Adhyaya 167

Verse 1

सूत उवाच । गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै । सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा

সূতে ক’লে: গাধিৰ পত্নীয়েও—চৰু (পবিত্ৰ হোম-ভোগ) গ্ৰহণ কৰি—সেই দিনাই মন্ত্ৰশক্তিৰে, হে শুভজনসকল, গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 2

सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः । तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा

হে দ্বিজোত্তমসকল! যেতিয়া তাই গৰ্ভৱতী হ’ল, সেই সাধ্বী তীৰ্থযাত্ৰাত নিবিষ্ট হ’ল আৰু ব্ৰত-পালনত অচল পৰায়ণা হ’ল।

Verse 3

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

য’তেই বেদৰ গম্ভীৰ ধ্বনি উঠিছিল, ত’তেই তাই আনন্দেৰে গৈছিল; সৰ্বাঙ্গত ৰোমাঞ্চ জাগি উঠিছিল, আৰু সি সদায় শুনি থাকিছিল—ৰাজোচিত অলংকাৰ আৰু ভোগসুখ সকলো ত্যাগ কৰি।

Verse 4

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

তাৰ পাছত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! দশম মাহ উপস্থিত হ’লে সেই মহীয়সী নাৰীয়ে এক দীপ্তিমান পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰিলে, ব্ৰাহ্ম্য লক্ষ্মী আৰু মঙ্গল-সৌভাগ্যে আৱৃত।

Verse 5

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

এইদৰে বিশ্বামিত্ৰ ত্ৰিলোকত—চৰ আৰু অচৰ সকলোৰ মাজত—খ্যাত হ’ল; সেই মহাভাগ্যৱান জন মানুহৰ মাজত নিতৌ অধিক অধিক মহিমাময় হৈ উঠিল।

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः

আকাশত তাৰাপতি চন্দ্ৰ যেন শ্বেতপক্ষ লাভ কৰে, তেনেদৰে সিও যৌৱনপ্ৰাপ্ত হ’ল, হে দ্বিজসত্তমসকল।

Verse 7

राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः । अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्

ৰাজ্য শাসন কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণ সক্ষম হ’লেও, গাধীয়ে তেতিয়া তেওঁক সিংহাসনত নিযুক্ত কৰিলে; তথাপি পিতৃ-পৈতামহীয় সেই মহান ৰাজ্য তেওঁ নিজে ইচ্ছা নকৰিলে।

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः । ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्

বেদ অধ্যয়নত সম্পন্ন হৈ তেওঁ নিত্য পাঠ কৰিছিল; দিন-ৰাতি ব্ৰাহ্মণোচিত পথ অনুসৰি চলি জীৱন যাপন কৰিছিল।

Verse 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

তাৰ পাছত তেওঁ পুত্ৰক ৰাজ্যত স্থাপন কৰি নিজে বনলৈ গ’ল; পত্নীসহ সেই মহাভাগ্যৱান জনে বানপ্ৰস্থ আশ্ৰমত মনোনিবেশ কৰিলে।

Verse 10

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः । द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः

বিশ্বামিত্ৰোও ৰাজ্যত স্থিত হৈ দ্বিজসকলৰ পূজাত ৰত আছিল; সকলো ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে চলাফেরা কৰি তেওঁ স্নানক্ৰিয়া আৰু জপত পৰায়ণ হৈছিল।

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः । प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्

কিন্তু কোনো এক সময় পাপবৃদ্ধিত পতিত হৈ, তেওঁ নানাবিধ মৃগেৰে ভৰপূৰ ভয়ংকৰ বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 12

जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् । तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा

সেই বনত তেওঁ বৰাহ, শম্বৰ হৰিণ, গজ, আৰু লগতে তৰক্ষ, ৰুরু মৃগ, খড়্গ (গঁড়) আৰু অৰণ্য মহিষ বধ কৰিলে।

Verse 13

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

হে দ্বিজোত্তম! মৃগয়াত আসক্তচিত্ত হৈ তেওঁ মহাবনত ভ্ৰমি থাকিল—সিংহ, ব্যাঘ্ৰ, মহাসৰ্প আৰু ভয়ংকৰ শৰভসকলৰ মাজত।

Verse 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

মধ্যাহ্ন উপস্থিত হ’ল আৰু দিৱাকৰ সূৰ্য বৃষ ৰাশিত স্থিত হ’ল; তেতিয়া ক্ষুধা-পিপাসাত ক্লান্ত বিশ্বামিত্ৰ, হে দ্বিজোত্তম, অৱসন্ন হ’ল।

Verse 15

आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्

তেওঁ মহাত্মা বশিষ্ঠৰ পুণ্য আশ্ৰমত উপস্থিত হ’ল; আৰু বশিষ্ঠেও বিশ্বামিত্ৰক—ৰাজাসকলৰ অগ্ৰগণ্যক—দেখি।

Verse 16

निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ । दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे

নিজ আশ্ৰমত উপস্থিত হোৱা দেখি তেওঁ আনন্দেৰে আগবাঢ়ি গ’ল; আৰু ভূভুজ ৰজাক বিধিমতে অৰ্ঘ্য আৰু স্বাগতমধুপৰ্ক অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 17

अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते । वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते

তেতিয়া তেওঁ এই বাক্য ক’লে— “স্বাগতম, হে মহীপতি। কোৱা, কি কৰ্তব্য? তুমি মোৰ গৃহলৈ আহিছা; তোমাৰ যি প্ৰয়োজন, মই নিশ্চয় কৰিবোঁ।”

Verse 18

विश्वामित्र उवाच । मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः । पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে— “মৃগয়াত পৰিশ্ৰান্ত, পিয়াহে ইন্দ্ৰিয় ব্যাকুল। হে মুনীশ্বৰ, পান কৰিবলৈ জল বিচাৰি মই তোমাৰ আশ্ৰমলৈ আহিছোঁ।”

Verse 19

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः । अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्

“সেই শীতল জল পান কৰি মোৰ পিয়াহ নোহোৱা হ’ল, মই স্থিৰ-শান্ত। হে ব্ৰাহ্মণ, মোক অনুমতি দিয়া, যাতে মই মোৰ নিবাসলৈ যাব পাৰোঁ।”

Verse 20

वसिष्ठ उवाच । मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः । तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते । गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे

বসিষ্ঠ ক’লে— “মধ্যাহ্নৰ সময় অতি ৰৌদ্ৰ; সূৰ্য অতি তীব্ৰ তাপে জ্বলে। সেয়ে, হে ৰাজন, আহাৰ গ্ৰহণ কৰা। অপৰাহ্ন স্থিৰ হ’লে, মোৰ আশ্ৰমত অন্ন ভক্ষণ কৰি তুমি নিজ আবাসলৈ যাবা।”

Verse 21

राजोवाच । चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः

ৰাজাই ক’লে— “মই চতুৰঙ্গী সেনাৰ সৈতে মৃগয়ালৈ আহিছোঁ।”

Verse 22

तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् । बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्

তোমাৰ আশ্ৰমৰ দুৱাৰ-মুখত মোৰ সৈন্য সাজু হৈ আছে। ভৃত্যসকল ভোকাতুৰ থাকোঁতে কোন স্বামী একেলগে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে?

Verse 23

स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् । तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः

যি এনেদৰে কৰে সি ভয়ংকৰ নৰকলৈ যায় আৰু গুণে তাক শীঘ্ৰে ত্যাগ কৰে। সেয়ে, হে মুনি, তৎক্ষণাৎ আজ্ঞা দিয়া—মোক তোমাৰ নিজ গৃহলৈ লৈ যোৱা হওক।

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः । सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्

বসিষ্ঠ ক’লে: যদি তোমাৰ সেৱকসকল দুৱাৰ-মুখত ভোকাতুৰ হৈ থিয় আছে, তেন্তে সিহঁত সকলোকে ইয়ালৈ শীঘ্ৰে আন; মই সিহঁতক পৰম তৃপ্তিলৈ লৈ যাম।

Verse 25

अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना । वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम

মোৰ ওচৰত নন্দিনী নামৰ সুন্দৰ কামধেনু আছে। তপস্যাৰ শক্তিৰে, হে ৰাজাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, সি ইচ্ছিত সকলো বস্তু দান কৰে।

Verse 26

तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम । तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्

হে ৰাজাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, সি তোমাৰ সমগ্ৰ সৈন্যক তৃপ্ত কৰিব। সেয়ে তাক শীঘ্ৰে আনক—মোৰ পবিত্ৰ ধেনুৰ পৰা জন্মা ফল চোৱা।

Verse 27

तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः । स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः

এই কথা শুনি মহীপতি ৰজাই নিজৰ সমগ্ৰ সৈন্য আনিলে। স্নান কৰি জপ সম্পূৰ্ণ কৰি পিতৃদেৱতা আৰু দেৱগণক তৰ্পণ কৰি তেনেই আগবাঢ়িল।

Verse 28

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः । एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी

ব্ৰাহ্মণসকলক মঙ্গল-পাঠ কৰাই সিংহাসনত আসীন হৈ থাকোঁতেই, সেই অন্তৰত ধেনু নন্দিনীক আহ্বান কৰা হ’ল।

Verse 29

वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता । अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्

বসিষ্ঠৰ আহ্বানত তাই আহি বিশ্বামিত্ৰৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। তাৰ পাছত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ঋষি বসিষ্ঠক এই বাক্য ক’লে।

Verse 30

आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्

মোক আদেশ দিয়া কৃপা কৰা—মই কি কৰিম? মোক নিৰ্দেশ দিয়া, অনুগ্ৰহ কৰা।

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम । विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्

বসিষ্ঠ ক’লে: মোৰ বাক্য অনুসৰি পাদ-প্ৰক্ষালন আদি সেবা-ক্ৰিয়া কৰ। ৰাজর্ষি বিশ্বামিত্ৰৰ ভোজন সম্পূৰ্ণ নোহোৱা পৰ্যন্ত তেঁওক সেবা কৰ।

Verse 32

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्

হে মহীপতে! সকলো ধৰণৰ খাদ্য, চাটনি-সদৃশ লেহ্য, চুষণীয় বস্তু আৰু নানা প্ৰকাৰ পানীয়েৰে ৰজাক তেওঁৰ সৈন্যসহ তৃপ্তি পৰ্যন্ত আহাৰ দিয়া; আৰু ঘোঁৰা আৰু হাতীৰ বাবেও ক্ৰম অনুসাৰে ঘাঁহ আদি চাৰা যোগান ধৰা।

Verse 33

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा

সূত ক’লে: তাই হওক বুলি কেৱল কৈ, সি তৎক্ষণাৎ এক মুহূৰ্ততে সেই মুনিয়ে যি কৈছিল ঠিক সেই সকলো সৃষ্টি কৰিলে—আৰু লগতে দহ হাজাৰ পৰিচাৰকো।

Verse 34

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्

তাৰ পাছত সেই পৰিচাৰকসকলে সকলো সামগ্ৰী লৈ, ভোজ্য পৰিবেশন কৰিলে; প্ৰতিজনক পৃথক পৃথকভাৱে, যথোচিত সন্মান আৰু সু-ব্যৱস্থাক আগত ৰাখি।

Verse 35

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह

এইদৰে সি এক মুহূৰ্ততে মহীপতিক তৃপ্ত কৰিলে—তেওঁৰ সৈন্য আৰু সমগ্ৰ পৰিবাৰ-পরিকৰসহ, লগতে হাতী, উট, ঘোঁৰা আৰু ষাঁড়সহ।

Verse 36

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः

তাৰ পাছত এই আশ্চৰ্য কৌতুক দেখি মহীপতি বিশ্বামিত্ৰে তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকলসহ বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ দ্বিজসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিলে।

Verse 37

अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी । तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला

আহা আশ্চৰ্য, আহা মহা আশ্চৰ্য! তাই হঠাতে আমাৰ এই সমগ্ৰ দল—ক্ষুধা আৰু পিপাসাত ব্যাকুল—তৃপ্তিলৈ নিলে।

Verse 38

तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा । किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः

সেয়ে এই উত্তম ধেনুটিক আমাৰ নিজৰ ঘৰলৈ নিয়া হওক। সহায়-চাকৰবিহীন বনবাসী এই ব্ৰাহ্মণে ইয়াক লৈ কি কৰিব?

Verse 39

ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः । नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया

তাৰ পাছত সি বসিষ্ঠক মাতি এই বাক্য ক’লে: “নন্দিনী মোক দিয়া; তুমি ইয়াক লৈ কি কৰিবা?”

Verse 40

त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम । वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्

তুমি একাই বনবাসী, দ্বন্দ্বহীন আৰু নিস্পৰিগ্ৰহ। নতুবা, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ ব্যয়ৰ বাবে মই উত্তম গাঁও, হাতী-ঘোঁৰা আৰু আন যি যি ইচ্ছা কৰা বস্তু দিম।

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

বসিষ্ঠ ক’লে: “হে ৰাজন, এই আমাৰ হোমধেনু, কামনা পূৰণকাৰিণী। হে মহাৰাজ, গাই দানযোগ্য নহয়—দ্বিজন্মাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণ গাইও নহয়।”

Verse 42

किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी । अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्

তেন্তে এই নন্দিনী—যি সকলো কামনা প্ৰদান কৰে—তাৰ কথা আৰু কিমান অধিক! হে ৰাজেন্দ্ৰ, এতিয়া স্মৃতিৰ সেই অনুত্তম বচন শুনা।

Verse 43

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् । गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः

গাই বিক্ৰয় সম্পৰ্কে মনুৱে নিজেই যি কৈছে: যি উত্তম দ্বিজে গাই বিক্ৰী কৰি পোৱা ধন গ্ৰহণ কৰে, সি মহাদোষত পতিত হয়।

Verse 44

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते

সেইজনক অন্ত্যজ বুলি জানিব লাগে—যি মাতৃ-বিক্ৰয় কৰে। সেয়ে, হে মহীপতি, মই সেই নন্দিনী দান নকৰোঁ।

Verse 45

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन । न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्

না সামেৰে, না ভেদেৰে, না কোনো দানে; না দণ্ডেৰে, হে মহাৰাজ—সেয়ে নিজ আলয়লৈ উভতি যোৱা।

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज । तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, ৰজাৰ ৰাজ্যভূমিত যি কোনো ৰত্ন-ধন আছে, সেয়া সকলো ৰজাৰেই; এইদৰে নীতি আৰু ধনবিদ্যাৰ জ্ঞানীসকলে কয়।

Verse 47

रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता । दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि

এই ধেনু ৰত্নস্বৰূপা; এই নন্দিনী মোৰেই অধিকাৰভুক্ত। যদি তুমি সান্ত্বনাময় বাক্যৰে নাদিয়া, তেন্তে মই দণ্ডবলেই তাক গ্ৰহণ কৰিম।

Verse 48

एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः । आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्

এইদৰে কৈ বিশ্বামিত্ৰ মহীপতিয়ে বশিষ্ঠক ক’লে আৰু তেতিয়া নিজৰ ভৃত্যসকলক আদেশ দিলে— “নন্দিনীকে ধৰি লৈ যোৱা।”

Verse 49

अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी । हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि

তেতিয়া ভৃত্যদলৰ দ্বাৰা টানি নিয়া হোৱা নন্দিনীক আঘাতে আঘাতে মাৰিলে—পাথৰ আৰু লাঠিৰে পৰ্যন্ত প্ৰহাৰ কৰিলে।

Verse 50

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता । कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ, দীন আৰু আঘাতে চুৰমাৰ হৈ, সি কষ্টেৰে ওচৰলৈ আহি মুনিশ্ৰেষ্ঠ বশিষ্ঠক ক’লে।

Verse 51

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः । येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তুমি কি মোক এই ৰজাক দান কৰি দিলা নে? সেইবাবেই নেকি তাৰ মানুহে মোক নিজৰ স্বামীৰ সম্পত্তিৰ দৰে হেঁচা মাৰি চলাইছে?

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः

বসিষ্ঠে ক’লে: হে ধেনু, প্ৰাণ ত্যাগৰ অৱস্থাতো মই তোমাক এৰি নাযাওঁ। সেয়ে, হে ধেনু, মোৰ তপঃ-প্ৰভাৱৰ বলত তুমি নিজ শক্তিৰে নিজকে ৰক্ষা কৰা।

Verse 53

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना । कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा

মহাত্মা বসিষ্ঠৰ এই বাক্য শুনি ধেনু তেতিয়া ক্ৰোধে আৱিষ্ট হৈ উঠিল আৰু ভয়ংকৰ, দাৰুণ হুঙ্কাৰ ধ্বনি তুলিলে।

Verse 54

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः । शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः

তাইৰ হুঙ্কাৰ-শব্দৰ পৰা অস্ত্ৰধাৰী মানুহ ওলাই আহিল; শবৰ আৰু পুলিন্দো, আৰু গণনাতীত ম্লেচ্ছসকল।

Verse 55

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः । ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः

সেই যোদ্ধাসকলে বিশ্বামিত্ৰ ৰজাৰ সকলো অনুচৰক বধ কৰিলে। তেতিয়া সেই মহীপতি বিশ্বামিত্ৰ ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 56

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः । युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः

ক্ৰোধে তেওঁ নিজৰ চতুৰঙ্গ সেনা সাজু কৰি, তেওঁলোকৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে, মৃত্যুকো স্বীকাৰ কৰিবলৈ দৃঢ় সংকল্প কৰি।

Verse 57

अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः । पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः

তেতিয়া তেওঁৰ সৈন্য—তেওঁৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা—তেওঁৰ চকুৰ সন্মুখতে গোৱালৈ জন্ম লোৱা পুৰুষসকলৰ দ্বাৰা সকলো নিধন হ’ল।

Verse 58

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् । तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्

বিশ্বামিত্ৰক অক্ষত ৰাখি বাকী সকলোকে মাটিত পেলাই দিলে। ম্লেচ্ছসকলে ঘেৰাও কৰি থোৱা, যুদ্ধৰত ৰজাক দেখি,

Verse 59

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् । रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्

কৃপা কৰি বশিষ্ঠে নন্দিনীক এইদৰে ক’লে: “হে নন্দিনি, এই ম্লেচ্ছসকলে ঘেৰাও কৰা ভূপালক ৰক্ষা কৰা।”

Verse 60

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

কাৰণ ৰজাক সৰ্বোচ্চ যত্নেৰে ৰক্ষা কৰিব লাগে; তেওঁৰ অনুগ্ৰহে এই জগত স্থিত। তেওঁৰ দ্বাৰাই সকলো সৎমাৰ্গে চলে, কুমাৰ্গলৈ নাযায়।

Verse 61

ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् । विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

তাৰ পাছত নন্দিনী তেওঁক নিবাৰণ কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহোঁতেই বিশ্বামিত্ৰে তৰোৱাল উঠাই আঘাত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 62

वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा । बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः

তেতিয়া বধ কৰা হোৱা তাক দেখি, বশিষ্ঠ মুনিয়েও ৰজাৰ বাহু স্তম্ভিত কৰিলে আৰু তেওঁৰ খড়্গো স্থিৰ কৰি দিলে।

Verse 63

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः । प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

তাৰ পাছত লাজত আচ্ছন্ন হৈ ৰজা বিশ্বামিত্ৰে, লজ্জাৰে ভৰা মন লৈ, মুনিশ্ৰেষ্ঠ বশিষ্ঠক ক’লে।

Verse 64

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

“হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোক ৰক্ষা কৰা; নিষ্ঠুৰ ম্লেচ্ছসকলে মোক বধ কৰিবলৈ ধৰিছে। মোৰ বাহু পুনৰ স্থিৰ কৰি দিয়া, কিন্তু স্তম্ভ-দোষ (অচলতা)ৰ পৰা মুক্ত কৰা।”

Verse 65

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् । तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्

“মোৰ নিজৰ অপৰাধৰ ফলত মোৰ সমগ্ৰ অনন্ত সেনা বিনষ্ট হৈছে। সেয়ে মই ৰাজপ্ৰাসাদলৈ উভতি যাম; যুদ্ধৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।”

Verse 66

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च । न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः

“যি জন দুৰ্বিনীত, সি ধন-সমৃদ্ধি, বিদ্যা আৰু ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিলেও যুদ্ধত দীঘলীয়া সময় টিকি নাথাকে—যেনে মই, অহংকাৰ-মদে মাতাল।”

Verse 67

सूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा । चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्

সূতে ক’লে: ভূভুজ ৰজা বিশ্বামিত্ৰে এইদৰে কোৱাত, বশিষ্ঠ মুনিয়ে তেওঁৰ বাহু পুনৰ স্থাপন কৰি স্তম্ভদোষ (লকুৱা)ৰ পৰা মুক্ত কৰিলে।

Verse 68

अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् । गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया

তাৰ হাত শুভ আৰু সম্পূৰ্ণ কৰি বশিষ্ঠে মৃদু হাঁহিৰে ক’লে: “যোৱা, হে ৰাজন! মোৰ দ্বাৰা তুমি স্তম্ভদোষ (লকুৱা)ৰ পৰা মুক্ত হ’লা।”

Verse 69

माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि । अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः

“ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে পুনৰ কেতিয়াও বৈৰ নকৰিবা।” এইদৰে অনুমতি পাই ৰজা বিশ্বামিত্ৰ তেতিয়া প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 71

प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः । धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्

তাত তেওঁ বিলাপ কৰিলে, চকু অশ্ৰুসিক্ত হৈ ক’লে: “ধিক ক্ষত্ৰিয়ৰ বল! ধিক বীৰ্য! ধিক এই কেৱল জীৱনধাৰণ!”

Verse 72

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्

কেৱল ব্ৰহ্মবলেই প্ৰশংসনীয়; কেৱল ব্ৰাহ্ম্য তেজেই পৰম।

Verse 74

एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् । त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः । एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् । नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्

“এই কৰ্ম মই কৰিমেই, যাতে মোৰ ভিতৰত ব্ৰহ্মজ বল উদ্ভৱ হয়। নিজৰ ৰাজ্য ত্যাগ কৰি মই মহাতপ আচৰণ কৰিম।” এইদৰে দৃঢ় সংকল্প কৰি তেওঁ বিশ্বসহ নামে খ্যাত পুত্ৰক সিংহাসনত স্থাপন কৰিলে আৰু তপোবনৰ পানে গমন কৰিলে।

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰদ্ধেয় স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ষষ্ঠ ভাগ, নাগৰখণ্ড, পবিত্ৰ হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত—“বিশ্বামিত্ৰৰ ৰাজ্য পৰিত্যাগৰ বৰ্ণনা” নামক, ১৬৭তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।