Adhyaya 56
এই অধ্যায়ত নাৰদে সংলাপৰূপে তীৰ্থ-প্ৰতিষ্ঠাৰ কাহিনী, লিঙ্গমাহাত্ম্য আৰু আচারবিধি বৰ্ণনা কৰে। সৃষ্টিৰ প্ৰেৰণাত ব্ৰহ্মাই সহস্ৰ বছৰ ঘোৰ তপস্যা কৰি শংকৰক সন্তুষ্ট কৰে; শংকৰ প্ৰসন্ন হৈ বৰ প্ৰদান কৰে। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই নগৰৰ পূবফালে মহাপাপ-নাশক ব্ৰহ্মসৰস খনন কৰি, য’ত সাক্ষাৎ শংকৰৰ সন্নিধি কোৱা হয়, সেই তীৰত মহালিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তাত স্নান, পিতৃসকলৰ বাবে পিণ্ডদান, যথাশক্তি দান আৰু ভক্তিপূজা—বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিক মাহত—কৰিবলৈ বিধান দিয়া হৈছে; পুষ্কৰ, কুরুক্ষেত্ৰ আৰু গঙ্গাতীৰ্থসম ফল বুলি কীৰ্তিত। পিছত মোক্ষলিঙ্গৰ মাহাত্ম্য—মোক্ষেশ্বৰ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা আৰু দৰ্ভাগ্ৰে খোঁদা কূপৰ কথা আহে; ব্ৰহ্মাই নিজৰ কমণ্ডলুৰে সৰস্বতীক সেই কূপত আনি জীৱৰ মোক্ষহিতৰ বাবে স্থাপন কৰে। কাৰ্ত্তিক শুক্ল চতুৰ্দশীত সেই কূপত স্নান কৰি তিল-পিণ্ড অৰ্পণ কৰিলে ‘মোক্ষতীৰ্থ’ ফল লাভ হয় আৰু বংশত পুনঃপুনঃ প্ৰেত-অৱস্থা নাহে—এনে ফলশ্ৰুতি আছে। জয়াদিত্যকূপ তীৰ্থত গৰ্ভেশ্বৰ পূজাই পুনৰ পুনৰ গৰ্ভপ্ৰৱেশ নিবারণ কৰে বুলি কৈ, শেষত শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰৱণ কৰাও পাৱন আৰু ফলদায়ক বুলি উপসংহাৰ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मेशं लिंगमुत्तमम् । यस्य स्मरणमात्रेण वाजपेयफलं भवेत्
নাৰদে ক’লে: এতিয়া মই ব্ৰহ্মেশ নামেৰে খ্যাত উত্তম লিঙ্গৰ বৰ্ণনা কৰিম। যাৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰে ৱাজপেয় যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।
Verse 2
एकदा तु पुरा पार्थ सृष्टि कामेन ब्रह्मणा । तपः सुचरितं घोरं सार्धवर्षसहस्रकम्
এবাৰ অতীত কালত, হে পাৰ্থ, সৃষ্টিৰ কামনাৰে ব্ৰহ্মাই হাজাৰ বছৰৰো অধিক সময় ধৰি ঘোৰ আৰু সু-আচৰিত তপস্যা কৰিছিল।
Verse 3
तपसा तेन सन्तुष्टः पार्वतीपतिशंकरः । वरमस्मै ततः प्रादाल्लोककर्त्रे स्ववांछितम्
সেই তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ, পাৰ্বতীপতি শংকৰ দেৱে তেতিয়া লোকস্ৰষ্টা ব্ৰহ্মাক তেওঁৰ ইচ্ছিত বৰ দান কৰিলে।
Verse 4
ततो हृष्टः प्रमुदितः कृतकृत्यः पितामहः । ज्ञात्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं स्वयं लिंगं चकार ह
তাৰপিছত পিতামহ ব্ৰহ্মা হৃষ্ট-প্ৰমুদিত আৰু কৃতকৃত্য হৈ, সেই ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য বুজি নিজেই এক লিঙ্গ গঢ়িলে।
Verse 5
चखान च सरः पुण्यं नाम्ना ब्रह्मसरः शुभम । महीनगरकात्पूर्वे महापातकनाशनम्
তেওঁ ‘ব্ৰহ্মসৰস’ নামে পুণ্য আৰু শুভ এক সৰোবৰো খনন কৰিলে, মহীনগৰকৰ পূৰ্বদিকে—যি মহাপাপ বিনাশক।
Verse 6
अस्य तीरे महालिंगं स्थापयामास वै विभुः । तत्र देवः स्वयं साक्षाद्विद्यते किल शंकरः
তাৰ তীৰত সেই মহাবিভূয়ে এক মহালিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; তাত নিশ্চয়েই দেব শংকৰ স্বয়ং সাক্ষাৎ বিদ্যমান।
Verse 7
पुष्करादधिकं तीर्थं ब्रह्मेशंनाम फाल्गुन । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या पिण्डदानं समाचरेत्
হে ফাল্গুন, ‘ব্ৰহ্মেশ’ নামে এই তীৰ্থ পুষ্কৰতো অধিক শ্রেষ্ঠ। তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰি নৰে বিধিপূৰ্বক পিণ্ডদান কৰা উচিত।
Verse 8
दानं चैव यथाशक्त्या कार्तिक्यां च विशेषतः । देवं प्रपूजयेद्भक्त्या ब्रह्मेशं हृष्टमानसः
যথাশক্তি দান কৰিব—বিশেষকৈ কাৰ্তিক মাহত—আনন্দিত চিত্তে ভক্তিভাৱে দেব ব্ৰহ্মেশক পূজা কৰিব।
Verse 9
पितरस्तस्य तुष्यंति यावदाभूतसंप्लवम् । पुष्करेषु च यत्पुण्यं कुरुक्षेत्रे रविग्रहे
তাৰ পিতৃলোক আভূত-সম্প্লৱ (প্ৰলয়)ৰ অন্তলৈকে তুষ্ট থাকে। পুষ্কৰত যি পুণ্য, আৰু কুৰুক্ষেত্ৰত সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত যি পুণ্য—
Verse 10
गंगादिपुण्यतीर्थेषु यत्फलं प्राप्यते नरैः । तत्फलं समवाप्नोति तीर्थस्यास्यावगाहनात्
গঙ্গা আদি পুণ্য-তীৰ্থসমূহত মানুহে যি ফল লাভ কৰে, এই তীৰ্থত স্নান কৰিলেই সেই একে ফল লাভ হয়।
Verse 11
मोक्षलिंगस्य माहात्म्यं शृणु पार्थ महाद्भुतम् । मया स्थानहितार्थं च समाराध्य महेश्वरम्
হে পাৰ্থ, মোক্ষ-লিঙ্গৰ অদ্ভুত মাহাত্ম্য শুনা। এই পবিত্ৰ স্থানৰ কল্যাণৰ বাবে মই ভক্তিভাৱে মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰিলোঁ।
Verse 12
स्थापितं प्रवरं लिंगं नाम्ना मोक्षेश्वरं हरम् । दर्भाग्रेण ततः पार्थ कूपं खनितवानहम्
মই হৰ (শিৱ)ৰ এক উৎকৃষ্ট লিঙ্গ ‘মোক্ষেশ্বৰ’ নামে স্থাপন কৰিলোঁ। তাৰ পাছত, হে পাৰ্থ, দৰ্ভা-ঘাঁহৰ আগচাৰে মই এটা কূপ খনন কৰিলোঁ।
Verse 13
प्रसाद्य लोककर्तारं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कमण्डलोर्ब्रह्मणश्च समानीता सरस्वती
লোকসৃষ্টিকৰ্তা পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাক প্ৰসন্ন কৰি, ব্ৰহ্মাৰ কমণ্ডলু (জলপাত্ৰ)ৰ পৰা সৰস্বতী দেৱীক আনি প্ৰকাশ কৰা হ’ল।
Verse 14
कूपेऽस्मिन्मोक्षनाथस्य लोकानां प्रेतमुक्तये । कार्तिकस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे चतुर्दशी
মোক্ষনাথৰ এই কূপত লোকসকলক প্ৰেত-অৱস্থাৰ পৰা মুক্তি দিবলৈ, কাৰ্তিক মাহৰ শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথি বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ।
Verse 15
कूपे स्नात्वा नरस्तस्यां तिलपिण्डं समाचरेत् । प्रेतानुद्दिश्य नियतं मोक्षतीर्थफलं भवेत्
সেই কূপত স্নান কৰি মানুহে বিধিমতে তিল-পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব লাগে, প্ৰেত-পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি; নিশ্চয়েই ইয়াৰ পৰা মোক্ষ-তীৰ্থৰ ফল লাভ হয়।
Verse 16
कुले न जायते तस्य प्रेतः पार्थ न संशयः । प्रेता मोक्षं प्रगच्छन्ति तीर्थस्यास्य प्रभावतः
হে পাৰ্থ, সন্দেহ নাই—তেওঁৰ কুলত কোনো প্ৰেত জন্ম নলয়; এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত প্ৰেতসকলেও মোক্ষ লাভ কৰে।
Verse 17
जयादित्यकूपवरे नरः स्नात्वा प्रयत्नतः । गर्भेश्वरं नमस्कृत्य न स गर्भेषु मज्जति
জয়াদিত্যৰ উত্তম কূপত যত্নসহ স্নান কৰি আৰু গর্ভেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰি, সেই ব্যক্তি পুনৰ গৰ্ভত নপৰে (অর্থাৎ পুনর্জন্মৰ চক্ৰত নাডুবে)।
Verse 18
इदं मया पार्थ तव प्रणीतं गुप्तस्य क्षेत्रस्य समासयोगात् । माहात्म्यमेतत्सकलं शृणोति यः स्याद्विशुद्धः किमु वच्मि भूयः
হে পাৰ্থ! গোপন পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ কাহিনী সংকলন কৰি মই এই কথা তোমাক ক’লোঁ। যিয়ে এই সম্পূৰ্ণ মাহাত্ম্য শ্ৰৱণ কৰে, সি বিশুদ্ধ হয়—আৰু কি ক’ম?
Verse 56
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखंडे कौमारिकाखंडे ब्रह्मेश्वरमोक्षेश्वर गर्भश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ প্ৰথম মাহেশ্বৰখণ্ডৰ কৌমাৰিকাখণ্ডত “ব্ৰহ্মেশ্বৰ, মোক্ষেশ্বৰ আৰু গৰ্ভেশ্বৰ মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা” নামৰ ছাপ্পন্নতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।