Adhyaya 153

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति रूपतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यग्विरूपो रूपवान्भवेत्

সূত ক’লে: তাত আৰু এটা অনুত্তম তীৰ্থ আছে, যাৰ নাম ৰূপতীৰ্থ। য’ত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিলে, বিকৃত দেহধাৰী মানুহো ৰূপৱান হৈ উঠে।

Verse 2

पूर्वं भगवता तेन ब्रह्मणा लोक कर्तृणा । सृष्टिं कृत्वा च विस्तीर्णां यथोक्तं च चतुर्विधाम्

পূৰ্বতে সেই ভগৱান ব্ৰহ্মা—লোকসৃষ্টিকৰ্তা—যথা কোৱা হৈছিল তেনেদৰে চাৰিধৰণৰ বিন্যাস অনুসাৰে বিস্তৃত সৃষ্টিৰচনা কৰিলে।

Verse 3

ततः स चिन्तयामास रूपसंचयसंयुताम् । एकामप्सरसं दिव्यां देवमायां सृजाम्यहम्

তাৰ পাছত তেওঁ চিন্তা কৰিলে: “ৰূপৰ ভঁৰালৰে সমৃদ্ধ এক দিৱ্য অপ্সৰা—দেৱমায়া স্বয়ং—মই সৃষ্টি কৰিম।”

Verse 4

ततश्च सर्वदेवानां समादाय तिलंतिलम् । रूपं च निर्ममे पश्चादत्याश्चर्यमयीं च ताम्

তাৰ পাছত তেওঁ সকলো দেৱতাৰ পৰা তিল-তিলকৈ অতি ক্ষুদ্ৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি, তাৰে দ্বাৰা তাইৰ ৰূপ গঢ়িলে আৰু তাইক অতি আশ্চৰ্যময়ী কৰি সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 5

यां दृष्ट्वा क्षोभमापन्नः स्वयमेव पितामहः

তাইক দেখি পিতামহ ব্ৰহ্মাই নিজেই চিত্তক্ষোভত পৰিল।

Verse 6

ततस्तां प्रेषयामास कैलासं प्रति पद्मजः । गच्छ देवि महादेवं प्रणमस्व शुचिस्मिते

তেতিয়া পদ্মজ ব্ৰহ্মাই তাইক কৈলাসলৈ পঠালে আৰু ক’লে— “যা, হে দেবী, মহাদেৱক প্ৰণাম কৰা, হে শুচিস্মিতে।”

Verse 7

ततः सा सत्वरं गत्वा कैलासं पर्वतोत्तमम् । अपश्यच्छंकरं तत्र निर्विष्टं पार्वतीसमम्

তাৰ পাছত তাই সত্বৰে গৈ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত কৈলাসত উপস্থিত হ’ল; তাত তাই শংকৰক পাৰ্বতীৰ সৈতে আসীন দেখিলে।

Verse 9

शंकरोऽपि च तां दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः । सुदृष्टां नाकरोद्भीत्या पार्श्वस्थां वीक्ष्य पार्वतीम् । ततः प्रदक्षिणां चक्रे सा प्रणम्य महेश्वरम् । श्रद्धया परया युक्ता कृतांजलिपुटा स्थिता

শংকৰেও তাইক দেখি পৰম বিস্ময়ত পৰিল। কিন্তু মৰ্যাদাভংগৰ ভয়ত তাইক সম্পূৰ্ণকৈ নাচালে, কাষত থকা পাৰ্বতীকেই চালে। তাৰ পাছত তাই মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি প্ৰদক্ষিণা কৰিলে; পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ, অঞ্জলি বদ্ধ কৰি থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 10

यावद्दक्षिणपार्श्वस्था तावद्वक्त्रं स दक्षिणम् । प्रचकार महादेवस्तदुपाकृष्टलोचनः

যিমান সময় তাই তেওঁৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বত অৱস্থিত আছিল, সিমান সময় মহাদেৱে মুখ দক্ষিণলৈ ঘুৰালে; তেওঁৰ দৃষ্টি তাইৰ দিশে আকৃষ্ট হ’ল।

Verse 11

पश्चिमायां यदा साऽभूत्प्रदक्षिणवशाच्छुभा । पश्चिमं वदनं तेन तदर्थं च कृतं ततः

যেতিয়া সেই শুভা প্ৰদক্ষিণাৰ বশত পশ্চিম দিশত উপস্থিত হ’ল, তেতিয়া সেই উদ্দেশ্যতেই তেনে পশ্চিমমুখ গঢ়ি তুলিলে।

Verse 12

एवमुत्तरसंस्थायां तस्यां देवेन शंभुना । उत्तरं वदनं क्लृप्तं गौरीभीतेन चेतसा । न ग्रीवां चालयामास कथंचिदपि स द्विजाः

এদৰে যেতিয়া তাই উত্তৰ দিশত অৱস্থিত হ’ল, তেতিয়া দেব শম্ভুৱে গৌৰীৰ ভয়াক্ৰান্ত চিত্তে উত্তৰমুখ গঢ়িলে। হে দ্বিজসকল, তেওঁ কোনোভাবেই গ্ৰীৱা নচলালে।

Verse 13

एतस्मिन्नंतरे तत्र नारदो मुनिपुंगवः । अब्रवीत्पार्वतीं पश्चात्प्रणिपत्य महेश्वरम्

ইতিমধ্যে তাত নাৰদ মুনিপুঙ্গৱে প্ৰথমে মহেশ্বৰক প্ৰণিপাত কৰি, তাৰ পাছত পাৰ্বতীক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 14

नारद उवाच । पश्य पार्वति ते पत्युश्चेष्टितं गर्हितं यथा । दृष्ट्वा रूपवतीं नारीं कृतं ।मुखचतुष्टयम्

নাৰদ ক’লে— “চোৱা, হে পাৰ্বতী, তোমাৰ পতিৰ এই আচৰণ কিমান নিন্দনীয়! ৰূপৱতী নাৰী দেখিয়েই তেওঁ চাৰিমুখ গঢ়ি ল’লে।”

Verse 16

हास्यस्य पदवीमद्य त्वं गमिष्यसि पार्वति । सर्वासां देवपत्नीनां ज्ञात्वान्यासक्तमीश्वरम्

আজি, হে পাৰ্বতী, সকলো দেৱপত্নীৰ মাজত তুমি উপহাসৰ পাত্ৰ হ’বা, যেতিয়া তেওঁলোকে জানিব যে ঈশ্বৰ আন এজনীৰ প্ৰতি আসক্ত।

Verse 17

एतद्देवि विजानासि यादृक्चित्तं शिवोद्भवम् । अस्या उपरि वेश्याया निंदिताया विचक्षणैः

হে দেবী, তুমি ভালদৰে জানো শিৱোদ্ভৱ মন কেমন; তথাপি চতুৰলোকে নিন্দা কৰা এই বেশ্যাৰ ওপৰেই সি ঝোঁকে।

Verse 18

समादाय निजे हर्म्य एतां संस्थापयिष्यति । परं लज्जासमोपेतो न ब्रवीति वचः शुभे

তেওঁ তাইক লৈ নিজৰেই প্ৰাসাদত স্থাপন কৰিব; কিন্তু লজ্জাত আচ্ছন্ন হৈ, হে শুভে, একো শুভ বাক্য নক’ব।

Verse 19

अहमेतद्विजानामि न त्वया सदृशी क्वचित् । अस्ति नारी तथाऽन्योपि विजानाति सुरेश्वरि

মই এইটো জানো: ক’তোও তোমাৰ দৰে নাৰী নাই; আৰু, হে সুৰেশ্বৰী, তোমাৰ দৰে বুজি পোৱা আন কোনো নাৰীও নাই।

Verse 20

ततो निरोधया मास द्रुतं सा पर्वतात्मजा । सर्वनेत्राणि देवस्य महिषीधर्ममाश्रिता

তেতিয়া পৰ্বতৰ কন্যাই তৎক্ষণাৎ নিবাৰণ কৰিলে; পতিব্ৰতা-ধৰ্ম আশ্ৰয় কৰি, দেৱতাৰ সকলো দৃষ্টি সংযত কৰিলে।

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे शैला विशीर्यंति समंततः । मर्यादां संत्यजंति स्म सर्वे च मकरालयाः

ইতিমধ্যে চাৰিওফালে পৰ্বতসমূহ ফাটি ভাঙি পৰিল, আৰু মকৰ-আলয় সাগৰসমূহে নিজৰ সীমা ত্যাগ কৰিলে।

Verse 22

प्रलयस्य समुत्थानं संजातं द्विजसत्तमाः । तावद्ब्रह्मदिनं प्राप्तं परमं सृष्टिलक्षणम्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, প্ৰলয়ৰ পৰা উদ্ভৱ ঘটিল; তাৰ পাছত সৃষ্টিৰ লক্ষণে চিহ্নিত পৰম ‘ব্ৰহ্মাৰ দিন’ উপস্থিত হ’ল।

Verse 23

निमेषेण पुनस्तस्य प्रलयस्य प्रजापतेः । ब्रह्मणः सा निशा प्रोक्ता सर्वं तोयमयं भवेत्

পুনৰ এক নিমেষতে প্ৰজাপতিৰ সেই প্ৰলয় সংঘটিত হয়; তাকেই ‘ব্ৰহ্মাৰ নিশা’ বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া সকলো জলে পৰিপূৰ্ণ হয়।

Verse 24

अथ तत्र गणाः सर्वे भृगिनंदिपुरःसराः । सोऽपि देवमुनिर्भीतस्तामुवाच सुरेश्वरीम्

তেতিয়া তাত সকলো গণ একত্ৰ হ’ল—ভৃগি আৰু নন্দী আগবঢ়াই। সেই দেৱমুনিও ভীত হৈ দেৱসকলৰ অধীশ্বৰী দেৱীক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 25

मुंचमुंच सुरज्येष्ठे देवनेत्राणि संप्रति । नोचेन्नाशः समस्तस्य लोकस्यास्य भविष्यति

‘এৰি দিয়া, এৰি দিয়া এতিয়াই, হে দেৱসকলৰ জ্যেষ্ঠা—এই দিৱ্য নেত্ৰসমূহ! নচেৎ এই সমগ্ৰ লোকৰ বিনাশ ঘটিব।’

Verse 26

एवं प्रोक्ताऽपि सा देवी यावच्च न मुमोच तम् । तावद्देवेन लालाटं विसृष्टं लोचनं परम्

এইদৰে কোৱা সত্ত্বেও সেই দেৱীয়ে তাক এৰি নেদিলে; তেতিয়া দেৱে নিজৰ ললাটৰ পৰা এক পৰম নয়ন প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 27

कृपाविष्टेन लोकानां येन रक्षा प्रजायते । न शक्तो वारितुं देवीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्

লোকসমূহৰ প্ৰতি কৰুণাৰে আৱিষ্ট হৈ—যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ ৰক্ষা জন্মে—সেই দেৱীয়াক ৰোধ কৰিব নোৱাৰিলে, যি প্ৰাণবায়ুতকৈও অধিক গম্ভীৰ।

Verse 28

अंबिकां विबुधाः प्राहुस्त्र्यंबकाणि यतो द्विजाः । तस्मात्संकीर्त्यते लोके त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

হে দ্বিজ! যিহেতু জ্ঞানীসকলে অম্বিকাক ‘ত্র্যম্বকা’ (তিন নয়নধাৰী) বুলি কয়, সেয়েহে দেৱলোকৰ ঈশ্বৰো জগতত ‘ত্র্যম্বক’ নামে কীৰ্তিত।

Verse 29

ततः संत्यज्य तं देवं देवी पर्वतपुत्रिका । प्रोवाच कोपरक्ताक्षी पुरःस्थां तां तिलोत्तमाम्

তাৰ পাছত পৰ্বতকন্যা দেৱীয়ে সেই দেৱক এৰি, ক্ৰোধে ৰঙা হোৱা নয়নে, সন্মুখত থিয় তিলোত্তমাক ক’লে।

Verse 30

यस्मान्मे दयितः पापे त्वया रूपाद्विडंबितः । चतुर्वक्त्रः कृतस्तस्मात्त्वं विरूपा भव द्रुतम्

‘তোৰ ৰূপৰ কাৰণে, হে পাপিনী, তই মোৰ প্ৰিয়তমক উপহাস কৰিলি আৰু তাক চাৰিমুখীয়া কৰিলি; সেয়েহে তই তৎক্ষণাৎ বিকৃতৰূপা হ!’

Verse 31

ततः सा सहसा भूत्वा तत्क्षणाद्भग्ननासिका । शीर्णकेशा बृहद्दंता चिपिटाक्षी महोदरा

তেতিয়াই তাই সহসাই সেই ক্ষণতে ভগ্ন নাসিকা হ’ল; কেশ ছিন্নভিন্ন, দন্ত বৃহৎ, চক্ষু চিপিট, আৰু উদৰ স্ফীত।

Verse 32

अथ वीक्ष्य निजं देहं तथाभूतं वराप्सराः । प्रोवाच वेपमाना सा कृतांजलिपुटा स्थिता

তাৰ পাছত সেই শ্ৰেষ্ঠ অপ্সৰাই নিজৰ দেহ তেনেকুৱা হোৱা দেখি কঁপিবলৈ ধৰিলে; কৃতাঞ্জলি হৈ থিয় দি ক’লে।

Verse 33

अहं संप्रेषिता देवि प्रणामार्थं त्रिशूलिनः । ब्रह्मणा तेन चायाता युष्माकं च विशेषतः

“দেৱী, ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভু শিৱে মোক প্ৰণাম অৰ্থে পঠাইছে। আৰু সেই ব্ৰহ্মাইও মোক পঠাইছে—বিশেষকৈ আপোনালোকক নমস্কাৰ কৰিবলৈ।”

Verse 34

निर्दोषाया विरागायास्तस्माद्युक्तं न ते भवेत् । शापं दातुं प्रसादं मे तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

“মই নিৰ্দোষ আৰু বৈৰাগ্যভাৱে আহিছোঁ; সেয়ে আপোনাৰ পক্ষে মোক শাপ দিয়া উচিত নহয়। অতএব, শাপ নহয়—মোক অনুগ্ৰহ দান কৰিবলৈ আপুনি যোগ্য।”

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा दीनं सत्यं च पार्वती । पश्चात्तापसमोपेता ततः प्रोवाच सुप्रियम्

তাৰ দীন আৰু সত্য বাক্য শুনি পাৰ্বতী দেৱী অনুতাপে ভৰি উঠিল; তাৰ পাছত তাই নিজৰ প্ৰিয়জনীক স্নেহভাৱে ক’লে।

Verse 36

स्त्रीस्वभावात्समायातः कोपोऽयं त्वां प्रति द्रुतम् । तस्मादागच्छ गच्छावो मया सार्धं धरातले

স্ত্ৰী-স্বভাৱৰ তৎপৰতাৰ বাবে তোমাৰ প্ৰতি এই ক্ৰোধ সোনকালে উঠিল। সেয়ে আহা—মোৰ সৈতে একেলগে ধৰাতললৈ যাওঁ।

Verse 37

तत्रास्ति रूपदं तीर्थं मया चोत्पादितं स्वयम् । माघशुक्लतृतीयायां स्नानार्थं विमलोदकम्

তাত ৰূপ দান কৰা এটা তীৰ্থ আছে, যি মই নিজেই সৃষ্টি কৰিছোঁ। মাঘ শুক্ল তৃতীয়াত স্নানাৰ্থে তাৰ জল অতি বিমল।

Verse 38

या नारी प्रातरुत्थाय तत्र स्नानं समाचरेत् । सा स्याद्रूपवती नूनमदृष्टे रविमंडले

যি নাৰী পুৱাতে উঠি তাত স্নান কৰে, সি নিশ্চয়েই ৰূপৱতী হয়—সূৰ্য-মণ্ডল দেখা পোৱাৰ আগতেই।

Verse 39

सदा माघे तृतीयायां तत्र स्नानं करोम्यहम् । अद्य सा तत्र यास्यामि स्नानाय कृतनिश्चया

মই সদায় মাঘৰ তৃতীয়াত তাত স্নান কৰোঁ। আজিো স্নান কৰিবলৈ দৃঢ় সংকল্পেৰে তাত যাম।

Verse 40

सूत उवाच । एवमुक्त्वा समादाय सा देवी तां तिलोत्तमाम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे रूपतीर्थं जगाम च

সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ সেই দেৱীয়ে তিলোত্তমাক লগত লৈ হাটকেশ্বৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ৰূপতীৰ্থলৈ গ’ল।

Verse 41

तत्र स्नानं स्वयं चक्रे विधिपूर्वं सुरेश्वरी । तस्या ह्यनन्तरं सापि भक्तियुक्ता तिलोत्तमा

তাত সুৰেশ্বৰী দেৱীয়ে বিধিপূৰ্বক নিজেই স্নান কৰিলে। তেখেতৰ তৎক্ষণাৎ পিছতেই ভক্তিযুক্তা তিলোত্তমায়ো স্নান কৰিলে।

Verse 42

ततः कांतिमती जाता तत्क्षणादेव भामिनी । पूर्वमासीयद्थारूपा तथासाऽभूद्विशेषतः

তাৰ পাছত সেই ক্ষণতেই সেই ভামিনী কান্তিমতী হৈ উঠিল। আগতে যি ৰূপ আছিল সেয়া পুনৰ লাভ কৰিলে, আৰু বিশেষকৈ অধিক দীপ্তিময় হ’ল।

Verse 43

अथ तुष्टिसमायुक्ता तां प्रणम्य सुरेश्वरीम् । प्रोवाच विस्मयाविष्टा हर्षगद्गदया गिरा

তাৰ পাছত তুষ্টিসমায়ুক্ত হৈ সুৰেশ্বৰী দেৱীক প্ৰণাম কৰিলে। বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ হর্ষে গদ্গদ কণ্ঠে তাই ক’লে।

Verse 44

प्राप्तं रूपं महादेवि त्वत्प्रसादाच्चिरन्तनम् । ब्रह्मलोकं गमिष्यामि मामनुज्ञातुमर्हसि

হে মহাদেৱী! তোমাৰ প্ৰসাদে মই মোৰ চিৰন্তন ৰূপ লাভ কৰিলোঁ। এতিয়া মই ব্ৰহ্মলোকলৈ গম কৰিম; অনুগ্ৰহ কৰি মোক অনুমতি দিয়া।

Verse 45

गौर्युवाच । वरं यच्छामि ते पुत्रि यत्किंचिद्धृदि संस्थितम् । तस्मात्प्रार्थय विश्रब्धा न वृथा मम दर्शनम्

গৌৰীয়ে ক’লে: হে কন্যা, তোমাৰ হৃদয়ত যি ইচ্ছা আছে, সেই অনুসাৰে মই তোমাক বৰ দিছোঁ। সেয়ে নিৰ্ভয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰা; মোৰ দৰ্শন বৃথা নহ’ব।

Verse 46

तिलोत्तमोवाच । अहमत्र करिष्यामि क्षेत्रे तीर्थं निजं शुभे । त्वत्प्रसादेन तद्देवि यातु ख्यातिं धरातले

তিলোত্তমাই ক’লে: “হে শুভে দেবী, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত মই মোৰ নিজ তীৰ্থ স্থাপন কৰিম। তোমাৰ কৃপাৰে, হে দেবী, সেই তীৰ্থ পৃথিৱীত খ্যাতি লাভ কৰক।”

Verse 47

त्वया तत्रापि कर्तव्यं वर्षांते स्नानमेव हि । हितार्थं सर्वनारीणां रूपसौभाग्यदायकम्

আৰু তুমিও বৰ্ষা-ঋতুৰ অন্তত তাত নিশ্চয় স্নান কৰিব লাগিব। ই সকলো নাৰীৰ মঙ্গলাৰ্থে, আৰু ৰূপ-সৌভাগ্য দান কৰে।

Verse 48

गौर्युवाच । चैत्रशुक्लतृतीयायां सदाहं त्वत्कृते शुभे । स्नानं तत्र करिष्यामि मध्याह्ने समुपस्थिते

গৌৰীয়ে ক’লে: “হে শুভে, তোমাৰ নিমিত্তে মই সদায় চৈত্ৰ মাসৰ শুক্ল পক্ষৰ তৃতীয়া তিথিত, মধ্যাহ্ন উপস্থিত হ’লে, তাত স্নান কৰিম।”

Verse 49

हितार्थं सर्वनारीणां तव वाक्यादसंशयम् । या तत्र दिवसे नारी तस्मिंस्तीर्थे करिष्यति

সকলো নাৰীৰ মঙ্গলাৰ্থে—তোমাৰ বাক্য অনুসাৰে, নিঃসন্দেহে—যি নাৰী সেই দিনা সেই তীৰ্থত স্নান কৰিব...

Verse 50

स्नानं सा सौख्यसंयुक्ता भविष्यति सुखान्विता । स्पृहणीया च नारीणां सर्वासां धरणीतले

...সেই নাৰী সুখ-সুবিধাৰে যুক্ত হ’ব, আনন্দেৰে জীৱন যাপন কৰিব। আৰু পৃথিৱীৰ সকলো নাৰীৰ মাজত সি হ’ব অনুকৰণীয়, যাক সকলোৱে কামনা কৰে।

Verse 51

पुरुषोऽपि सुभक्त्या यस्तत्र स्नानं करिष्यति । सप्तजन्मानि रूपाढ्यः ससौभाग्यो भविष्यति

যি পুৰুষে সত্য ভক্তিৰে তাত স্নান কৰে, সি সাত জন্মলৈ ৰূপৱান আৰু সৌভাগ্যশালী হয়।

Verse 52

सूत उवाच । एवमुक्ता तदा देव्या साप्सरा द्विजसत्तमाः । चक्रे कुण्डं सुविस्तीर्णं विमलोदप्रपूरितम्

সূত ক’লে: দেৱীৰ এইদৰে কোৱা শুনি, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, সেই অপ্সৰাই বহল-প্ৰশস্ত কুণ্ড নিৰ্মাণ কৰিলে, যি নিৰ্মল আৰু দাগহীন জলেৰে পূৰ্ণ আছিল।

Verse 53

उपकंठे ततस्तस्य स्थापयामास पार्वतीम् । ततो जगाम संहृष्टा ब्रह्मलोकं तिलोत्तमा

তাৰ পাছত সেই কুণ্ডৰ তীৰত তেওঁ পাৰ্বতীক স্থাপন কৰিলে। তাৰ পিছত তিলোত্তমা অন্তৰে আনন্দিত হৈ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল।

Verse 54

ततः प्रभृति संजातं कुण्डमप्सरसा कृतम् । स्नानमात्रैर्नरैर्यत्र सौभाग्यं लभ्यते द्विजाः

সেই সময়ৰ পৰা অপ্সৰাই নিৰ্মিত এই কুণ্ড উদ্ভৱ হ’ল। হে দ্বিজসকল, য’ত কেৱল স্নান কৰিলেই মানুহে সৌভাগ্য লাভ কৰে।

Verse 55

नारीभिश्च विशेषेण पुत्रप्राप्तिरनुत्तमा । तथान्यदपि यत्किंचिद्वांछितं हृदये स्थितम्

আৰু নাৰীৰ বাবে বিশেষকৈ পুত্ৰপ্ৰাপ্তি অতুলনীয়। তদুপৰি হৃদয়ত স্থিত যিকোনো আন কামনা, যি কিছুমানেই হওক, সেয়াও সিদ্ধ হয়।

Verse 153

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽप्सरःकुण्डोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, শ্ৰীহাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘অপ্সৰাঃ-কুণ্ডৰ উৎপত্তিৰ মাহাত্ম্য’ নামক অধ্যায়, অৰ্থাৎ ১৫৩তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।