
ঋষিসকলে সূতক সোধে—মাণ্ডব্য মুনিৰ শাপ নিবারণৰ বাবে ধৰ্মৰাজে কেনে তপস্যা আৰু ধ্যানাচৰণ কৰিছিল। সূতে কয়—শাপে ব্যথিত ধৰ্মৰাজে এক পুণ্যক্ষেত্ৰত তপস্যা কৰি কপৰ্দিন (শিৱ)ৰ বাবে মন্দিৰ-প্ৰাসাদ সদৃশ স্থান স্থাপন কৰিলে; ফুল, ধূপ আৰু গন্ধলেপনেৰে ভক্তিভাৱে পূজা কৰিলে। তাতে প্ৰসন্ন মহাদেৱে বৰ দিবলৈ ক’লে। ধৰ্মৰাজে নিবেদন কৰিলে—স্বধৰ্ম পালন কৰিও শূদ্ৰযোনিত জন্মৰ শাপ পাইছে; তাৰ দুঃখ আৰু জ্ঞাতি-নাশৰ ভয় আছে। শিৱে ক’লে—ঋষিবাক্য উলটাই দিব নোৱাৰি; তুমি শূদ্ৰযোনিত জন্মিবা, কিন্তু সন্তান নোহোৱা। জ্ঞাতিক্ষয় দেখিলেও তুমি শোকে ভাঙি নপৰিবা, কিয়নো তেওঁলোকে তোমাৰ নিষেধ নুশুনিব; সেয়ে শোকৰ ভাৰো লঘু হ’ব। আৰু কোৱা হয়—শত বছৰ তুমি ধৰ্মপৰায়ণ হৈ আত্মীয়ৰ হিতৰ বাবে বহু উপদেশ দিবা, তেওঁলোকে শ্ৰদ্ধাহীন আৰু দুষ্কৰ্মী হলেও। শত বছৰ শেষত ব্ৰহ্মদ্বাৰেৰে দেহ ত্যাগ কৰি মোক্ষ লাভ কৰিবা। শেষত সূতে জনায়—ইয়াই ধৰ্মৰাজৰ বিদুৰৰূপে অৱতৰণ; ব্যাস (পাৰাশৰ্য)ৰ ব্যৱস্থাত দাসীৰ গৰ্ভত জন্ম লৈ মাণ্ডব্যৰ বাক্য সত্য কৰিলে। এই কাহিনী শ্ৰৱণ পাপনাশিনী।
Verse 1
ऋषय ऊचुः । किं कृतं धर्मराजेन तपोध्यानादिकं च यत् । मांडव्यशापनाशाय तदस्माकं प्रकीर्तय
ঋষিসকলে ক’লে: “মাণ্ডব্যৰ শাপ নাশ কৰিবলৈ ধৰ্মৰাজে কি তপস্যা, ধ্যান আদি সাধনা কৰিছিল? অনুগ্ৰহ কৰি সেয়া আমাক কীৰ্তন কৰি কোৱা।”
Verse 2
सूत उवाच । मांडव्य शापमासाद्य धर्मराजः सुदुःखितः । तपस्तेपे द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थितः
সূতে ক’লে: “মাণ্ডব্যৰ শাপ লাভ কৰি ধৰ্মৰাজ অতি দুঃখিত হ’ল। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁ সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত স্থিত হৈ তপস্যা কৰিলে।”
Verse 3
प्रासादं देवदेवस्य संविधाय कपर्दिनः । अव्यग्रं पूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः
কপৰ্দিন, দেৱদেৱ (শিৱ)ৰ বাবে তেওঁ এটা প্ৰাসাদ-মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰি, অব্যগ্ৰচিত্তে পুষ্প, ধূপ আৰু অনুলেপনেৰে পূজা কৰিলে।
Verse 4
ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यदीप्सितम्
তাৰ পাছত বহু কাল অতিবাহিত হোৱাত মহেশ্বৰ তাত সন্তুষ্ট হৈ ক’লে— “মই বৰদাতা; যি ইচ্ছা, সেইটো প্ৰাৰ্থনা কৰা।”
Verse 5
धर्मराज उवाच । अहं देव पुरा शप्तो मांडव्येन महात्मना । स्वधर्मे वर्तमानोऽपि सर्वदोषविवर्जितः
ধৰ্মৰাজে ক’লে: “হে দেৱ! পূৰ্বে মহাত্মা মাণ্ডব্যে মোক শাপ দিছিল; মই নিজ ধৰ্মত স্থিত হৈও সকলো দোষৰ পৰা নিৰ্দোষ আছিলোঁ।”
Verse 6
कुपितेन च तेनोक्तं शूद्रयोनौ भविष्यसि
আৰু তেওঁ ক্ৰোধিত হৈ মোক ক’লে: “তুমি শূদ্ৰ যোনিত জন্ম ল’বা।”
Verse 7
तत्रापि च महद्दुःखं ज्ञातिनाशसमुद्रवम् । मच्छापजनितं सद्यो जातिजं समवाप्स्यसि
“সেই ঠাইতো তুমি আত্মীয়নাশৰ পৰা উঠা মহাদুঃখৰ সাগৰ লাভ কৰিবা—মোৰ শাপৰ ফলত তৎক্ষণাৎ উৎপন্ন, জন্মজাত ক্লেশ।”
Verse 8
तस्मात्त्राहि सुरश्रेष्ठ तस्या योनेः सकाशतः । कथं चैतद्विधो भूत्वा तस्यां जन्म करोम्यहम्
“সেয়ে হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! মোক সেই যোনিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা। মই এনে হৈও সেই অৱস্থাত কেনেকৈ জন্ম গ্ৰহণ কৰিম?”
Verse 9
तत्रापि च महदुःखं ज्ञातिनाशसमुद्भवम् । एतदर्थे सुरश्रेष्ठ मया चाराधितो भवान्
সেই জন্মতোও আত্মীয়-স্বজনৰ বিনাশৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মহাদুখ হ’ব। এই কাৰণতেই, হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, মই আপোনাক আৰাধনা কৰিলোঁ।
Verse 10
श्रीभगवानुवाच । न तस्य सन्मुनेर्वाक्यं शक्यते कर्तुमन्यथा । तस्माच्छूद्रोऽपि भूत्वा त्वं न संतानमवाप्स्यसि
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: সেই সৎ মুনিৰ বাক্য অন্যথা কৰা নাযায়। সেয়ে তুমি শূদ্ৰ হৈয়ো সন্তান লাভ নকৰিবা।
Verse 11
ज्ञातिक्षयं प्रदृष्ट्वापि नैव दुःखमवाप्स्यसि । यतो निषिध्यमानापि न करिष्यंति ते वचः
আত্মীয়ক্ষয় দেখিলেও তুমি দুখ নাপাবা; কিয়নো নিষেধ কৰা সত্ত্বেও সিহঁতে তোমাৰ বাক্য মানি নল’ব।
Verse 12
एतस्मात्कारणाच्चित्ते न ते दुःखं भविष्यति । ज्ञातिजं धर्मराजैतत्सत्यमेव मयोदितम्
এই কাৰণতেই তোমাৰ চিত্তত দুখ নুঠিব। হে ধৰ্মৰাজ, মই কোৱা কথাই সত্য—তোমাৰ দুখ আত্মীয়জনিত।
Verse 13
स्थित्वा वर्षशतं प्राज्ञ त्वं शूद्रो धर्मवत्सलः । उपदेशान्बहून्दत्त्वा ज्ञातिभ्यो हितकाम्यया । अपि श्रद्धा विहीनेषु पापात्मसु सदैव हि
হে প্ৰাজ্ঞ, তুমি শূদ্ৰ হৈও ধৰ্মপ্ৰিয় হৈ শতবছৰ থাকিবা। আত্মীয়সকলৰ মঙ্গল কামনাৰে তুমি বহু উপদেশ দিবা—যদিও সিহঁত সদায় পাপী আৰু শ্ৰদ্ধাহীন।
Verse 14
ततो वर्षशते पूर्णे ब्रह्मद्वारेण केवलम् । आत्मानं सम्यगुत्सृज्य मोक्षमेव प्रयास्यसि
তাৰ পাছত শত বছৰ পূৰ্ণ হ’লে, কেৱল ব্ৰহ্মদ্বাৰেদি তুমি বিধিমতে দেহ ত্যাগ কৰি মাত্ৰ মোক্ষলৈ গমন কৰিবা।
Verse 15
एवमुक्त्वा स भगवान्गतश्चादर्शनं ततः । धर्मराजोऽपि तं शापं भेजे मांडव्यसंभवम्
এইদৰে কৈ ভগৱান তেতিয়াই দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। আৰু ধৰ্মৰাজেও মাণ্ডব্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই শাপ ভোগ কৰিলে।
Verse 16
तदा विदुररूपेण ह्यवतीर्य धरातले । मांडव्यस्य वचः सत्यं स चकार महामतिः
তেতিয়া সেই মহামতি বিদুৰৰ ৰূপ ধৰি পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হৈ মাণ্ডব্যৰ বাক্য সত্য কৰি তুলিলে।
Verse 17
जातो भगवता साक्षाद्व्यासेनामिततेजसा । पाराशर्येण विप्रेण दासीगर्भसमुद्भवः
সেইজন সাক্ষাৎ ভগৱান ব্যাস—অমিত তেজস্বী, পৰাশৰৰ পুত্ৰ ব্ৰাহ্মণ—দাসীৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্ম লাভ কৰিলে।
Verse 18
एतद्वः सर्वमाख्यातं धर्मराजसमुद्भवम् । आख्यानं यदहं पृष्टः सर्वपातकनाशनम्
এইদৰে মই তোমালোকক ধৰ্মৰাজৰ প্ৰাকট্য-সম্বন্ধীয় এই সকলো আখ্যান ক’লোঁ—যি মোক সোধা হৈছিল—আৰু যি সকলো পাপ নাশ কৰে।
Verse 138
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहरस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धर्मराजेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरशततमोअध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ অন্তৰ্গত ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত “ধৰ্মৰাজেশ্বৰ উৎপত্তিৰ বৰ্ণনা” নামক একশ আটত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।