Adhyaya 45

Verse 1

श्रीसूत उवाच । एवं प्रतिष्ठिते लिंगे रामेणाक्लिष्टकारिणा । लिंगं वरं समादाय मारुतिः सहसाऽययौ

শ্ৰী সূত ক’লে: ৰামে—অক্লিষ্ট কৰ্মসাধক—যথাবিধি লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পাছত, মাৰুতি উত্তম লিঙ্গটি লৈ তৎক্ষণাৎ তাড়াহুড়াকৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 2

रामं दाशरथिं वीरमभिवाद्य स मारुतिः । वैदेहीलक्ष्मणौ पश्चात्सुग्रीवं प्रणनाम च

দাশৰথিপুত্ৰ বীৰ ৰামক অভিবাদন কৰি মাৰুতি তাৰ পাছত বৈদেহী (সীতা) আৰু লক্ষ্মণক নতমস্তক হ’ল, আৰু সুগ্ৰীৱকো প্ৰণাম জনালে।

Verse 3

सीता सैकतलिंगं तत्पूजयंतं रघूद्वहम् । दृष्ट्वाथ मुनिभिः सार्द्धं चुकोप पवनात्मजः

সীতাই মুনিসকলৰ সৈতে ৰঘুবংশশ্ৰেষ্ঠ ৰামক বালুৰে গঢ়া লিঙ্গ পূজা কৰা দেখিবলৈ পাই, পৱনদেৱৰ পুত্ৰ হনুমান তেতিয়া ক্ৰোধিত হ’ল।

Verse 4

अत्यंतं खेदखिन्नः सन्वृथाकृतपरिश्रमः । उवाच रामं धर्मज्ञं हनूमानंजनात्मजः

অত্যন্ত দুখ-খেদে ক্লান্ত হৈ, নিজৰ পৰিশ্ৰম বৃথা হ’ল বুলি ভাবি, অঞ্জনাৰ পুত্ৰ হনুমানে ধৰ্মজ্ঞ ৰামক ক’লে।

Verse 5

हनूमानुवाच । दुर्जातोऽहं वृथा राम लोके क्लेशाय केवलम् । खिन्नोऽस्मि बहुशो देव राक्षसैः क्रूरकर्मभिः

হনুমানে ক’লে: ‘হে ৰাম, মই যেন দুৰ্জাত; এই লোকত বৃথা, কেৱল ক্লেশৰ কাৰণ। হে দেৱ, ক্ৰূৰ কৰ্ম কৰা ৰাক্ষসসকলে মোক বহু বাৰ ক্লান্ত কৰি তুলিছে।’

Verse 6

मा स्म सीमंतिनी काचिज्जनयेन्मादृशं सुतम् । यतोऽनुभूयते दुःखमनंतं भवसागरे

মোৰ দৰে পুত্ৰ যেন কোনো সীমন্তিনী (স্ত্ৰী) কেতিয়াও নজনায়; কিয়নো সংসাৰ-ভৱৰ সাগৰত অনন্ত দুখ অনুভৱ হয়।

Verse 7

खिन्नोऽस्मि सेवया पूर्वं युद्धेनापि ततोधिकम् । अनन्तं दुःखमधुना यतो मामवमन्यसे

মই আগতেই সেৱাত ক্লান্ত হৈছিলোঁ—যুদ্ধতকৈও অধিক। এতিয়া অনন্ত দুখ ভোগ কৰোঁ, কিয়নো তুমি মোক অৱমাননা কৰিছা।

Verse 8

सुग्रीवेण च भार्यार्थं राज्यार्थं राक्षसेन च । रावणावरजेन त्वं सेवितो ऽसि रघूद्वह

হে ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ, সুগ্ৰীৱে পত্নীৰ কাৰণে তোমাক সেৱা কৰে, আৰু ৰাৱণৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা ৰাক্ষস (বিভীষণ) ৰাজ্যৰ কাৰণে তোমাক সেৱা কৰে।

Verse 9

मया निर्हेतुकं राम सेवितोऽसि महामते । वानराणामनेकेषु त्वयाज्ञप्तोऽहमद्य वै

কিন্তু হে মহামতি ৰাম, মই তোমাক কোনো হেতু নোহোৱাকৈ সেৱা কৰিছোঁ। তথাপি আজি বহু বানৰৰ মাজত তুমি মোকেই বাছি আদেশ দিলা।

Verse 10

शिवलिंगं समानेतुं कैलासात्पर्वतो त्तमात् । कैलासं त्वरितो गत्वा न चापश्यं पिनाकिनम्

শিৱলিঙ্গ আনিবলৈ মই কৈলাস—পৰ্বতৰ শ্ৰেষ্ঠ—লৈ ত্বৰিতে গৈছিলোঁ; কিন্তু পিনাকধাৰী (শিৱ)ক দৰ্শন নাপালোঁ।

Verse 11

तपसा प्रीणयित्वा तं सांबं वृषभवाहनम् । प्राप्तलिंगो रघुपते त्वरितः समु पागतः

তপস্যাৰ দ্বাৰা উমাপতি শিৱক সন্তুষ্ট কৰি, তেওঁ শিৱলিংগ প্ৰাপ্ত কৰি দ্ৰুতগতিৰে আপোনাৰ ওচৰলৈ আহিছে, হে ৰঘুপতি।

Verse 12

अन्यलिंगं त्वमधुना प्रतिष्ठाप्य तु सैकतम् । मुनिभिर्देवगन्धर्वैः साकं पूजयसे विभो

কিন্তু এতিয়া, হে প্ৰভু, আপুনি বালিৰে নিৰ্মিত আন এটা লিংগ স্থাপন কৰিলে আৰু ঋষি, দেৱতা তথা গন্ধৰ্ৱসকলৰ সৈতে ইয়াৰ পূজা কৰিছে।

Verse 13

मयानीतमिदं लिंगं कैलासा त्पर्वताद्वृथा । अहो भाराय मे देहो मन्दभाग्यस्यजायते

মই কৈলাস পৰ্বতৰ পৰা এই লিংগটো আনিছিলো—তথাপিও ই ব্যৰ্থ হ’ল। হায়, মোৰ দৰে দুৰ্ভাগ্যৱানৰ বাবে এই শৰীৰটোৱেই এটা বোজা হৈ পৰিছে।

Verse 14

भूतलस्य महाराज जानकीरमण प्रभो । इदं दुःखमहं सोढुं न शक्नोमि रघूद्वह

হে পৃথিৱীৰ মহাৰাজ, হে জানকীৰ প্ৰিয়তম, হে প্ৰভু—এই দুখ মই সহ্য কৰিব নোৱাৰো, হে ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 15

किं करिष्यामि कुत्राहं गमिष्यामि न मे गतिः । अतः शरीरं त्यक्ष्यामि त्वयाहमवमानितः

মই কি কৰিম? মই ক’লৈ যাম? মোৰ কোনো আশ্ৰয় নাই। সেয়েহে মই এই শৰীৰ ত্যাগ কৰিম, কিয়নো আপোনাৰ দ্বাৰা মই অপমানিত হৈছো।

Verse 16

श्रीसूत उवाच । एवं स बहुशो विप्राः क्रुशित्वा पवनात्मजः । दण्डवत्प्रणतो भूमौ क्रोधशोकाकुलोऽभवत्

শ্ৰী সূতে ক’লে: এইদৰে, হে বিপ্ৰসকল, পৱনপুত্ৰে বাৰে বাৰে ক্ৰন্দন কৰি; ক্ৰোধ আৰু শোকে ব্যাকুল হৈ ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি পৰিল।

Verse 17

तं दृष्ट्वा रघुनाथोऽपि प्रहसन्निदमब्रवीत् । पश्यतां सवदेवानां मुनीनां कपिरक्षसाम् । सांत्वयन्मारुतिं तत्र दुःखं चास्य प्रमार्जयन्

তাক দেখি ৰঘুনাথেও হাঁহি মাৰি এই বাক্য ক’লে—দেৱতা, মুনিগণ, বানৰ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ দৃষ্টিৰ আগত—সেই ঠাইতে মাৰুতিক সান্ত্বনা দি আৰু তাৰ দুখ মচি দিলে।

Verse 18

श्रीराम उवाच । सर्वं जानाम्यहं कार्यमात्मनोऽपि परस्य च

শ্ৰী ৰামে ক’লে: মই সকলো কাৰ্য জানো—নিজৰো আৰু আনৰো।

Verse 19

जातस्य जायमानस्य मृतस्यापि सदा कपे । जायते म्रियते जन्तुरेक एव स्वकर्मणा

হে কপে, জন্ম হোৱা, জন্ম ল’বলৈ থকা, বা মৰা অৱস্থাতো—জীৱে নিজৰ কৰ্মৰ বলতেই একাই পুনঃপুনঃ জন্ম লয় আৰু মৰে।

Verse 20

प्रयाति नरकं चापि परमात्मा तु निर्गुणः । एवं तत्त्वं विनिश्चित्य शोकं मा कुरु वानर

জীৱে নৰকলৈও যাব পাৰে; কিন্তু পৰমাত্মা নিৰ্গুণ। এই তত্ত্ব নিশ্চিত কৰি, হে বানৰ, শোক নকৰিবা।

Verse 21

लिंगत्रयविनिर्मुक्तं ज्योतिरेकं निरंजनम् । निराश्रयं निर्विकारमात्मानं पश्य नित्यशः

লিঙ্গত্রয় (শৰীৰ-ত্রয়)ৰ পৰা মুক্ত, একমাত্ৰ জ্যোতি, নিৰঞ্জন; নিৰাশ্ৰয়, নিৰ্বিকাৰ আত্মাক নিত্য দৰ্শন কৰ—সদায় তাত ধ্যান স্থাপন কৰ।

Verse 22

किमर्थं कुरुषे शोकं तत्त्वज्ञानस्य बाधकम् । तत्त्वज्ञाने सदा निष्ठां कुरु वानरसत्तम

তত্ত্বজ্ঞানক বাধা দিয়া শোক কিয় কৰিছা? হে বানৰশ্ৰেষ্ঠ, সদায় তত্ত্বজ্ঞানত অচল নিষ্ঠা স্থাপন কৰ।

Verse 23

स्वयंप्रकाशमात्मानं ध्यायस्व सततं कपे । देहादौ ममतां मुंच तत्त्वज्ञानविरोधिनीम्

হে কপে, স্বয়ংপ্ৰকাশ আত্মাক সদায় ধ্যান কৰ। দেহ আদি বিষয়ে মমতা ত্যাগ কৰ, কিয়নো ই তত্ত্বজ্ঞানৰ বিৰোধী।

Verse 24

धर्मं भजस्व सततं प्राणिहिंसां परित्यज । सेवस्व साधुपुरुषाञ्जहि सर्वेंद्रियाणि च

ধৰ্ম সদায় আচৰণ কৰ, প্ৰাণিহিংসা ত্যাগ কৰ। সাধুপুৰুষসকলক সেৱা কৰ, আৰু সকলো ইন্দ্ৰিয়ো সংযম কৰ।

Verse 25

परित्यजस्व सततमन्येषां दोषकीर्तनम् । शिवविष्ण्वादिदेवानामर्चां कुरु सदा कपे

অন্যৰ দোষকীৰ্তন সদায় ত্যাগ কৰ। হে কপে, শিৱ-বিষ্ণু আদি দেৱতাসকলৰ অৰ্চা (পূজা) সদায় কৰ।

Verse 26

सत्यं वदस्व सततं परित्यज शुचं कपे । प्रत्यग्ब्रह्मैकताज्ञानं मोहवस्तुसमुद्गतम्

হে বানৰ! সদায় সত্য কোৱা, আৰু শোক ত্যাগ কৰা। মোহৰ বিষয় নাশ হ’লে অন্তৰস্থ ব্রহ্মৰ একত্ব-জ্ঞান উদয় হয়।

Verse 27

शोभनाशोभना भ्रांतिः कल्पि तास्मिन्यथार्थवत् । अध्यास्ते शोभनत्वेन पदार्थे मोहवैभवात्

সুখদুঃখজনক ‘শোভন-অশোভন’ৰ ভ্ৰান্তি তাত যেন সত্যৰ দৰে কল্পিত হয়। মোহৰ বৈভৱে বস্তুত ‘সৌন্দর্য’ আৰোপ কৰা হয়।

Verse 28

रोगो विजायते नृणां भ्रांतानां कपिसत्तम । रागद्वेषबलाद्बद्धा धर्मा धर्मवशंगताः

হে কপিশ্ৰেষ্ঠ! ভ্ৰান্ত লোকৰ দেহত ৰোগ জন্মে। ৰাগ-দ্বেষৰ বলত বাঁধা পৰি তেওঁলোকৰ ‘কৰ্তব্য’ সত্য ধৰ্ম নহয়, বাধ্যতাৰ অধীন হয়।

Verse 29

देवतिर्यङ्मनुष्याद्या निरयं यांति मानवाः । चंदनागरुकर्पूरप्रमुखा अतिशोभनाः

মোহৰ ফাঁদত পৰি মানুহে নৰকলৈ যায়—জন্ম-স্থিতি অনুসাৰে দেৱ, তিৰ্যক বা মানুহ যিয়েই হওক। চন্দন, আগৰু, কৰ্পূৰ আদি অতি সুগন্ধি-মনোহৰ, তথাপি সেয়া নশ্বৰ বস্তুৰ জগতৰেই।

Verse 30

मलं भवंति यत्स्पर्शात्तच्छरीरं कथं सुखम् । भक्ष्यभोज्यादयः सर्वे पदार्था अतिशोभनाः

যাৰ স্পৰ্শতেই মলিনতা জন্মে, সেই দেহ কেনেকৈ সুখ হ’ব? ভক্ষ্য-ভোজ্য আদি সকলো বস্তু অতি মনোহৰ যেন লাগিলেও স্থায়ী আনন্দ নেদিয়ে।

Verse 31

विष्ठा भवंति यत्संगात्तच्छरीरं कथं सुखम् । सुगंधि शीतलं तोयं मूत्रं यत्संगमाद्भवेत्

যাৰ সঙ্গতিত বিষ্ঠা উৎপন্ন হয়—সেই দেহ কেনেকৈ সুখৰ আসন হ’ব পাৰে? আৰু যাৰ সঙ্গতিত মূত্ৰ জন্মে—সেই জল কেনেকৈ সুগন্ধি আৰু শীতল হ’ব পাৰে?

Verse 32

तत्कथं शोभनं पिंडं भवेद्ब्रूहि कपेऽधुना । अतीव धवलाः शुद्धाः पटा यत्संगमेनहि

তেন্তে এতিয়া ক’ মোক, হে কপি—এই পিণ্ড (দেহ) কেনেকৈ সঁচাকৈ শোভন হ’ব পাৰে? কিয়নো ইয়াৰ স্পৰ্শতে অতি ধৱলা আৰু শুদ্ধ বস্ত্ৰো মলিন হৈ পৰে।

Verse 33

भवंति मलिनाः स्वेदात्तत्कथं शोभनं भवेत । श्रूयतां परमार्थो मे हनूमन्वायुनंदन

ঘামৰ পৰা সিহঁত মলিন হয়—তেন্তে ই কেনেকৈ শোভন হ’ব? মোৰ পৰমাৰ্থ উপদেশ শুনা, হে হনুমান, বায়ুনন্দন।

Verse 34

अस्मिन्संसारगर्ते तु किंचित्सौख्यं न विद्यते । प्रथमं जंतुराप्नोति जन्म बाल्यं ततः परम्

এই সংসাৰ-গৰ্তত একো সত্য সুখ নাই। প্ৰথমে জীৱে জন্ম লাভ কৰে, তাৰ পাছত বাল্য অৱস্থা আহে।

Verse 35

पश्चाद्यौवनमाप्नोति ततो वार्धक्यमश्नुते । पश्चान्मृत्युमवाप्नोति पुनर्जन्म तदश्नुते

তাৰ পাছত যৌৱন লাভ কৰে, তাৰপিছত বাৰ্ধক্য ভোগ কৰে। তাৰ পাছত মৃত্যু পায়—আৰু পুনৰ জন্মো ভোগ কৰে।

Verse 36

अज्ञानवैभवादेव दुःखमाप्नोति मानवः । तदज्ञान निवृत्तौ तु प्राप्नोति सुखमुत्तमम्

অজ্ঞানৰেই প্ৰভাৱত মানুহ দুখত পতিত হয়। কিন্তু সেই অজ্ঞান নিবৃত্ত হ’লে সি পৰম সুখ লাভ কৰে।

Verse 37

अज्ञानस्य निवृत्तिस्तु ज्ञानादेव न कर्मणा । ज्ञानं नाम परं ब्रह्म ज्ञानं वेदांतवाक्यजम्

অজ্ঞানৰ নিবৃত্তি কেৱল জ্ঞানৰ দ্বাৰাই হয়, কৰ্মকাণ্ডেৰে নহয়। জ্ঞানেই পৰম ব্ৰহ্ম—বেদান্তৰ বাক্যৰ পৰা উদ্ভূত জ্ঞান।

Verse 39

तज्ज्ञानं च विरक्तस्य जायते नेतरस्य हि । मुख्याधिकारिणः सत्यमाचार्यस्य प्रसादतः

সেই জ্ঞান বৈৰাগ্যবানৰেই ভিতৰত জন্মে, আনৰ ভিতৰত নহয়। সত্যই, মুখ্য অধিকাৰীৰ বাবে ই আচার্যৰ কৃপাৰ দ্বাৰাই লাভ হয়।

Verse 40

जाग्रतं च स्वपंतं च भुंजंतं च स्थितं तथा । इमं जनं सदा क्रूरः कृतांतः परिकर्षति

জাগি থাকক বা শুই থাকক, খাই থাকক বা থিয় হৈ থাকক—এই জনক নিষ্ঠুৰ কৃতান্ত, অৰ্থাৎ মৃত্যু, সদায় টানি লৈ যায়।

Verse 41

सर्वे क्षयांता निचयाः पतनांताः समुच्छ्रयाः । संयोगा विप्रयोगांता मरणांतं च जीवितम्

সকলো সঞ্চয় ক্ষয়ত শেষ হয়; সকলো উত্থান পতনত শেষ হয়। সকলো সংযোগ বিচ্ছেদত শেষ—আৰু জীৱনো মৰণত শেষ হয়।

Verse 42

यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् । यथा नराणां जातानां नान्यत्र पतनाद्भयम्

যেনেকৈ পকা ফলৰ ভয় কেৱল সৰি পৰাৰেই, তেনেকৈ জন্ম লোৱা মানুহৰ ভয়ো কেৱল অনিবার্য পতন—মৃত্যু—ৰেই।

Verse 43

यथा गृहं दृढस्तंभं जीर्णं काले विनश्यति । एवं विनश्यंति नरा जरामृत्युवशंगताः

যেনেকৈ দৃঢ় স্তম্ভ থকা ঘৰো জীৰ্ণ হ’লে সময়ত বিনষ্ট হয়, তেনেকৈ নৰসকল জৰা-মৃত্যুৰ অধীন হৈ বিনষ্ট হয়।

Verse 44

अहोरात्रस्य गमनान्नृणामायुर्विनश्यति । आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि

দিন-ৰাতিৰ গমনতে মানুহৰ আয়ু ক্ষয় হয়। তুমি নিজৰ আত্মাৰ বাবে শোক কৰা, নিজৰ প্ৰতি সচেতন হও—আন এজনৰ বাবে কিয় শোক কৰিছা?

Verse 45

नश्यत्यायुः स्थितस्यापि धावतोऽपि कपीश्वर । सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति

হে কপীশ্বৰ! স্থিৰ থাকিলেও বা দৌৰিলেও আয়ু ক্ষয় হয়। মৃত্যু মানুহৰ সৈতে একেলগে চলে, আৰু মৃত্যুৱে একেলগে বহিও থাকে।

Verse 46

चरित्वा दूरदेशं च सह मृत्युर्निवर्तते । शरीरे वलयः प्राप्ताः श्वेता जाताः शिरोरुहाः

দূৰ দেশলৈ গৈ ঘূৰি আহিলেও মৃত্যু তাৰ সৈতে একেলগে উভতি আহে। দেহত ভাঁজ পৰে, মূৰৰ চুলি শুভ্ৰ হয়।

Verse 47

जीर्यते जरया देहः श्वासकासादिना तथा । यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ

জৰাৰ বয়সত দেহ ক্ষয় হয়; আৰু শ্বাসকষ্ট, কাহ আদি ব্যাধিতো তেনেদৰে। যেন মহাসাগৰত এটা কাঠৰ টুকুৰা আন এটা কাঠৰ টুকুৰাৰ সৈতে মিলি যায়।

Verse 48

समेत्य च व्यपेयातां कालयोगेन वानर । एवं भार्या च पुत्रश्च वधुक्षेत्रधनानि च

মিলি আহিও, হে বানৰ, কালৰ যোগে সিহঁত পৃথক হয়। তেনেদৰে পত্নী, পুত্ৰ, বোৱাৰী, ক্ষেত্ৰ আৰু ধন-সম্পদৰ পৰাও বিচ্ছেদ অনিবার্য।

Verse 49

क्वचित्संभूय गच्छंति पुनरन्यत्र वानर । यथा हि पांथं गच्छंतं पथि कश्चित्पथि स्थितः

কেতিয়াবা লোক একেলগে মিলি পুনৰ আন ঠাইলৈ গুচি যায়, হে বানৰ। যেন পথত থিয় হৈ থকা কোনোবাই পথেদি যোৱা যাত্ৰীক লগ পায়।

Verse 50

अहमप्या गमिष्यामि भवद्भिः साकमित्यथ । कंचित्कालं समेतौ तौ पुनरन्यत्र गच्छतः

‘ময়ো তোমালোকৰ সৈতে যাম,’ এইদৰে কৈ সিহঁত আগবাঢ়ে। কিছুমান সময় দুয়ো একেলগে যায়, তাৰ পিছত পুনৰ বেলেগ বেলেগ ঠাইলৈ গুচি যায়।

Verse 51

एवं भार्यासुतादीनां संगमो नश्वरः कपे । शरीरजन्मना साकं मृत्युः संजायते ध्रुवम्

এইদৰে পত্নী-পুত্ৰ আদি সৈতে সঙ্গ নশ্বৰ, হে কপে। দেহৰ জন্মৰ সৈতে সঙ্গেই মৃত্যু নিশ্চিতভাৱে জন্মে।

Verse 52

अवश्यंभाविमरणे न हि जातु प्रतिक्रिया । एतच्छरीरपाते तु देही कर्मगतिं गतः

অবশ্যম্ভাৱী মৃত্যুৰ বাবে কেতিয়াও কোনো প্ৰতিবিধান নাই। এই দেহ পতিত হ’লে দেহী আত্মা নিজৰ কৰ্মানুসাৰে গতি লাভ কৰে।

Verse 53

प्राप्य पिंडांतरं वत्स पूर्वपिंडं त्यजत्यसौ । प्राणिनां न सदैकत्र वासो भवति वानर

হে বৎস, অন্য দেহ লাভ কৰি সি পূৰ্ব দেহ ত্যাগ কৰে। হে বানৰ, প্ৰাণীসকলৰ একেটা অৱস্থাত বা ঠাইত চিৰকাল বাস নহয়।

Verse 54

स्वस्वकर्मवशात्सर्वे वियुज्यंते पृथक्पृथक् । यथा प्राणिशरीराणि नश्यंति च भवंति च

সকলো নিজৰ নিজৰ কৰ্মবশত একে আনৰ পৰা পৃথক হয়; যেনেকৈ প্ৰাণীৰ দেহ নাশ হয় আৰু পুনৰ জন্মে।

Verse 55

आत्मनो जन्ममरणे नैव स्तः कपिसत्तम । अतस्त्वमंजनासूनो विशोकं ज्ञानमद्वयं

হে কপিসত্তম, আত্মাৰ বাবে জন্ম-মৃত্যু সত্যই নাই। সেয়ে, হে অঞ্জনাসূত, শোকহীন অদ্বৈত জ্ঞানত স্থিত হওঁ।

Verse 56

सद्रूपममलं ब्रह्म चिंतयस्व दिवानिशम् । त्वत्कृतं मत्कृतं कर्म मत्कृतं त्वाकृतं तथा

সদ্ৰূপ, অমল ব্ৰহ্মক দিন-ৰাতি ধ্যান কৰা। আৰু এইটো জানিবা—তোমাৰ কৰা কৰ্ম মোৰ হয়, আৰু মোৰ কৰা কৰ্মো তোমাৰ হয়।

Verse 57

मल्लिंगस्थापनं तस्मात्त्वल्लिंग स्थापनं कपे । मुहूर्तातिक्रमाल्लिंगं सैकतं सीतया कृतम्

সেয়ে হে বানৰ! মোৰ লিঙ্গ-স্থাপনেই তোমাৰ লিঙ্গ-স্থাপন হ’ল। শুভ মুহূৰ্ত অতিক্ৰম হ’বলৈ ধৰাত সীতাই বালিৰে এটা লিঙ্গ গঢ়ি তুলিলে।

Verse 58

मयात्र स्थापितं तस्मात्कोपं दुःखं च मा कुरु । कैलासादागतं लिंगं स्थापयास्मिच्छुभे दिने

যিহেতু মই ইয়াতেই স্থাপন কৰিলোঁ, সেয়ে ক্ৰোধ বা দুখ নকৰিবা। এই শুভ দিনে মই কৈলাসৰ পৰা অহা লিঙ্গ স্থাপন কৰিম।

Verse 59

तव नाम्ना त्विदं लिंगं यातु लोकत्रये प्रथाम् । हनूमदीश्वरं दृष्ट्वा द्रष्टव्यो राघवेश्वरः

তোমাৰ নামেই এই লিঙ্গ তিনিও লোকত খ্যাতি লাভ কৰক। হনূমদীশ্বৰ দৰ্শন কৰি ৰাঘৱেশ্বৰো দৰ্শন কৰা উচিত।

Verse 60

ब्रह्मराक्षसयूथानि हतानि भवता कपे । अतः स्वनाम्ना लिंगस्य स्थापनात्त्वं प्रमोक्ष्यसे

হে কপে! ব্ৰহ্মৰাক্ষসৰ দল তুমি বধ কৰিছা। সেয়ে নিজৰ নামত লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে তুমি সেই বোজাৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হ’বা।

Verse 61

स्वयं हरेण दत्तं तु हनूमन्नामकं शिवम् । संपश्यन्रामनाथं च कृतकृत्यो भवेन्नरः

হনূমান-নামধাৰী সেই শিৱ-লিঙ্গ হৰিয়ে নিজেই দান কৰিছিল। যি নৰে তাক আৰু ৰামনাথক দৰ্শন কৰে, সি কৃতকৃত্য হয়।

Verse 62

योजनानां सहस्रेऽपि स्मृत्वा लिंगं हनूमतः । रामनाथेश्वरं चापि स्मृत्वा सायुज्यमाप्नुयात्

হাজাৰ যোজন দূৰত থাকিলেও যিজনে হনুমানৰ লিঙ্গ স্মৰণ কৰে আৰু ৰামনাথেশ্বৰকো স্মৰণ কৰে, সি শিৱৰ সৈতে সাযুজ্য—অন্তৰঙ্গ একাত্মতা—লাভ কৰে।

Verse 63

तेनेष्टं सर्वयज्ञैश्च तपश्चाकारि कृत्स्नशः । येन दृष्टौ महादेवौ हनूमद्राघवेश्वरौ

এই দৰ্শন আৰু ভক্তিৰ দ্বাৰা যেন সকলো যজ্ঞ সম্পন্ন হ’ল আৰু সকলো তপস্যা সম্পূৰ্ণ হ’ল; কিয়নো ইয়াৰ দ্বাৰাই দুজন মহাপ্ৰভু—হনূমদ্-ঈশ্বৰ আৰু ৰাঘৱেশ্বৰ—দৰ্শিত হয়।

Verse 64

हनूमता कृतं लिंगं यच्च लिंगं मया कृतम् । जानकीयं च यल्लिंगं यल्लिंगं लक्ष्मणेश्वरम्

হনুমানে নিৰ্মিত লিঙ্গ; মোৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত লিঙ্গ; জানকীৰ (সীতাৰ) লিঙ্গ; আৰু লক্ষ্মণেশ্বৰ নামে খ্যাত লিঙ্গ—এইসকলেই ইয়াত পবিত্ৰ ৰূপ।

Verse 65

सुग्रीवेण कृतं यच्च सेतुकर्त्रा नलेन च । अंगदेन च नीलेन तथा जांबवता कृतम्

সুগ্ৰীৱে নিৰ্মিত লিঙ্গো আছে; আৰু সেতু-নির্মাতা নলে নিৰ্মিত লিঙ্গ; আৰু অঙ্গদে, নীলে, তদ্ৰূপে জাঁম্বৱানে নিৰ্মিত লিঙ্গসমূহ।

Verse 66

विभीषणेन यच्चापि रत्नलिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्राद्यैश्च कृतं लिंगं यच्छेषाद्यैः प्रतिष्ठितम्

বিভীষণে প্ৰতিষ্ঠিত ৰত্নলিঙ্গো আছে; ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলে নিৰ্মিত লিঙ্গ; আৰু শেষ আদি দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গ।

Verse 67

इत्येकादशरूपोऽयं शिवः साक्षाद्विभासते । सदा ह्येतेषु लिंगेषु संनिधत्ते महेश्वरः

এইদৰে শিৱ ইয়াত একাদশ ৰূপে সাক্ষাৎ প্ৰকাশিত হয়। কিয়নো মহেশ্বৰ সদায় এই লিঙ্গসমূহত সান্নিধ্য কৰি বাস কৰে।

Verse 68

तत्स्वपापौघशुद्ध्यर्थं स्थापयस्व महेश्वरम् । अथ चेत्त्वं महाभाग लिंगमुत्सादयिष्यसि

সেয়ে তোমাৰ নিজৰ পাপসমূহৰ বহুলতা শুদ্ধ কৰিবলৈ মহেশ্বৰক স্থাপন কৰা। কিন্তু যদি তুমি, হে মহাভাগ, লিঙ্গ উচ্ছেদ কৰিবলৈ মন কৰিছা—

Verse 69

मयात्र स्थापितं वत्स सीतया सैकतं कृतम् । स्थापयिष्यामि च ततो लिंगमेतत्त्वया कृतम्

হে বৎস, মই ইয়াত (এটা লিঙ্গ) স্থাপন কৰিছোঁ, আৰু সীতাই বালিৰে এটা গঢ়িছে। তাৰ পিছত তোমাৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত এই লিঙ্গটোও মই স্থাপন কৰিম।

Verse 70

पातालं सुतलं प्राप्य वितलं च रसातलम् । तलातलं च तदिदं भेदयित्वा तु तिष्ठति

পাতাল আৰু সুতললৈকে গৈ, বিতল আৰু ৰসাতল, আৰু তালাতলকো—সেই অধোলোকসমূহ ভেদ কৰি এই (লিঙ্গ) স্থিৰভাৱে দণ্ডায়মান।

Verse 71

प्रतिष्ठितं मया लिंगं भेत्तुं कस्य बलं भवेत् । उत्तिष्ठ लिंगमुद्वास्य मयैतत्स्थापितं कपे

মোৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত এই লিঙ্গ ভাঙিবলৈ কাৰ বল হ’ব পাৰে? উঠা; লিঙ্গ উচ্ছেদ কৰা বন্ধ কৰা। হে কপে (বানৰ), এইটো মোৰেই দ্বাৰা স্থাপন কৰা।

Verse 72

त्वया समाहृतं लिंगं स्थापयस्वाशु मा शुचः । इत्युक्तस्तं प्रणम्याथाज्ञातसत्त्वोऽथ वानरः

“তুমি যি লিংগ আনিছা, তাক শীঘ্ৰে স্থাপন কৰা; শোক নকৰিবা।” এইদৰে কোৱা হ’লে বীৰ বানৰে তেঁওক প্ৰণাম কৰিলে, আৰু তাৰপিছত সেই বানৰ—যাৰ সত্য শক্তি এতিয়াও সম্পূৰ্ণ প্ৰকাশ পোৱা নাছিল—কাৰ্যত লাগিল।

Verse 73

उद्वासयामि वेगेन सैकतं लिंगमुत्त मम् । संस्थापयामि कैलासादानीतं लिंगमादरात्

“মই বেগে সেই উত্তম বালুকাময় লিংগটো উঠাই আঁতৰাম, আৰু শ্ৰদ্ধাৰে কৈলাসৰ পৰা অনা লিংগটো স্থাপন কৰিম।”

Verse 74

उद्वासने सैकतस्य कियान्भारो भवेन्मम । चेतसैवं विचार्यायं हनूमान्मारुता त्मजः

“বালুকাময় লিংগটো আঁতৰাবলৈ মোৰ বাবে কিমানেই বা ভাৰ হ’ব?” মনে এনেদৰে ভাবি মাৰুত-পুত্ৰ হনুমানে কৰ্মত আগবাঢ়িল।

Verse 75

पश्यतां सर्वदेवानां मुनीनां कपिरक्षसाम् । पश्यतो रामचन्द्रस्य लक्ष्मणस्यापि पश्यतः

সকলো দেৱতা, মুনি, বানৰ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ দৃষ্টিৰ আগত—ৰামচন্দ্ৰই চাই থাকোঁতে, আৰু লক্ষ্মণেও চাই থাকোঁতে—

Verse 76

पश्यंत्या अपि वैदेह्या लिंगं तत्सैकतं बलात् । पाणिना सर्वयत्नेन जग्राह तरसा बली

বৈদেহী (সীতা) চাই থাকোঁতেও, সেই বলৱানে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে, হাতেৰে, তীব্ৰ বেগে আৰু বলত সেই বালুকাময় লিংগটো ধৰিলে।

Verse 77

यत्नेन महता चायं चालयन्नपि मारुतिः । नालं चालयितुं ह्यासीत्सैकतं लिंगमोजसा

মহা যত্নে মাৰুতি তাক চলাবলৈ চেষ্টা কৰিলে, তথাপি নিজৰ বল থাকিলেও বালিৰে গঢ়া লিঙ্গখন একো নচলিল।

Verse 78

ततः किलकिलाशब्दं कुर्वन्वानरपुंगवः । पुच्छमुद्यम्य पाणिभ्यां निरास्थत्तन्निजौजसा

তাৰ পাছত বানৰপুঙ্গৱে কিলকিলাৰ শব্দ কৰি, পুচ্ছ উঠাই দুহাতে নিজৰ বলৰে তাক আঘাত কৰিলে।

Verse 79

इत्यनेकप्रकारेण चाल यन्नपि वानरः । नैव चालयितुं शक्तो बभूव पवनात्मजः

এইদৰে নানা প্ৰকাৰৰে বানৰে চলাবলৈ চেষ্টা কৰিলেও, পৱনপুত্ৰ একেবাৰে তাক চলাবলৈ সক্ষম নহ’ল।

Verse 80

तद्वेष्टयित्वा पुच्छेन पाणिभ्यां धरणीं स्पृशन् । उत्पपाताथ तरसा व्योम्नि वायुसुतः कपिः

তেতিয়া সি পুচ্ছেৰে তাক বেষ্টন কৰি, দুহাতে ধৰণী স্পৰ্শ কৰি, বায়ুপুত্ৰ কপিয়ে তীব্ৰ বেগে আকাশলৈ জঁপিয়াই উঠিল।

Verse 81

कंपयन्स धरां सर्वां सप्तद्वीपां सपर्वतम् । लिंगस्य क्रोशमात्रे तु मूर्च्छितो रुधिरं वमन्

সপ্তদ্বীপসহ পৰ্বতময় সমগ্ৰ ধৰণী কঁপাই, সি লিঙ্গখন কেৱল এক ক্ৰোশমান টানিব পাৰিলে; তাৰ পাছত মূৰ্ছা গৈ ৰক্ত বমি কৰিলে।

Verse 82

पपात हनुमान्विप्राः कंपितांगो धरातले । पततो वायुपुत्रस्य वक्त्राच्च नयनद्वयात्

হে বিপ্ৰসকল, হনুমান কঁপিত অঙ্গেৰে ধৰাতলত পৰি গ’ল। বায়ুপুত্ৰ পতিত হ’তেই তেওঁৰ মুখৰ পৰা আৰু দুয়োটা নয়নৰ পৰা ৰক্ত ওলাই আহিল।

Verse 83

नासापुटाच्छ्रोत्ररंध्रादपानाच्च द्विजोत्तमाः । रुधिरौघः प्रसुस्राव रक्तकुण्ड मभूच्च तत्

হে দ্বিজোত্তমাসকল, তেওঁৰ নাসাপুট, কাণৰ ৰন্ধ্ৰ আৰু অধোভাগত ৰক্তৰ প্ৰবল ধাৰা ওলাই আহিল; তাতেই ৰক্তৰ এক কুণ্ড গঢ় লৈ উঠিল।

Verse 84

ततो हाहाकृतं सर्वं सदेवासुरमानुषम् । धावंतौ कपिभिः सार्द्धमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ

তেতিয়া দেৱ-অসুৰ-মানৱ সকলোতে হাহাকাৰ উঠিল। ৰাম আৰু লক্ষ্মণ—দুয়ো—বানৰদলসহ একেলগে দৌৰি আগবাঢ়িল।

Verse 85

जानकीसहितौ विप्रा ह्यास्तां शोकाकुलौ तदा । सीतया सहितौ वीरौ वानरैश्च महाबलौ

হে বিপ্ৰসকল, তেতিয়া জানকীসহ সেই দুজন বীৰ, মহাবলী বানৰসকলৰ সৈতে, শোকত আকুল হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 86

रुरुचाते तदा विप्रा गन्धमादनपर्वते । यथा तारागणयुतौ रजन्यां शशि भास्करौ

হে বিপ্ৰসকল, তেতিয়া গন্ধমাদন পৰ্বতত সেই দুয়ো জন দীপ্তিময় হৈ উজলি উঠিল—যেন ৰজনীত তৰাগণসহ চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য একেলগে জ্বলে।

Verse 87

ददर्शतुर्हनूमंतं चूर्णीकृतकलेवरम् । मूर्च्छितं पतितं भूमौ वमन्तं रुधिरं मुखात्

তেওঁলোকে হনুমানক দেখিলে, যাৰ শৰীৰ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ গৈছিল, তেওঁ মাটিত মূৰ্ছা গৈ পৰি আছিল আৰু মুখৰ পৰা তেজ ওলাই আছিল।

Verse 88

विलोक्य कपयः सर्वे हाहाकृत्वाऽपतन्भुवि । कराभ्यां सदयं सीता हनूमंतं मरुत्सुतम्

এই দৃশ্য দেখি সকলো বানৰে হাহাকাৰ কৰি মাটিত ঢলি পৰিল। সীতা দেৱীয়ে কৰুণাৰে পৱনপুত্ৰ হনুমানক নিজৰ হাতেৰে স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 89

ताततातेति पस्पर्श पतितं धरणीतले । रामोऽपि दृष्ट्वा पतितं हनूमंतं कपीश्वरम्

"পিতা! পিতা!" বুলি কান্দি তেওঁ মাটিত পৰি থকা হনুমানক স্পৰ্শ কৰিলে। শ্ৰীৰামেও বানৰৰ অধিপতি হনুমানক মাটিত পৰি থকা দেখিলে।

Verse 90

आरोप्यांकं स्वपाणिभ्यामाममर्श कलेवरम् । विमुंचन्नेत्रजं वारि वायुजं चाव्रवीद्द्विजाः

হে ব্ৰাহ্মণসকল! তেওঁক কোলাত তুলি লৈ ৰামে নিজ হাতেৰে তেওঁৰ শৰীৰত হাত ফুৰালে আৰু চকুৰ পানী টুকি পৱনপুত্ৰক এইদৰে ক’লে।