
এই অধ্যায়ত সূতৰ বৰ্ণনাৰ মাজেৰে যাজ্ঞবল্ক্য আৰু ব্ৰহ্মাৰ সংলাপ প্ৰকাশ পায়। অন্তৰৰ ব্যথা আৰু চিত্তশুদ্ধিৰ আকাঙ্ক্ষাৰে যাজ্ঞবল্ক্য আধ্যাত্মিক স্পষ্টতা দিয়া উপযুক্ত প্ৰায়শ্চিত্ত বিচাৰে। ব্ৰহ্মাই উপায় দেখুৱায়—অতি পুণ্যদায়ক হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰত শূলিন শিৱৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰা; এই ক্ষেত্ৰ সঞ্চিত পাপ নাশ কৰি শুদ্ধি প্ৰদান কৰে। ইয়াত প্ৰায়শ্চিত্তৰ তত্ত্ব বৰ্ণিত—অজ্ঞানে বা জ্ঞানে কৰা দোষ যিয়েই হওক, শিৱমন্দিৰ নিৰ্মাণ আৰু লিঙ্গকেন্দ্ৰিক ভক্তিপূজাই নৈতিক অন্ধকাৰ দূৰ কৰে; যেনেকৈ সূৰ্যোদয়ে ৰাতিৰ অন্ধকাৰ নাশ কৰে। কলিযুগত বহু তীৰ্থ ফলহীন হ’ব পাৰে বুলি আশংকা কোৱা হৈছে, কিন্তু হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰক তাৰ ব্যতিক্ৰম হিচাপে বিশেষ ফলদায়ক বুলি স্থাপন কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মা প্ৰস্থান কৰাৰ পাছত যাজ্ঞবল্ক্য লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত ভক্তিসহ লিঙ্গাভিষেক (স্নাপন) কৰাৰ বিধান ঘোষণা কৰে; ইয়াৰ দ্বাৰা দোষ ক্ষালিত হৈ পবিত্ৰতা পুনৰ স্থাপিত হয় বুলি কোৱা হৈছে। এই লিঙ্গেই হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰত “যাজ্ঞবল্ক্যেশ্বৰ” নামে প্ৰসিদ্ধ হয়।
Verse 1
सूत उवाच । एवं संशोचते यावदात्मानं परिगर्हयन् । ततस्तु ब्रह्मणा प्रोक्तः स्वयमभ्येत्य भो द्विजाः
সূতে ক’লে: যেতিয়া সি এইদৰে শোক কৰি, নিজকে দোষাৰোপ কৰি আছিল, তেতিয়া ব্ৰহ্মা স্বয়ং ওচৰলৈ আহি ক’লে, হে দ্বিজসকল (ব্ৰাহ্মণসকল)।
Verse 2
त्वया शंका न कर्तव्या सुतस्यास्य कृते द्विज । अज्ञानादेव ते जातो दैवयोगेन बालकः
হে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ, এই শিশুটি তোমাৰ পুত্ৰ বুলি সন্দেহ নকৰিবা। অজ্ঞানৰ কাৰণেই, আৰু দেৱ-যোগ তথা ভাগ্যৰ সংযোগত, এই বালক তোমাৰ বাবে জন্ম লৈছে।
Verse 3
याज्ञवल्क्य उवाच । तथापि देव मे शुद्धिर्हृदयस्य न जायते । तस्माद्वद सुरश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं विशुद्धये
যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: হে দেৱ, তথাপিও মোৰ হৃদয়ৰ শুদ্ধি উদয় নহয়। সেয়ে, হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, সম্পূৰ্ণ বিশুদ্ধিৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত কওক।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । यदि ते चित्तशुद्धिस्तु न कथंचित्प्रवर्तते । तत्स्थापय महाभाग लिंगं देवस्य शूलिनः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: যদি তোমাৰ চিত্তশুদ্ধি কোনোপধ্যেই নঘটে, তেন্তে, হে মহাভাগ, শূলিন প্ৰভু (শিৱ)ৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰা।
Verse 5
अज्ञानाज्ज्ञानतोवापि यत्पापं कुरुते नरः । ब्रह्महत्यादिकं चापि स्त्रीवधाद्वापि यद्भवेत्
অজ্ঞানত বা জ্ঞানত মানুহে যি পাপ কৰে—ব্ৰহ্মহত্যা আদি, বা স্ত্ৰী-বধৰ পৰা যি দোষ জন্মে—যি কোনো তেনে পাপ হোৱাই হওক;
Verse 6
पंचेष्टिकामयं वापि यः कुर्याद्धरमन्दिरम् । तस्य तन्नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा
পাঁচবিধ কামনাৰ বশতেও যদি কোনোবাই হৰ (শিৱ)ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে, তেন্তে তাৰ সেই দোষ নাশ পায়—যেনেকৈ সূৰ্যোদয়ত অন্ধকাৰ লয় হয়।
Verse 7
विशेषेण महाभाग हाटकेश्वरसंभवे । क्षेत्रे तत्र सुमेध्ये तु सर्वपातकनाशने
হে মহাভাগ! বিশেষকৈ হাটকেশ্বৰ-প্ৰাকট্যৰ সৈতে সংযুক্ত সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত—অতি সুমেধ্য, সকলো পাপ নাশক ক্ষেত্ৰত—
Verse 8
कलिकाले च संप्राप्ते यत्र पापं न विद्यते । अहमप्यत्र वांछामि यज्ञं कर्तुं द्विजोत्तम
কলিকাল আহিলে, য’ত পাপ নাথাকে, সেই স্থানত মইও যজ্ঞ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ, হে দ্বিজোত্তম!
Verse 9
आनयिष्यामि तत्तीर्थं पुष्करं चात्मनः प्रियम् । कलिकालभयाच्चैतद्यावन्नो व्यर्थतां व्रजेत्
মই সেই তীৰ্থ—মোৰ প্ৰিয় পুষ্কৰ—আনি দিম, যাতে কলিকালৰ ভয়ত এই (পুণ্য) ব্যৰ্থ নহয়।
Verse 10
कलिकाले तु संप्राप्ते तीर्थानि सकलानि च । यास्यंति व्यर्थतां विप्र मुक्त्वेदं क्षेत्रमुत्तमम्
কলিকাল আহিলে, হে বিপ্ৰ! সকলো তীৰ্থই ব্যৰ্থ হ’ব—এই উত্তম ক্ষেত্ৰক বাদ দি।
Verse 11
सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । याज्ञवल्क्योऽपि तच्छ्रुत्वा पितामहवचोऽ खिलम्
সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ চতুৰ্মুখ (ব্ৰহ্মা) তাৰ পাছত দৰ্শনৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। আৰু যাজ্ঞবল্ক্যও পিতামহৰ বাক্য সকলো সম্পূৰ্ণকৈ শুনি,
Verse 12
लिंगं संस्थापयामास ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । अब्रवीच्च ततो वाक्यं मेघगंभीरया गिरा
ক্ষেত্ৰখন অনুত্তম বুলি জানি তেওঁ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে। তাৰ পাছত মেঘ-গম্ভীৰ ধ্বনিসদৃশ কণ্ঠে পবিত্ৰ বাক্য ক’লে।
Verse 13
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यो लिंगं मामकं त्विदम् । स्नापयिष्यति सद्भक्त्या तस्य पापं प्रयास्यति
অষ্টমী বা চতুৰ্দশীত যি কোনোবাই মোৰ এই লিঙ্গক সদ্ভক্তিৰে স্নান কৰায়, তাৰ পাপ দূৰ হৈ যায়।
Verse 14
परदारकृतं यच्च मात्रापि च समं कृतम् । क्षालयिष्यति तत्पापं स्नापितं पूजितं परैः
পৰস্ত্ৰী-গমনৰ পৰা হোৱা পাপ, আৰু মাতৃৰ প্ৰতি অপৰাধৰ সমান ভয়ংকৰ পাপো—যদি এই (লিঙ্গ) স্নান কৰাই যথাযথ পূজা কৰা হয়—ধুই নাশ হয়।
Verse 15
अस्मिन्नहनि संप्राप्ते तस्य पक्षसमुद्भवम् । प्रयास्यति कृतं पापं यदज्ञानाद्विनिर्मितम्
এই পবিত্ৰ দিন আহিলে, সেই পক্ষত সঞ্চিত পাপ দূৰ হয়—অজ্ঞানতাবশত কৰা দোষসমূহ বিলীন হয়।
Verse 16
ततःप्रभृति विख्यातो याज्ञव ल्क्येश्वरः शुभः । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठा हाटकेश्वरसंज्ञके
সেই সময়ৰ পৰা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, হাটকেশ্বৰ নামে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত যাজ্ঞবল্ক্যেশ্বৰ নামে শুভ প্ৰভু বিখ্যাত হ’ল।
Verse 175
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये याज्ञवल्क्येश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘যাজ্ঞৱল্ক্যেশ্বৰ উৎপত্তিৰ মাহাত্ম্য-বৰ্ণনা’ নামক একশ পঁচাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।