Adhyaya 204

Verse 1

आनर्त उवाच । प्रोक्ताऽस्माकं त्वया विप्र शुद्धिर्नागरसंभवा । वंशजा विस्तरेणैव यथा पृष्टोऽसि सुव्रत

আনৰ্তই ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, আপুনি আমাৰ আগত বংশৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাগৰ শুদ্ধিৰ বিষয়ে সবিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিলে, যিদৰে হে উত্তম ব্ৰতধাৰী, আপোনাক সোধা হৈছিল।

Verse 2

सांप्रतं शीलजां ब्रूहि नष्टवंशश्च यो भवेत् । पितामहं न जानाति न च मातामहीं निजाम् । तस्य शुद्धिः कथं कार्या नागरोऽस्मीति यो वदेत्

এতিয়া আচৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি হোৱা শুদ্ধিৰ বিষয়ে কওক; যদি কাৰোবাৰ বংশ লুপ্ত হৈছে - তেওঁ নিজৰ পিতামহ বা নিজৰ আইতাকক নাজানে - তেন্তে যিজন ব্যক্তিয়ে কয়, 'মই নাগৰ', তেওঁৰ শুদ্ধি কেনেকৈ কৰা হ'ব?

Verse 3

विश्वामित्र उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो भर्तृयज्ञश्च नागरैः । नष्टवंशकृते राजन्यथा पृष्टोऽस्मि वै त्व या

বিশ্বামিত্ৰই ক’লে: এই বিষয়টোৰ বাবেই, পূৰ্বতে নাগৰসকলে ভৰ্তৃযজ্ঞকো লুপ্ত বংশৰ বিষয়ে সুধিছিল - যিদৰে হে ৰাজন, আপুনি মোক সুধিছে।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । नष्टवंशस्तु यो ब्रूयान्नागरोऽस्मीति संसदि । तस्य शीलं प्रविज्ञेयं ततः शुद्धिं समादिशेत्

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: যি জনৰ বংশ নষ্ট হৈছে, সি যদি সভাত ‘মই নাগৰ’ বুলি কয়, তেন্তে প্ৰথমে তাৰ শীল-আচৰণ সুক্ষ্মভাৱে পৰীক্ষা কৰিব লাগে; তাৰ পাছত উপযুক্ত শুদ্ধিকৰণ বিধান দিব লাগে।

Verse 5

नागराणां तु ये धर्मा व्यवहाराश्च केवलाः । तेषु चेद्वर्तते नित्यं संभाव्यो नागरो हि सः

নাগৰসকলৰ যি ধৰ্ম আৰু বিশেষ সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ আছে, যি জনে সেয়া সদায় পালন কৰি চলে, সি নিশ্চয়েই সত্য আৰু সম্ভ্ৰান্ত নাগৰ বুলি গণ্য।

Verse 6

तस्य शुद्धिकृते देयं धटं ब्राह्मणसत्तमाः । धटे तु शुद्धिमापन्ने ततोऽसौ शुद्धतां व्रजेत्

তাৰ শুদ্ধিৰ বাবে, হে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকল, এটা ধট (dhaṭa) দান কৰিব লাগে। ধট শুদ্ধ হ’লে, তেতিয়া সিও নিজে শুদ্ধতা লাভ কৰে।

Verse 7

श्राद्धार्हः कन्यकार्हश्च सोमार्हश्च विशेषतः । सामान्यपदयोग्यश्च समस्ते स्थानकर्मणि

সি শ্রাদ্ধত অৰ্পণ গ্ৰহণৰ যোগ্য, কন্যা-সংস্কাৰৰ যোগ্য, আৰু বিশেষকৈ সোম-সম্পৰ্কীয় যজ্ঞকর্মৰ যোগ্য; লগতে সকলো স্থান-কালভিত্তিক আচার-কর্মত সাধাৰণ পদৰো উপযুক্ত।

Verse 8

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नरोत्तम । द्वितीया जायते शुद्धिर्यथा नष्टान्वये द्विजे । तस्माद्वद महाराज यद्भूयः श्रोतुमर्हसि

হে নৰোত্তম, তুমি যি সুধিছিলা সেয়া সকলো মই ক’লোঁ—নষ্ট অন্বয় হোৱা দ্বিজৰো কেনেকৈ দ্বিতীয় (পুনৰুদ্ধাৰক) শুদ্ধি জন্মে। সেয়ে, হে মহাৰাজ, কোৱা—আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?

Verse 9

आनर्त उवाच । तस्मात्ते नागरा भूत्वा विप्राश्चाष्टकुलोद्भवाः । सर्वेषामुत्तमा जाताः प्राधान्येन व्यवस्थिताः

আনর্ত ক’লে: ‘সেয়ে তেওঁলোকে নাগৰ হৈ, আঠটা কুলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই ব্ৰাহ্মণসকল সকলোতকৈ উত্তম হৈ প্ৰাধান্যত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।’

Verse 10

तपसः किं प्रभावः स तेषां वा यजनोद्भवः । विद्योद्भवोऽथवा विप्र किं वा दानसमुद्भवः

তেওঁলোকৰ এই প্ৰাধান্য তপস্যাৰ প্ৰভাৱ নে যজ্ঞৰ পৰা উদ্ভৱ? নে হে ব্ৰাহ্মণ, বিদ্যাৰ পৰা জন্মে—অথবা দানধৰ্মৰ ফলত উৎপন্ন?

Verse 11

विश्वामित्र उवाच । ते सर्वे गुणसंपन्ना यथान्ये नागरास्तथा । विशेषश्चापरस्तेषां ते शक्रेण प्रतिष्ठिताः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: ‘তেওঁলোক সকলোৱে গুণসম্পন্ন, যেনেকৈ আন নাগৰসকল। কিন্তু তেওঁলোকৰ এটা অধিক বিশেষত্ব আছে: তেওঁলোকক শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।’

Verse 12

तेन ते गौरवं प्राप्ताः सर्वेषां तु द्विजन्मनाम्

সেই (দৈৱ প্ৰতিষ্ঠা)ৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে সকলো দ্বিজৰ মাজত সন্মান-গৌৰৱ লাভ কৰিলে।

Verse 13

आनर्त उवाच । कस्मिन्काले तु ते विप्राः शक्रे णात्र प्रतिष्ठिताः । किमर्थं च वदास्माकं विस्तरेण महामते

আনর্ত ক’লে: ‘কোন সময়ত সেই ব্ৰাহ্মণসকলক ইয়াত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল? আৰু কিহৰ বাবে? হে মহামতি, আমাক বিস্তাৰে কোৱা।’

Verse 14

विश्वामित्र उवाच । हिरण्याक्ष इति ख्यातः पुराऽसीद्दानवो त्तमः । अभवत्तस्य संग्रामः शक्रेण सह दारुणः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: পূৰ্বতে হিৰণ্যাক্ষ নামে খ্যাত এক উত্তম দানৱ আছিল। তাৰ শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সৈতে এক ভয়ংকৰ যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।

Verse 15

तत्र देवासुरे युद्धे मृता भूरिदिवौकसः । दानवाश्च महाराज परस्परजिगीषवः

সেই দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত বহু দিৱৌকস (স্বৰ্গবাসী) নিহত হ’ল; আৰু দানৱসকলেও, হে মহাৰাজ, পৰস্পৰক জয় কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হৈ পতিত হ’ল।

Verse 16

अथ ते दानवाः संख्ये शक्रेण विनिपातिताः । विद्याबलेन ताञ्छुक्रः सजीवान्कुरुते पुनः

তাৰ পাছত ৰণক্ষেত্ৰত শক্ৰে পতিত কৰা সেই দানৱসকলক শুক্ৰে নিজৰ বিদ্যা-বলে পুনৰ জীৱিত কৰি তুলিলে।

Verse 17

देवाश्च निधनं प्राप्ता न जीवंति कथंचन । कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुं प्रोवाच वृत्रहा

কিন্তু যিসকল দেৱ মৃত্যুপ্ৰাপ্ত হ’ল, তেওঁলোকে কোনোপধ্যেই পুনৰ জীৱিত নহ’ল। কিছু কাল পিছত বৃত্ৰহা (ইন্দ্ৰ) বিষ্ণুক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 18

धारातीर्थमृतानां च प्रहारैः सन्मुखैः प्रभो । या गतिश्च समादिष्टा तां मे वद जनार्दन

হে প্ৰভো! ধাৰাতীৰ্থত সন্মুখে প্ৰহাৰ সহি যিসকল মৃত্যুপ্ৰাপ্ত হয়, তেওঁলোকৰ বাবে কোন গতি বিধান কৰা হৈছে—সেই কথা মোক কওক, হে জনাৰ্দন।

Verse 19

पराङ्मुखा मृता ये च पलायनपरायणाः । तेषामपि गतिं ब्रूहि यादृग्जायेतवाच्युत

আৰু যিসকলে পিঠি ঘূৰাই পলাই যাবলৈহে উদ্যত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে—হে অচ্যুত, তেওঁলোকৰো গতি কোৱা; তেওঁলোকে কেনে অৱস্থা লাভ কৰে?

Verse 20

विष्णुरुवाच । धारातीर्थमृतानां च सन्मुखानां महाहवे । यथा चोच्छिन्नबीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

বিষ্ণুৱে ক’লে: ধাৰাতীৰ্থত মহাযুদ্ধত শত্রুৰ সন্মুখে যুঁজ দি যিসকলে মৃত্যুবৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ পুনর্জন্ম নাথাকে—যেনেকৈ কাটা বীজ পুনৰ অঙ্কুৰিত নহয়।

Verse 21

ये पुनः पृष्ठदेशे तु हन्यते भयविक्लवाः । भुज्यमानाः परैस्ते च प्रेताः स्युस्त्रिदशाधिप

কিন্তু যিসকলে ভয়ত কঁপি পিঠিৰ ফালে আঘাত পাই নিহত হয়, আৰু পৰৰ দ্বাৰা দমনিত হয়—হে ত্ৰিদশাধিপ, তেওঁলোক প্ৰেত হয়।

Verse 22

इन्द्र उवाच । केचिद्देवा मृता युद्धे युध्यमानाश्च सन्मुखाः । तथैवान्ये मया दृष्टा हन्यमानाः पराङ्मुखाः । प्रेतत्वं दानवानां च सर्वेषां स्यान्न वा प्रभो

ইন্দ্ৰে ক’লে: কিছুমান দেৱ যুদ্ধত সন্মুখে যুঁজ দি মৃত্যুবৰণ কৰিলে; তেনেদৰে আন কিছুমানক মই দেখিলোঁ পিঠি ঘূৰাই থাকোঁতেই নিহত হ’ল। আৰু দানৱসকলৰ বিষয়ে—হে প্ৰভু, সিহঁতৰ সকলোৰে প্ৰেতত্ব হ’ব নে নহ’ব?

Verse 23

विष्णुरुवाच । असंशयं सहस्राक्ष हता युद्धे पराङ्मुखाः । प्रेतत्वे यांति ते सर्वे देवा वा मानुषा यदि

বিষ্ণুৱে ক’লে: হে সহস্ৰাক্ষ, নিঃসন্দেহে যুদ্ধত পিঠি ঘূৰাই নিহত হোৱা সকলোৱে প্ৰেতত্বলৈ যায়—সিহঁত দেৱ হওক বা মানুহ।

Verse 24

विषादग्नेः कुलघ्नानां तया चैवात्मघातिनाम् । दंष्ट्रिभिर्हतदेहानां शृंगिभिश्च सुरेश्वर । प्रेतत्वं जायते नूनं सत्यमेतदसंशयम्

বিষাদৰ অগ্নিত দগ্ধ হোৱা, কুলঘাতক আৰু আত্মঘাতীসকল; দঁতযুক্ত পশু আৰু শিঙযুক্ত জন্তুৰ আঘাতত যিসকলৰ দেহ বিনষ্ট হয়—হে সুৰেশ্বৰ, তেওঁলোকৰ প্ৰেতত্ব নিশ্চয় জন্মে। এই কথা সত্য, সন্দেহ নাই।

Verse 25

इन्द्र उवाच । कथं तेषां भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येन यत्नं करोम्यहम्

ইন্দ্ৰে ক’লে: “হে সর্বব্যাপী প্ৰভু, সেই ভয়ংকৰ প্ৰেতত্বৰ পৰা তেওঁলোকৰ মুক্তি কেনেকৈ হ’ব? এই সকলো কথা মোক কওক, যাতে মই তদনুসাৰে চেষ্টা কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । तेषां संयुज्यते श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य सुरेश्वर

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “হে সুৰেশ্বৰ, তেওঁলোকৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ বিধিপূৰ্বক কৰিব লাগে যেতিয়া সূৰ্য কন্যাৰাশিত থাকে, আৰু নভস্য (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত।”

Verse 27

गयायां भक्तिपूर्वं तु पितामहवचो यथा । ततः प्रयांति ते मोक्षं सत्यमेतदसंशयम्

কিন্তু গয়াত ভক্তিপূৰ্বক পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ বিধান অনুসাৰে যেতিয়া এই কৰ্ম কৰা হয়, তেতিয়া তেওঁলোক মোক্ষলৈ গমন কৰে। এই কথা সত্য, সন্দেহ নাই।

Verse 28

इन्द्र उवाच । कस्मात्तत्र दिने श्राद्धं क्रियते मधुसूदन । शस्त्रैर्विनिहतानां च सर्वं मे विस्तराद्वद

ইন্দ্ৰে ক’লে: “হে মধুসূদন, কিয় সেই দিনাই শ্ৰাদ্ধ কৰা হয়? আৰু অস্ত্ৰে বিনিহতসকলৰ বিষয়েও—মোক সকলো কথা বিস্তাৰে কওক।”

Verse 29

श्रीभगवानुवाच । भूतप्रेतपिशाचैश्च कूष्मांडै राक्षसैरपि । पुरा संप्रार्थितः शंभुर्दिने तत्र समागते । अद्यैकं दिवसं देव कन्यासंस्थे दिवाकरे

শ্ৰী ভগৱানে ক’লে: পূৰ্বতে, সেই দিন উপস্থিত হোৱাত, ভূত, প্ৰেত, পিশাচ, কূষ্মাণ্ড আৰু ৰাক্ষসসকলে শম্ভুক একান্তভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে—‘হে দেৱ! আজি, যেতিয়া সূৰ্য কন্যা ৰাশিত অৱস্থিত, আমাক এটা দিন দান কৰক…’

Verse 30

अस्माकं देहि येन स्यात्तृप्तिर्वर्षसमुद्भवा । प्रदत्ते वंशजैः श्राद्धे दीनानां त्वं दयां कुरु

‘আমাক সেই দান কৰক, যাৰ দ্বাৰা বছৰৰ সমগ্ৰ কাল জুৰি তৃপ্তি জন্মে। আমাৰ বংশজে যেতিয়া শ্ৰাদ্ধ অৰ্পণ কৰে, তেতিয়া হে প্ৰভু, দীন-দুখীয়াসকলৰ ওপৰত দয়া কৰক।’

Verse 31

श्रीभगवानुवाच । यः करिष्यति वै श्राद्धमस्मिन्नहनि संस्थिते । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य च वंशजः । भविष्यति परा प्रीतिर्यावत्संवत्सरः स्थितः

শ্ৰী ভগৱানে ক’লে: যি কোনো বংশজে এই দিনতেই—নভস্য (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত—শ্ৰাদ্ধ কৰিব, তেনে কৰিলে বছৰৰ যিমান দিন থাকে সিমান দিন পৰ্যন্ত পৰম তৃপ্তি লাভ হ’ব।

Verse 32

यः पुनस्तु गयां गत्वा युष्मद्वंशसमुद्भवः । करिष्यति तथा श्राद्धं तेन मुक्तिमवाप्स्यथ

কিন্তু যদি পুনৰ তোমালোকৰ বংশত জন্ম লোৱা কোনো বংশজ গয়া গৈ তাত সেইদৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, তেন্তে তাৰ দ্বাৰাই তোমালোক মুক্তি লাভ কৰিবা।

Verse 33

शस्त्रेण निहतानां च स्वर्गस्थानामपि ध्रुवम् । न करिष्यति यः श्राद्धं तस्मिन्नहनि संस्थिते

আৰু যিসকল শস্ত্ৰে নিহত—যদিও নিশ্চিতভাৱে স্বৰ্গত অৱস্থিত—যদি কোনোবাই সেই উপস্থিত দিনত শ্ৰাদ্ধ নকৰে…

Verse 34

क्षुत्पिपासार्तदेहाश्च पितरस्तस्य दुःखिताः । स्थास्यंति वत्सरं यावदेतदाह पितामहः

তাঁৰ পিতৃলোকসকল ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাত পীড়িত দেহ লৈ দুখিত হৈ থাকিব; পিতামহ ব্ৰহ্মাই কৈছে যে তেওঁলোকে এক বছৰ পৰ্যন্ত এইদৰে কষ্ট ভুগি থাকিব।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्नहनि कारयेत् । अन्यमुद्दिश्य तत्सर्वं प्रेतानामिह जायते

সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে সেই দিনাই কৰ্ম সম্পন্ন কৰাব লাগে; কিয়নো ইয়াত আন কাৰোবাক উদ্দেশ্য কৰি যি কৰা হয়, সেয়া ফলত কেৱল প্ৰেতসকলৰ বাবেই হৈ পৰে।

Verse 36

ततो भगवता दत्ता तेषां चैव तु सा तिथिः श्रा । द्धकर्मणि संजाते विना शस्त्रहतं जनम्

তাৰ পাছত ভগৱানে তেওঁলোকৰ বাবে সেই একে তিথি নিৰ্ধাৰণ কৰিলে; শ্ৰাদ্ধকৰ্ম আৰম্ভ হ’লে, অস্ত্ৰাঘাতে নিহত জনক বাদ দি সেই বিধি পালন কৰিব লাগে।

Verse 37

संमुखस्यापि संग्रामे युध्यमानस्य देहिनः । कदाचिच्चलते चित्तं तीक्ष्णशस्त्रहतस्य च

সম্মুখ সমৰত যুদ্ধ কৰি থকা যোদ্ধাৰো মন কেতিয়াবা কঁপি উঠে; বিশেষকৈ তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰাঘাতে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ পতিত জনৰ।

Verse 204

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे प्रेतश्राद्धकथनंनाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ গ্ৰন্থ নাগৰখণ্ডত, শ্ৰী হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত, শক্ৰ আৰু বিষ্ণুৰ সংবাদত, “প্ৰেত-শ্ৰাদ্ধ বৰ্ণনা” নামৰ দ্বিশত চতুৰ্থ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।