Adhyaya 140
এই অধ্যায়টো প্ৰশ্ন–উত্তৰ ৰূপে আগবাঢ়ে। ঋষিসকলে ধৰ্মৰাজ (যম)ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত মানৱাৱতাৰ পুত্ৰৰ কথা সুধিলে, সূতে কয়—সেইজন পাণ্ডুৰ বংশ/ক্ষেত্ৰত জন্ম লোৱা যুধিষ্ঠিৰ, ক্ষত্ৰিয়সকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু ধৰ্মনিষ্ঠ। যুধিষ্ঠিৰৰ আদৰ্শ ৰাজধৰ্ম দেখুওৱা হয়—সম্পূৰ্ণ দক্ষিণাসহ ৰাজসূয় যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি, পাঁচটা অশ্বমেধ যজ্ঞো বিধিপূৰ্বক সম্পূৰ্ণ কৰিছিল; সেয়ে তেওঁ যজ্ঞ-সম্পূৰ্ণতা আৰু ধৰ্মময় শাসনৰ নিদৰ্শন। তাৰ পাছত এটা নীতিবচন দিয়া হয়—পুত্ৰ বহু কাম্য হ’লেও, পিতাৰ কৰ্তব্য-তৃপ্তিৰ বাবে এজন পুত্ৰেই যথেষ্ট; যদি সি গয়া গৈ পিতৃকৰ্ম কৰে, বা অশ্বমেধ সম্পন্ন কৰে, বা নীলবৃষভ (নীল ৰঙৰ ষাঁড়) মুক্ত/উৎসৰ্গ কৰে। সূতে এই আখ্যানক ধৰ্মবৃদ্ধিকৰ উপদেশ বুলি সমাপ্ত কৰে, ৰাজধৰ্মৰ উদাহৰণ আৰু তীৰ্থ-সংযুক্ত পুণ্যৰ মূল্যায়ন একেলগে স্থাপন কৰি।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं पुत्रो मानुषविग्रहः । भविष्यति यमस्यात्र कः संभूतः स सूतज
ঋষিসকলে ক’লে— “আপুনি যি কৈছে যে ইয়াত যমৰ পুত্ৰ মানৱদেহ ধাৰণ কৰি জন্মিব, হে সূতপুত্ৰ, সেইজন কোন?”
Verse 2
सूत उवाच । तस्य पुत्रः समुत्पन्नः पांडोः क्षेत्रे महीतले । युधिष्ठिर इति ख्यातः सर्वक्षत्रियपुंगवः
সূতে ক’লে— “তেওঁৰ পুত্ৰ পৃথিৱীত পাণ্ডুৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ বংশত, জন্মিলে। তেওঁ ‘যুধিষ্ঠিৰ’ নামে খ্যাত হ’ল, সকলো ক্ষত্ৰিয়ৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।”
Verse 3
राजसूयो मखो येन इष्टः सम्पूर्णदक्षिणः । सर्वान्भूमिपतीन्वीर्यात्संविधाय करप्रदान्
তেওঁ সম্পূৰ্ণ দক্ষিণাসহ ৰাজসূয় যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে; বীৰ্য্যবলে পৃথিৱীৰ সকলো ৰজাক বিধিবদ্ধ কৰি কৰ-ভেট অৰ্পণ কৰালে।
Verse 4
अश्वमेधाः कृताः पंच तथा सम्पूर्णदक्षिणाः । भ्रामयित्वा हयं भूमौ पश्चात्प्राप स सद्गतिम्
পাঁচটা অশ্বমেধ যজ্ঞো সম্পূৰ্ণ দক্ষিণাসহ সম্পন্ন হ’ল; যজ্ঞাশ্বক পৃথিৱীত ভ্ৰমণ কৰাই, শেষত তেওঁ সদ্গতি লাভ কৰিলে।
Verse 5
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्
বহু পুত্ৰ কামনা কৰা উচিত—যদি তেওঁলোকৰ এজনেও গয়া ধামলৈ যায়; অথবা অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰে; অথবা নীল বৃষভক ধৰ্মদানে মুক্ত কৰি দিয়ে।
Verse 6
यदनेन वृतं मत्तः पुत्रित्वं सुमहात्मना । हयमेधान्महायज्ञान्कर्ता स्यादस्य वै सुतः
কাৰণ এই মহাত্মাই মোৰ পৰা পুত্ৰত্ব ব্ৰত বাছি লৈছিল, সেয়ে তেওঁৰ পুত্ৰ নিশ্চয়েই অশ্বমেধ আদি মহাযজ্ঞসমূহৰ কৰ্তা হ’ব।
Verse 7
मन्येत कृतकृत्यत्वं येन पुत्रेण धर्मपः । अन्यैः पुत्रशतैः किं वा वंशानुद्धारकारकैः
যি পুত্ৰৰ দ্বাৰা ধৰ্মপতি নিজকে কৃতকৃত্য বুলি মানে, তেন্তে আন শ শ পুত্ৰৰ কি প্ৰয়োজন—যদিও সিহঁতে বংশ উদ্ধাৰকাৰী হ’ব পাৰে?
Verse 8
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं धर्मराजसुतोद्भवम् । आख्यानं ब्राह्मणश्रेष्ठा धर्मवृद्धिकरं परम्
সূতে ক’লে: ধৰ্মৰাজৰ পুত্ৰৰ জন্ম-সম্পৰ্কীয় সকলো কথা মই তোমালোকক ক’লোঁ। হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, এই পৰম আখ্যানে ধৰ্ম বৃদ্ধি কৰে।
Verse 140
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धर्मराजपुत्राख्यानवर्णनंनाम चत्वारिंशदुत्तर शततमोऽध्यायः
এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰীস্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশি হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ শ্ৰীহাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত ‘ধৰ্মৰাজ-পুত্ৰ আখ্যানেৰ বৰ্ণনা’ নামৰ একশ চল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।