Adhyaya 2

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः । पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम् । सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्

সূত ক’লে: যেতিয়া সেই লিঙ্গ ভূতলৰ পৰা উপড়াই পেলোৱা হ’ল, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, পাটালৰ পৰা জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ জল সেই একে পথেদি বাহিৰ ওলাই আহিল—যি নৰলোকৰ সকলো পাপ হৰে আৰু সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰে।

Verse 2

तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः । शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्

হে উত্তম দ্বিজবৰসকল, তাত পূৰ্বে যি ঘটনা স্বয়ংভাৱে ঘটিছিল, আজি মোৰ কথাৰ পৰা শুনা—ই আছিল লোকবিস্ময়কাৰক।

Verse 3

त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः । तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्

ত্ৰিশঙ্কু নামৰ এজন ৰাজেন্দ্ৰ চণ্ডালত্বত পতিত হৈছিল। কিন্তু তাত স্নান কৰি তেওঁ পুনৰ ৰজাৰ উপযুক্ত, পাৰ্থিৱোচিত দেহ লাভ কৰিলে।

Verse 4

ऋषयः ऊचुः । चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः । एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन

ঋষিসকলে ক’লে: হে সূতনন্দন, নৃপশ্ৰেষ্ঠ ত্ৰিশঙ্কু কেনেকৈ চণ্ডালত্ব লাভ কৰিলে? এই সকলো তত্ত্ব আমাক বিস্তাৰে কোৱা।

Verse 5

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्

সূতে ক’লে: “মই তোমালোকক এই প্ৰাচীন কাহিনী কীৰ্তন কৰিম—শুদ্ধিকাৰী, শ্ৰৱণযোগ্য, সকলো পাপ নাশক—যি নৃপ ত্ৰিশঙ্কুৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।”

Verse 6

सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः । आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः

পূৰ্বে সূৰ্যবংশত জন্ম লোৱা ত্ৰিশঙ্কু নামে প্ৰখ্যাত এজন আছিল—নৃপসমূহৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসদৃশ, ব্যাঘ্ৰসম বীৰ্য-বিক্ৰমে সমৃদ্ধ।

Verse 7

वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः । तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा

সেইজন মুনি বশিষ্ঠৰ শিষ্য আছিল, যজ্ঞকাৰী, দানৰ অধিপতি আৰু সক্ষম শাসক; আৰু তেওঁ সদায় অগ্নিষ্টোম আদি সকলো মখ যজ্ঞ সম্পাদন কৰিছিল।

Verse 8

संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति । तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना

বছৰ বছৰৰ প্ৰতি তেওঁ সম্পূৰ্ণ দক্ষিণাসহ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল; আৰু সেই মহাত্মাই সকলো প্ৰকাৰৰ দান দান কৰিছিল।

Verse 9

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो दीनेभ्यश्च विशेषतः । व्रतानि च प्रचीर्णानि रक्षिताः शरणागताः

তেওঁ বিশিষ্ট ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিলে, আৰু বিশেষকৈ দীন-দুখীয়াক; তেওঁ ব্ৰতসমূহ পালন কৰিলে আৰু শৰণাগতসকলক আশ্ৰয়-ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 10

पुत्रवल्लालिता लोकाः शत्रवश्च निषूदिताः । भ्रांतानि भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । तपस्विभ्यो यथाकामं यच्छता वांछितं धनम्

তেওঁ প্ৰজাসকলক নিজৰ পুত্ৰৰ দৰে লালন-পালন কৰিলে, আৰু শত্রুসকলক দমন কৰিলে। পৃথিৱীত বিস্তৃত তীৰ্থ আৰু পবিত্ৰ আয়তনসমূহ ভ্ৰমণ কৰি, তপস্বীসকলক তেওঁলোকৰ ইচ্ছা অনুসাৰে কাম্য ধন দান কৰিলে।

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तेन प्रोक्तः सभामध्ये संस्थितो नतिपूर्वकम्

তাৰ পাছত কোনো এক সময়ত ভগৱান মুনি বশিষ্ঠক তেওঁ সম্বোধন কৰিলে; আৰু ৰাজসভাৰ মাজত থিয় হৈ, যথোচিত বিনয়ে কথা ক’লে।

Verse 12

त्रिशंकुरुवाच । भगवन्यष्टुमिच्छामि तेन यज्ञेन सांप्रतम् । गम्यते त्रिदिवं येन सशरीरेण सत्वरम्

ত্ৰিশঙ্কুৱে ক’লে: “হে ভগৱন! মই এতিয়া সেই যজ্ঞ সম্পাদন কৰিব বিচাৰোঁ, যাৰ দ্বাৰা এই দেহসহ শীঘ্ৰেই ত্ৰিদিৱ (স্বৰ্গ) লাভ হয়।”

Verse 13

तस्मात्कुरु प्रसादं मे संभारानाहर द्रुतम् । तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान्ब्राह्मणांस्तथा

“সেয়ে মোৰ ওপৰত কৃপা কৰক; সেই যজ্ঞৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী শীঘ্ৰে আনিবলৈ আদেশ দিয়ক, আৰু তাৰ সিদ্ধিৰ বাবে যোগ্য তথা অৰ্হ ব্ৰাহ্মণসকলকো আহ্বান কৰক।”

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । न स कश्चित्क्रतुर्येन गम्यते त्रिदिवं नृप । अनेनैव शरीरेण सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

বসিষ্ঠে ক’লে: হে ৰাজন, এই একে দেহ লৈ ত্ৰিদিৱ (স্বৰ্গ) গমন কৰাব পৰা কোনো যজ্ঞ নাই। মই এই কথাই সত্য বুলি কওঁ।

Verse 15

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये प्रोक्ताः प्राक्स्वयंभुवा । अन्यदेहांतरे स्वर्गः प्राप्यते तैः कृतैर्नृप

হে ৰাজন, স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)য়ে প্ৰাচীনতে কোৱা অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহে স্বৰ্গলৈ নেয়; কিন্তু সেই স্বৰ্গ অন্য দেহত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছতহে, সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে লাভ হয়।

Verse 16

यदि वा पृथिवीपाल त्वया यज्ञप्रभावतः । पार्थिवो वा द्विजो वाथ वैश्यो वान्यतरोऽपि वा

হে পৃথিৱীপাল, যদি তুমি যজ্ঞৰ প্ৰভাৱত—তুমি ৰজা হওঁ বা দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) হওঁ বা বৈশ্য হওঁ বা আন যিকোনো হওঁ—এনে ফল বিচাৰা…

Verse 17

स्वयं दृष्टः श्रुतो वापि संजातोऽत्र धरातले । स्वर्गं गतः शरीरेण सहितस्तत्प्रकीर्तय

যদি তুমি নিজে দেখিছা বা কেৱল শুনিছা যে এই ধৰাতলত জন্ম লোৱা কোনো জনে নিজৰ এই দেহসহ স্বৰ্গলৈ গ’ল—তেন্তে সেই দৃষ্টান্ত স্পষ্টকৈ ক’বা।

Verse 18

त्रिशंकुरुवाच । नासाध्यं विद्यते ब्रह्मंस्तवाहं वेद्मि तत्त्वतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मनसेप्सितम्

ত্ৰিশংকুৱে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ (বসিষ্ঠ), মই তত্ত্বত জানো যে আপোনাৰ বাবে একোৱেই অসাধ্য নহয়। সেয়ে মোৰ ওপৰত কৃপা কৰক, যাতে মোৰ মনৰ ইচ্ছা সিদ্ধ হয়।

Verse 19

वसिष्ठ उवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि हि जिह्वया । तस्मान्नास्ति मखः कश्चित्सत्यं त्वं यष्टुमिच्छसि

বসিষ্ঠে ক’লে: মোৰ জিভাই আগতে কেতিয়াও অসত্য কোৱা নাই, স্বেচ্ছাৰ মুহূৰ্ততো নহয়। সেয়ে তুমি যি বিচাৰিছা তেনে কোনো যজ্ঞ নাই; সত্যতে তুমি অধৰ্মসঙ্গত কৰ্ম কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা।

Verse 20

त्रिशंकुरुवाच । यदि मां विप्रशार्दूल न त्वं याजयितुं क्षमः । स्वर्गप्रदेन यज्ञेन वपुषानेन वै विभो

ত্ৰিশঙ্কুৱে ক’লে: হে বিপ্ৰশাৰ্দূল, যদি তুমি স্বৰ্গ দান কৰা যজ্ঞেৰে মোক যাজন কৰাবলৈ সক্ষম নহোৱা—যাতে এই দেহতেই মই স্বৰ্গ লাভ কৰোঁ, হে মহাবলী—

Verse 21

तत्किं ते तपसः शक्त्या ब्राह्मणस्य विचक्षण । अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम् । शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां द्विजोत्तम

হে বিচক্ষণ ব্ৰাহ্মণ, তোমাৰ তপস্যাৰ শক্তিৰ লাভেই বা কি? এতিয়া মোৰ আন এটা কথা শুনা, যি মই সম্পূৰ্ণ স্পষ্টকৈ ক’ম—মুনিসমূহ আৰু আনসকল শুনি আছে, হে দ্বিজোত্তম।

Verse 22

यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत् । तेन यज्ञेन यक्ष्येऽहं तत्कृत्वान्यं द्विजं गुरुम्

যদি তুমি মোৰ কথা, যি মই বাৰে বাৰে কওঁ, নকৰা, তেন্তে মই সেই যজ্ঞ অন্য এজন ব্ৰাহ্মণক গুৰুভাৱে কৰি কৰাম।

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः । तमुवाच विहस्योच्चैः कुरुष्वैवं महीपते

সূতে ক’লে: তাৰ সেই কথা শুনি ভগৱান বসিষ্ঠে তেতিয়া উচ্চৈঃহাসি ক’লে—“তেন্তে তেনেকৈয়ে কৰা, হে মহীপতে!”