Adhyaya 188

Verse 1

सूत उवाच । ततस्तु पंचमे चाह्नि संजाते ते द्विजोत्तमाः । श्वेतधौतांबराः सर्वे सुस्नाताः शुचयः स्थिताः

সূতে ক’লে: তাৰ পিছত পঞ্চম দিন উপস্থিত হোৱাত, সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল সকলো সাজু হৈ থিয় হ’ল—ভালদৰে স্নান কৰা, অন্তৰ-বাহিৰে শুচি, আৰু সকলোৱে ধোৱা শুভ্ৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল।

Verse 2

चक्रुः सर्वाणि कर्माणि पुलस्त्येन प्रबोधिताः । सदोमध्ये गताश्चैव ऋत्विग्वरणपूर्वकाः

পুলস্ত্যৰ উপদেশত তেওঁলোকে বিধি অনুসাৰে সকলো কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে; আৰু প্ৰথমে ঋত্বিজসকলক নিৰ্বাচন কৰি, তাৰ পিছত যজ্ঞশালাৰ মধ্যভাগত আগবাঢ়িল।

Verse 3

अध्वर्युणा समादिष्टान्प्रैषान्प्रोचुर्यथा क्रमम् । होमार्थं दीप्तवह्नौ च ऋत्विग्भिः सुसमाहितैः

অধ্বৰ্যুৰ আদেশ অনুসাৰে প্ৰৈষা আহ্বানসমূহ ক্ৰমে ক্ৰমে উচ্চাৰিত হ’ল; আৰু হোমৰ বাবে, সুসমাহিত ঋত্বিজসকলে জ্বলন্ত অগ্নিত আহুতি অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 4

एतस्मिन्नेव काले तु ह्युद्गात्रा कर्म योजितम् । शंकुभिः क्रियते यच्च साम गीतिप्रसूचितम्

ঠিক সেই সময়তে উদ্গাতা কৰ্ম আৰম্ভ কৰিলে—যি শঙ্কু (চিহ্ন-দণ্ড)ৰে সম্পন্ন হয় আৰু সামগীতৰ সুৰে যাৰ সংকেত দিয়া হয়।

Verse 5

सप्तावर्तं द्विजश्रेष्ठाः सदोमध्यगतेन च । यत्राऽगच्छंति ते सर्वे देवा यज्ञांशलालसाः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, যজ্ঞশালাৰ অন্তঃকেন্দ্ৰত সম্পন্ন সাত-আৱৰ্ত্ত যজ্ঞক্ৰিয়াত, যজ্ঞভাগৰ লোভে আকুল হৈ সকলো দেৱতা তাত আহি উপস্থিত হয়।

Verse 6

सोमपानकृते चैव विशेषेण मुदान्विताः । प्रारब्धे सोमभक्ष्येऽथ गीते चोद्गातृनिर्मिते

সোমপানৰ নিমিত্তে তেওঁলোক বিশেষ আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। যেতিয়া সোমভাগৰ ক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’ল আৰু উদ্গাতৃৰ গীত উঠিল, তেতিয়া যজ্ঞে সম্পূৰ্ণ মঙ্গলশক্তি লাভ কৰিলে।

Verse 7

आगता कन्यका चैका सामगीतिसमुत्सुका । शंकुकर्णनजं चित्रं वांछमाना विचक्षणा

তেতিয়া এগৰাকী কন্যা আহিল, সামগীত শুনিবলৈ উত্সুক। বিবেচক আৰু বুদ্ধিমতী সেই কন্যাই শংকু আৰু কৰ্ণৰ পৰা জন্মা আশ্চৰ্য ৰূপটো দেখিবলৈ আকাঙ্ক্ষা কৰিলে।

Verse 8

छन्दोगस्य सुता श्रेष्ठा देवशर्माभिधस्य च । औदुम्बरीति नाम्ना सा सामश्रवणलालसा

সেই কন্যা দেৱশর্মা নামৰ চাণ্ডোগৰ শ্ৰেষ্ঠ কন্যা আছিল। তেওঁৰ নাম আছিল ঔদুম্বৰী, আৰু সামমন্ত্র-গীত শুনিবলৈ তেওঁ অতি লালসিত আছিল।

Verse 9

उद्गातारं च सदसि वचनं व्याजहार सा । यथायथा प्रवर्तंते शंकवः सामसूचिताः

আৰু সভাত তেওঁ উদ্গাতৃক সম্বোধন কৰি ক’লে—সামগীতৰ সংকেত অনুসাৰে শংকু (খুঁটি)সমূহ কেনেকৈ ধাপে ধাপে যজ্ঞত প্ৰৱৰ্তিত হয়।

Verse 10

दक्षिणाग्नौ द्रुतं गत्वा कुरु होमं यथोदितम् । येन त्वं मुच्यसे पापान्न चेद्व्यर्थो भविष्यति

দক্ষিণ অগ্নিৰ ওচৰলৈ শীঘ্ৰে গৈ, বিধি অনুসাৰে যথাযথ হোম কৰ। তাতে তুমি পাপৰ পৰা মুক্ত হ’বা; নতুবা সকলো নিষ্ফল হ’ব।

Verse 11

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा साभिप्रायं द्विजोत्तमाः । ततः स चिन्तयामास यावत्तद्व्याहृतं वचः

তাইৰ বাক্য শুনি আৰু অন্তৰ্নিহিত অভিপ্ৰায় বুজি, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজজন থমকি ৰ’ল; তাৰ পাছত তাই কোৱা কথাখিনি কিছু সময় ধ্যান কৰি ভাবিলে।

Verse 12

ततः पप्रच्छ तां कन्या मुद्गाता विस्मयान्वितः । कुतस्त्वमसि चाऽयाता सुता कस्य वदस्व मे

তাৰ পাছত বিস্ময়ে ভৰা মুদ্গাতা কন্যাটিক সুধিলে— “তুমি ক’ৰ পৰা আহিছা? তুমি কাৰ কন্যা? মোক কোৱা।”

Verse 13

औदुम्बर्युवाच । पर्वतस्य सुता चास्मि विख्याता देवशर्मणः । जातिस्मरा महाभाग प्राप्ता गन्धर्वलोकतः

ঔদুম্বৰী ক’লে— “মই পৰ্বতৰ কন্যা, হে মহাভাগ, আৰু দেৱশৰ্মা নামে বিখ্যাত। মই পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰোঁ, আৰু গন্ধৰ্বলোকৰ পৰা আহিছোঁ।”

Verse 14

उद्गातोवाच । गन्धर्वस्य सुता कस्य केन शप्तासि पुत्रिके । कदा ते भविता मोक्षो मानुषत्वस्य कीर्त्तय

উদ্গাতা ক’লে— “হে কন্যা, গন্ধৰ্বসকলৰ মাজত তুমি কাৰ কন্যা? কোনে তোমাক শাপ দিলে? আৰু এই মানৱত্বৰ পৰা তোমাৰ মোক্ষ কেতিয়া হ’ব—মোক কোৱা।”

Verse 15

औदुम्बर्युवाच । नारदः पर्वतश्चैव गन्धर्वौ विदितौ जनैः । पर्वतस्य सुता चास्मि शप्ताहं नारदेन हि

ঔদুম্বৰী ক’লে— “নাৰদ আৰু পৰ্বত—এই দুয়ো গন্ধৰ্ব, জনসাধাৰণে সুপৰিচিত। মই পৰ্বতৰ কন্যা, আৰু নিশ্চয় নাৰদে মোক শাপ দিছিল।”

Verse 16

विपंचीं वादयन्स्वैरं दृष्टः स मुनिसत्तमः । अजानंत्या च तानानां विशेषं मूर्च्छनोद्भवम् । मया स हसितोऽतीव तानभंगतया गतः

“মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনক মই দেখিলোঁ—তেওঁ স্বেচ্ছায় বিপঞ্চী বজাই আছিল। মূৰ্ছনাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সুৰসমূহৰ সূক্ষ্ম ভেদ নাজানি, ‘সুৰ ভাঙি গৈছে’ বুলি ভাবি মই তেওঁক অতিশয় হাঁহিলোঁ।”

Verse 17

ततः स कुपितो मह्यं ददौ शापं द्विजोत्तमः । मिथ्यापहसितो यस्मादहं शापमतोऽर्हसि

“তেতিয়া সেই দ্বিজোত্তম ক্ৰুদ্ধ হৈ মোক শাপ দিলে— ‘যিহেতু তুমি মিছাকৈ মোক উপহাস কৰিলা, সেয়ে তুমি শাপৰ যোগ্য।’”

Verse 18

मानुषाणामयं धर्मस्तस्मात्त्वं मानुषी भव । मया प्रसादितः सोऽथ पित्रा सार्धं मुनीश्वरः

“‘এইয়ে মানুহৰ ধৰ্ম-নিয়ম; সেয়ে তুমি মানুহী হোৱা।’ তাৰ পাছত সেই মুনীশ্বৰক মই আৰু মোৰ পিতাই একেলগে প্ৰসন্ন কৰিলোঁ।”

Verse 19

शापांतं कुरु मे नाथ बालिशाया विशेषतः । मानुषत्वं च मे भूयात्सुस्थाने सुकुले विभो

“‘হে নাথ, মোৰ শাপৰ অন্ত কৰাঁ—বিশেষকৈ মই যে বালিশা আছিলোঁ। আৰু হে বিভো, মোৰ মানুহ-জন্ম সুস্থানে আৰু সুকুলত হওক।’”

Verse 20

सुस्थाने चांतकालश्च ब्राह्मणस्य निवेशने । ततोऽहं तेन संप्रोक्ता चमत्कारपुरें शुभे

তেওঁ অনুগ্ৰহ কৰিলে যে মোৰ অন্তকাল সুস্থানে, এজন ব্ৰাহ্মণৰ নিবাসত হ’ব। তাৰ পাছত তেওঁ মোক শুভ ‘চমৎকাৰপুৰ’ নগৰলৈ নিৰ্দেশ দিলে।

Verse 21

देवशर्मा तु विप्रेंद्रः कुलीनः सर्वशास्त्रवित् । तस्य तु ब्राह्मणी नाम्ना सत्यभामेति विश्रुता

দেৱশৰ্মা নামৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ আছিল—কুলীন আৰু সকলো শাস্ত্ৰত নিপুণ। তেওঁৰ পত্নী ব্ৰাহ্মণী ‘সত্যভামা’ নামে খ্যাত আছিল।

Verse 22

तस्या गर्भं समासाद्य मानुषत्वं समाचर । यदा पैतामहो यज्ञस्तस्मिन्क्षेत्रे भविष्यति

তাইৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰি মানৱজন্ম গ্ৰহণ কৰা। যেতিয়া সেই ক্ষেত্ৰত ‘পৈতামহ’ যজ্ঞ অনুষ্ঠিত হ’ব, তেতিয়া নিৰ্ধাৰিত ঘটনা ঘটিব।

Verse 23

उद्गातुः समये तस्य शंकोश्चैव विपर्यये । तदा तु स त्वया वाच्यो ह्यस्थाने शंकुराहितः । सर्वदेवसभा मध्ये तदा मोक्षो भविष्यति

সেই উদ্গাতাৰ নিৰ্ধাৰিত সময়ত, আৰু যেতিয়া শংকু বিধিৰ বিপৰীত হয়, তেতিয়া তুমি ক’বা—‘শংকু অস্থানে স্থাপিত হৈছে।’ সকলো দেৱতাৰ সভাৰ মাজতে তেতিয়া মোক্ষ লাভ হ’ব।

Verse 24

इमां मे दैविकीं कांतां तनुं पश्य द्विजोत्तम । विमानं पश्य चायातं पित्रा संप्रेषितं मम

হে দ্বিজোত্তম, মোৰ এই দৈৱী আৰু কান্তিময় দেহখন চোৱা। আৰু মোৰ পিতৃয়ে প্ৰেৰণ কৰা যে বিমান আহি উপস্থিত হৈছে, তাকো চোৱা।

Verse 25

उद्गातोवाच । तुष्टोऽहं ते विशालाक्षि यज्ञस्याऽविघ्नकारके । न वृथा दर्शनं मे स्याद्विशेषाद्देवसंभवे । वरं वरय मत्तस्त्वं तस्मादौदुम्बरीप्सितम्

উদ্গাতা ক’লে: হে বিশালনয়না, যজ্ঞৰ বিঘ্ন নাশিনী, মই তোমাত সন্তুষ্ট। বিশেষকৈ তুমি দেৱসম্ভৱা, সেয়ে মোৰ দৰ্শন তোমাৰ বাবে বৃথা নহওক। অতএব, হে ঔদুম্বৰী, মোৰ পৰা তোমাৰ ইচ্ছিত বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।

Verse 26

औदुम्बर्युवाच । यदि मे यच्छसि वरं सन्तुष्टो ब्राह्मणोत्तम । सर्वेषामेव देवानां पुरतश्च ददस्व तम्

ঔদুম্বৰী ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণোত্তম, যদি সন্তুষ্ট হৈ তুমি মোক বৰ দিয়া, তেন্তে সকলো দেৱতাৰ সন্মুখতে সেই বৰ মোক দান কৰা।

Verse 27

अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञं भूमौ समाचरेत् । तस्मिन्सदसि मध्यस्था मूर्तिः कार्या यथा मम

আজিৰ পৰা যি কোনোবাই পৃথিৱীত যজ্ঞ সম্পাদন কৰে, সেই যজ্ঞ-সভা (সদস)ৰ মাজমজিয়াত মোৰ সদৃশ এক মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰি স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 28

ततो मत्पुरतश्चैव कार्यं शकुप्रचारणम् । स्वर्गस्थाया भवेत्तुष्टिर्मम तेन कृतेन च

তাৰ পাছত মোৰ সন্মুখতেই ‘শকু-প্ৰচাৰণ’ কৰ্মো সম্পন্ন কৰিব লাগে। সেই কৰ্ম কৰা হ’লে, স্বৰ্গত অৱস্থিত মই সন্তুষ্ট হ’ম।

Verse 29

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उद्गाता तामथाब्रवीत् । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति

সূত ক’লে: তাইৰ বাক্য শুনি উদ্গাতা তেতিয়া তাইক ক’লে— “আজিৰ পৰা যি কোনোবাই ইয়াত যজ্ঞ কৰিব…”

Verse 30

सदोमध्ये तु तां स्थाप्य पूजयित्वा विलेपनैः । वस्त्रैराभरणैश्चैव गन्धपुष्पानुलेपनैः

যজ্ঞ-মণ্ডপৰ মাজত তেঁওক স্থাপন কৰি, লেপন-উপলেপনেৰে পূজা কৰিব; বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ অৰ্পণ কৰি, সুগন্ধি আৰু পুষ্পেৰে অনুলেপন কৰিব।

Verse 31

ततः शंकुप्रचारं तु करिष्यति तदग्रतः । एतद्वाक्यं मया प्रोक्तं सर्वदेवसमा गमे

তাৰ পাছত তোমাৰ সন্মুখতেই শঙ্কু-প্ৰচাৰ নামক বিধি সম্পন্ন কৰা হ’ব। এই বাক্য মই কৈছোঁ সেই সভাত, য’ত সকলো দেৱতা একত্ৰিত।

Verse 32

नान्यथा भावि भद्रं ते त्वं संतोषं परं व्रज । त्वया विरहितं भद्रे सदःकर्म करिष्यति

ইয়াৰ বাহিৰে অন্যথা হ’ব নোৱাৰে—তোমাৰ মঙ্গল হওক। এতিয়া তুমি পৰম সন্তোষলৈ গমন কৰা। হে ভদ্ৰে, তোমাৰ অনুপস্থিতিতো সভা-কর্ম (সদঃকর্ম) বিধিমতে সম্পন্ন হ’ব।

Verse 33

वृथा भावि च तत्सर्वं यथा भस्महुतं तथा । या नारी सदसो मध्ये फलैस्त्वां पूजयिष्यति

নচেৎ সেই সকলো বৃথা হ’ব, যেন ভস্মত হোম দিয়া। কিন্তু যি নাৰী সভাৰ মাজত ফল-ফলাদি লৈ তোমাক পূজা কৰিব…

Verse 34

फलेफले कोटिगुणं तस्याः श्रेयो भविष्यति । सफलाश्च दिशः सर्वा भविष्यंति न संशयः

প্ৰতি ফলৰ বিনিময়ত তাইৰ কল্যাণ কোটিগুণ বৃদ্ধি পাব। তাইৰ বাবে সকলো দিশ ফলপ্ৰদ হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 35

वस्त्रमाभरणं या च पुष्पधूपादिकं तथा । तुभ्यं दास्यति तत्सर्वं तस्याः कोटिगुणं फलम्

যি নাৰী তোমাক বস্ত্ৰ, অলংকাৰ, আৰু ফুল-ধূপ আদি নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰে, তাই যি যি দান কৰে—তাৰ ফল তাইৰ বাবে কোটি গুণ হয়।

Verse 36

परं तावत्प्रतीक्षस्व मा विमानं समारुह । देवि केनापि कार्येण तव पूजां समाचरे

কিন্তু এতিয়া অলপ অপেক্ষা কৰা; বিমানত আৰোহণ নকৰিবা। হে দেবী, কোনো উপায়ে বা উপলক্ষে তোমাৰ পূজা সম্পন্ন হওক।

Verse 37

देवा ऊचुः । युक्तं त्वया द्विजश्रेष्ठ वचनं समुदाहृतम् । अस्माकमपि वाक्येन सत्यमेतद्भविष्यति

দেৱতাসকলে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তুমি যি বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলা সেয়া যথাযথ। আমাৰো ঘোষণাৰ দ্বাৰা ই নিশ্চয় সত্য হৈ উঠিব।

Verse 38

सूत उवाच । उद्गात्रा सैतमुक्ता च तिष्ठतिष्ठेत्यथोदिता । देवी वरविमानेन गृहीता सांऽबरे स्थिता

সূতে ক’লে: সামগায়ক উদ্গাতৃয়ে এইদৰে ক’লে, আৰু পাছত ‘থামা, থামা’ বুলি ক’লে। তেতিয়া দেবী শ্ৰেষ্ঠ বৰবিমানে উঠাই লোৱা হ’ল আৰু আকাশত স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 39

एतस्मिन्नेव काले तु देवशर्मसुताऽभवत् । देवी नगरमध्यस्थां सर्वा नार्यो द्विजोत्तमाः

ঠিক সেই সময়তে দেবশর্মাৰ কন্যা প্ৰকাশ পালে। দেবী নগৰৰ মাজত স্থিত আছিল, আৰু সকলো নাৰী আৰু উত্তম দ্বিজসকল…

Verse 40

कुतूहलात्समायातास्तस्या दर्शनलालसाः । काचित्फलानि चादाय काचिद्वस्त्राणि भक्तितः । यथार्हं पूजिता ताभिः सर्वाभिश्च द्विजोत्तमाः

কৌতূহলত সকলোৱে একেলগে আহিল, তাইৰ দৰ্শনৰ লালসাৰে। কোনোবাই ফল আনিলে, কোনোবাই ভক্তিভাৱে বস্ত্ৰ আনিলে; হে দ্বিজোত্তম, সকলোয়ে যথোচিতভাৱে মিলি তাইক পূজিলে।

Verse 41

श्रुत्वा स्वदुहितुः सोऽपि देवशर्मा समाययौ । सपत्नीकः प्रहृष्टात्मा विस्मयोत्फुल्ललोचनः

নিজ দুহিতাৰ কথা শুনি দেবশৰ্মাও তাত আহিল—পত্নীসহ। আনন্দে মন উল্লসিত, বিস্ময়ে চকু মেলি উঠিল।

Verse 42

सोऽपि यावत्प्रणामं च तस्याश्चक्रे द्विजो त्तमाः । सपत्नीकस्तदा प्रोक्त्वा निषिद्धस्तु तथा तया

সেই উত্তম ব্রাহ্মণ যেতিয়া তাইক প্ৰণাম কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল, তেতিয়া পত্নীসহ থিয় হৈ থকা তেওঁক তাই সম্বোধন কৰি তেনে কৰাত নিষেধ কৰিলে।

Verse 43

ताततात नमस्कारं मा मे कुरु सहांबया । प्राप्ता स्वर्गगतिर्नाम मम नाशं प्रया स्यति

“পিতা, পিতা—মোৰে নমস্কাৰ নকৰিবা, মায়েৰ সৈতে হলেও নহয়। মই স্বৰ্গগতি লাভ কৰিছোঁ; (তুমি এনেকৈ কৰিলে) মোৰ সেই লাভ নষ্ট হৈ যাব।”

Verse 44

तिष्ठात्रैव सपत्नीको यावदद्य दिनं विभो । त्वामादाय सपत्नीकं यास्यामि त्रिदिवालयम् । अनेनैव शरीरेण याचयित्वा सुरो त्तमान्

“হে বিভো, আজি দিনটোৰ শেষলৈ পত্নীসহ ইয়াতেই থাকক। আপোনাক পত্নীসহ লৈ মই ত্ৰিদিৱালয়—দেৱলোকলৈ যাম, আৰু এই একে শৰীৰে সুৰোত্তমসকলক প্ৰাৰ্থনা জনাম।”

Verse 45

ततस्तौ हर्षितौ तत्र पितरौ हि व्यवस्थितौ । प्रेक्षमाणौ सुतायास्तां पूजां जनविनिर्मिताम् । मन्यमानौ तदात्मानमधिकं सर्व देहिनाम्

তেতিয়া সেই দুয়ো পিতৃ-মাতৃ তাত আনন্দিত হৈ থিয় হ’ল; জনসাধাৰণে কন্যাৰ বাবে সাজি থোৱা পূজাখন চাই থাকিল আৰু কন্যাৰ অৱস্থাক সকলো দেহধাৰীৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি ভাবিলে।

Verse 46

तस्य ये स्वजनाः केचित्सर्वे तेऽपि द्विजोत्तमाः । शंसमाना सुतां तां तु तत्समीपं व्यवस्थिताः

তেওঁৰ যিসকল স্বজন তাত উপস্থিত আছিল, তেওঁলোক সকলোৱেই উত্তম দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ); তেওঁলোকে সেই কন্যাক প্ৰশংসা কৰি তাৰ ওচৰত থিয় হৈ থাকিল।

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भृगुर्यत्र पितामहः । निष्क्रम्य सदसस्तस्मात्कृताञ्जलिरुवाच तम्

এই সময়তে ভৃগু ঋষি তাত উপস্থিত হ’ল য’ত পিতামহ ব্ৰহ্মা আছিল। সেই সভাৰ পৰা ওলাই আহি, কৃতাঞ্জলি হৈ, তেওঁক বিনয়ে ক’লে।

Verse 48

उद्गात्रा देव चात्मीयो मार्गः श्रुतिविवर्जितः । विहितः कन्यकां धृत्वा सदोमध्ये सुरेश्वर

“হে দেৱ! এজন উদ্গাতা পুৰোহিতে শ্ৰুতি-অধিকাৰবিহীন নিজৰেই এক পথ স্থাপন কৰিছে—হে সুৰেশ্বৰ, সভাৰ মাজত এজনী কন্যাক স্থাপন কৰি।”

Verse 49

देवत्वं जल्पितं तस्या नागर्याः सुरसंनिधौ । सोमपानं तथा कुर्मो वयं तत्र तया सह

“দেৱতাসকলৰ সন্নিধানত সেই নগৰীয়া কন্যাই নিজৰ দেৱত্বৰ কথা উচ্চাৰণ কৰিছে; আৰু আমি তাত তেওঁৰ সৈতে একেলগে সোমপানও কৰোঁ।”

Verse 51

सोऽब्रवीच्छापभ्रष्टेयं गन्धर्वी ब्राह्मणालये । अवतीर्णा विधेर्यज्ञे मुक्ति रस्याः प्रकीर्तिता

তেওঁ ক’লে— “শাপত পতিত এই গন্ধৰ্বী ব্ৰাহ্মণৰ গৃহত অৱতীৰ্ণ হৈছে। বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ যজ্ঞত ইয়াৰ মুক্তি ঘোষণা কৰা হৈছে।”

Verse 52

नारदेन पुरा देव कोपेन च तथा मुदा । तस्या देव वरो दत्तो मया तुष्टेन सांप्रतम्

হে দেৱ! পূৰ্বে নাৰদৰ মাধ্যমে—ক্ৰোধ আৰু আনন্দ দুয়োটাৰ মাজতে—মই সন্তুষ্ট হৈ এতিয়া তাক দেৱ-বৰ দান কৰিলোঁ।

Verse 53

शंकुप्रचारं नो बाह्यं तव संपत्स्यते क्वचित् । देवैः सर्वैः समानीता प्रतिष्ठां प्रपितामह

মাপনি খুঁটিৰে নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ বাহিৰলৈ তোমাৰ গতি কেতিয়াও নহ’ব। হে প্ৰপিতামহ! সকলো দেৱতাই একেলগে তোমাৰ প্ৰতিষ্ঠা বিধিমতে স্থাপন কৰিছে।

Verse 54

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः कैलासाच्च द्विजोत्तमाः । श्रुत्वा चौदुंबरीजातं माहात्म्यं धरणीतले

ঠিক সেই সময়তে কৈলাসৰ পৰা দ্বিজোত্তমসকল আহি উপস্থিত হ’ল। ধৰণীতলে উদুম্বৰ (ডুমুৰ)ৰ পৰা উদ্ভূত মাহাত্ম্যৰ মহিমা শুনি।

Verse 55

यज्ञे पैतामहे चैव हाटकेश्वरसंभवे । क्षेत्रे पुण्यतमे तत्र पूजार्थं द्विजसत्तमाः

হে দ্বিজসত্তম! তেওঁলোকে তাত পূজাৰ্থে আহিল—সেই পৰম পুণ্য ক্ষেত্ৰত—পৈতামহ যজ্ঞত, আৰু হাটকেশ্বৰ প্ৰকাশ-সংযুক্ত স্থানত।

Verse 56

हृष्टा मातृगणा ये च अष्टषष्टिप्रमाणतः । पूज्यंते ये च गन्धर्वैः सिद्धैः साध्यैर्मरुद्गणैः

হৰ্ষিত আছিল মাতৃগণ—অষ্টষষ্টি সংখ্যাত—যিসকলক গন্ধৰ্ব, সিদ্ধ, সাধ্য আৰু মৰুদগণেও পূজা কৰে।

Verse 57

पृथक्पृथग्विधै रूपैर्लोकविस्मयकारकैः । नृत्यंत्यश्च हसंत्यश्च गायंत्यश्च तथापराः

বিভিন্ন বিধ ৰূপে—যি জগতক বিস্মিত কৰে—কিছুমানে নাচে, কিছুমানে হাঁহে, আৰু আন কিছুমানে তেনেদৰে গীত গায়।

Verse 58

तासां कोलाहलं श्रुत्वा ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । विस्मयं परमं प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

তেওঁলোকৰ মহা কোলাহল শুনি, ব্ৰহ্মা-বিষ্ণুৰ নেতৃত্বত, ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতা পৰম বিস্ময়ত পৰিল।

Verse 59

किमेतदिति जल्पंतः प्रोत्थिता यज्ञमंडपात् । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वास्ता यत्र पद्मजः

“এইটো কি?” বুলি ক’তে ক’তে, তেওঁলোকে যজ্ঞমণ্ডপৰ পৰা উঠিল; আৰু সেই মুহূর্ততে সকলো তাত উপস্থিত হ’ল য’ত পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) আছিল।

Verse 60

प्रणम्य शिरसा हृष्टास्ततः प्रोचुस्तु सादरम् । वयमेवं समायाताः श्रुत्वा ते यज्ञमुत्तमम्

শিৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰি, হৰ্ষিত হৈ, তেওঁলোকে সাদৰে ক’লে: “আপোনাৰ উত্তম যজ্ঞৰ কথা শুনি আমি এইদৰে আহি উপস্থিত হ’লোঁ।”

Verse 61

आमंत्रिताश्च देवेश वायुना जगदायुना । यज्ञभागा न चास्माकं विद्यंते यज्ञकर्मणि

হে দেৱেশ্বৰ! জগতৰ প্ৰাণস্বৰূপ বায়ুৱে আমাক নিমন্ত্ৰণ কৰিছে; তথাপি যজ্ঞকৰ্মত আমাৰ বাবে যজ্ঞভাগ নিৰ্ধাৰিত নহয়।

Verse 62

एतान्येव दिनानीह नायातास्तेन पद्मज । औदुंबरीं वयं श्रुत्वा ह्यपूर्वां तेन संगताः

হে পদ্মজ (ব্ৰহ্মা)! তেতিয়াৰ পৰা ইয়াত কেৱল এই কিছুমান দিনহে পাৰ হৈছে। অপূৰ্ব, আশ্চৰ্য ঔদুম্বৰীৰ কথা শুনি আমি একেলগে সমবেত হৈ আহিছোঁ।

Verse 63

सा दृष्ट्वा पूजिताऽस्माभिः प्रणिपातपुरःसरम् । पर्वतस्य सुता यस्माद्गन्धर्वस्य महात्मनः

তাক দেখা মাত্ৰেই আমি প্ৰথমে প্ৰণিপাত কৰি, তাৰ পাছত পূজা কৰিলোঁ; কিয়নো সি মহাত্মা গন্ধৰ্ব ‘পৰ্বত’ৰ কন্যা।

Verse 64

सर्वकामप्रदा स्त्रीणां सर्वदेवैः प्रतिष्ठिता । स्थानं दर्शय चास्माकं त्वं देव प्रपितामह

সি নাৰীৰ সকলো কামনা পূৰণ কৰে আৰু সকলো দেৱতাই তাক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। হে দেৱ, প্ৰপিতামহ (ব্ৰহ্মা)! আমাক তাৰ উপযুক্ত স্থান দেখুৱাওক।

Verse 65

अष्टषष्टिप्रमाणश्च गणोऽस्माकं व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा पद्मजो ज्ञात्वा संकीर्णं यतमंडपम् । व्याप्तं देवगणैः सर्वैस्त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणकैः

আমাৰ গণৰ ব্যৱস্থা অষ্টষষ্টি, অৰ্থাৎ আটষট্টি সংখ্যাত স্থিৰ। এই কথা শুনি পদ্মজে বুজিলে যে যতমণ্ডপ গিজগিজাই উঠিছে—ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ প্ৰমাণ, অৰ্থাৎ তেত্ৰিশ প্ৰকাৰ দেৱগণে চাৰিওফালে ভৰি পৰিছে।

Verse 66

ततो मध्यगमाहूय स तदा नगरोद्भवम् । श्रुताध्ययनसंपन्नं वृहस्पतिमिवापरम् । अब्रवीच्छ्लक्ष्णया वाचा त्यक्ता मौनं पितामहः

তেতিয়া তেওঁ মাজৰ পৰা এজন নাগৰ-জন্মা জনক আগবঢ়াই মাতিলে—যি শ্ৰুতি-অধ্যয়ন আৰু পাঠত সিদ্ধ, যেন অন্য বृहস্পতি। তেতিয়া পিতামহ ব্ৰহ্মাই মৌন ভাঙি কোমল বাক্যে ক’লে।

Verse 67

त्वं गत्वा मम वाक्येन विप्रान्नागरसंभवान् । प्रब्रूहि गोत्रमुख्यांश्च ह्यष्टषष्टिप्रमाणतः

তুমি মোৰ বাক্য লৈ গৈ নাগৰসম্ভৱ বিপ্ৰসকলক সম্বোধন কৰা। আৰু অষ্টষষ্টি সংখ্যামতে গোত্ৰসমূহৰ মুখ্যজনকো ঘোষণা কৰা।

Verse 68

एते मातृगणाः प्राप्ता अष्टषष्टिप्रमाणकाः । एकैक गोत्रमुख्याश्च एकैकस्य प्रमाणतः

এই মাতৃগণসমূহ আহি উপস্থিত হৈছে, সংখ্যা অষ্টষষ্টি। তদ্ৰূপে প্ৰতিটোৰ বাবে প্ৰতিটো গোত্ৰৰ এজনকৈ মুখ্যজনো যথাযথভাবে উপস্থিত।

Verse 69

स्वेस्वे भूमिविभागे च स्थानं यच्छतु सांप्रतम् । एतत्साहाय्यकं कार्यं भवद्भिर्मम नागराः । प्रसादं प्रचुरं कृत्वा येन तुष्टिं प्रयांति च

এতিয়া নিজ নিজ ভূমি-বিভাগত উপযুক্ত স্থান তৎক্ষণাৎ দিয়া দিয়া হওক। এই সহায়ক সেবা তোমালোক, মোৰ নাগৰসকল, কৰিব লাগিব—প্ৰচুৰ প্ৰসাদ-অৰ্পণ আৰু ব্যৱস্থা কৰি, যাতে তেওঁলোকে সন্তুষ্টি লাভ কৰে।

Verse 70

ततः स सत्वरं गत्वा तान्समाहूय नागरान् । प्रोवाच विनयोपेतः प्रणिपत्य ततः परम्

তাৰ পাছত তেওঁ তৎক্ষণাৎ গৈ সেই নাগৰসকলক একত্ৰ কৰি মাতিলে। বিনয়সমেত তেওঁ প্ৰথমে প্ৰণাম কৰি, তাৰ পাছত তেওঁলোকক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 71

तच्छ्रुत्वा नागराः सर्वे संतोषं परमं गताः । एकैकस्य गणस्यैव ददुः स्थानं निजं तदा

সেই বাণী শুনি সকলো নাগৰ অতি পৰম সন্তুষ্ট হ’ল। তেতিয়া প্ৰতিটো গণক নিজ নিজ উপযুক্ত স্থান দিয়া হ’ল।

Verse 72

ततस्ताः मातरः सर्वाः प्रणिपत्य पितामहम् । तदनन्तरमेवाथ गायत्रीं भक्तिपूर्वकम्

তাৰ পাছত সেই সকলো দিৱ্য মাতৃসকলে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰণিপাত কৰিলে। তাৰ অনন্তৰেই ভক্তিভাৱে গায়ত্ৰীদেৱীক আগবঢ়ি সন্মান জনালে।

Verse 73

विप्रसंसूचिते स्थाने सर्वाश्चैव व्यवस्थिताः । पूजितास्तर्पिताश्चैव बलिभिर्विविधैरपि

ব্ৰাহ্মণে সূচিত কৰা স্থানত তেওঁলোকে সকলোৱে নিজ নিজ অৱস্থান গ্ৰহণ কৰিলে। বিধিপূৰ্বক পূজিত আৰু তৰ্পিত হ’ল, নানাবিধ বলি-অৰ্পণেও তৃপ্ত কৰা হ’ল।

Verse 74

ततो गायन्ति ता हृष्टा नृत्यंति च हसंति च । तर्पिता ब्राह्मणेन्द्रैश्च प्रोचुश्च तदनन्तरम्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে হৃষ্টচিত্তে গীত গাবলৈ, নাচিবলৈ আৰু হাঁহিবলৈ ধৰিলে। ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকলে তৰ্পিত কৰাত, তাৰ অনন্তৰেই তেওঁলোকে কথা ক’লে।

Verse 75

न यास्यामो परं स्थानं स्थास्यामोत्रैव सर्वदा । ईदृशा यत्र विप्रेन्द्राः सर्वे भक्तिसमन्विताः

‘আমি আন কোনো স্থানলৈ নাযাওঁ; আমি সদায় ইয়াতেই বাস কৰিম—য’ত এনে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল সকলো ভক্তিসম্পন্ন।’

Verse 76

ईदृशं च महाक्षेत्रं हाटकेश्वरसंभवम् । एतस्मिन्नेव काले तु सावित्री तत्र संस्थिता

এনেকুৱা মহাপুণ্য ক্ষেত্ৰ হাটকেশ্বৰৰ প্ৰভাৱ-উপস্থিতিৰ পৰা উদ্ভূত; সেই সময়তেই সাৱিত্ৰী তাতেই অৱস্থিত আছিল।

Verse 77

प्रणिपत्य द्विजैः सर्वैर्गच्छमाना निवारिता । मा देवयजनं गच्छ सावित्रि पतिवल्लभे

তাই যেতেই ধৰোঁতে, সকলো দ্বিজে প্ৰণাম কৰি বাধা দিলে: ‘হে সাৱিত্ৰী, পতিপ্ৰিয়া, দেৱযজন (যজ্ঞস্থান)লৈ নাযাবা।’

Verse 78

ब्रह्मणा परिणीतास्ति गायत्रीति वरांगना

‘সেই শ্ৰেষ্ঠা নাৰী গায়ত্ৰীক ব্ৰহ্মাই বিবাহ কৰিছে।’

Verse 79

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सावित्री भ्रांतलोचना । दुःखशोकसमोपेता बाष्पव्याकुललोचना

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি সাৱিত্ৰীৰ দৃষ্টি বিভ্ৰান্ত হ’ল; দুখ-শোকে আচ্ছন্ন হৈ চকু অশ্ৰুতে ব্যাকুল হ’ল।

Verse 80

दृष्ट्वा ता नृत्यमानाश्च गायमानास्तथैव च । उत्कूर्दतीर्धरापृष्ठे संतोषं परमं गताः

তেওঁলোকক নাচি আৰু গাই থকা দেখি, পৃথিৱীৰ পিঠিত উফৰি-কুদৰি, তেওঁলোকে পৰম সন্তোষ লাভ কৰিলে।

Verse 81

शशापाथ च सावित्री बाष्पगद्गदया गिरा । सपत्न्या मम यत्पूजां कृत्वा वै सुसमागताः

তেতিয়া সাৱিত্ৰীয়ে চকুপানীৰে গদগদ কণ্ঠে শাপ উচ্চাৰিলে: ‘মোৰ সতীনীৰ সৈতে একেলগে মোৰ পূজা কৰি, একমত হৈ একেলগে আহিলা…’

Verse 82

न प्रणामः कृतोऽस्माकं मम दुःखेन दुःखिताः । तस्मान्नैवापरं स्थानं गमिष्यथ कथंचन

‘তোমালোকে আমাক প্ৰণাম নকৰিলা, মোৰ দুখত সহানুভূতিত দুখীও নহ’লা। সেয়ে তোমালোকে কেতিয়াও আন কোনো স্থানলৈ নাযাবা—কোনোমতে নহয়।’

Verse 83

नागराणां च नो पूजा कदाचित्प्रभविष्यति । न प्रासादोऽथ युष्माकं कदाचित्संभविष्यति

‘আৰু নাগৰাসকলৰ মাজত আমাৰ পূজা কেতিয়াও উদ্ভৱ নহ’ব। তোমালোকৰ কোনো প্ৰাসাদ-মন্দিৰো কেতিয়াও স্থাপিত নহ’ব।’

Verse 84

शीतकाले तु शीतेन ह्युष्णकाले च रश्मिभिः । वर्षाकाले तु तोयेन क्लेशं यास्य थ भूरिशः

‘শীতকালত শীতে, গ্ৰীষ্মকালত সূৰ্যৰ ৰশ্মিত, আৰু বৰ্ষাকালত পানীত তোমালোকে কষ্ট পাবা; এইদৰে তোমালোকে বহুত ক্লেশ ভোগিবা।’

Verse 85

एवमुक्त्वा ततो देवी सा तत्रैव व्यवस्थिता । नागराणां वरस्त्रीभिः सर्वाभिः परिवारिता

এইদৰে কৈ সেই দেৱী তাতেই স্থিৰ হৈ ৰ’ল, আৰু নাগৰাসকলৰ সকলো উত্তম নাৰীয়ে চাৰিওফালে ঘেৰি ধৰিলে।

Verse 86

संबोध्यमाना सततं सुस्त्रीणां चेष्टितेन च । एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः

সতী-স্ত্ৰীসকলৰ আচৰণে সদায় সম্বোধিত আৰু সেবিত হৈ থাকোঁতে, সেই একে সময়তে তীক্ষ্ণ কিৰণধাৰী ভগৱান সূৰ্যদেৱ…

Verse 87

अस्तं गतो महाञ्छब्दः प्रस्थितो यज्ञमंडपे । याज्ञिकानां तु विप्राणां सुमहाञ्छास्त्रसंभवः

মহাশব্দ অস্ত গ’ল (সূৰ্য অস্ত যোৱাত), আৰু কাৰ্য্য যজ্ঞমণ্ডপলৈ আগবাঢ়িল; যাজ্ঞিক ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত শাস্ত্ৰজন্মা অতি মহান পাঠ উঠিল।

Verse 188

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मातृगणगमनसावित्रीदत्त मातृगणशापवर्णनंनामाष्टाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত, ‘মাতৃগণৰ গমন আৰু সাৱিত্ৰীয়ে দিয়া মাতৃগণ-শাপৰ বৰ্ণনা’ নামৰ একশ অষ্টআশী অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।