Adhyaya 189
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 189

Adhyaya 189

এই অধ্যায়ত শাপপীড়িত গন্ধৰ্ব-নাৰীসকল—যিসকলে ৰাতিৰ নৃত্য-গীতৰ ওপৰত জীৱিকা নিৰ্ভৰ কৰে আৰু সমাজত অৱহেলিত—দেৱী ঔদুম্বৰীৰ শৰণ লৈ বিলাপ কৰি কল্যাণৰ পথ বিচাৰে। দেৱীয়ে সাবিত্ৰীৰ শাপ অটল বুলি মানি লৈ তাকেই ৰক্ষাকবচসদৃশ বৰদান ৰূপে ব্যাখ্যা কৰে—তেওঁলোক ‘আটষট্টি গোত্ৰ’ত নিৰ্দিষ্ট ভূমিকা-স্থান লাভ কৰিব আৰু স্থাননিষ্ঠ বিধিপূজাৰ দ্বাৰা মান্যতা পাব। তাৰ পিছত নগৰ-মন্দিৰৰ এক প্ৰথা বৰ্ণিত হয়—মণ্ডপ-সম্পৰ্কিতভাৱে যি ঘৰত বিশেষ সমৃদ্ধি বৃদ্ধি ঘটে, সি নিৰ্দিষ্ট অৰ্ঘ্য/ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। নগৰদ্বাৰত নাৰীসকলৰ এক বিশেষ কৰ্ম, হাঁহি-হাৱভাৱসহ আৰু বলিসদৃশ নিবেদনসহ, বিধান কৰা হৈছে; পালন কৰিলে যজ্ঞভাগৰ দৰে তৃপ্তি হয়, আৰু অৱহেলা কৰিলে সন্তানহানি, ৰোগ আদি অনিষ্ট ঘটে বুলি কোৱা হৈছে। পিছলৈ দেৱশৰ্মা আৰু তেওঁৰ পত্নীৰ প্ৰসঙ্গত নাৰদৰ পূৰ্বশাপৰ ফলত ঔদুম্বৰীৰ মানৱদেহত অৱতৰণ আৰু দেৱীৰ উপস্থিতি তথা আচাৰ-অধিকাৰৰ কাৰণকথা প্ৰকাশ পায়। শেষত উৎসৱ আৰু অৱভৃথ-স্নানৰ উল্লেখে ক্ষেত্ৰক সৰ্বতীৰ্থময় বুলি প্ৰতিপাদন কৰি, বিশেষকৈ পূৰ্ণিমাৰ দিনা—বিশেষত নাৰীসকলৰ অনুষ্ঠানৰ অপূৰ্ব ফল ঘোষণা কৰা হৈছে।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । अथ यावच्च ताः शप्ता मातरो द्विजसत्तमाः । सावित्र्या तास्तु गंधर्व्यः प्राप्ताः सा यत्र तिष्ठति

সূতে ক’লে: তাৰ পাছত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সাৱিত্ৰীয়ে যেতিয়াই সেই মাতৃসকলক শাপ দিলে, সেই গন্ধৰ্বী-স্ত্ৰীসকল গৈ য’ত তাই অৱস্থান কৰিছিল তাতেই উপস্থিত হ’ল।

Verse 2

ततः प्रणम्य ता ऊचुः सर्वा दीनतरं वचः । वयं समागता देवि सर्वास्तव मखे यतः

তাৰ পাছত প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে সকলোৱে অতি দীনতাৰে কথা ক’লে: ‘হে দেবী, আমি সকলোৱে আহিছোঁ, কিয়নো আমি তোমাৰ যজ্ঞৰ কৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।’

Verse 3

यज्ञभागं लभिष्याम औदुंबर्याः प्रसादतः । न चास्माभिः परिज्ञाता सावित्री चात्र तिष्ठति

ঔদুম্বৰীৰ প্ৰসাদত আমি যজ্ঞৰ ভাগ লাভ কৰিব লাগিছিল; কিন্তু আমি নাজানিলোঁ যে ইয়াত সাৱিত্ৰী দেৱী স্বয়ং অৱস্থান কৰি আছে।

Verse 4

दौर्भाग्यदोषसंपन्ना नागरीभिः समावृता । अस्माकं सुखमार्गोऽयं नृत्यगीतसमुद्भवः

দুৰ্ভাগ্যৰ দোষে চিহ্নিত, নগৰৰ নাৰীসকলৰ মাজত ঘেৰাও হৈ, তাই ক’লে: “নৃত্য-গীতৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এইয়েই আমাৰ সুখৰ পথ।”

Verse 5

तत्कुर्वाणास्ततो रात्रौ शप्ता गांधर्वसत्तमे । स्त्रीणां दुःखेन दुःखार्ता जायंते सर्वयोषितः

সেয়া কৰি থাকোঁতে, ৰাতিৰ সময়ত, হে গন্ধৰ্বশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁলোক শপ্ত হ’ল; আৰু নাৰীৰ দুখৰ ফলত সকলো নাৰী দুখে পীড়িত হৈ জন্ম লয়।

Verse 6

यूयमानंदिताः सर्वाः सपत्न्या मम चोत्सवे । तां प्रणम्य प्रपूज्याद्य नाहं संभाषितापि च

“মোৰ উৎসৱত মোৰ সতীনসহ তোমালোক সকলোৱে আনন্দ কৰিছিলা; কিন্তু আজি, তাইক প্ৰণাম কৰি পূজা কৰিলেও, মোক একো কথাও নক’লা।”

Verse 7

विशेषान्नृत्यगीतं च प्रारब्धं मम चाग्रतः । तस्माद्व्योमगति र्नैव भवतीनां भविष्यति

“আৰু বিশেষকৈ মোৰ সন্মুখতেই নৃত্য-গীত আৰম্ভ কৰা হ’ল; সেয়েহে তোমালোকৰ আকাশগতি, অৰ্থাৎ দিৱ্য গমন, কেতিয়াও নহ’ব।”

Verse 8

अस्मिन्स्थाने सदा दीनास्तथाऽश्रयविवर्जिताः । संतिष्ठध्वं न वः पूजां करिष्यंति च मानवाः

এই স্থানতেই সদায় থাকিবা—দৰিদ্ৰ আৰু আশ্ৰয়হীন; আৰু মানুহে তোমালোকৰ সন্মানত পূজা-অৰ্চনা নকৰিব।

Verse 9

दीनानामसमर्थानां यात्राकृत्येषु सर्वदा । तस्यास्तद्वचनं देवि नान्यथा संभविष्यति

হে দেবী, দৰিদ্ৰ আৰু অসামৰ্থসকলৰ তীৰ্থ-কৰ্তব্যৰ বিষয়ত সদায় তাইৰ বাক্য অন্যথা নহ’ব; নিশ্চয় সেয়া ফলিব।

Verse 10

औदुम्बर्याः पूजनाय गत्वा तस्यै निवेद्यताम् । सा हि व्यपनयेद्दुःखं ध्रुवं सा हि प्रकामदा

ঔদুম্বৰীৰ পূজালৈ গৈ তাইক নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰা। তাই নিশ্চয় দুখ দূৰ কৰে; তাই নিশ্চিতভাৱে ইচ্ছিত বৰদান দানকাৰিণী।

Verse 11

तेनाऽत्र सहसा प्राप्ता यावन्नष्टमनोरथाः

সেই উপদেশৰ ফলত তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ ইয়ালৈ আহিল—যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ মনোৰথ নষ্ট হৈ গৈছিল।

Verse 12

तस्मात्कुरुष्व कल्याणि यथास्माकं गतिर्भवेत् । माहात्म्यं तव वर्द्धेत त्रैलोक्येऽपि चराचरे

সেয়ে হে কল্যাণী, এনেকুৱা কৰা যাতে আমাৰ গতি শুভ হয়। আৰু তোমাৰ মাহাত্ম্য ত্ৰিলোকত—চৰ আৰু অচৰ সকলোতে—বৃদ্ধি পাওক।

Verse 13

औदुम्बर्युवाच । का शक्तिर्विद्यतेऽस्माकं कृतं सावित्रिसंभवम् । अन्यथा कर्तुमेवाद्य सर्वैरपि सुरासुरैः

ঔদুম্বৰীয়ে ক’লে— “সাৱিত্ৰীৰ বিধানৰ পৰা যি উদ্ভৱ হৈছে, তাক সলনি কৰিবলৈ আমাৰ কিমান শক্তি আছে? আজি সকলো দেৱতা আৰু অসুৰ একেলগে মিলিলেও তাক অন্যথা কৰিব নোৱাৰে।”

Verse 14

तथापि शक्तितो देव्यो यतिष्यामि हिताय वः । अष्टषष्टिषु गोत्रेषु भवत्यः संनियोजिताः

তথাপি, হে দেৱীসকল, মোৰ শক্তি অনুসাৰে মই তোমালোকৰ মঙ্গলৰ বাবে চেষ্টা কৰিম। তোমালোকক অষ্টষষ্টি গোত্ৰত যথাবিধি নিযুক্ত কৰা হ’ব।

Verse 15

पितामहेन तुष्टेन तत्र पूजामवाप्स्यथ । यूयं रात्रौ च संज्ञाभिर्हास्यपूर्वाभिरेव च

তাত, পিতামহ ব্ৰহ্মা সন্তুষ্ট হ’লে তোমালোক পূজা লাভ কৰিবা। আৰু ৰাতিও তোমালোকক নিৰ্ধাৰিত সংকেতৰ দ্বাৰা—হাঁহি আগত ৰাখি—আহ্বান কৰা হ’ব।

Verse 16

अद्यप्रभृति यस्यात्र नागरस्य तु मंदिरे । वृद्धिः संपत्स्यते काचिद्वि शेषान्मंडपोद्भवा

আজি পৰা ইয়াত যি কোনো নাগৰিকৰ ঘৰত কিবা বৃদ্ধি ঘটে—বিশেষকৈ মণ্ডপ নিৰ্মাণ/প্ৰতিষ্ঠাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বিশেষ বৃদ্ধি—

Verse 17

तथा या योषितः काश्चित्पुरद्वारं समेत्य च । अदृष्टहास्यमाध्याय क्षपिष्यंति बलिं ततः

তদ্ৰূপে, কিছুমান নাৰী নগৰদ্বাৰলৈ আহি, অদৃশ্য হাঁহিক নিজৰ আৱৰণ কৰি, তাৰ পাছত বলি (আহুতি) অৰ্পণ কৰিব।

Verse 18

तेन वो भविता तृप्तिर्देवानां च यथा मखैः । याः पुनर्न करिष्यंति पूजामेतां मयोदिताम्

ইয়াৰ দ্বাৰা তোমালোক তৃপ্ত হ’বা, যেনেকৈ দেবতাসকল যজ্ঞে তৃপ্ত হয়। কিন্তু যিসকলে মোৰ কোৱা এই পূজা নকৰিব—

Verse 19

युष्माकं नगरे तासां सुपुत्रो नाशमाप्स्यति । युष्माकमपमाने न सदा रोगी भविष्यति

তোমালোকৰ নগৰত, সেইসকলৰ সুপুত্ৰ ধ্বংস নাপাব। আৰু তোমালোক অপমানিত হ’লেও তেওঁলোকে সদায় ৰোগাক্ৰান্ত হৈ নাথাকিব।

Verse 20

तस्मात्तिष्ठध्वमत्रैव रक्षार्थं नगरस्य च । शापव्याजेन युष्माकं वरोऽयं समुपस्थितः

সেয়েহে নগৰৰ ৰক্ষাৰ্থে তোমালোক ইয়াতেই স্থিৰ হৈ থাকাঁ। শাপৰ অজুহাতত এই বৰ তোমালোকৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হৈছে।

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो देवशर्मा द्विजोत्तमाः । गंधर्वः पर्वतो जातः स्वपत्न्या सहितस्तदा

ইতিমধ্যে, দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ দেবশৰ্মা আহি উপস্থিত হ’ল। সেই সময়ত পৰ্বত নামৰ গন্ধৰ্বও নিজৰ পত্নীৰ সৈতে তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 22

यदा चौदुम्बरी शप्ता नारदेन सुरर्षिणा । मानुषी भव क्रुद्धेन तदा संप्रार्थितस्तया

যেতিয়া দেৱঋষি নাৰদে ক্ৰোধত চৌদুম্বৰীক শাপ দিলে—‘মানুষী হওঁ!’—তেতিয়া তাইৰ দ্বাৰা তেওঁ প্ৰাৰ্থিত হ’ল।

Verse 23

मदर्थं मानुषो भूत्वा तता त्वं चानया सह । सृज मां मानुषीं चेव येन गच्छामि नो भुवि

“মোৰ কাৰণে, হে পিতা, তুমি মানৱ-ৰূপ ধাৰণ কৰা; আৰু তুমিো এইজনীৰ সৈতে। মোকো মানৱী নাৰী ৰূপে জন্ম দিয়া, যাতে মই পৃথিৱীত গৈ বাস কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 24

विण्मूत्रसंयुते गर्भे सर्वदोषसमन्विते । ततः सा कृपया तस्याः सत्पत्न्या देवशर्मणः

মল-মূত্ৰেৰে ভৰা, সকলো দোষেৰে যুক্ত গৰ্ভত; তেতিয়া সেয়া কৰুণাবশত দেৱশর্মণৰ সেই সত্পত্নীৰ প্ৰতি মন দিলেহি।

Verse 25

अवतीर्णा धरापृष्ठे वानप्रस्थाश्रमे ततः । एवं सा पञ्चमी रात्रिस्तस्य यज्ञस्य सत्तमाः

তাৰ পাছত সেয়া পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত অৱতীৰ্ণ হৈ বনবাসী (ৱানপ্ৰস্থ) আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে। এইদৰে সেই উত্তম যজ্ঞৰ পঞ্চমী ৰাত্ৰি অতিবাহিত হ’ল।

Verse 26

उत्सवेन मनोज्ञेन चौदुम्बर्या व्यतिक्रमात् । प्रत्यूषे च ततो जाते यदा तेन विसर्जिता

মনোহৰ উৎসৱৰ সৈতে ঔদুম্বৰীৰ অনুষ্ঠান সমাপ্ত হ’ল; তাৰ পাছত যেতিয়া প্ৰভাত হ’ল, তেতিয়া তেওঁ তাক বিদায় দিলে।

Verse 27

औदुम्बरी तदा प्राह पर्वतं जनकं निजम् । कल्येऽत्रावभृथो भावी विधियज्ञसमुद्भवः

তেতিয়া ঔদুম্বৰীয়ে নিজৰ জনক পৰ্বতক ক’লে: “কালি ইয়াত বিধিপূৰ্বক যজ্ঞৰ পৰা উদ্ভূত অৱভৃথ-স্নান হ’ব।”

Verse 28

सर्वतीर्थमयस्तस्मिन्स्नानं न स्यात्ततः परम् । यास्यामः स्वगृहान्भूयः सर्वैर्देवैः समन्विताः

সেই পবিত্ৰ স্থানে, যি সকলো তীৰ্থৰ সাৰ-স্বরূপ, তাত স্নানতকৈ শ্ৰেষ্ঠ স্নান নাই। তাৰ পিছত আমি সকলো দেৱতাৰে সৈতে পুনৰ নিজৰ নিজৰ ধামলৈ উভতি যাম।

Verse 30

अनेनैव विमानेन त्रयो वापि यथासुखम् । ममापि च वरो जातो यः शापान्नारदोद्भवात् । यज्ञभागो मया प्राप्तो देवानामपि दुर्लभः । पौर्णमासीदिने प्राप्ते विशेषात्स्त्रीजनैः कृतः

“এই একে বিমানতেই আমি-তুমি-সেই তিনিও যথাসুখে গমন কৰিব পাৰোঁ। আৰু মোৰ বাবেও এক বৰ লাভ হ’ল—নাৰদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শাপৰ ফলত: মই যজ্ঞৰ ভাগ লাভ কৰিলোঁ, যি দেৱতাসকলৰ বাবেও দুৰ্লভ—বিশেষকৈ পূৰ্ণিমাৰ দিনা যেতিয়া স্ত্ৰীসকলে এই ক্ৰিয়া সম্পাদন কৰে।”

Verse 189

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य औदुंबर्युत्पत्तिपूर्वकतत्प्राग्जन्मवृत्तांतवर्णनंनामैकोननवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ ভাগ নাগৰখণ্ডত—হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত—“ঔদুম্বৰীৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে পূৰ্বজন্ম-বৃত্তান্তৰ বৰ্ণনা” নাম অধ্যায়, অৰ্থাৎ ১৮৯তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।