Adhyaya 14

Verse 1

। सूत उवाच । यदन्यत्तत्र सञ्जातमाश्चर्यं द्विजसत्तमाः । तदहं कीर्तयिष्यामि रहस्यं हृदि संस्थितम्

সূত ক’লে: হে দ্বিজসত্তমসকল! তাত যি আন আন আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল, সেয়া মই এতিয়া কীৰ্তন কৰিম—হৃদয়ত গোপনে ধৰি ৰখা এক ৰহস্য।

Verse 2

चमत्कारपुरे कश्चिद्वैश्यजातिसमुद्भवः । बभूव पुरुषो मूको दरिद्रेण समन्वितः

চমৎকাৰপুৰত বৈশ্য জাতিত জন্ম লোৱা এজন পুৰুষ আছিল; তেওঁ মূক আছিল আৰু দাৰিদ্ৰ্যৰ বোজা বহন কৰিছিল।

Verse 3

यो दौःस्थ्यात्सर्वलोकानां करोति पशुरक्षणम् । कुटुम्बभरणार्थाय संतुष्टो येनकेनचित्

দাৰিদ্ৰ্যৰ কাৰণে তেওঁ সকলো লোকৰ গৰু-ধেনু আদি পশু ৰক্ষা কৰিছিল; পৰিয়াল পোহপালৰ হেতু যি অলপো পায়, তাতেই সন্তুষ্ট আছিল।

Verse 4

कदाचिद्रक्षतस्तस्य पशूंस्तान्वनभूमिषु । पशुरेको विनिष्क्रांतः स्वयूथात्तृणलोभतः

এদিন তেওঁ বনভূমিত সেই পশুবোৰ ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে, তৃণৰ লোভত এটা পশু নিজৰ ইউথৰ পৰা ওলাই গ’ল।

Verse 5

कृष्ण पक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे द्विजोत्तमाः । न तदा लक्षितस्तेन गच्छमानो यदृच्छया

হে দ্বিজোত্তমসকল! চৈত্রমাসৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, সেই পশুটি যদৃচ্ছায় ঘূৰি ফুৰোঁতে তেতিয়া তেওঁৰ চকুত নপৰিল।

Verse 6

अथ यावद्गृहं प्राप्तः स मूकः पशुपालकः । तावत्तस्य च गोः स्वामी भर्त्सयन्समुपागतः

তাৰ পাছত যেতিয়াই সেই মূক পশুপালক ঘৰ পালেগৈ, তেতিয়াই সেই গোৰ গৰাকী গালি-ভৰ্ত্সনা কৰি তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 7

किं पाप न समायातः पशुरेकोऽद्य नो यथा । नूनं त्वया हतः सोऽपि विक्रीतोऽपिहितोऽथवा । तस्मा दानय मे क्षिप्रं निराहारोऽपि गां त्वरात्

হে পাপী! আজি মোৰ এটাো পশু কিয় উভতি নাহিল? নিশ্চয় তুমি তাক মাৰিলা, বা বিক্ৰী কৰিলা, বা লুকুৱাই থ’লা। সেয়ে তৎক্ষণাৎ মোক এটা গাই দান দে—উপবাস থাকিলেও নাথাকিলেও, সোনকালে!

Verse 8

तच्छ्रुत्वा भयसंत्रस्तः स मूकः पशुपालकः । निष्क्रांतो यष्टिमादाय निराहारोऽपि मन्दिरात्

সেই কথা শুনি ভয়ে কঁপা সেই মূক গোৱালাই লাঠি হাতত লৈ ঘৰৰ পৰা ওলাই গ’ল; একো নাখাইয়ে।

Verse 9

ततोऽरण्यं समासाद्य वीक्षांचक्रे समंततः । सूक्ष्मदृष्ट्या स दुर्गाणि गहनानि वनानि च

তাৰ পাছত অৰণ্যত উপস্থিত হৈ সি চাৰিওফালে চাবলৈ ধৰিলে; সূক্ষ্ম দৃষ্টিৰে সি দুৰ্গম পথ আৰু ঘন বনো অনুসন্ধান কৰিলে।

Verse 10

अथ तेन क्वचिद्दृष्टं पदं तस्य पशोः स्फुटम् । अटव्यां भ्रममाणेन परिज्ञातं च कृत्स्नशः

তাৰ পাছত সি ক’তবাত সেই পশুটোৰ স্পষ্ট পদচিহ্ন দেখিলে; আৰু অটৱীত ঘূৰি ফুৰোঁতে সেই পথচিহ্ন সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি ল’লে।

Verse 11

ततश्च तत्पदान्वेषी स जगाम वनाद्वनम् । चमत्कारपुरस्यास्य समंताद्द्विजसत्त माः

তাৰ পাছত সেই পদচিহ্ন অনুসন্ধান কৰি সি অৰণ্যৰ পৰা অৰণ্যলৈ গ’ল, এই চমৎকাৰপুৰ নামৰ স্থানটোৰ চাৰিওফালে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ!

Verse 12

एवं प्रदक्षिणा तस्य जाता पशुदिदृक्षया । स्थानस्य चैव निर्वेशे पशोश्चापिद्विजोत्तमाः

এইদৰে পশুটোক পুনৰ দেখা-পোৱাৰ আকাঙ্ক্ষাত তেওঁ অজান্তেই প্ৰদক্ষিণা কৰি পেলালে; তাতে সেই পবিত্ৰ স্থানৰ পৰিসীমা আৰু পশুটোৰ অৱস্থানো স্পষ্ট হ’ল, হে দ্বিজোত্তমসকল।

Verse 13

प्रदक्षिणावसाने च पशुर्लब्धो हि तेन सः । निशांतेऽथ गृहं नीत्वा स्वामिने विनिवेदितः

প্ৰদক্ষিণা শেষ হোৱাত তেওঁ নিশ্চয়েই সেই পশুটোক পালে। তাৰ পাছত নিশাৰ অন্তত ঘৰলৈ নি গ’লে আৰু স্বামীৰ আগত নিবেদন কৰিলে।

Verse 14

चैत्रे पुण्यतमे मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । क्षेत्रे पुण्यतमे देवास्तीर्थान्या यांति सर्वशः

অতি পুণ্যময় চৈত্র মাসত, কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত, সেই পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, সকলো দিশৰ পৰা দেৱতাসকল তীৰ্থসমূহলৈ আহে।

Verse 15

एवमज्ञानभावेन कृता ताभ्यां प्रदक्षिणा । पशुपालपशुभ्यां वै सुपुण्ये तत्र वासरे

এইদৰে অজ্ঞানভাৱেও, সেই গোৱাল আৰু পশুটোৱে তাত সেই অতি পুণ্যময় দিনত নিশ্চয়েই প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।

Verse 16

निराहारस्य मूकस्य साहारस्य पशोस्तथा

আহাৰবিহীন মূকজনৰ, আৰু তেনেদৰে আহাৰ গ্ৰহণ কৰা পশুটোৰো।

Verse 17

विना स्नानेन भक्षाच्च दैवाद्द्विजवरोत्तमाः । ततः काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे स्वकर्मतः । उभौ पंचत्वमापन्नौ पृथक्त्वेनायुषः क्षये

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, স্নান নকৰাকৈ আৰু আহাৰ নকৰাকৈ—দৈৱবশত—কিছু সময় পাৰ হোৱাৰ পাছত, নিজ নিজ কৰ্ম অনুসাৰে, আয়ুসৰ ক্ষয়ত দুয়ো পৃথক পৃথকভাৱে পঞ্চত্ব (মৃত্যু) লাভ কৰিলে।

Verse 18

ततश्च पशुपालस्तु दशार्णाधिपतेः सुतः । संजातस्तत्प्रभावेन पूर्वजातिमनुस्मरन्

তাৰ পাছত সেই পশুপালকজন, সেই (তীৰ্থ/ক্ৰিয়া)ৰ প্ৰভাৱত, দশাৰ্ণৰ অধিপতিৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্ম ল’লে আৰু পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰি থাকিল।

Verse 20

अथागत्य स राजेंद्रस्तेनैव सह मंत्रिणा । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां पुरस्तस्याः प्रदक्षिणाम्

তাৰ পাছত সেই ৰাজেন্দ্ৰ, সেই একে মন্ত্ৰীৰ সৈতে তাত আহিল; আৰু কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, তেঁও তাইৰ (সেই পবিত্ৰ উপস্থিতিৰ) সন্মুখত প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।

Verse 21

चक्रे संवत्सरस्यांते श्रद्धया परया युतः । निराहारश्च मौनेन पदातिर्द्विजसत्तमाः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, বছৰৰ অন্তত তেঁও পৰম শ্ৰদ্ধাৰে সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে—নিৰাহাৰে, মৌনব্ৰতে, আৰু পদব্ৰজে (পদযাত্ৰাৰে)।

Verse 22

एकदा तत्र चाऽयाता मुनयः शंसितव्रताः । तीर्थे पापहरे पुण्ये विश्वामित्रसमुद्भवे

এবাৰ তাত শংসিত ব্ৰতধাৰী মুনিসকল আহিল—সেই পবিত্ৰ তীৰ্থলৈ, যি পাপ হৰণ কৰে, পুণ্যময়, আৰু বিশ্বামিত্ৰৰ পৰা উদ্ভূত।

Verse 23

याज्ञवल्क्यो भरद्वाजः शुनःशेपोऽथ गालवः । देवलो भागुरिर्धौम्यः कश्य पश्च्यवनो भृगुः

যাজ্ঞবল্ক্য, ভৰদ্বাজ, শুনঃশেপ আৰু গালৱ; দেৱল, ভাগুৰি, ধৌম্য, কশ্যপ, চ্যৱন আৰু ভৃগু—এই সকল ঋষি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 24

तथान्ये शंसिताऽत्मानो ब्रह्मचर्यपरायणाः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तस्मिन्क्षेत्रे समागताः

তদ্ৰূপে আন আন সংযমী জন, আচৰণে প্ৰশংসিত আৰু ব্ৰহ্মচৰ্যত পৰায়ণ, তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত সমাগত হ’ল।

Verse 25

तान्दृष्ट्वा स महीपालः प्रणिपत्य कृतांजलिः । यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पूजयामास भक्तितः

তেওঁলোকক দেখি সেই মহীপাল নতশিৰে প্ৰণিপাত কৰি, কৰজোড়ে থিয় হ’ল; আৰু জ্যেষ্ঠতা আৰু শ্ৰেষ্ঠতা অনুসাৰে ভক্তিভাৱে সকলকে পূজা কৰিলে।

Verse 26

ततस्तेषां स मध्ये च संनिविष्टो महीपतिः । तथागतः स भूपालः सर्वै स्तैश्चाभिनंदितः

তাৰ পাছত ৰজা তেওঁলোকৰ মাজত বহিল; আৰু এইদৰে তেওঁলোকৰ সান্নিধ্যলৈ আহি, সেই ভূপালক সকল ঋষিয়ে আদৰণি জনাই প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 27

ततश्चक्रुः कथा दिव्या मुनयस्ते महीपतेः । पुरतो मुनिमुख्यानां चरितानि महात्मनाम्

তাৰ পাছত সেই মুনিসকলে মহীপতিক দিৱ্য কথা ক’লে—মুনিমুখ্য মহাত্মাসকলৰ জীৱনচৰিত্ৰ আৰু কৰ্মৰ বৰ্ণনা।

Verse 28

राजर्षीणां पुराणानां धर्मशास्त्रसमुद्भवाः । आनंदं तस्य राजर्षेर्जनयंतो द्विजोत्तमाः

দ্বিজোত্তমসকলে ৰাজর্ষিসম্বন্ধীয় পুৰাণ আৰু ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ উপদেশৰ পৰা বচন লৈ, সেই ৰাজর্ষিৰ অন্তৰত আনন্দ জগাই তুলিলে।

Verse 29

अथ क्वाऽपि कथांते स पार्थिवस्तैर्महर्षिभिः । पृष्टः कौतूहलाविष्टैर्दत्त्वा श्रौतीस्तदाशिषः

তাৰ পাছত, কাহিনীৰ অন্তত কোনো এক সময়ত, বেদীয় বিধিৰে আশীৰ্বাদ দান কৰি, কৌতূহলে আৱিষ্ট মহর্ষিসকলে সেই ৰজাক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 30

ऋषय ऊचुः । वर्षेवर्षे महीपाल त्वमत्राऽगत्य यत्नतः । करोषि मंत्रिणा सार्धं पुरस्याऽस्य प्रदक्षिणाम्

ঋষিসকলে ক’লে: “হে মহীপাল ৰজান, তুমি বছৰে বছৰে যত্নসহকাৰে ইয়ালৈ আহা, আৰু তোমাৰ মন্ত্ৰীৰ সৈতে এই নগৰৰ প্ৰদক্ষিণা কৰা।”

Verse 31

अस्मिन्क्षेत्रे सुतीर्थानि संति पार्थिवसत्तम । तथाऽन्यानि प्रसिद्धानि देवतायतनानि च

“হে পাৰ্থিৱসত্তম, এই ক্ষেত্ৰত উত্তম তীৰ্থসমূহ আছে; লগতে আন আন প্ৰসিদ্ধ দেবতায়তন—দেৱালয়ো আছে।”

Verse 32

आदरस्तेषु वै राजन्नास्ति स्वल्पो ऽपि कर्हिचित् । एतन्नः कौतुकं जातं न चेद्गुह्यं प्रकीर्तय

“তথাপি, হে ৰজান, সিহঁতৰ প্ৰতি তোমাৰ আদৰ কেতিয়াও অলপো কম নহয়। ই আমাৰ কৌতূহল জগাইছে—যদি গোপন নহয়, তেন্তে ক’।”

Verse 33

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विनयाऽवनतः स्थितः । स प्रोवाच वचो भूपः किंचिद्व्रीडासमन्वितः

সূত উৱাচ: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি ৰজা বিনয়ে নতশিৰ হৈ থিয় দিলে; লাজ-সংযমেৰে অলপ আৱৃত হৈ তেতিয়া তেওঁ উত্তৰ দিলে।

Verse 34

यत्पृष्टोऽस्मि द्विजश्रेष्ठा युष्माभिः सांप्रतं मम । तद्गुह्यं न मयाऽख्यातं कस्यचिद्धरणीतले

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! আপোনালোকে এতিয়া যি কথা মোক সুধিলে, সেই গোপন কথা মই পৃথিৱীত কাকো কেতিয়াও প্ৰকাশ কৰা নাই।”

Verse 35

तथाऽपि हि प्रकर्तव्यं युष्माकं सत्यमेव हि । अपि गुह्यतमं चेत्स्याच्छृण्वंतु मुनिसत्तमाः

“তথাপি আপোনালোকৰ অনুৰোধ পূৰণ কৰাটো উচিত, কিয়নো ই সত্য আৰু ধৰ্মসঙ্গত। যদিও ই অতি গোপন হয়, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, শুনক।”

Verse 36

सूत उवाच । ततः स कथयामास पूर्वजातिसमुद्भवम् । वृत्तांतं तन्मुनींद्राणां तेषां ब्राह्मणसत्तमाः

সূত উৱাচ: তেতিয়া তেওঁ, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, পূৰ্বজন্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই বৃত্তান্ত ক’বলৈ ধৰিলে—সেই মুনীন্দ্ৰসকলৰ সম্পূৰ্ণ কাহিনী।

Verse 37

यथा नष्टः पशुस्तस्य कृता यद्वदवेक्षणा । यथा प्रदक्षिणा जाता चमत्कारपुरस्य तु

“তেওঁৰ হেৰোৱা পশুটি কেনেকৈ (পোৱা গ’ল), আৰু কেনেকৈ তাৰ অনুসন্ধান কৰা হ’ল; আৰু চমৎকাৰপুৰৰ প্ৰদক্ষিণা কেনেকৈ সম্পন্ন হ’ল।”

Verse 38

जातिस्मृतिर्यथा जाता प्राक्तनी तत्प्रभावतः । राज्यप्राप्तिर्विभूतिश्च तथेष्टाप्तिः पदेपदे

তাৰ প্ৰভাৱত যেনেকৈ পূৰ্বজন্মৰ স্মৃতি জাগ্ৰত হ’ল; তেনেকৈ ৰাজ্যলাভ আৰু ঐশ্বৰ্যও প্ৰাপ্ত হ’ল; আৰু পদে পদে ইষ্ট-লাভ ঘটিল।

Verse 39

तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे प्रहृष्टाः पृथिवीपतेः । आशीर्वादान्बहून्दत्त्वा साधुसाध्विति चाऽब्रुवन्

সেয়া শুনি পৃথিৱীপতিৰ কল্যাণত সকলো মুনি আনন্দিত হ’ল; বহু আশীৰ্বাদ দি ‘সাধু সাধু’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 40

समुत्थाय ततश्चक्रुः पुरस्तस्याः प्रदक्षिणाम् । यथोक्तविधिना सर्वे श्रद्धया परया युताः

তাৰ পাছত উঠি তেওঁলোকে সকলোৱে তাইৰ আগত প্ৰদক্ষিণা কৰিলে; যি বিধি কোৱা হৈছিল সেইমতে, পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ।

Verse 41

गताश्च परमां सिद्धिं तत्प्रभावात्सुदुर्लभाम् । जपयज्ञप्रदानैर्या तीर्थसेवादिकैरपि

আৰু তাৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে—যি জপ, যজ্ঞ, দান বা তীৰ্থসেৱা আদি কৰ্মৰ দ্বাৰাও অতি দুৰ্লভ।

Verse 42

सोऽपि राजा स मन्त्री च जातौ वैमानिकौ सुरौ । अद्याऽपि तौ हि दृश्येते तारारूपौ नभस्तले

সেই ৰজা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীও পুনৰ জন্ম লৈ বৈমানিক দেৱতা হ’ল; আজিও তেওঁলোক দুয়ো আকাশত তৰাৰূপে দেখা যায়।