Adhyaya 181

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे सर्वेर्नागरैर्ब्राह्मणोत्तमैः । प्रेषितो मध्यगस्तत्र गर्तातीर्थसमुद्भवः

সূতে ক’লে: সেই সময়তে নগৰৰ সকলো শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে গৰ্তাতীৰ্থৰ পবিত্ৰতাৰে উদ্ভূত মধ্যগক তাত নিজৰ দূত হিচাপে পঠিয়ালে।

Verse 2

रेरे मध्यग गत्वा त्वं ब्रूहि तं कुपितामहम् । विप्रवृत्ति प्रहंतारं नीतिमार्गविवर्जितम्

“যা, যা, হে মধ্যগ! গৈ তাক ক’ যে মই ক্ৰুদ্ধ; সি ব্ৰাহ্মণ্য আচাৰ ধ্বংসকাৰী, নীতি আৰু সংযমৰ পথ ত্যাগ কৰা।”

Verse 3

एतत्क्षेत्रं प्रदत्तं नः पूर्वेषां च द्विजन्मनाम् । महेश्वरेण तुष्टेन पूरिते सर्पजे बिले

এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আমাক আৰু আমাৰ পূৰ্বপুৰুষ দ্বিজসকলক মহেশ্বৰে সন্তুষ্ট হৈ দান কৰিছিল; সৰ্প-জন্ম গুহা পূৰাই ভূমি নিৰ্ভয় আৰু উপযুক্ত কৰিলে।

Verse 4

तस्य दत्तस्य चाद्यैव पितामहशतं गतम् । पंचोत्तरमसन्दिग्धं यावत्त्वं कुपितामह

সেই দানৰ ফলত আজিও নিঃসন্দেহে একশ পাঁচ পিতামহ-পুৰুষে মুক্তি লাভ কৰিছে—যেতিয়ালৈকে, হে ক্ৰুদ্ধ পিতামহ, তুমি সন্তুষ্ট হৈ থাক।

Verse 5

न केनापि कृतोऽस्माकं तिरस्कारो यथाऽधुना । त्वां मुक्त्वा पापकर्माणं न्यायमार्गविवर्जितम्

আজি যিদৰে তিৰস্কাৰ কৰা হৈছে, তেনে তিৰস্কাৰ আমাৰ কেতিয়াও কোনোবাই কৰা নাছিল—কেৱল তুমি, হে পাপকর্মী, যিয়ে ন্যায়ৰ পথ ত্যাগ কৰিছা।

Verse 6

नागरैर्ब्राह्मणैर्बाह्यं योऽत्र यज्ञं समाचरेत् । श्राद्धं वा स हि वध्यः स्यात्सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ইয়াত যিয়ে নাগৰ ব্ৰাহ্মণসকলক বাহিৰত ৰাখি যজ্ঞ বা শ্ৰাদ্ধ আয়োজন কৰে, সি নিশ্চয়েই সকলো দ্বিজৰ দ্বাৰা দণ্ডনীয়।

Verse 7

न तस्य जायते श्रेयस्तत्समुत्थं कथंचन । एतत्प्रोक्तं तदा तेन यदा स्थानं ददौ हि नः

সেই অনুচিত কৰ্মৰ পৰা কোনোপধ্যেই কল্যাণফল জন্মে নাহে। এই কথা তেওঁ তেতিয়াই কৈছিল, যেতিয়া তেওঁ আমাক এই স্থান দান কৰিছিল।

Verse 8

तस्माद्यत्कुरुषे यज्ञं ब्राह्मणैर्नागरैः कुरु । नान्यथा लप्स्यसे कर्तुं जीवद्भिर्नागरैर्द्विजैः

সেয়ে যি যজ্ঞ তুমি কৰিবা, সেয়া নাগৰ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে কৰাঁ। নতুবা নাগৰ দ্বিজসকল জীৱিত থাকোঁতে তুমি সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিবলৈ অনুমতি নাপাবা।

Verse 9

एवमुक्तस्ततो गत्वा मध्यगो यत्र पद्मजः । यज्ञमण्डपदूरस्थो ब्राह्मणैः परिवारितः

এনেদৰে কোৱা হ’লে সি গৈ সেই মধ্যস্থানত উপস্থিত হ’ল য’ত পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) আছিল। যজ্ঞমণ্ডপৰ পৰা অলপ দূৰত থিয় হৈ, ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত আছিল।

Verse 10

यत्प्रोक्तं नागरैः सर्वैः सविशेषं तदा हि सः । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह सांत्वपूर्वमिदं वचः

সকলো নাগৰে বিশেষভাৱে যি কথা কৈছিল, সেয়া সম্পূৰ্ণকৈ শুনি পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) তেতিয়া প্ৰথমে সান্ত্বনা দি এই বাক্য ক’লে।

Verse 11

मानुषं भावमापन्न ऋत्विग्भिः परिवारितः । त्वया सत्यमिदं प्रोक्तं सर्वं मध्यगसत्तम

মই মানৱীয় ভাব গ্ৰহণ কৰি ঋত্বিজসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হ’লেও, তুমি যি কৈছা সেয়া সকলো দিশে সত্য, হে মধ্যস্থিতসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 12

किं करोमि वृताः सर्वे मया ते यज्ञकर्मणि । ऋत्विजोऽध्वर्यु पूर्वा ये प्रमादेन न काम्यया

মই কি কৰিম? কিয়নো যজ্ঞকৰ্মত অধ্বৰ্যু আদি সকলো ঋত্বিজক মই আগতেই নিযুক্ত কৰি পেলাইছোঁ—ই প্ৰমাদবশতঃ হ’ল, ইচ্ছাকৃত নহয়।

Verse 13

तस्मादानय तान्सर्वानत्र स्थाने द्विजोत्तमान् । अनुज्ञातस्तु तैर्येन गच्छामि मखमण्डपे

সেয়ে সেই সকলো উত্তম দ্বিজ-ব্ৰাহ্মণক এই স্থানলৈ আনিবা। তেওঁলোকৰ অনুমতি লাভ কৰিলে তেতিয়াহে মই যজ্ঞ-মণ্ডপলৈ গমন কৰিম।

Verse 14

मध्यग उवाच । त्वं देवत्वं परित्यज्य मानुषं भावमाश्रितः । तत्कथं ते द्विजश्रेष्ठाः समागच्छंति तेंऽतिकम्

মধ্যগে ক’লে: তুমি দেবত্ব ত্যাগ কৰি মানৱ-ভাব আশ্ৰয় কৰিছা। তেন্তে সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল কেনেকৈ তোমাৰ ওচৰলৈ আহি সমবেত হয়?

Verse 15

श्रेष्ठा गावः पशूनां च यथा पद्मसमुद्भव । विप्राणामिह सर्वेषां तथा श्रेष्ठा हि नागराः

হে পদ্মসমুদ্ভৱ! যেনেকৈ পশুসকলৰ মাজত গাই শ্ৰেষ্ঠ, তেনেকৈ ইয়াত সকলো ব্ৰাহ্মণৰ মাজত নাগৰ ব্ৰাহ্মণসকলেই নিশ্চয় শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 16

तत्माच्चेद्वांछसि प्राप्तिं त्वमेतां यज्ञसंभवाम् । तद्भक्त्यानागरान्सर्वान्प्रसादय पितामह

সেয়ে যদি তুমি যজ্ঞজাত এই সিদ্ধি লাভ কৰিব বিচাৰা, তেন্তে ভক্তিৰে, হে পিতামহ, সকলো নাগৰক সন্তুষ্ট কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰসাদ লাভ কৰা।

Verse 17

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पद्मजो भीत ऋत्विग्भिः परिवारितः । जगाम तत्र यत्रस्था नागराः कुपिता द्विजाः

সূতে ক’লে: এই কথা শুনি পদ্মজ ভীত হ’ল; ঋত্বিজসকলেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ তেওঁ সেই ঠাইলৈ গ’ল য’ত ক্ৰুদ্ধ নাগৰ দ্বিজসকল থিয় হৈ আছিল।

Verse 18

प्रणिपत्य ततः सर्वान्विनयेन समन्वितः । प्रोवाच वचनं श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः

তাৰ পাছত তেওঁ সকলোকে প্ৰণাম কৰি, বিনয়-ভাৱে সমন্বিত হৈ; শুনি লৈ, কৰযোৰে থিয় হৈ পবিত্ৰ বাক্য ক’লে।

Verse 19

जानाम्यहं द्विजश्रेष्ठाः क्षेत्रेऽस्मिन्हाट केश्वरे । युष्मद्बाह्यं वृथा श्राद्धं यज्ञकर्म तथैव च

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! মই জানো যে এই হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত তোমালোকৰ অবিহনে কৰা শ্ৰাদ্ধ আৰু তদ্ৰূপ যজ্ঞকর্ম সকলো বৃথা।”

Verse 20

कलिभीत्या मयाऽनीतं स्थानेऽस्मिन्पुष्करं निजम् । तीर्थं च युष्मदीयं च निक्षेपोऽ यंसमर्पितः

“কলিৰ ভয়ত মই মোৰ নিজ পুষ্কৰ এই স্থানলৈ আনিলোঁ; আৰু এই নিক্ষেপ—এই তীৰ্থৰ অৰ্পণ—তোমালোকক তোমালোকৰেই অধিকাৰ ৰূপে সমৰ্পিত হ’ল।”

Verse 21

ऋत्विजोऽमी समानीता गुरुणा यज्ञसिद्धये । अजानता द्विजश्रेष्ठा आधिक्यं नागरात्मकम्

“যজ্ঞসিদ্ধিৰ বাবে গুৰুৱে এই ঋত্বিজ পুৰোহিতসকলক আনিছিল; হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, নাগৰসকলৰ অধিক প্ৰাধান্য নাজানি।”

Verse 22

तस्माच्च क्षम्यतां मह्यं यतश्च वरणं कृतम् । एतेषामेव विप्राणामग्निष्टोमकृते मया

“সেয়ে, মোক ক্ষমা কৰা; কিয়নো অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ বাবে মই এইসকল ব্ৰাহ্মণকেই বাছনি কৰিছিলোঁ।”

Verse 23

एतच्च मामकं तीर्थं युष्माकं पापनाशनम् । भविष्यति न सन्देहः कलिकालेऽपि संस्थिते

আৰু এই মোৰ পবিত্ৰ তীৰ্থ তোমালোকৰ পাপনাশক হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—কলিযুগতো ই সদায় ফলদায়ক হৈ থাকিব।

Verse 24

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं नागरैर्बाह्यं यज्ञं चात्र करिष्यसि । तदन्येऽपि सुराः सर्वे तव मार्गानुयायि नः । भविष्यन्ति तथा भूपास्तत्कार्यो न मखस्त्वया

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: যদি তুমি নাগৰসকলক বাহিৰ কৰি ইয়াত যজ্ঞ কৰো, তেন্তে অন্য সকলো দেৱতাও তোমাৰ পথ অনুসৰণ কৰিব। তেনেদৰে ৰজাসকলেও একে কৰ্ম কৰিব। সেয়ে তোমাৰ দ্বাৰা তেনে মখ (যজ্ঞ) কৰা উচিত নহয়।

Verse 25

यद्येवमपि देवेश यज्ञकर्म करिष्यसि । अवमन्य द्विजान्सर्वाक्षिप्रं गच्छास्मदंतिकात्

তথাপি, হে দেৱেশ, যদি তুমি যজ্ঞকর্ম কৰাতেই অটল থাকো, তেন্তে সকলো দ্বিজক অপমান কৰি আমাৰ ওচৰৰ পৰা শীঘ্ৰে গুচি যোৱা।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति । श्राद्धं वा नागरैर्बाह्यं वृथा तत्संभविष्यति

ব্ৰহ্মাই ক’লে: আজিৰ পৰা যি কোনোবাই ইয়াত নাগৰসকলক বাহিৰ কৰি যজ্ঞ বা শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেই কৰ্ম নিষ্ফল হ’ব।

Verse 27

नागरोऽपि च यो न्यत्र कश्चिद्यज्ञं करिष्यति । एतत्क्षेत्रं परित्यज्य वृथा तत्संभविष्यति

আৰু নাগৰো—যদি কোনোবাই এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ ত্যাগ কৰি অন্য ঠাইত যজ্ঞ কৰে—তেন্তে সেই যজ্ঞো নিষ্ফল হ’ব।

Verse 28

मर्यादेयं कृता विप्रा नागराणां मयाऽधुना । कृत्वा प्रसादमस्माकं यज्ञार्थं दातुमर्हथ । अनुज्ञां विधिवद्विप्रा येन यज्ञं करोम्यहम्

হে বিপ্ৰসকল! মই এতিয়া নাগৰসকলৰ বাবে এই মৰ্যাদা-নিয়ম স্থাপন কৰিলোঁ। সেয়ে আমাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ যজ্ঞাৰ্থে প্ৰয়োজনীয় দান দিয়া উচিত। আৰু হে বিপ্ৰসকল, বিধি অনুসাৰে আনুষ্ঠানিক অনুমতি দিয়া, যাতে মই যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিব পাৰোঁ।

Verse 29

सूत उवाच । ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तुष्टैरनुज्ञातः पितामहः । चकार विधिवद्यज्ञं ये वृता ब्राह्मणाश्च तैः

সূত ক’লে: তাৰ পাছত সন্তুষ্ট ব্ৰাহ্মণসকলৰ পৰা বিধিপূৰ্বক অনুমতি পাই পিতামহ (ব্ৰহ্মা) নিয়ম অনুসাৰে যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে—তেওঁলোকে নিযুক্ত কৰা ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে।

Verse 30

विश्वकर्मा समागत्य ततो मस्तकमण्डनम् । चकार ब्राह्मणश्रेष्ठा नागराणां मते स्थितः

তাৰ পাছত বিশ্বকৰ্মা আহি মস্তকমণ্ডন, অৰ্থাৎ শিৰোভূষণ (মুকুট-সজ্জা) নিৰ্মাণ কৰিলে। হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁ নাগৰসকলৰ স্বীকৃত আচাৰ অনুসাৰেই কাৰ্য কৰিলে।

Verse 31

ब्रह्मापि परमं तोषं गत्वा नारदमब्रवीत् । सावित्रीमानय क्षिप्रं येन गच्छामि मण्डपे

ব্ৰহ্মাও পৰম আনন্দত পূৰ্ণ হৈ নাৰদক ক’লে: “সাৱিত্ৰীক শীঘ্ৰে আন, যাতে মই মণ্ডপলৈ যাব পাৰোঁ।”

Verse 32

वाद्यमानेषु वाद्येषु सिद्धकिन्नरगुह्यकैः । गन्धर्वैर्गीतसंसक्तैर्वेदोच्चारपरैर्द्विजैः । अरणिं समुपादाय पुलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्

যেতিয়া সিদ্ধ, কিন্নৰ আৰু গুহ্যকসকলে বাদ্য বাজাই আছিল; গন্ধৰ্বসকল গীতত নিমগ্ন আছিল; আৰু বেদোচ্চাৰত তৎপৰ দ্বিজসকলে আকাশ ভৰাই তুলিছিল—তেতিয়া পুলস্ত্যই অৰণি-কাঠ হাতত লৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 33

पत्नी ३ पत्नीति विप्रेन्द्राः प्रोच्चैस्तत्र व्यवस्थिताः

তাত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে নিজ নিজ স্থানত থিয় হৈ উচ্চস্বৰে চিঞৰি উঠিল— “পত্নী! পত্নী!”

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा नारदं मुनिसत्तमम् । संज्ञया प्रेषयामास पत्नी चानीयतामिति

ইতিমধ্যে ব্ৰহ্মাই মুনিশ্ৰেষ্ঠ নাৰদক সংকেতে আহ্বান কৰি এই আদেশে প্ৰেৰণ কৰিলে— “মোৰ পত্নী (সহধৰ্মিণী)ক ইয়ালৈ আনিবা।”

Verse 35

सोऽपि मंदं समागत्य सावित्रीं प्राह लीलया । युद्धप्रियोंऽतरं वांछन्सावित्र्या सह वेधसः

সিও ধীৰে ধীৰে ওচৰলৈ আহি লীলাভাৱে সাবিত্ৰীক ক’লে— যুদ্ধপ্ৰিয় স্বভাৱৰ বেধস (ব্ৰহ্মা) আৰু সাবিত্ৰীৰ মাজত বিবাদৰ সুযোগ বিচাৰি।

Verse 36

अहं संप्रेषितः पित्रा तव पार्श्वे सुरेश्वरि । आगच्छ प्रस्थितः स्नातः सांप्रतं यज्ञमण्डपे

“হে সুৰেশ্বৰী, তোমাৰ পতিৰ পৰা মই তোমাৰ কাষলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে। আহা—স্নান কৰি তেওঁ ইতিমধ্যে ৰাওনা হৈছে, আৰু এতিয়া যজ্ঞমণ্ডপত আছে।”

Verse 37

परमेकाकिनी तत्र गच्छमाना सुरेश्वरि । कीदृग्रूपा सदसि वै दृश्यसे त्वमनाथवत्

“হে সুৰেশ্বৰী, তুমি তাত একাকিনী হৈ গৈ আছা; সেই সদসত তুমি কেনে ৰূপে দেখা দিবা—যেন তোমাৰ কোনো আশ্ৰয় বা ৰক্ষক নাই?”

Verse 38

तस्मादानीयतां सर्वा याः काश्चिद्देवयोषितः । याभिः परिवृता देवि यास्यसि त्वं महामखे

সেয়ে সকলো দেৱ-অপ্সৰা আনি দিয়া হওক। তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিতা হৈ, হে দেৱী, তুমি মহাযজ্ঞলৈ যাবা।

Verse 39

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमः । अब्रवीत्पितरं गत्वा तातांबाऽकारिता मया

এইদৰে কৈ, মুনিশ্ৰেষ্ঠ নাৰদ পিতৃৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে— “পিতা, মাতাক মই আহ্বান কৰিছোঁ।”

Verse 41

पुलस्त्यं प्रेषयामास सावित्र्या सन्निधौ ततः । गच्छ वत्स त्वमानीहि स्थानं सा शिथिलात्मिका । सोमभारपरिश्रांतं पश्य मामूर्ध्वसंस्थितम्

তাৰ পাছত সাৱিত্ৰীৰ সন্নিধানত তেওঁ পুলস্ত্যক পঠালে— “যা, বৎস, তাইক নিজৰ স্থানলৈ আনি দে। তাই মনোবলে শিথিল। সোমৰ ভাৰ বহি ক্লান্ত হৈ মই ওপৰত স্থিত আছোঁ— মোক চা।”

Verse 42

एष कालात्ययो भावि यज्ञकर्मणि सांप्रतम् । यज्ञयानमुहूर्तोऽयं सावशेषो व्यवस्थितः

“এতিয়াই যজ্ঞকর্মত বিলম্ব হ’বলৈ ধৰিছে। যজ্ঞলৈ আগবঢ়াৰ এই শুভ মুহূৰ্ত এতিয়াও অৱশিষ্ট আছে—অল্পহে বাকী।”

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः सत्वरं ययौ । सावित्री तिष्ठते यत्र गीतनृत्यसमाकुला

তেওঁৰ বাক্য শুনি পুলস্ত্য তৎক্ষণাৎ দৌৰি গ’ল, য’ত সাৱিত্ৰী গীত-নৃত্যৰ কোলাহলৰ মাজত অৱস্থিত আছিল।

Verse 44

ततः प्रोवाच किं देवि त्वं तिष्ठसि निराकुला । यज्ञयानोचितः कालः सोऽयं शेषस्तु तिष्ठति

তেতিয়া তেওঁ ক’লে: “হে দেৱী, তুমি কিয় নিৰাকুল হৈ থিয় হৈ আছা? যজ্ঞলৈ আগবঢ়াৰ যোগ্য সময় এইয়াই—এতিয়া মাত্ৰ অলপ সময়হে বাকী আছে।”

Verse 45

तस्मादागच्छ गच्छामस्तातः कृच्छ्रेण तिष्ठति । सोमभारार्द्दितश्चोर्ध्वं सर्वैर्देवैः समावृतः

“সেয়ে আহাঁ—চল আহাঁ। তোমাৰ পিতা তাত কষ্টেৰে থিয় হৈ আছে, সোমৰ ভাৰতে দবাই ধৰা; আৰু তেওঁৰ ওপৰত সকলো দেৱতা একেলগে ঘেৰি আছে।”

Verse 46

सावित्र्युवाच । सर्वदेववृतस्तात तव तातो व्यवस्थितः । एकाकिनी कथं तत्र गच्छाम्यहमनाथवत्

সাৱিত্ৰীয়ে ক’লে: “প্ৰিয়জন, তোমাৰ পিতা সকলো দেৱতাৰে বৃত হৈ তাত স্থিৰ আছে। মই একাকিনী হৈ তাত কেনেকৈ যাম, যেন আশ্ৰয়হীন?”

Verse 47

तद्ब्रूहि पितरं गत्वा मुहूर्तं परिपाल्यताम्

“তেন্তে তুমি পিতাৰ ওচৰলৈ গৈ ক’বা: এটা মুহূৰ্ত (অল্প সময়) অপেক্ষা কৰা হওক।”

Verse 48

यावदभ्येति शक्राणी गौरी लक्ष्मीस्तथा पराः । देवकन्याः समाजेऽत्र ताभिरेष्याम्यह८द्रुतम्

“যেতিয়ালৈকে এই সভাত শক্ৰাণী (ইন্দ্ৰাণী), গৌৰী, লক্ষ্মী আৰু আন দেৱকন্যাসকল নাহে, তেতিয়ালৈকে মই তেওঁলোকৰ সৈতে অতি শীঘ্ৰে আহিম।”

Verse 49

सर्वासां प्रेषितो वायुर्निमत्रणकृते मया । आगमिष्यन्ति ताः शीघ्रमेवं वाच्यः पिता त्वया

মই নিমন্ত্ৰণৰ বাবে বায়ুক সকলোৰে ওচৰলৈ পঠাই দিলোঁ। তেওঁলোক সোনকালে আহিব—এই কথাই তুমি তোমাৰ পিতাক ক’বা।

Verse 50

सूत उवाच । सोऽपि गत्वा द्रुतं प्राह सोमभारार्दितं विधिम् । नैषाभ्येति जगन्नाथ प्रसक्ता गृहकर्मणि

সূত ক’লে: সিও দ্ৰুত গৈ সোমযজ্ঞৰ ভাৰতে পীড়িত ব্ৰহ্মাদেৱক ক’লে—‘হে জগন্নাথ! সি নাহে আহে; গৃহকৰ্মত আসক্ত।’

Verse 51

सा मां प्राह च देवानां पत्नीभिः सहिता मखे । अहं यास्यामि तासां च नैकाद्यापि प्रदृश्यते

সিয়ে মোক ক’লে: ‘মই যজ্ঞলৈ দেৱতাসকলৰ পত্নীসকলৰ সৈতে একেলগে যাম; কিন্তু এতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ এজনীও ইয়াত দেখা নাযায়।’

Verse 52

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ कुरु यत्ते सुरोचते । अतिक्रामति कालोऽयं यज्ञयानसमुद्रवः । तिष्ठते च गृहव्यग्रा सापि स्त्री शिथिलात्मिका

এই কথা জানি, হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ যি উচিত বোধ হয় সেয়া কৰা। সময় পাৰ হৈ গৈছে আৰু যজ্ঞযানৰ প্ৰস্তুতিত হুলস্থুল উঠিছে। সেয়ো গৃহকৰ্মত ব্যস্ত হৈ থাকে—তাৰ সংকল্প শিথিল।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुलस्त्यस्य पितामहः । समीपस्थं तदा शक्रं प्रोवाच वचनं द्विजाः

তাৰ বাক্য শুনি, পুলস্ত্যৰ পিতামহ ব্ৰহ্মাদেৱে, হে দ্বিজসকল, তেতিয়া ওচৰত থিয় হৈ থকা শক্ৰক এই বাক্য ক’লে।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । शक्र नायाति सावित्री सापि स्त्री शिथिलात्मिका । अनया भार्यया यज्ञो मया कार्योऽयमेव तु

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে শক্ৰ, সাবিত্ৰী আহি নাই; সেয়াও সংকল্পত শিথিল নাৰী। সেয়ে এই যজ্ঞ মই ইয়াত উপস্থিত এই পত্নীৰ সৈতে নিশ্চয় সম্পন্ন কৰিম।”

Verse 55

गच्छ शक्र समानीहि कन्यां कांचित्त्वरान्वितः । यावन्न क्रमते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

“যোৱা, হে শক্ৰ, ত্বৰিত গতিৰে কোনো কন্যা আনিহা; যজ্ঞবিধিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শুভ ক্ষণ যেন নপাৰ হয়।”

Verse 56

पितामहवचः श्रुत्वा तदर्थं कन्यका द्विजाः । शक्रेणासादिता शीघ्रं भ्रममाणा समीपतः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ বাক্য শুনি, সেই উদ্দেশ্যতেই শক্ৰে ওচৰত ঘূৰি ফুৰা এক কন্যাৰ ওচৰলৈ শীঘ্ৰে গ’ল।

Verse 57

अथ तक्रघटव्यग्रमस्तका तेन वीक्षिता । कन्यका गोपजा तन्वी चंद्रास्या पद्मलोचना

তেতিয়া তেওঁ দেখিলে—তাকৰ ঘঁটাৰ প্ৰতি মনোযোগী মস্তকধাৰী এক সুকুমাৰী গোপকন্যা; চন্দ্ৰমুখী, পদ্মনয়না।

Verse 58

सर्वलक्षणसंपूर्णा यौवनारंभमाश्रिता । सा शक्रेणाथ संपृष्टा का त्वं कमललोचने

সকলো শুভ লক্ষণে সম্পূৰ্ণ, যৌৱনৰ আৰম্ভণিত উপনীত সেই কন্যাক শক্ৰে সুধিলে: “হে কমলনয়নী, তুমি কোন?”

Verse 59

कुमारी वा सनाथा वा सुता कस्य ब्रवीहि नः

তুমি কুমাৰী নে কাৰোবাৰ আশ্ৰয়ত আছা? তুমি কাৰ কন্যা—আমাক কোৱা।

Verse 60

कन्यो वाच । गोपकन्यास्मि भद्रं ते तक्रं विक्रेतुमागता । यदि गृह्णासि मे मूल्यं तच्छीघ्रं देहि मा चिरम्

কন্যাই ক’লে: তোমাৰ মঙ্গল হওক। মই গোপৰ কন্যা, মথনি (তক্ৰ) বিক্ৰী কৰিবলৈ আহিছোঁ। যদি তুমি লোৱা, তেন্তে মোৰ মূল্য শীঘ্ৰে দিয়া—দেৰী নকৰিবা।

Verse 61

तच्छ्रुत्वा त्रिदिवेन्द्रोऽपि मत्वा तां गोपकन्यकाम् । जगृहे त्वरया युक्तस्तक्रं चोत्सृज्य भूतले

এই কথা শুনি ত্ৰিদিৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰই, তাক গোপকন্যা বুলি ভাবি, তৎক্ষণাৎ তাড়াতাড়ি ধৰি ল’লে আৰু তক্ৰ মাটিত পেলাই দিলে।

Verse 62

अथ तां रुदतीं शक्रः समादाय त्वरान्वितः । गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्येनाकर्षयत्ततः

তাৰ পাছত শক্ৰই কান্দি থকা ছোৱালীজনীক তাড়াতাড়ি তুলি ল’লে; গৰুৰ মুখেদি ভিতৰলৈ সুমুৱাই, গোপন পথেদি তাতৰ পৰা টানি উলিয়ালে।

Verse 63

एवं मेध्यतमां कृत्वा संस्नाप्य सलिलैः शुभैः । ज्येष्ठकुण्डस्य विप्रेन्द्राः परिधाय्य सुवाससी

এইদৰে তাক অতি পবিত্ৰ কৰি, শুভ জলৰে স্নান কৰাই; হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল, জ্যেষ্ঠকুণ্ডত তাক উত্তম বস্ত্ৰ পৰিধান কৰালে।

Verse 64

ततश्च हर्षसंयुक्तः प्रोवाच चतुराननम् । द्रुतं गत्वा पुरो धृत्वा सर्वदेवसमागमे

তেতিয়া হর্ষেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁ চতুৰানন ব্ৰহ্মাক ক’লে: “শীঘ্ৰে গৈ, সকলো দেৱতাৰ মহাসমাৱেশত তাক আগফালে স্থাপন কৰা।”

Verse 65

कन्यकेयं सुरश्रेष्ठ समानीता मयाऽधुना । तवार्थाय सुरूपांगी सर्वलक्षणलक्षिता

“হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ অৰ্থে মই এতিয়া এই কন্যাক ইয়ালৈ আনিলোঁ—সুন্দৰ অংগ-প্ৰত্যংগযুক্তা, আৰু সকলো শুভ লক্ষণে লক্ষিতা।”

Verse 66

गोपकन्या विदित्वेमां गोवक्त्रेण प्रवेश्य च । आकर्षिता च गुह्येन पावनार्थं चतुर्मुख

“ইয়াক গোপ-কন্যা বুলি জানি, গোৰ মুখেৰে ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰোৱা হ’ল; তাৰ পাছত গোপন পথেদি টানি উলিয়োৱা হ’ল—হে চতুৰ্মুখ! পবিত্ৰতাৰ অৰ্থে।”

Verse 67

श्रीवासुदेव उवाच । गवां च ब्राह्मणानां च कुलमेकं द्विधा कृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरन्यत्र तिष्ठति

শ্ৰী বাসুদেৱে ক’লে: “গাই আৰু ব্ৰাহ্মণৰ কুল একেই, যদিও দুটা যেন দেখা যায়; এক ঠাইত মন্ত্ৰ থাকে, আন ঠাইত হৱি (যজ্ঞ-আহুতি) থাকে।”

Verse 68

धेनूदराद्विनिष्क्रांता तज्जातेयं द्विजन्मनाम् । अस्याः पाणिग्रहं देव त्वं कुरुष्व मखाप्तये

“ধেনুৰ উদৰৰ পৰা ওলাই আহিছে; সেয়ে ই দ্বিজন্মাৰ জাতেৰে সম্পৰ্কিত। হে দেৱ! যজ্ঞৰ সিদ্ধিৰ বাবে তুমি ইয়াৰ পাণিগ্ৰহণ (বিবাহ) কৰাঁ।”

Verse 69

यावन्न चलते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

যেতিয়ালৈকে কাল আগবাঢ়ি নাযায়, তেতিয়ালৈকে যজ্ঞ-ক্ৰিয়াৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই গতি স্থিৰ থাকে…

Verse 70

रुद्र उवाच । प्रविष्टा गोमुखे यस्मादपानेन विनिर्गता । गायत्रीनाम ते पत्नी तस्मादेषा भविष्यति

ৰুদ্ৰ ক’লে: যিহেতু সি গোমুখেৰে প্ৰৱেশ কৰি অপান-মাৰ্গেৰে বাহিৰ ওলাই আহিল, সেয়েহে এইজনী তোমাৰ পত্নী হ’ব—গায়ত্ৰী নামে।

Verse 71

ब्रह्मोवाच । वदन्तु ब्राह्मणाः सर्वे गोपकन्याप्यसौ यदि । संभूय ब्राह्मणीश्रेष्ठा यथा पत्नी भवेन्मम

ব্ৰহ্মাই ক’লে: সকলো ব্ৰাহ্মণে কওক—যদি সি সঁচাকৈ গোপ-কন্যা হয়—তেন্তে তোমালোক একেলগে সমবেত হৈ তাক ব্ৰাহ্মণী-শ্ৰেষ্ঠা বুলি স্থিৰ কৰা, যাতে সি মোৰ পত্নী হ’বলৈ যোগ্য হয়।

Verse 72

ब्राह्मणा ऊचुः । एषा स्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठा गोपजातिविवर्जिता । अस्मद्वाक्याच्चतुर्वक्त्र कुरु पाणिग्रहं द्रुतम्

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: ই ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা হ’ব, গোপ-জাতিৰ পৰা মুক্ত। আমাৰ বাক্য অনুসৰি, হে চতুৰ্মুখ, শীঘ্ৰে পাণিগ্ৰহণ সম্পন্ন কৰা।

Verse 73

सूत उवाच । ततः पाणिग्रहं चक्रे तस्या देवः पितामहः । कृत्वा सोमं ततो मूर्ध्नि गृह्योक्तविधिना द्विजाः

সূতে ক’লে: তেতিয়া দেৱ পিতামহে তাইৰ পাণিগ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পাছত দ্বিজসকলে গৃহ্য-বিধি অনুসৰি তাইৰ মূৰ্ধাত সোম স্থাপন কৰিলে।

Verse 74

संतिष्ठति च तत्रस्था महादेवी सुपावनी । अद्यापि लोके विख्याता धनसौभाग्यदायिनी

তাতেই পৰম পাৱনী মহাদেৱী স্থিত হৈ আছে; আজিও জগতত ধন আৰু সৌভাগ্য দানকাৰিণী বুলি বিখ্যাত।

Verse 76

कन्या हस्तग्रहं तत्र याऽप्नोति पतिना सह । सा स्यात्पुत्रवती साध्वी सुखसौभाग्यसंयुता

সেই পবিত্ৰ স্থানত যি কন্যাই স্বামীৰ সৈতে হস্তগ্ৰহণ-সংস্কাৰ লাভ কৰে, সি পুত্ৰৱতী, সাধ্বী, সুখ আৰু দাম্পত্য-সৌভাগ্যৰে সমৃদ্ধ হয়।

Verse 77

पिंडदानं नरस्तस्यां यः करोति द्विजोत्तमाः । पितरस्तस्य संतुष्टास्तर्पिताः पितृतीर्थवत्

হে দ্বিজোত্তমসকল! যি নৰে তাত পিণ্ডদান কৰে, তাৰ পিতৃলোক সন্তুষ্ট হয়; পিতৃতীৰ্থত যেনেকৈ তৰ্পিত হয় তেনেকৈ পূৰ্ণ তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 79

यस्तस्यां कुरुते मर्त्यः कन्यादानं समाहितः । समस्तं फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

যি মর্ত্যই একাগ্ৰচিত্তে তাত কন্যাদান কৰে, সি ৰাজসূয় আৰু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমগ্ৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 181

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गायत्रीविवाहे गायत्रीतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकाशीत्युत्तरशततमोअध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত হাটকেশ্বৰক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত গায়ত্ৰীবিবাহ-প্ৰসঙ্গত “গায়ত্ৰী-তীৰ্থ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ একশ একাশী অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।