৈ সুখী হ’ব।
Verse 13
त्वया सह प्रपूज्याश्च ह्यस्माभिः श्राद्धकारणात् । तच्छ्रुत्वा सहसा शक्रः सन्तोषं परमं गतः
‘শ্ৰাদ্ধৰ কাৰণে, তোমাৰ সৈতে একেলগে তেওঁলোককো আমাৰ দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক পূজিত কৰা উচিত।’ এই কথা শুনি শক্র (ইন্দ্ৰ) তৎক্ষণাৎ পৰম সন্তোষ লাভ কৰিলে।
Verse 14
हिमवंतं समुद्दिश्य प्रस्थितस्त्वरयाऽन्वितः । वासुदेवोऽपि राजेंद्र क्षीराब्धिमगमत्तदा
হিমৱন্তৰ দিশে ত্বৰিতভাৱে প্ৰস্থান কৰি তেওঁ গ’ল। আৰু হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই সময়তে বাসুদেৱো ক্ষীৰসাগৰলৈ গমন কৰিলে।
Verse 15
हिमवन्तं समाश्रित्य शक्रोऽपि ददृशे द्विजान् । अष्टवंशसमुद्भूतान्विष्णुना समुदाहृतान्
হিমৱন্তৰ আশ্ৰয় লৈ শক্রেও সেই দ্বিজ ঋষিসকলক দেখিলে—আঠটা বংশৰ পৰা উদ্ভূত—যাক বিষ্ণুৱে আহ্বান কৰিছিল।
Verse 205
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे गयाश्राद्धफलमाहात्म्य वर्णनंनाम पञ्चोत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত শক্ৰ–বিষ্ণু সংবাদত ‘গয়া-শ্ৰাদ্ধফল-মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা’ নামক দু-শ-পাঁচতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।