Adhyaya 6
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সূতক সুধে—দেৱীপুৰ/দেৱীপত্তনৰ সঠিক স্থান ক’ত, আৰু পূজ্য চক্ৰতীৰ্থৰ সীমা কিমান, বিশেষকৈ সেতুমূলৰ ওচৰত য’ত তীৰ্থযাত্ৰীসকলে স্নান কৰে। সূতে কয় যে এই কাহিনী শ্ৰোতা-পাঠকৰ পাপক্ষয়কাৰী; ৰামে শিলাৰে সেতুবন্ধনৰ প্ৰথম কৰ্ম আৰম্ভ কৰা কথা স্মৰণ কৰাই সেই পুণ্য পৰিসৰত দেৱীপুৰৰ অৱস্থান স্থিৰ কৰে। তাৰ পিছত দেৱীমাহাত্ম্য আৰম্ভ হয়। দেৱাসুৰ যুদ্ধত শোকাকুল দিতিয়ে দেৱক প্ৰত্যাহ্বান জনাব পৰা পুত্ৰ লাভৰ বাবে নিজৰ কন্যাক ঘোৰ তপস্যাত নিয়োজিত কৰে। সুপাৰ্শ্ব ঋষিয়ে বৰ দি ভৱিষ্য পুত্ৰ মহিষৰ বৰ্ণনা কৰে—মহিষমুখ, কিন্তু মানৱদেহধাৰী, যি ইন্দ্ৰাদি দেৱক পীড়া দিব। মহিষ শক্তিশালী হৈ অসুৰ নেতাসকলক একত্ৰ কৰি দীঘলীয়া যুদ্ধ কৰে; দেৱসকল পদচ্যুত হৈ ব্ৰহ্মাৰ শৰণ লয়। ব্ৰহ্মা বিষ্ণু আৰু শিৱৰ ওচৰলৈ যায়; তেওঁলোকৰ ক্ৰোধ আৰু বহু দেৱতাৰ তেজ একত্ৰ হৈ জ্যোতিৰ্ময়ী স্ত্ৰীৰূপে দুৰ্গা দেৱী প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয়, আৰু তেওঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত দেৱশক্তিৰ বিন্যাস বৰ্ণিত। দেৱসকলে তেওঁক অস্ত্ৰ-অলংকাৰ প্ৰদান কৰে; তেওঁৰ গর্জনত বিশ্ব কঁপি উঠে। যুদ্ধত দুৰ্গা আৰু তেওঁৰ গণসকলে মহিষৰ বৃহৎ সেনা আৰু মন্ত্ৰীসকলক সংহাৰ কৰে; তেওঁৰ প্ৰভাৱত দেৱসকলৰ সাহস পুনৰ জাগে। এইদৰে তীৰ্থভূমিৰ বৰ্ণনাৰ সৈতে দেৱীশক্তি, লোকব্যৱস্থা আৰু পুৰাণশ্ৰৱণৰ পবিত্ৰ ফল একেলগে জড়িত হয়।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । द्वैपायनविनेय त्वं सूत पौराणिकोत्तम । देवीपत्तनपर्यंतं चक्रतीर्थमनुत्तमम्
ঋষিসকলে ক’লে: হে সূত, দ্বৈপায়নৰ শিষ্য, পুৰাণজ্ঞসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—দেৱীপত্তন পৰ্যন্ত বিস্তৃত অনুত্তম চক্ৰতীৰ্থৰ কথা কোৱা।
Verse 2
इत्यब्रवीः पुरास्माकमतः पृच्छाम किंचन । देवीपुरं हि तत्कुत्र यदन्तं चक्रतीर्थकम्
তুমি আগতে আমাক এইদৰে কৈছিলা; সেয়ে আমি কিছুমান সুধোঁ: য’ত চক্ৰতীৰ্থৰ অন্ত হয়, সেই দেৱীপুৰ ক’ত আছে?
Verse 3
देवीपत्तन मित्याख्या कथं तस्याभवत्तथा । श्रीरामसेतुमूले च स्नातानां पापिनामपिः
সেই ঠাই ‘দেৱীপত্তন’ নামে কেনেকৈ প্ৰখ্যাত হ’ল? আৰু শ্ৰী ৰামসেতুৰ মূলত স্নান কৰাসকলৰ—পাপী হলেও—কি আধ্যাত্মিক ফল হয়?
Verse 4
कीदृशं वा भवेत्पुण्यं चक्रतीर्थे तथैव च । एतच्चान्यान्विशे षांश्च ब्रूहि पौराणिकोत्तम
আৰু চক্ৰতীৰ্থত কেনেধৰণৰ পুণ্য জন্মে? এইটোও আৰু আন বিশেষ ভেদসমূহো কোৱা, হে পুৰাণজ্ঞসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 5
श्रीसूत उवाच । सर्वमेतत्प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिपुंगवाः । पठतां शृण्वतां चैतदाख्यानं पापनाश नम्
শ্ৰী সূত ক’লে: মই এই সকলো কথা বৰ্ণনা কৰিম—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, মন দি শুনা। এই পবিত্ৰ আখ্যানে পাঠ কৰা আৰু শুনা লোকৰ পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 6
यत्र पाषाणनवकं स्थापयित्वा रघूद्वहः । बबन्ध प्रथमं सेतुं समुद्रे मैथिलीपतिः
সেই ঠাইত, প্ৰথম নটা শিলাখণ্ড স্থাপন কৰি, ৰঘুবংশৰ বীৰ—মৈথিলীৰ স্বামী—সমুদ্ৰত প্ৰথমে সেতু বাঁধিলে।
Verse 7
देवीपुरं तु तत्रैव यदन्तं चक्रतीर्थकम् । देवीपत्तनमित्याख्या यथा तस्य समागता
সেই ঠাইতেই আছে দেবীপুৰ—য’ত চক্ৰতীৰ্থৰ অন্ত পৰে। কেনেকৈ তাৰ নাম ‘দেবীপত্তন’ হ’ল, সেই কথা মই বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 8
तद्ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं श्रद्धया सह । पुरा देवासुरे युद्धे देवैर्नाशितपुत्रिणी । दितिः प्रोवाच तनयामात्मनः शोकमोहिता
সেই কথা মই ক’ম, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল—শ্ৰদ্ধাসহ শুনা। অতীতত দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত, দেৱসকলে পুত্ৰহীন কৰা দিতি, নিজৰ শোকত মোহিত হৈ, নিজৰ কন্যাক ক’লে।
Verse 9
दितिरुवाच । याहि पुत्रि तपः कर्तुं तपोवनमनुत्तमम्
দিতিয়ে ক’লে: হে কন্যা, তপস্যা কৰিবলৈ অতুলনীয় তপোবনলৈ যা।
Verse 10
पुत्रार्थं तव सुश्रोणि नियता नियतेन्द्रिया । इन्द्रादयो न शिष्येरन्येन पुत्रेण वै सुराः
পুত্ৰলাভৰ কাৰণে, হে সুন্দৰ-কটিযুক্তা, তুমি নিয়মপালন কৰি ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযত ৰাখা। নিশ্চয় অন্য কোনো পুত্ৰৰ দ্বাৰা ইন্দ্ৰ আদি দেৱগণ বশীভূত নহ’ব।
Verse 11
उदिता तनया चैवं जनन्या तां प्रणम्य सा । स्वीकृत्य माहिषं रूपं वनं पञ्चाग्निमध्यगा
এইদৰে উপদেশ পাই কন্যাই মাতৃক প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পাছত মহিষৰ ৰূপ ধৰি সি বনলৈ গ’ল আৰু পঞ্চাগ্নিৰ মাজত থিয় হৈ ভয়ংকৰ ব্ৰত-তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 12
तपोऽतप्यत सा घोरं तेन लोकाश्चकंपिरे । तस्यां तपः प्रकुर्वंत्यां त्रिलोक्यासीद्भयातुरा
সিয়ে ঘোৰ তপস্যা কৰিলে; তাৰ ফলত লোকসমূহ কঁপিবলৈ ধৰিলে। সি তপ কৰি থাকোঁতে ত্ৰিলোক ভয়ত ব্যাকুল হৈ পৰিল।
Verse 13
इन्द्रादयः सुर गणा मोहमापुर्द्विजोत्तमाः । सुपार्श्वस्तपसा तस्या मुनिः क्षुब्धोऽवदत्तु ताम्
হে দ্বিজোত্তম! ইন্দ্ৰ আদি দেৱগণ মোহগ্ৰস্ত হ’ল। তাৰ তপস্যাত বিচলিত মুনি সুপাৰ্শ্বে তেতিয়া তাইক ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 14
सुपार्श्व उवाच । परितुष्टोऽस्मि सुश्रोणि पुत्रस्तव भविष्यति । मुखेन महिषाकारो वपुषा नररूपवान्
সুপাৰ্শ্ব ক’লে: হে সুন্দৰ-কটিযুক্তা, মই সন্তুষ্ট; তোমাৰ পুত্ৰ জন্মিব। মুখত মহিষাকাৰ, কিন্তু দেহত নৰৰূপধাৰী হ’ব।
Verse 15
महिषो नामपुत्रस्ते भविष्यत्यतिवीर्यवान् । पीडयिष्यति यः स्वर्गं देवेन्द्रं च ससैनिकम्
তোমাৰ পুত্ৰৰ নাম ‘মহিষ’ হ’ব, অতি মহাশক্তিমান। সি স্বৰ্গলোককো পীড়া দিব আৰু দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰকো তেওঁৰ সৈন্যসহ দমন কৰিব।
Verse 16
सुपार्श्वस्त्वेवमुक्त्वा तां विनिवार्य तपस्तथा । आगच्छदात्मनो लोकमनुनीय तपस्विनीम्
এইদৰে কৈ সুপাৰ্শ্বই তাইক তপস্যা আগবঢ়াই নিবলৈ বাধা দিলে। তপস্বিনী নাৰীক সন্তুষ্ট কৰি তেওঁ নিজৰ লোকলৈ গমন কৰিলে।
Verse 17
अथ जज्ञे स महिषो यथोक्तं ब्रह्मणा पुरा । व्यवर्द्धत महावीर्यः पर्वणीव महोदधिः
তাৰ পাছত মহিষৰ জন্ম হ’ল, যিদৰে পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই কৈ থৈছিল। মহাবীৰ্যসম্পন্ন সি পূৰ্ণ জোৱাৰৰ সময়ৰ মহাসাগৰৰ দৰে বৃদ্ধি পাই উঠিল।
Verse 18
ततः पुत्रो विप्रचित्तेर्विद्युन्माल्यसुराग्रणीः । अन्येऽप्यसुरवर्यास्ते संति ये भूतले द्विजाः
তাৰ পাছত বিপ্ৰচিত্তিৰ পুত্ৰ বিদ্যুন্মালী, অসুৰসকলৰ অগ্ৰণী, আৰু পৃথিৱীত থকা আন আন শ্ৰেষ্ঠ অসুৰসকলো (উপস্থিত হ’ল)।
Verse 19
ते सर्वे महिषस्यास्य श्रुत्वा दत्तवरं मुदा । समागम्य मुनिश्रेष्ठाः प्रावदन्महिषासुरम्
এই মহিষক দত্ত বৰ লাভ কৰা বুলি শুনি তেওঁলোক সকলোৱে আনন্দিত হ’ল। সকলোৱে একেলগে সমবেত হৈ মহিষাসুৰক প্ৰশংসাময় বাক্য ক’লে।
Verse 20
स्वर्गाधिपत्यमस्माकं पूर्व मसीन्महामते । देवैर्विष्णुं समाश्रित्य राज्यं नो हृतमोजसा
হে মহামতে! পূৰ্বে স্বৰ্গৰ অধিপত্য আমাৰ আছিল; কিন্তু দেৱসকলে বিষ্ণুৰ শৰণ লৈ নিজৰ বলত আমাৰ ৰাজ্য বলপূৰ্বক হৰণ কৰিলে।
Verse 21
तद्राज्यमानय वलादस्माकं महिषासुर । वीर्यं प्रकटयस्वाद्य प्रभावमपि चात्मनः
সেয়ে, হে মহিষাসুৰ! বলপূৰ্বক সেই ৰাজ্য আমাৰ বাবে উভতাই আন। আজি তোমাৰ বীৰত্ব, আৰু নিজৰ শক্তি-তেজৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰভাৱ প্ৰকাশ কৰা।
Verse 22
अतुल्यबलवीर्यस्त्वं ब्रह्मदत्तवरोद्धतः । पुलोमजापतिं युद्धे जहि देवगणैः सह
তোমাৰ বল-বীৰ্য অতুল; ব্ৰহ্মাৰ দত্ত বৰে তুমি উদ্ধত। যুদ্ধত পুলোমজাৰ পতি ইন্দ্ৰক দেৱগণসহ বধ কৰা।
Verse 23
दनुजैरेवमुक्तोऽसौ योद्धुकामोऽमरैः सह । महा वीर्योऽथ महिषः प्रययावमरावतीम्
দনুজসকলে এইদৰে কোৱাত, অমৰসকলৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক সেই মহাবীৰ মহিষা অমৰাৱতীলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 24
देवानामसुराणां च संवत्सरशतं रणम् । पुरा बभूव विप्रेंद्रास्तुमुलं रोमहर्षणम्
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! প্ৰাচীন কালত দেৱ আৰু অসুৰৰ যুদ্ধ শতবৎসৰ ধৰি চলিছিল—অতিশয় তুমুল আৰু ৰোমহৰ্ষণকাৰী।
Verse 25
देववृन्दं ततो भी त्या पुरस्कृत्य पुरन्दरम् । कांदिशीकमभूद्विप्रा ब्रह्माणं च ययौ तदा
তেতিয়া, হে দ্বিজসকল, ভয়ত কঁপি দেৱবৃন্দে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক অগ্ৰে ৰাখি ব্যাকুল হ’ল আৰু তৎক্ষণাৎ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 26
ब्रह्मा तानमरासर्वान्समादाय ययौ पुनः । नारायणशिवौ यत्र वर्तेते विश्वपालकौ
ব্ৰহ্মাই সেই সকলো অমৰদেৱতাক একত্ৰ কৰি পুনৰ সেই স্থানলৈ গ’ল, য’ত নাৰায়ণ আৰু শিৱ—বিশ্বৰ দুজন পালক—বিৰাজমান।
Verse 27
तत्र गत्वा नमस्कृत्य स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । ब्रह्मा निवेदयामास महिषासुरचेष्टितम्
সেই ঠাইলৈ গৈ ব্ৰহ্মাই নমস্কাৰ কৰি বহু স্তোত্ৰেৰে বাৰে বাৰে স্তুতি কৰিলে, তাৰ পাছত মহিষাসুৰৰ কুকৰ্ম আৰু উৎপাত নিবেদন কৰিলে।
Verse 28
सुराणामसुरैः पीडां देवयोः शंभुकृष्णयोः । इंद्राग्नियमसूर्येंदुकुबेरवरुणादिकान्
তেওঁ অসুৰসকলে দেৱতাসকলক দিয়া নিপীড়নৰ কথা ক’লে, আৰু শম্ভু-কৰ্ষ্ণৰ অধীন দেৱতাসকল—ইন্দ্ৰ, অগ্নি, যম, সূৰ্য, চন্দ্ৰ, কুবেৰ, বৰুণ আদি—নিজ নিজ অধিকাৰৰ পৰা উৎখাত হোৱা বৃত্তান্ত বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 29
निराकृत्याधिकारेषु तेषां तिष्ठत्ययं स्वयम् । अन्येषां देववृंदानामधिकारेपि तिष्ठति
তেওঁলোকক নিজ নিজ অধিকাৰৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰি সি নিজেই সেই শক্তি-অধিকাৰত স্থিত হৈছে; আৰু অন্য দেৱবৃন্দৰ অধিকাৰতো সিয়েই অধিষ্ঠিত।
Verse 30
निरस्तं देववृंदं तत्स्वर्लोकादवनीतले । मनुष्यवद्विचरते महिषासुरबाधितम्
দেৱবৃন্দটো স্বৰ্গলোকৰ পৰা বিতাড়িত হৈ পৃথিৱীত পৰিল; মহিষাসুৰৰ উৎপীড়নত তেওঁলোকে সাধাৰণ মানুহৰ দৰে ঘূৰি ফুৰিলে।
Verse 31
एतज्ज्ञापयितुं देवौ युवयोरहमागतः । सार्द्धं देव गणैरत्र रक्षतं तान्समागतान्
“হে দুজন দেৱ, এই কথা জনাবলৈ মই তোমালোকৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ। ইয়াত সমবেত দেৱগণৰ সৈতে মিলি, আহি জড়ো হোৱা তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰা।”
Verse 32
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा रमेश्वरमहेश्वरौ । कोपात्करालवदनौ दुष्प्रेक्ष्यौ तौ बभूवतुः
ব্ৰহ্মাৰ বচন শুনি ৰমেশ্বৰ আৰু মহেশ্বৰ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল; তেওঁলোকৰ মুখ ভয়ংকৰ হ’ল আৰু দৰ্শন কৰাই দুষ্কৰ হ’ল।
Verse 33
अत्यन्तकोपज्वलितान्मुखाद्विष्णोरथ द्विजाः । निश्चक्राम महत्तेजः शंभोः स्रष्टुस्तथैव च
হে দ্বিজসকল, তীব্ৰ ক্ৰোধে জ্বলি থকা বিষ্ণুৰ মুখৰ পৰা মহাতেজ নিৰ্গত হ’ল; তেনেদৰে শম্ভু আৰু স্ৰষ্টা ব্ৰহ্মাৰ পৰাও।
Verse 34
अपरेषां सुराणां च देहादिंद्रशरीरतः । तेजः समुदभूत्क्रूरं तदेकं समजायत
অন্য দেৱতাসকলৰ দেহৰ পৰা আৰু ইন্দ্ৰৰ নিজৰ শৰীৰৰ পৰাও এক ক্ৰূৰ তেজ উদ্ভৱ হ’ল; আৰু সেই তেজ একেটা মহাসংঘটিত ৰূপ ল’লে।
Verse 35
तेषां तु तेजसां राशिर्ज्वलत्पर्वतसंनिभः । ददृशे देववृंदैस्तैर्ज्वालाव्याप्तदिगंतरः
তেওঁলোকৰ তেজৰ সেই ৰাশি জ্বলি উঠা পৰ্বতৰ দৰে দেখা গ’ল। দেৱসমূহে তাক দৰ্শন কৰিলে; তাৰ জ্বালাই দিশ-দিশান্তৰৰ মাজৰ আকাশভাগ ভৰি পেলালে।
Verse 36
तेजसां समुदायोऽसौ नारी काचि दभूत्तदा । शिवतेजो मुखमभूद्विष्णुतेजो भुजौ द्विजाः
সেই তেজসমূহৰ সমুদায় তেতিয়া এক নাৰী ৰূপে পৰিণত হ’ল। হে দ্বিজসকল, শিৱৰ তেজ তাইৰ মুখ হ’ল, আৰু বিষ্ণুৰ তেজ তাইৰ বাহু হ’ল।
Verse 37
ब्रह्मतेजस्तु चरणौ मध्यमैंद्रेण तेजसा । यमस्य तेजसा केशाः कुचौ चंद्रस्य तेजसा
ব্ৰহ্মাৰ তেজ তাইৰ চৰণ হ’ল; ইন্দ্ৰৰ তেজে তাইৰ কঁকাল গঢ়িলে। যমৰ তেজে তাইৰ কেশ হ’ল, আৰু চন্দ্ৰৰ তেজে তাইৰ স্তন হ’ল।
Verse 38
जंघोरू कल्पितौ विप्रा वरुणस्य तु तेजसा । नितंबः पृथिवीतेजः पादांगुल्योऽर्कतेजसा
হে বিপ্ৰসকল, বৰুণৰ তেজে তাইৰ জঙ্ঘা আৰু উৰু গঢ়া হ’ল। পৃথিৱীৰ তেজে তাইৰ নিতম্ব হ’ল, আৰু সূৰ্যৰ তেজে তাইৰ পায়ৰ আঙুলিসমূহ হ’ল।
Verse 39
करांगुल्यो वसूनां च तेजसा कल्पितास्तथा । कुबेरतेजसा विप्रा नासिकापरिकल्पिता
তদ্ৰূপে বসুসকলৰ তেজে তাইৰ হাতৰ আঙুলিসমূহ গঢ়া হ’ল। হে বিপ্ৰসকল, কুবেৰৰ তেজে তাইৰ নাসিকা ৰচিত হ’ল।
Verse 40
नवप्रजापतीनां च तेजसा दंतपंक्तयः । चक्षुर्द्वयं समजनि हव्यवाहनतेजसा
নৱ প্ৰজাপতিসকলৰ তেজৰ পৰা তাইৰ দাঁতৰ শাৰী গঢ় লৈ উঠিল; আৰু হব্যবাহন অগ্নিৰ জ্বলন্ত দীপ্তিৰ পৰা তাইৰ দুটা চকু উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 41
उभे संध्ये भ्रुवौ जाते श्रवणे वायुतेजसा । इतरेषां च देवानां तेजोभिरतिदारुणैः
দুয়োটা সন্ধিক্ষণ তাইৰ ভ্ৰূ হ’ল; বায়ুৰ তেজে তাইৰ কাণ গঢ় ল’লে; আৰু আন দেৱতাসকলৰ অতি ভয়ংকৰ শক্তিৰে তাইৰ বাকী অঙ্গসমূহ উৎপন্ন হ’ল।
Verse 42
कृतान्यावयवा नारी दुर्गा परमभास्वरा । बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः
এইদৰে সকলো অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ সম্পূৰ্ণ হৈ সেই নাৰী—দুৰ্গা, পৰম দীপ্তিময়ী—সকলো দেৱ-অসুৰৰ বাবেও অজেয়, অদম্য হৈ উঠিল।
Verse 43
सर्ववृंदारकानीकतेजःसंघसमुद्भवा । तां दृष्ट्वा प्रीतिमापुस्ते देवा महिषबाधिताः
সকলো দেৱগণৰ তেজৰ সমষ্টিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা তাইক দেখি, মহিষ (মহিষাসুৰ) দ্বাৰা পীড়িত সেই দেৱতাসকল আনন্দে ভৰি উঠিল।
Verse 44
ततो रुद्रा दयो देवा विनिष्कृष्यायुधान्निजात् । आयुधानि ददुस्तस्यै शूलादीनि द्विजोत्तमाः
তেতিয়া ৰুদ্ৰসকল আৰু আন দেৱতাসকলে নিজৰ নিজৰ অস্ত্ৰ উলিয়াই তাইক দান কৰিলে—শূল আদি; হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ!
Verse 45
भूषणानि ददुस्तस्यै वस्त्रमाल्यानि चंदनम् । सापि देवी तदा वस्त्रैर्भूषणैश्चंदनादिभिः
তেওঁলোকে সেই দেৱীক ভূষণ, বস্ত্ৰ, মালা আৰু চন্দন-লেপ অৰ্পণ কৰিলে; আৰু সেই দেৱীও তেতিয়া বস্ত্ৰ-ভূষণ, চন্দন আদি লৈ সুসজ্জিতা হ’ল।
Verse 46
कुसुमैरायुधैर्हारैर्भूषिता परिचारकैः । साट्टहासं प्रमुंचंती भैरवी भैरवस्वना
পৰিচাৰকসকলে কুসুম, আয়ুধ আৰু হাৰেৰে তেওঁক ভূষিত কৰিলে; ভৈৰৱৰ দৰে ধ্বনি থকা ভৈৰৱীয়ে অট্টহাস কৰি উচ্চ, গুঞ্জনময় হাঁহি মুকলি কৰিলে।
Verse 47
ननाद कंपयतीव रोदसी देवसेविता । देव्या भैरवनादेन चचाल सकलं जगत्
দেৱসকলৰ দ্বাৰা সেৱিতা হৈ তেওঁ গর্জিল, যেন আকাশ-পাতাল কঁপাই দিছে; দেৱীৰ ভৈৰৱ-সম নাদত সমগ্ৰ জগত কঁপি উঠিল।
Verse 49
सिंहवाहनमारूढां देवीं ताममरास्तदा । मुनयः सिद्धगंधर्वास्तुष्टुवुर्जयश ब्दतः
তেতিয়া অমৰসকলে সিংহবাহনে আৰূঢ়া সেই দেৱীক দেখিলে; মুনি, সিদ্ধ আৰু গন্ধৰ্বসকলে ‘জয় জয়’ ধ্বনিত তেওঁক স্তৱ কৰিলে।
Verse 50
महिषोऽपि महाक्रोधात्समुद्यत महायुधः । तं शब्दमवलक्ष्याथ ययावसुरसंवृतः
মহিষোও মহাক্ৰোধত মহাযুধ উঠাই ধৰিলে; সেই শব্দ লক্ষ্য কৰি, অসুৰেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ, সি আগবাঢ়িল।
Verse 51
व्यलोकयत्ततो देवीं तेजोव्याप्तजगत्त्रयीम् । सायुधानंतबाह्वाढयां नादकंपितभूतलाम्
তেতিয়া তেওঁ দেৱীক দৰ্শন কৰিলে—যাৰ তেজে ত্ৰিলোক ব্যাপ্ত কৰিছিল; যি অস্ত্ৰধাৰী, অসংখ্য বলৱান বাহুৰে বিভূষিতা, আৰু যাৰ গর্জনে ভূতল কঁপাই তুলিছিল।
Verse 52
क्षोभिताशेषशेषादिमहानागपरंपराम् । विलोक्य देवीमसुराः समनह्यन्नुदायुधाः
দেৱীক দৰ্শন কৰি—যাৰ উপস্থিতিয়ে শেṣ আদি মহানাগসকলৰ অন্তহীন পৰম্পৰালৈকে কঁপনি তুলিলে—অসুৰসকলে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ধৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ’ল।
Verse 53
ततो देव्या तया सार्द्धमसुराणामभूद्रणः । अस्त्रैः शस्त्रैः शरैश्चक्रैर्गदाभिर्मुसलैरपि
তাৰ পিছত সেই দেৱীৰ সৈতে অসুৰসকলৰ ৰণ আৰম্ভ হ’ল—অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে, শৰ-বাণে, চক্ৰে, গদা আৰু মুসলেৰে।
Verse 54
गजाश्वरथपादातैरसंख्येयैर्महावलः । महिषो युयुधे तत्र देव्या साकमरिंदमः
তাত মহিষ—মহান আৰু ভয়ংকৰ, ৰণত শত্রুদমনকাৰী—অসংখ্য হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ আৰু পদাতিক সৈন্যদলৰ মাজত দেৱীৰ সৈতে যুঁজিলে।
Verse 55
लक्षको टिसहस्राणि प्रधानासुरयूथपाः । एकैकस्य तु सेनायास्तेषां संख्या न विद्यते
অসুৰদলৰ প্ৰধান ইউথপতিসকল লক্ষ-লক্ষ, কোটি আৰু হাজাৰ হাজাৰ আছিল; কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰতিজনৰ সেনাৰ সংখ্যা গণনাত নপৰে।
Verse 56
ते सर्वे युगपद्देवीं शस्त्रैरावव्रुरोजसा । सापि देवी ततो भीमा दैत्यमुक्तास्त्रसंचयम्
সকলো একেলগে প্ৰচণ্ড বেগে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ লৈ দেৱীক ঘেৰি ধৰিলে। কিন্তু ভয়ংকৰী দেৱীয়ে তেতিয়া দৈত্যসকলৰ নিক্ষিপ্ত অস্ত্ৰসমূহৰ গুচ্ছ ভাঙি চূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 57
बिभेद लीलया बाणैः स्वकार्मुकविनिःसृतैः । ससर्ज दैत्यकायेषु बाणपूगान्यनेकशः
নিজ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত বাণেৰে দেৱীয়ে লীলাভাৱে সিহঁতক বিদ্ধ কৰিলে। পুনৰ পুনৰ দৈত্যসকলৰ দেহত অসংখ্য বাণৰ বৰ্ষা প্ৰক্ষেপ কৰিলে।
Verse 58
देव्याश्रयबला द्देवा निर्भया दैत्ययूथपैः । युयुधुः संयुगे शस्त्रैरस्त्रैरप्यायुधांतरैः
দেৱীৰ আশ্ৰয় লৈ আৰু তাতেই বল লাভ কৰি দেৱসকলে নিৰ্ভয়ে যুদ্ধক্ষেত্ৰত দৈত্যদলৰ নেতাসকলৰ সৈতে যুঁজিলে—শস্ত্ৰ, অস্ত্ৰ আৰু আন যুদ্ধ-সাধনেৰে।
Verse 59
ततो देवा बलोत्सिक्ता देवीशक्त्युपबृंहिताः । निःशेषमसुरान्सर्वानायु धैर्निरमूलयन्
তাৰ পিছত দেৱসকল বলত উল্লসিত হৈ, দেৱীৰ শক্তিৰে পুষ্ট হৈ, নিজৰ শস্ত্ৰেৰে সকলো অসুৰক একো নাছাড়ি মূলসহ উচ্ছেদ কৰিলে।
Verse 60
स्वसैन्ये तु क्षयं याते संक्षुब्धो महिषासुरः । चापमादाय वेगेन विकृष्य च महास्वनम्
নিজ সেনা বিনষ্ট হোৱাত মহিষাসুৰ ক্ষুব্ধ হৈ উঠিল। সি ধনু হাতত লৈ বেগেৰে টানি ধৰিলে, আৰু তাত এক মহা গম্ভীৰ ধ্বনি উঠিল।
Verse 61
संधाय मुमुचे बाणान्देव सैन्येषु भूसुराः । इंद्रे तु दशसाहस्रं यमे पंचसहस्रकम्
লক্ষ্য স্থিৰ কৰি ভূসূৰ ব্ৰাহ্মণ-জাত যোদ্ধাসকলে দেৱসেনাৰ ওপৰত বাণৰ বৰ্ষা মুকলি কৰিলে—ইন্দ্ৰৰ ওপৰত দহ হাজাৰ, আৰু যমৰ ওপৰত পাঁচ হাজাৰ।
Verse 62
वरुणे चाष्टसाहस्रं कुबेरे षट्सहस्रकम् । सूर्ये चंद्रे च वह्नौ च वायौ वसुषु चाश्विनोः
বৰুণৰ ওপৰত আঠ হাজাৰ আৰু কুবেৰাৰ ওপৰত ছয় হাজাৰ বাণ নিক্ষেপ কৰা হ’ল; লগতে সূৰ্য, চন্দ্ৰ, অগ্নি, বায়ু, বসুসকল আৰু অশ্বিনীদ্বয়ৰ প্ৰতিও বাণৰ বৰ্ষা পৰিল।
Verse 63
अन्येष्वपि च देवेषु महिषो दानवेश्वरः । प्रत्येकमयुतं बाणान्मुमुचे बलिनां वरः
অন্য দেৱতাসকলৰ প্ৰতিও মহিষ—দানৱসকলৰ অধিপতি—বলৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ হৈ, প্ৰতিজনৰ ওপৰত দহ হাজাৰকৈ বাণ মুকলি কৰিলে।
Verse 64
पलायंते ततो देवा महिषासुरमर्द्दिताः । देवीं शरणमाजग्मुस्त्राहित्राहीतिवादिनः
তেতিয়া মহিষাসুৰে মাৰ্দিত দেৱতাসকল পলাই গ’ল; আৰু “ৰক্ষা কৰা! ৰক্ষা কৰা!” বুলি কঁপনিৰে কঁপনিৰে দেৱীৰ শৰণলৈ আহিল।
Verse 65
ततो देवी गणान्स्वस्य भूतवेतालकादिकान् । यूयं नाशयत क्षिप्रमासुरं बलमित्यशात्
তেতিয়া দেৱীয়ে নিজৰ গণসকলক—ভূত, বেতাল আদি—আদেশ দিলে: “তোমালোক সকলোৱে শীঘ্ৰে অসুৰসেনাক বিনাশ কৰা!”
Verse 66
अहं तु महिषं युद्धे योधयामि वलोद्धतम् । ततो देव्या गणैः सर्वमासुरं क्षतमाशु वै
“কিন্তু মই যুদ্ধত মহিষক, বলত উন্মত্ত হৈ উঠা, মুখামুখি হৈ যুঁজিম।” তেতিয়া দেৱীৰ গণসমূহে সমগ্ৰ আসুৰী বাহিনী তৎক্ষণাৎ নিধন কৰিলে।
Verse 67
ततः सैन्यं क्षयं नीते गणै र्देवीप्रचोदितैः । योद्धुकामः स महिषो गणैः साकं व्यतिष्ठत
তাৰ পাছত দেৱীৰ প্ৰচোদনাৰে গণসমূহে যেতিয়া সৈন্যবাহিনী ধ্বংস কৰিলে, তেতিয়া যুঁজিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ মহিষ গণসমূহৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 68
अत्रांतरे महानादः सुचक्षुश्च महाहनुः । महाचंडो महाभक्षो महोदरम होत्कटौ
ইতিমধ্যে মহানাদ, সুচক্ষু আৰু মহাহনু প্ৰকাশ পালে; লগতে মহাচণ্ড, মহাভক্ষ আৰু ভয়ংকৰ যুগল মহোদৰ আৰু মহোৎকটাও আহিল।
Verse 69
पञ्चास्यः पादचूडश्च बहुनेत्रः प्रबाहुकः । एकाक्षस्त्वेकपादश्च बहुपादोऽप्यपादकः
পঞ্চাস্য আৰু পাদচূড়; বহুনেত্ৰ আৰু প্ৰবাহুক; একাক্ষ আৰু একপাদ; আৰু বহুপাদ, আনকি অপাদকো আছিল।
Verse 70
एते चान्ये च बहवो महिषासुर मंत्रिणः । योद्धुकामा रणे देव्याः पुरतस्त्ववतस्थिरे
এইসকল আৰু আন বহুতে—মহিষাসুৰৰ মন্ত্ৰীসকল—যুঁজিবলৈ আকুল হৈ ৰণক্ষেত্ৰত দেৱীৰ সন্মুখত থিয় দিলে।
Verse 71
सिंहं वाहनमारुह्य ततो देवी मनोजवम् । प्रलयांबुदनिर्घोषं चापमादाय भैरवम्
তেতিয়া দেৱীয়ে সিংহ-বাহনত আৰোহণ কৰি, মনৰ বেগেৰে দ্ৰুতগামী হৈ, প্ৰলয়কালৰ মেঘগর্জনৰ সদৃশ নিনাদ কৰা ভৈৰৱ ধনু হাতত ধাৰণ কৰিলে।
Verse 72
विस्फोट्य मुमुचे बाणान्वज्रवेगसमान्युधि । दशलक्षगजैश्चापि शतलक्षैश्च वाजिभिः
যুদ্ধত দেৱীয়ে বিস্ফোৰণ সদৃশ শব্দে বাণ মুকলি কৰিলে, বজ্ৰৰ বেগৰ দৰে দ্ৰুত; দহ লক্ষ হাতী আৰু শত লক্ষ ঘোঁৰাৰে গঠিত বাহিনীৰ ওপৰত।
Verse 73
शतलक्षै रथैश्चापि लक्षायुतपदातिभिः । युक्तो महाहनुर्दैत्यो देव्या युधि निपातितः
শত লক্ষ ৰথ আৰু লক্ষ-অযুত পদাতিক সৈন্যৰ সহায় থাকিলেও, মহাহনু দানৱ যুদ্ধত দেৱীৰ দ্বাৰা নিপাতিত হ’ল।
Verse 74
सैन्ये च तस्य निहता देव्या बाणैर्द्विजोत्तमाः । लक्षकोटिसहस्राणि प्रधानासुरनायकाः
আৰু তাৰ সেনাত, হে দ্বিজোত্তম, দেৱীৰ বাণেৰে অসুৰসকলৰ অগণিত প্ৰধান নায়ক নিধন হ’ল—লক্ষ, কোটি আৰু সহস্ৰ সংখ্যাত।
Verse 75
महिषस्य हि विद्यन्ते महाबलपराक्रमाः । एकैकस्य प्रधानस्य चतुरङ्गबलं तथा
কাৰণ মহীষৰ ওচৰত মহাবল-পরাক্ৰমী সেনাপতি আছিল; আৰু প্ৰতিজন প্ৰধান নায়কৰো চতুৰঙ্গ বাহিনীৰ পূৰ্ণ শক্তি আছিল।
Verse 76
महाहनोर्यथा विप्रास्तथैवास्ति महद्बलम् । तत्सर्वं निहतं देव्या शरैः कांचनपुंखितैः
হে বিপ্ৰসকল! মহাহনুৰ ক্ষেত্ৰত যেনেকৈ হৈছিল, তেনেকৈয়ে তেওঁৰ বিপক্ষে মহাবল উপস্থিত আছিল; কিন্তু দেৱীয়ে সোনালী পাখিযুক্ত শৰৰে সেই সকলোকে নিধন কৰিলে।
Verse 77
याममात्रेण विप्रेंद्रास्तदद्भुतमिवाभवत्
হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল! কেৱল এক যামৰ ভিতৰতে ই এনে হ’ল যেন কোনো অদ্ভুত আশ্চৰ্য ঘটিল।