Adhyaya 52

Verse 1

अर्जुन उवाच । कोटितीर्थं कथं जातं केन वा निर्मितं मुने । कस्माद्वा कोटितीर्थानां फलमत्रोच्यते मुने

অৰ্জুন ক’লে: হে মুনি, কোটিতীৰ্থ কেনেকৈ জন্মিল আৰু কোনে ইয়াক স্থাপন কৰিলে? আৰু হে মুনি, কোটিতীৰ্থসমূহৰ ফল কিয় বিশেষকৈ ইয়াতেই ঘোষণা কৰা হয়?

Verse 2

नारद उवाच । यदा मे स्थापितं स्थानं प्रसाद्याथ मया प्रभुः । ब्रह्मलोकात्समानीतः साक्षाद्ब्रह्मा पितामहः

নাৰদ ক’লে: যেতিয়া মোৰ আসন-স্থান স্থাপন হ’ল আৰু প্ৰভুৱে মোৰ ওপৰত প্ৰসন্নতা প্ৰকাশ কৰিলে, তেতিয়া ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা সাক্ষাৎ পিতামহ ব্ৰহ্মাক ইয়ালৈ আনিয়া হ’ল।

Verse 3

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थे भगवान्विधिः । सस्मार कोटितीर्थानां स्मृतान्यत्रागतानि च

তাৰ পাছত মধ্যাহ্ন সময়ত স্নানাৰ্থে ভগৱান বিধাতা ব্ৰহ্মাই কোটিতীৰ্থসমূহক মনতে স্মৰণ কৰিলে; স্মৃত তীৰ্থসমূহ তৎক্ষণাৎ সেই ঠাইলৈ আহিল।

Verse 4

स्वर्गात्त्रिदशलक्षाणि सप्ततिश्च महीतलात् । पातालाद्विंशलक्षाणि स्मृतान्यभ्यागतानि च

স্বৰ্গৰ পৰা ত্ৰিদশ-লক্ষ তীৰ্থ আহিল; মহীতলৰ পৰা সত্তৰ লক্ষ; আৰু পাতালৰ পৰা বিশ লক্ষ—এইদৰে স্মৃত তীৰ্থসমূহ আহি একত্ৰিত হ’ল।

Verse 5

अनेन प्रविभागेन लिंगान्यपि कुरूद्वह । आयातानि यथा पूजां विदधाति पितामहः

এই বিভাজন অনুসাৰেই, হে কুৰুশ্ৰেষ্ঠ, লিঙ্গসমূহো আহিল; আৰু পিতামহ ব্ৰহ্মাই বিধিমতে সিহঁতৰ পূজা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 6

ततोऽभिषेचनं कृत्वा लिंगान्यभ्यर्च्य पद्मभूः । मध्याह्नकृत्यं संसाध्य मम प्रेम्णा वरं ददौ

তাৰ পাছত পদ্মভূ ব্ৰহ্মাই অভিষেক কৰি লিঙ্গসমূহক বিধিমতে অৰ্চনা কৰিলে; মধ্যাহ্নকৃত্য সম্পন্ন কৰি স্নেহবশত মোক এক বৰ দান কৰিলে।

Verse 7

ततो भगवता ह्यत्र मनसा निर्मितं सरः । भगवानर्चितस्तीर्थैरिदमूचे प्रजापतिः

তাৰ পাছত ভগৱানে কেৱল মনোবলে ইয়াত এটা সৰোবৰ সৃষ্টি কৰিলে; আৰু তীৰ্থসমূহে অৰ্চনা কৰাৰ পাছত প্ৰভু প্ৰজাপতি ব্ৰহ্মাই এই বাক্য ক’লে।

Verse 8

किं कुर्म भगवन्धातरादेशं देहि नः प्रभो । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा प्राह प्रजापतिः

“হে ভগৱান ধাতা, আমি কি কৰিম? হে প্ৰভু, আমাক আপোনাৰ আদেশ দিয়া।” তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি প্ৰজাপতি ব্ৰহ্মাই উত্তৰ দিলে।

Verse 9

एतस्मिन्सरसि स्थेयं तीर्थैः सर्वैरथात्र च । एकस्मिंश्च तथा लिंगे सर्वलिंगैर्ममार्चनात्

“এই সৰসীত তোমালোক সকলোৱে সকলো তীৰ্থৰূপে ইয়াতেই অৱস্থান কৰা। আৰু তদ্ৰূপে একেটা লিঙ্গত, যেন সকলো লিঙ্গৰ দ্বাৰাই, মোৰ আৰ্চনা হওক।”

Verse 10

कोटीनामेव तीर्थानां लिंगानां स्नानपूजया । दानेन च फलं त्वत्र यदि सत्यं वचो मम

“ইয়াত স্নান-পূজা আৰু দানৰ দ্বাৰা, ফল কোটিকোটি তীৰ্থ আৰু লিঙ্গৰ সমান হয়—যদি মোৰ বাক্য সত্য হয়।”

Verse 11

यः श्राद्धं कुरुते चात्र पिंडदानं यथाविधि । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते नात्र संशयः

যি কোনোবাই ইয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰে আৰু বিধিমতে পিণ্ড-দান আগবঢ়ায়, তাতে পিতৃলোকৰ অক্ষয় তৃপ্তি জন্মে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 12

स्नात्वा योऽभ्यर्चयेद्देवं कोटीश्वरमनन्यधीः । कोटिलिंगार्चनफलं व्यक्तं तस्योपजायते

স্নান কৰি যি কোনোবাই একাগ্ৰচিত্তে দেৱ কোটীশ্বৰক আৰ্চনা কৰে, তাৰ বাবে কোটিলিঙ্গ আৰ্চনাৰ ফল স্পষ্টভাৱে লাভ হয়।

Verse 13

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । तेषां स फलमाप्नोति कोटितीर्थावगाहनात्

ত্ৰিলোকত যিমান তীৰ্থ আছে আৰু গঙ্গা আদি পবিত্ৰ নদীসমূহ—সেই সকলোৰে ফল কেৱল কোটিতীৰ্থত স্নান কৰিলেই লাভ হয়।

Verse 14

एवं दत्त्वा वरं ब्रह्मा ब्रह्मलोकं ययौ प्रभुः । कोटितीर्थं च संजातं ततः प्रभृति विश्रुतम्

এইদৰে বৰ দান কৰি প্ৰভু ব্ৰহ্মা ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল; আৰু তেতিয়াৰ পৰাই এই স্থান ‘কোটিতীৰ্থ’ নামে দিশে-দিশে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।

Verse 15

अस्य तीरे पुरा पार्थ ब्रह्माद्यैर्देवसत्तमैः । यज्ञान्बहुविधान्कृत्वा ततः सिद्धिं परां ययुः

হে পাৰ্থ, পূৰ্বে এই তীৰ্থৰ তীৰত ব্ৰহ্মা আদি দেবশ্ৰেষ্ঠসকলে বহু প্ৰকাৰ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি তাৰ পাছত পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।

Verse 16

वसिष्ठाद्यैर्मुनिवरैस्तपश्चीर्णं पुरानघ । मनसोऽभीप्सितान्कामान्प्रापुरन्ये तपोधनाः

হে নিষ্পাপ, প্ৰাচীন কালত বশিষ্ঠ আদি মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলে ইয়াত তপস্যা কৰিছিল; আৰু আন তপোধন তপস্বীসকলে মনত আকাংক্ষিত কামনা লাভ কৰিছিল।

Verse 17

अत्र तीर्थे पुरा पार्थ अत्रिणा विहितं तपः । कोटितीर्थाद्दक्षिणतः स्थापितं लिंगमुत्तमम्

হে পাৰ্থ, পূৰ্বে এই তীৰ্থত অত্রিয়ে তপস্যা কৰিছিল; আৰু কোটিতীৰ্থৰ দক্ষিণফালে এক উত্তম লিঙ্গ স্থাপন কৰিছিল।

Verse 18

अत्रीश्वराभिसंज्ञं तु महापापहरं परम् । स्थापयित्वा च तल्लिंगमग्रे चक्रे सरोवरम्

‘অত্ৰীশ্বৰ’ নামে খ্যাত সেই লিঙ্গ পৰম, আৰু মহাপাপ নাশক। সেই লিঙ্গ স্থাপন কৰি, তাৰ সন্মুখত তেওঁ এক পবিত্ৰ সৰোবৰ সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 19

तत्र स्नात्वा च यो मर्त्यः श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नतः । अत्रीश्वरं समभ्यर्च्य रुद्रलोके वसेच्चिरम्

তাত স্নান কৰি যি মর্ত্যই যত্নসহ শ্ৰাদ্ধ কৰে আৰু বিধিপূৰ্বক অত্ৰীশ্বৰক আৰাধনা কৰে, সি ৰুদ্ৰলোকত দীৰ্ঘকাল বাস কৰে।

Verse 20

भरद्वाजेन मुनिना कोटितीर्थे सरोवरे । तपश्चीर्णं महाबाहो यज्ञाश्च विहिताः किल

হে মহাবাহো! কোটিতীৰ্থৰ সৰোবৰতে মুনি ভৰদ্বাজে নিশ্চয় তপস্যা কৰিছিল, আৰু তাত যজ্ঞসমূহো সম্পন্ন হৈছিল বুলি কোৱা হয়।

Verse 21

भरद्वाजेश्वरं लिंगं स्थापितं सुमनोहरम् । तत्र कृत्वा सरो रम्यं परां मुदमवाप्तवान्

ভৰদ্বাজেশ্বৰ নামে সুমধুৰ আৰু মনোহৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰা হ’ল। তাত এক ৰমণীয় সৰোবৰ সৃষ্টি কৰি তেওঁ পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 22

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्याद्विधानतः । भरद्वाजेश्वरं पूज्य शिवलोके महीयते

তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰি নৰে বিধিমতে শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত। ভৰদ্বাজেশ্বৰক পূজা কৰিলে সি শিৱলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 23

ततश्च कोटितीर्थेऽस्मिन्गौतमो भगवानृषिः । अतप्यत तपो घोरमहल्यासंगमाशया

তাৰ পাছত এই কোটিতীৰ্থত ভগৱান ঋষি গৌতমে অহল্যাৰ সৈতে পুনৰ-মিলনৰ আশাৰে ভয়ংকৰ তপস্যা কৰিলে।

Verse 24

तं कामं प्राप्तवान्धीमान्परां मुदमुपागतः । अहल्यया समायोगमेतत्तीर्थप्रभावतः

সেই ধীমান ঋষিয়ে নিজৰ কামনা লাভ কৰি পৰম আনন্দত উপনীত হ’ল; এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱতে অহল্যাৰ সৈতে যোগ লাভ কৰিলে।

Verse 25

अस्मिन्क्षेत्रे महालिंगं गौतमेश्वरसंज्ञितम् । स्थापयामास भगवानहल्यासरसस्तटे

এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ভগৱানে অহল্যাৰ সৰোবৰ তীৰত ‘গৌতমেশ্বৰ’ নামে মহালিঙ্গ স্থাপন কৰিলে।

Verse 26

अर्जुन उवाच । अहल्यया कदा ब्रह्मन्खानितं वै महत्सरः । तन्मम ब्रूहि सकलमहल्यासरःकारणम्

অৰ্জুনে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! অহল্যাই কেতিয়া সেই মহান সৰোবৰ খনন কৰিছিল? অহল্যাসৰোবৰ সম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ কাৰণ মোক কওক।

Verse 27

नारद उवाच । अहल्या शापमापन्ना गौतमात्किल फाल्गुन । पुरा चेंद्रसमायोगे परं दुःखमुपागता

নাৰদে ক’লে: হে ফাল্গুন! কোৱা হয়, অহল্যা গৌতমৰ শাপত পতিত হৈছিল; আৰু আগতে ইন্দ্ৰৰ সৈতে সাক্ষাৎৰ ফলত সি গভীৰ দুখত নিমজ্জিত হৈছিল।

Verse 28

ततो दुःखार्तः स मुनिः कोटितीर्थेऽकरोत्तपः । तपसा तेन वै पार्थाहल्यया सह संगतः

তাৰ পাছত দুখে পীড়িত সেই মুনিয়ে কোটিতীৰ্থত তপস্যা কৰিলে; সেই তপস্যাৰ বলত, হে পাৰ্থ, তেওঁ অহল্যাৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হ’ল।

Verse 29

ततः साध्वी परं हृष्टा अत्र क्षेत्रे सरोवरम् । चकार सुमहत्पुण्यं तीर्थोदैः परिपूरितम्

তাৰ পাছত সেই সাধ্বী অতি আনন্দিত হৈ, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত এক বিশাল পুণ্যময় সৰোবৰ সৃষ্টি কৰিলে, যি তীৰ্থজলেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 30

अहल्यासरसि स्नानं पिंडदानं समाचरेत् । गौतमेशं च संपूज्य ब्रह्मलोकं स गच्छति

অহল্যাসৰসীত স্নান কৰি বিধিমতে পিণ্ডদান কৰা উচিত; আৰু গৌতমেশক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি সি ব্ৰহ্মলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 31

कोटितीर्थे नरश्रेष्ठ अनेके मुनयोऽमलाः । तपस्तप्त्वा सुघोरं च परां सिद्धिमपागताः

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, কোটিতীৰ্থত বহু নিৰ্মল মুনিয়ে অতি ঘোৰ তপস্যা কৰি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 32

राजभिर्बहुभिः पूर्वं तपो दानं तथाध्वराः । अस्मिंस्तीर्थे सुविहिताः परां सिद्धिमुपागताः

পূৰ্বে বহু ৰজাই এই তীৰ্থতেই তপস্যা, দান আৰু অধ্বৰ (যজ্ঞ) সু-ৰীতিতে সম্পন্ন কৰিছিল; আৰু তাৰ ফলত তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।

Verse 33

अस्य तीरे द्विजं चैकं मृष्टान्नैर्यश्च तर्पयेत् । तेन श्रद्धासहायेन कोटिर्भवति तर्पिता

এই পবিত্ৰ তীৰত যি কোনোবাই উত্তম আহাৰে এজনো ব্ৰাহ্মণক তৃপ্ত কৰে, শ্ৰদ্ধাৰ সহায়ত, তেনে কৰিলে যেন কোটিজন তৃপ্ত হ’ল বুলি ফল লাভ কৰে।

Verse 34

अस्य तीरे नरः पार्थ रत्नानि विविधानि च । गोभूमितिलधान्यानि वासांसि विविधानि च

হে পাৰ্থ! এই তীৰত মানুহে নানা ধৰণৰ ৰত্ন, লগতে গৰু, ভূমি, তিল, ধান্য আৰু বহু প্ৰকাৰৰ বস্ত্ৰ দান কৰিব পাৰে।

Verse 35

श्रद्धया परया पार्थ द्विजेभ्यः संप्रयच्छति । शतकोटिगुणं पुण्यं कोटितीर्थप्रभावतः । कोटितीर्थे प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्यो न प्रयच्छति

হে পাৰ্থ! যি জনে ইয়াত পৰম শ্ৰদ্ধাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰে, কোটিতীৰ্থৰ প্ৰভাৱত তাৰ পুণ্য শতকোটি গুণে বৃদ্ধি পায়। কিন্তু কোটিতীৰ্থত প্ৰতিশ্ৰুতি দি ব্ৰাহ্মণক দান নকৰিলে, সি মহাপাপৰ ভাগী হয়।

Verse 36

नरके पातयित्वा च कुलमेकोत्तरं शतम् । आत्मानं पातयेत्पश्चाद्दारुणं रौरवं महत्

সি নিজৰ বংশৰ একশ এক পুৰুষক নৰকত পতিত কৰায়, আৰু তাৰ পিছত সি নিজেও ভয়ংকৰ মহা ৰৌৰৱ নৰকত পতিত হয়।

Verse 37

माघमासे तु संप्राप्ते प्रातःकाले तथाऽमले । यः स्नाति मकरादित्ये तस्य पुण्यं शृणुष्व मे

যেতিয়া মাঘ মাহ আহে, নিৰ্মল প্ৰভাতকালত—যি জনে মকৰ ৰাশিত সূৰ্য থাকোঁতে স্নান কৰে—তাৰ পুণ্য মোৰ পৰা শুনা।

Verse 38

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । सर्वदानव्रतैर्यच्च कोटि तीर्थे दिनेदिने

সকলো তীৰ্থত যি পুণ্য, সকলো যজ্ঞত যি ফল, আৰু সকলো দান-ৱ্ৰতত যি লাভ—সেই সকলো কোটিতীৰ্থত দিনেদিনে লাভ হয়।

Verse 39

तत्पुण्यं लभते मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा । कन्यागते सवितरि यः श्राद्धं कुरुते नरः

মৰ্ত্যই সেই একে পুণ্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহৰ অৱকাশ নাই। সূৰ্য কন্যা ৰাশিত প্ৰৱেশ কৰিলে যি নৰে ইয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি মহৎ ফল পায়।

Verse 40

पितरस्तस्य तुष्यंति गयाश्राद्धशतैर्न तु । कार्तिके मासि संप्राप्ते स्नानादि कुरुते यदि

তেওঁৰ পিতৃলোক সন্তুষ্ট হয়—শত শত গয়া-শ্ৰাদ্ধ কৰিলেও তেনে নহয়। আৰু কাৰ্ত্তিক মাহ আহিলে যদি সি ইয়াত স্নান আদি অনুষ্ঠান কৰে, তেন্তে ফল অতি মহান হয়।

Verse 41

तदक्षयफलं सर्वं ब्रह्मणो वचनं यथा । इष्ट्वात्र यज्ञमेकं तु कोटियज्ञफलं लभेत्

সেই সকলো ফল অক্ষয়—যেনে ব্ৰহ্মাৰ বাক্য অচল। ইয়াত কেৱল এটা যজ্ঞ কৰিলেও কোটিযজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।

Verse 42

कन्यां ब्राह्मेण विधिना दत्त्वा कोटिगुणं फलम् । सर्वदानं कोटिगुणं कोटितीर्थे भवेद्यतः

ব্ৰাহ্ম বিধি অনুসাৰে কন্যাদান কৰিলে কোটিগুণ ফল লাভ হয়। কিয়নো কোটিতীৰ্থত সকলো দান কোটিগুণ ফলদায়ক হয়।

Verse 43

कोटि तीर्थे त्यजेत्प्राणान्हृदि कृत्वा तु माधवम् । तस्य पार्थ चिरं स्वर्गे ह्यक्षया शाश्वती गतिः

কোটিতীৰ্থত হৃদয়ত মাধৱক ধৰি যিয়ে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, হে পাৰ্থ, তাৰ বাবে স্বৰ্গত দীঘলীয়া বাস—অক্ষয় আৰু শাশ্বত গতি।

Verse 44

कोटितीर्थे तीर्थवरे देहत्यागं करोति यः । तस्य पूजां प्रकुर्वंति ब्रह्माद्या देवतागणाः

কোটিতীৰ্থত, তীৰ্থশ্ৰেষ্ঠত, যিয়ে দেহ ত্যাগ কৰে, তাৰ সন্মানত ব্ৰহ্মা আদি দেবগণ নিজেই পূজা কৰে।

Verse 45

अस्य तीरे देहदाहो यस्य कस्य प्रजायते । अस्थिक्षेपो यस्य भवेन्महीसागरसंगमे

এই তীৰত যাৰেই দেহদাহ হয়, আৰু যাৰ অস্থি ভূমি-সাগৰৰ সংগমত বিসৰ্জন কৰা হয়—

Verse 46

तत्फलं गदितुं पार्थ वागीशोऽपि न वै क्षमः । एतज्ज्ञात्वा परं पार्थ कोटितीर्थं प्रसेवते

হে পাৰ্থ, সেই ফল বৰ্ণনা কৰিবলৈ বাক্‌-ঈশ্বৰোও সক্ষম নহয়। এই কথা জানি, হে পাৰ্থ, কোটিতীৰ্থক আশ্ৰয় কৰি তাৰ সেৱা কৰা উচিত।

Verse 47

दिनेदिने फलं तस्य कापिलं गोसहस्रकम् । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले तस्मादेतत्सुदुर्लभम्

দিনেদিনে তাৰ ফল কাপিল বৰ্ণৰ হাজাৰ গাই দান কৰাৰ সমান। স্বৰ্গে, মর্ত্যত আৰু পাতালতো—সেয়ে এই পুণ্য অতি দুৰ্লভ।

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे कोटितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ প্ৰথম মাহেশ্বৰখণ্ডৰ কৌমাৰিকাখণ্ডত ‘কোটিতীৰ্থৰ মাহাত্ম্য-বৰ্ণনা’ নামৰ দ্বিপঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।