Adhyaya 44

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्ववेदार्थतत्त्वज्ञ पुराणार्णवपारग । व्यासपादांबुजद्वंद्वनमस्कारहृताशुभ

ঋষিসকলে ক’লে: হে সকলো বেদাৰ্থৰ তত্ত্বজ্ঞ, হে পুৰাণ-সমুদ্ৰ পাৰগ! ব্যাসদেৱৰ যুগল পদ্মচৰণত নমস্কাৰ কৰি যাৰ অশুভ নাশ পাইছে!

Verse 2

पुराणार्थोपदेशेन सर्वप्राण्युपका रक । त्वया ह्यनुगृहीताः स्म पुराणकथनाद्वयम्

পুৰাণাৰ্থৰ উপদেশেৰে আপুনি সকলো প্ৰাণীৰ উপকাৰক। নিশ্চয়, এই পুৰাণ-কথনৰ দ্বাৰাই আপুনি আমাক অনুগ্ৰহ কৰি ধন্য কৰিলে।

Verse 3

अधुना सेतुमाहात्म्यकथनात्सुतरां मुने । वयं कृतार्थाः संजाता व्यासशिष्य महामते

হে মুনি! সেতুৰ মাহাত্ম্য অতি উত্তমভাৱে বৰ্ণনা কৰাত আমি সম্পূৰ্ণ কৃতাৰ্থ হ’লোঁ। হে মহামতে, ব্যাসৰ শিষ্য, আমি সত্যই তৃপ্ত হ’লোঁ।

Verse 4

यथा प्रातिष्ठिपल्लिंगं रामो दशरथात्मजः । तच्छ्रोतुं वयमिच्छामस्त्वमिदानीं वदस्व नः

দশৰথনন্দন শ্ৰীৰামে যিদৰে লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে—সেই কথা আমি শুনিব বিচাৰোঁ। এতিয়া তুমি আমাক কোৱা।

Verse 5

श्रीसूत उवाच । यदर्थं स्थापितं लिंगं गन्धमादनपर्वते । रामचन्द्रेण विप्रेंद्र तदिदानीं ब्रवीमि वः

শ্ৰী সূতে ক’লে: হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! ৰামচন্দ্ৰে গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত যি উদ্দেশ্যে লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে, সেই কথা এতিয়া মই তোমালোকক ক’ম।

Verse 6

हृतभार्यो वनाद्रामो रावणेन बलीयसा । कपिसेनायुतो धीरः ससौमि त्रिर्महाबलः

বনাঞ্চলৰ পৰা বলৱান ৰাৱণে যাৰ পত্নী হৰণ কৰিলে, সেই ধীৰ-বীৰ ৰাম কপিসেনাৰ সৈতে আৰু মহাবলী সৌমিত্ৰী (লক্ষ্মণ) সহ আগবাঢ়িল।

Verse 7

महेंद्रं गिरिमासाद्य व्यलोकयत वारिधिम् । तस्मिन्नपारे जलधौ कृत्वा सेतुं रघूद्वहः

মহেন্দ্ৰ পৰ্ব্বতত উপস্থিত হৈ ৰঘুবংশশিৰোমণিয়ে সাগৰ দৰ্শন কৰিলে; আৰু সেই অপাৰ জলধিত সেতু নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 8

तेन गत्वा पुरीं लंकां रावणेनाभिरक्षि ताम् । अस्तंगते सहस्रांशौ पौर्णमास्यां निशामुखे

সেই সেতুৰে গৈ তেওঁ ৰাৱণৰ কঠোৰ ৰক্ষিত লংকা-পুৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে। সহস্ৰ-কিৰণ সূৰ্য অস্ত গ’ল—পূৰ্ণিমাৰ নিশা, অন্ধকাৰ নামি অহাৰ আৰম্ভণিত—

Verse 9

रामः ससैनिको विप्राः सुवेलगिरिमारुहत् । ततः सौधस्थितं रात्रौ दृष्ट्वा लंकेश्वरं बली

হে বিপ্ৰসকল! ৰাম সসৈন্যে সুৱেল গিৰিত আৰোহণ কৰিলে। তাৰ পাছত ৰাতিৰ ভিতৰত প্ৰাসাদত অৱস্থিত বলৱান লংকেশ্বৰক দেখি—

Verse 10

सूर्यपुत्रोऽस्य मुकुटं पातयास भूतले । राक्षसो भग्नमुकुटः प्रविवेश गृहोदरम्

সূৰ্যপুত্ৰ (সুগ্ৰীৱ) এ তাৰ মুকুট ভূতলত পেলাই দিলে। মুকুট ভাঙি যোৱা ৰাক্ষসটি নিজৰ গৃহৰ অন্তঃকক্ষলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 11

गृहं प्रविष्टे लंकेशे रामः सुग्रीवसंयुतः । सानुजः सेनया सार्द्धमवरुह्य गिरेस्तटात्

লংকেশ গৃহত প্ৰৱেশ কৰোঁতেই, ৰাম সুগ্ৰীৱৰ সৈতে, সানুজ আৰু সেনাসহ গিৰিৰ ঢালৰ পৰা নামি আহিল।

Verse 12

सेनां न्यवेशयद्वीरो रामो लंकासमीपतः । ततो निवेशमानांस्तान्वानरान्रावणानुगाः

বীৰ ৰামে লংকাৰ ওচৰত সেনাক শিবিৰ স্থাপন কৰালে। তাৰ পাছত সেই বানৰসকল শিবিৰ পাতি থাকোঁতেই, ৰাৱণৰ অনুগামীসকলে—

Verse 13

अभिजग्मुर्महाकायाः सायुधाः सहसैनिकाः । पर्वणः पूतनो जृंभः खरः क्रोधवशो हरिः

তেতিয়া মহাকায় যোদ্ধাসকল অস্ত্ৰধাৰী আৰু সৈন্যসহ আগবাঢ়িল—পৰ্বণ, পূতনা, জৃম্ভ, খৰ আৰু ক্ৰোধবশ হৰি।

Verse 14

प्रारुजश्चारुजश्चैव प्रहस्तश्चेतरे तथा । ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम्

প্ৰাৰুজ আৰু চাৰুজ, লগতে প্ৰহস্ত আদি; তাৰ পাছত সেই দুষ্টাত্মাসকল অদৃশ্য হৈ আক্ৰমণলৈ ঝাঁপ দি পৰিল।

Verse 15

अन्तर्धानवधं तत्र चकार स्म विभीषणः । ते दृश्यमाना बलिभिर्हरिभिर्दूरपातिभिः

তাত বিভীষণে তেওঁলোকৰ অন্তর্ধান-কৌশল ধ্বংস কৰিলে। দৃশ্যমান হোৱাৰ পাছত, দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিব পৰা বলৱান বানৰসকলে তেওঁলোকক নিধন কৰিলে।

Verse 16

निहताः सर्वतश्चैते न्यपतन्वै गतासवः । अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ

চাৰিওফালে তেওঁলোক সকলো নিহত হৈ প্ৰাণত্যাগ কৰি পৰি ৰ’ল। ই সহিব নোৱাৰি, ৰাৱণ তেতিয়া নিজৰ বলৱান সৈন্যসহ বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।

Verse 17

व्यूह्य तान्वानरान्सर्वान्न्यवारयत सायकैः । राघवस्त्वथ निर्याय व्यूढानीको दशाननम्

সেই বানৰসকলক সকলোকে ব্যূহবদ্ধ কৰি তেওঁ বাণেৰে ৰোধ কৰিলে। তেতিয়া ৰাঘৱো যুদ্ধ-বিন্যাসসহ বাহিৰ ওলাই দশাননৰ সন্মুখীন হ’ল।

Verse 18

प्रत्ययुध्यत वेगेन द्वंद्वयुद्धमभूत्तदा । युयुधे लक्ष्मणेनाथ इंद्रजिद्रावणात्मजः

তেওঁলোকে বেগেৰে প্ৰত্যুত্তৰ কৰি যুঁজিলে; তেতিয়া দ্বন্দ্ব-যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। ৰাৱণ-পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিতে লক্ষ্মণৰ সৈতে ৰণত মুখামুখি হ’ল।

Verse 19

विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेयेणापि खर्वटः । पौंड्रेण च नलस्तत्र पुटेशः पनसेन च

সুগ্ৰীৱে বিৰূপাক্ষৰ সৈতে, খৰ্ভটে তাৰেয়াৰ সৈতে; আৰু তাত নলে পৌণ্ড্ৰৰ সৈতে দ্বন্দ্ব কৰিলে, পুটেশে পনসৰ সৈতে যুঁজিলে।

Verse 20

अन्येपि कपयो वीरा राक्षसैर्द्वंद्वमेत्य तु । चक्रुर्युद्धं सुतुमुलं भीरूणां भयवर्द्धनम्

আন আন বীৰ কপিসকলেও ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে দ্বন্দ্বত মুখামুখি হ’ল; তেওঁলোকে অতি ভয়ংকৰ, কোলাহলময় যুদ্ধ কৰিলে, যি ভীৰুসকলৰ ভয় বৃদ্ধি কৰে।

Verse 21

अथ रक्षांसि भिन्नानि वानरैर्भीमविक्रमैः । प्रदुद्रुवू रणादाशु लंकां रावणपालिताम्

তেতিয়া ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী বানৰসকলে ৰাক্ষসসকলক চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰিলে; সিহঁতে ৰণক্ষেত্ৰৰ পৰা শীঘ্ৰে পলাই ৰাৱণে ৰক্ষিত লংকাত সোমাল।

Verse 22

भग्नेषु सर्वसैन्येषु रावणप्रेरितेन वै । पुत्रेणेंद्रजिता युद्धे नागास्त्रैरतिदारुणैः

যেতিয়া সকলো সেনা বিশৃঙ্খল হৈ পৰিল, তেতিয়া ৰাৱণৰ প্ৰেৰণা পাই তাৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিতে যুদ্ধত অতি ভয়ংকৰ নাগাস্ত্ৰ—সৰ্প-মিসাইল—প্ৰয়োগ কৰিলে।

Verse 23

विद्धौ दाशरथी विप्रा उभौ तौ रामलक्ष्मणौ । मोचितौ वैनतेयेन गरुडेन महात्मना

হে বিপ্ৰসকল! দাশৰথিৰ বংশধৰ ৰাম আৰু লক্ষ্মণ দুয়ো আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল; তথাপি বিনতাৰ পুত্ৰ মহাত্মা গৰুড়ে তেওঁলোকক মুক্ত কৰিলে।

Verse 24

तत्र प्रहस्तस्तरसा समभ्येत्य विभीषणम् । गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशः

তাতে প্ৰহস্তে তীব্ৰ বেগে বিভীষণৰ ওচৰলৈ ধাৱিত হৈ, ৰণত কৰ্কশ গর্জন কৰি গদাৰে আঘাত কৰিলে।

Verse 25

स तयाभिहतो धीमान्गदया भामिवेगया । नाकंपत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थितः

বিজুলীৰ দৰে তীব্ৰ গদাৰ আঘাত পাইলেও বুদ্ধিমান মহাবাহু বিভীষণ কঁপিল নাছিল; হিমালয়ৰ দৰে অচল হৈ থিয় আছিল।

Verse 26

ततः प्रगृह्य विपुलामष्टघंटां विभीषणः । अभिमंत्र्य महाशक्तिं चिक्षे पास्य शिरः प्रति

তাৰ পাছত বিভীষণে অষ্টঘণ্টাযুক্ত বৃহৎ অস্ত্ৰ হাতত লৈ, মন্ত্রেৰে সেই মহাশক্তিক অভিমন্ত্রিত কৰি শত্রুৰ মূৰৰ ফালে নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 27

पतंत्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिना यथा । हृतोत्तमांगो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः

সেই তীব্ৰ বেগে পতিত অস্ত্ৰৰ আঘাতে ৰাক্ষসজন বজ্ৰাঘাতপ্ৰাপ্তৰ দৰে পৰিল; মূৰ বিচ্ছিন্ন হৈ, বতাহত ভাঙি পৰা গছৰ দৰে দেখা গ’ল।

Verse 28

तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् । अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन्

ৰণক্ষেত্ৰত নিশাচৰ প্ৰহস্ত নিহত হোৱা দেখি ধূম্ৰাক্ষ মহা বেগেৰে বানৰসকলৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল।

Verse 29

कपिसैन्यं समालोक्य विद्रुतं पवनात्मजः । धूम्राक्षमाजघानाशु शरेण रणमूर्धनि

বানৰসেনা ছিন্নভিন্ন হোৱা দেখি পৱনপুত্ৰ হনুমানে ৰণৰ শিৰোভাগত ধূম্ৰাক্ষক তৎক্ষণাৎ বাণেৰে আঘাত কৰিলে।

Verse 30

धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा निशाचराः । सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन्

ধূম্ৰাক্ষ নিহত হোৱা দেখি অৱশিষ্ট নিশাচৰসকলে যি ঘটিছিল সকলো ৰজাৰূপে ৰাৱণক নিবেদন কৰিলে।

Verse 31

ततः शयानं लंकेशः कुम्भकर्णमबोधयत् । प्रबुद्धं प्रेषयामास युद्धाय स च रावणः

তাৰ পাছত লংকাৰ অধিপতি ৰাৱণে শুই থকা কুম্ভকৰ্ণক জগাই তুলিলে; জাগি উঠাৰ পিছত তেওঁক যুদ্ধলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 32

आगतं कुम्भकर्णं तं ब्रह्मास्त्रेण तु लक्ष्मणः । जघान समरे क्रुद्धो गतासुर्न्यपतच्च सः

কুম্ভকৰ্ণ আগবাঢ়ি অহা দেখি, সমৰত ক্ৰুদ্ধ লক্ষ্মণে ব্ৰহ্মাস্ত্ৰেৰে তেওঁক আঘাত কৰি বধ কৰিলে; প্ৰাণ ত্যাগ কৰি সি ঢলি পৰিল।

Verse 33

दूषणस्यानुजौ तत्र वत्रवेगप्रमाथिनौ । हनुमन्नीलनिहतौ रावणप्रतिमौ रणे

তাত দুষণৰ দুজন অনুজ, শত্রুৰ গতি-বোগ ভাঙি পেলোৱা বীৰ, ৰণত হনুমান আৰু নীলৰ হাতে নিহিত হ’ল; যুদ্ধ-পরাক্ৰমত তেওঁলোক ৰাৱণ-সমান আছিল।

Verse 34

वज्रदंष्ट्रं समवधीद्विश्वकर्मसुतो नलः । अकंपनं च न्यहनत्कुमुदो वानरर्षभः

বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ নলয়ে বজ্ৰদংষ্ট্ৰক বধ কৰিলে; আৰু বানৰসকলৰ মাজত বৃষভসম কুমুদে অকম্পনকো নিপাত কৰিলে।

Verse 35

षष्ठ्यां पराजितो राजा प्राविशच्च पुरीं ततः । अतिकायो लक्ष्मणेन हतश्च त्रिशिरास्तथा

ষষ্ঠ দিনত ৰজা পৰাজিত হৈ তাৰ পাছত নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে। অতীকায় লক্ষ্মণৰ হাতে নিহত হ’ল, আৰু ত্ৰিশিৰাও তেনেদৰে বধ হ’ল।

Verse 36

सुग्रीवेण हतौ युद्धे देवांत कनरांतकौ । हनूमता हतौ युद्धे कुम्भकर्णसुतावुभौ

যুদ্ধত সুগ্ৰীৱে দেবান্ত আৰু কনৰান্তকক বধ কৰিলে; আৰু যুদ্ধত হনুমানে কুম্ভকৰ্ণৰ দুয়ো পুত্ৰকো নিধন কৰিলে।

Verse 37

विभीषणेन निहतो मकराक्षः खरात्मजः । तत इन्द्रजितं पुत्रं चोदयामास रावणः

খৰৰ পুত্ৰ মকৰাক্ষক বিভীষণে বধ কৰিলে। তাৰ পাছত ৰাৱণে নিজৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিতক যুদ্ধলৈ আগবাঢ়িবলৈ প্ৰেৰণা দিলে।

Verse 38

इन्द्रजिन्मोहयित्वा तौ भ्रातरौ रामलक्षमणौ । घोरैः शरैरंगदेन हतवाहो दिवि स्थितः

ইন্দ্ৰজিতে ৰাম-লক্ষ্মণ দুই ভ্ৰাতাক মোহিত কৰি আকাশত স্থিত হ’ল; কিন্তু অঙ্গদে ভয়ংকৰ শৰ নিক্ষেপ কৰি তাৰ ৰথচালকক বধ কৰিলে।

Verse 39

कुमुदांगदसुग्रीवनलजांबवदादिभिः । सहिता वानराः सर्वे न्यपतंस्तेन घातिताः

কুমুদ, অঙ্গদ, সুগ্ৰীৱ, নল, জাম্বৱান আদি সহ সকলো বানৰ, তেওঁৰ (ইন্দ্ৰজিতৰ) আঘাতে বিদ্ধ হৈ মাটিত লুটাই পৰিল।

Verse 40

एवं निहत्य समरे ससैन्यौ रामलक्ष्मणौ । अंतर्दधे तदा व्योम्नि मेघनादो महाबलः

এইদৰে সমৰত ৰাম-লক্ষ্মণক সৈন্যসহ নিপাত কৰি মহাবলী মেঘনাদ (ইন্দ্ৰজিত) তেতিয়া আকাশত অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 41

ततो विभीषणो राममिक्ष्वाकुकुलभूषणम् । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं प्रणम्य च पुनःपुनः

তেতিয়া বিভীষণে ইক্ষ্বাকুকুলৰ ভূষণ ৰামক প্ৰাঞ্জলি হৈ, বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি, বাক্য ক’লে।

Verse 42

अयमंभो गृहीत्वा तु राजराजस्य शासनात् । गुह्यकोऽभ्यागतो राम त्वत्सकाशमरिंदम

“হে ৰাম, অরিন্দম! ৰাজাধিৰাজৰ আদেশত এই যক্ষই এই জল লৈ তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছে।”

Verse 43

इदमंभः कुबेरस्ते महाराज प्रयच्छति । अंतर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परं तप

হে মহাৰাজ! এই পবিত্ৰ অম্ভ কুবেৰদেৱে আপোনাক দান কৰিছে। ইয়াৰ দ্বাৰা অন্তৰ্হিত ভূত-প্ৰাণীসকল দৰ্শনযোগ্য হয়—তপস্যাজনিত এই পৰম সহায় গোপনসকলৰ প্ৰত্যক্ষ দৰ্শনৰ নিমিত্ত।

Verse 44

अनेन स्पृष्टनयनो भूतान्यंतर्हितान्यपि । भवान्द्रक्ष्यति यस्मै वा भवानेतत्प्रदास्यति

ইয়াৰে স্পৰ্শ পোৱা চকুৰে আপুনি অন্তৰ্হিত ভূতসকলকো দেখিব। আৰু যাক আপুনি এইটো দান কৰিব, সিও সেই দৃষ্টি লাভ কৰিব।

Verse 45

सोऽपि द्रक्ष्यति भूतानि वियत्त्यंतर्हितानि वै । तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याथ सत्कृतम्

সিও নিশ্চয়েই আকাশমণ্ডলত অন্তৰ্হিত ভূতসকলক দেখিব। ‘তথাই হউক’ বুলি ৰামে সেই সৎকৃত পবিত্ৰ জল গ্ৰহণ কৰি, পবিত্ৰ দানৰূপে সন্মান কৰিলে।

Verse 46

चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महाबलः । सुग्रीवजांबवन्तौ च हनुमानंगदस्तथा

তাৰ পাছত মহাবলী লক্ষ্মণে নিজৰ চকু শুচি কৰিলে। সুগ্ৰীৱ আৰু জাম্বৱানেও, আৰু তেনেদৰে হনুমান আৰু অংগদেও (সেই জলেৰে) চকু পবিত্ৰ কৰিলে।

Verse 47

मैंदद्विविदनीलाश्च ये चान्ये वानरास्तथा । ते सर्वे रामदत्तेन वारिणा शुद्धचक्षुषः

মৈন্দ, দ্বিৱিদ, নীল আৰু আন আন বানৰসকল—সকলো ৰামে দিয়া জলেৰে শুদ্ধ-দৃষ্টি লাভ কৰিলে।

Verse 48

आकाशेंतर्हितं वीरमपश्यन्रावणा त्मजम् । ततस्तमभिदुद्राव सौमित्रिर्दृष्टिगोचरम्

তেওঁলোকে আকাশত লুকাই থকা ৰাৱণৰ বীৰ পুত্ৰক দেখিলে। তেতিয়া সৌমিত্ৰি লক্ষ্মণে তাক দৃষ্টিৰ সীমাত আনি তাৰ ওপৰত ধাৱা কৰিলে।

Verse 49

ततो जघान संकुद्धो लक्ष्मणः कृतलक्षणः । कुवेरप्रेषितजलैः पवित्रीकृतलोचनः

তেতিয়া ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত, লক্ষ্যত দৃঢ় লক্ষ্মণে তাক আঘাত কৰিলে; কুবেৰ প্ৰেৰিত জলে পৱিত্ৰ হোৱা তেওঁৰ নয়ন দীপ্ত আছিল।

Verse 50

ततः समभवद्युद्धं लक्ष्मणेंद्रजितोर्महत् । अतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव

তাৰপিছত লক্ষ্মণ আৰু ইন্দ্ৰজিতৰ মাজত মহাযুদ্ধ উঠিল—অতি বিচিত্ৰ আৰু আশ্চৰ্য, যেন শক্ৰ আৰু প্ৰহ্লাদৰ বিখ্যাত সংঘৰ্ষ।

Verse 51

ततस्तृतीयदिवसे यत्नेन महता द्विजाः । इंद्रजिन्निहतो युद्धे लक्ष्मणेन बलीयसा

তাৰপিছত তৃতীয় দিনা—হে দ্বিজ ঋষিসকল—অতিশয় প্ৰচেষ্টাৰ পাছত, বলী লক্ষ্মণে যুদ্ধত ইন্দ্ৰজিতক নিধন কৰিলে।

Verse 52

ततो मूलबलं सर्वं हतं रामेण धीमता । अथ क्रुद्धो दशग्रीवः प्रियपुत्रे निपातिते

তাৰপিছত ধীমান ৰামে মূল সেনাবল সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰিলে। তাৰপিছত প্ৰিয় পুত্ৰ পতিত হোৱাত দশগ্ৰীৱ ৰাৱণ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল।

Verse 53

निर्ययौ रथमास्थाय नगराद्बहुसैनिकः । रावणो जानकीं हन्तुमुद्युक्तो विंध्यवारितः

ৰাৱণ বহু সৈন্যসহ ৰথত আৰোহি নগৰৰ পৰা ওলাই গ’ল, জানকীক বধ কৰিবলৈ উদ্যমী; কিন্তু বিন্ধ্য পৰ্বতৰ দৰে বাধাপ্ৰাপ্ত হৈ নিবাৰিত হ’ল।

Verse 54

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा । उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः

তাৰ পাছত শক্ৰৰ সাৰথি মাতলি, হৰ্যশ্ব-যুক্ত সূৰ্যসম দীপ্তিমান ৰথেৰে, ৰণক্ষেত্ৰত ৰামৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 55

ऐन्द्रं रथं समारुह्य रामो धर्मभृतां वरः । शिरांसि राक्षसेन्द्रस्य ब्रह्मास्त्रेणावधीद्रणे

ঐন্দ্ৰ ৰথত আৰোহি, ধৰ্মধাৰকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামে ৰণক্ষেত্ৰত ব্ৰহ্মাস্ত্ৰেৰে ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ মূৰসমূহ ছেদন কৰিলে।

Verse 56

ततो हतदशग्रीवं रामं दशरथात्मजम् । आशीर्भिर्जययुक्ताभिर्देवाः सर्षिपुरोगमाः

তাৰ পাছত দশগ্ৰীৱ বধ কৰা দশৰথপুত্ৰ ৰামক, ঋষিসকলৰ অগ্ৰগামীত দেৱতাসকলে জয়যুক্ত আশীৰ্বাদেৰে আশীৰ্বাদ কৰিলে।

Verse 57

तुष्टुवुः परिसंतुष्टाः सिद्धविद्याधरास्तथा । रामं कमलपत्राक्षं पुष्प वर्षेरवाकिरन्

সিদ্ধ আৰু বিদ্যাধৰসকল পৰম সন্তুষ্ট হৈ কমলপত্ৰনয়ন ৰামৰ স্তৱ কৰিল আৰু তেওঁৰ ওপৰত পুষ্পবৃষ্টি বৰষালে।

Verse 58

रामस्तैः सुरसंघातैः सहितः सैनिकैर्वृतः । सीतासौमित्रिसहितः समारुह्य च पुष्पकम्

দেৱগণৰ সমূহৰ সৈতে আৰু নিজৰ সৈন্যবাহিনীৰে বেষ্টিত হৈ, শ্ৰী ৰামচন্দ্ৰে সীতা আৰু সৌমিত্ৰী (লক্ষ্মণ) সহ পুষ্পক বিমানে আৰোহণ কৰিলে।

Verse 59

तथाभिषिच्य राजानं लंकायां च विभीषणम् । कपिसेनावृतो रामो गन्धमादनमन्वगात्

এইদৰে লংকাত বিভীষণক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি, কপিসেনাৰে বেষ্টিত শ্ৰী ৰামে গন্ধমাদনলৈ অগ্ৰসর হ’ল।

Verse 60

परिशोध्य च वैदेहीं गंधमादनपर्वते । रामं कमलपत्राक्षं स्थितवानर संवृतम्

গন্ধমাদন পৰ্বতত বৈদেহী (সীতা)ৰ নিৰ্দোষিতা প্ৰমাণিত হৈ শুদ্ধ হোৱাৰ পিছত, কমলনয়ন শ্ৰী ৰাম একত্ৰিত বানৰসকলৰ মাজত বেষ্টিত হৈ তাত স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 61

हतलंकेश्वरं वीरं सानुजं सविभीषणम् । सभार्यं देववृंदैश्च सेवितं मुनिपुंगवैः

লংকাৰ অধিপতিক বধ কৰা সেই বীৰ শ্ৰী ৰাম, অনুজসহ, বিভীষণ আৰু নিজৰ ধৰ্মপত্নীৰ সৈতে স্থিত আছিল; দেৱবৃন্দে সেৱা কৰিছিল আৰু শ্ৰেষ্ঠ মুনিগণে উপাসনা কৰিছিল।

Verse 62

मुनयोऽभ्यागता द्रष्टुं दंडकारण्य वासिनः । अगस्त्यं ते पुरस्कृत्य तुष्टुवुर्मैथिलीपतिम्

দণ্ডকাৰণ্যত বাস কৰা মুনিসকল দৰ্শন কৰিবলৈ আহিল; অগস্ত্যক আগত ৰাখি, তেওঁলোকে মৈথিলীপতি (শ্ৰী ৰাম)ৰ স্তৱ-স্তোত্ৰ গাই প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 63

मुनय ऊचुः । नमस्ते रामचंद्राय लोकानुग्रहकारिणे । अरावणं जगत्कर्तुमवतीर्णाय भूतले

মুনিসকলে ক’লে: হে ৰামচন্দ্ৰ, তোমাক নমস্কাৰ—লোককল্যাণকাৰী; ৰাৱণ-ৰহিত জগত স্থাপন কৰিবলৈ, সকলো ভূতৰ মঙ্গলৰ বাবে, তুমি পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হ’লা।

Verse 64

ताटिकादेहसंहर्त्रे गाधिजाध्वररक्षिणे । नमस्ते जितमारीच सुवाहुप्राणहारिणे

তাটিকাৰ দেহ সংহাৰকৰ্তা, গাধিৰ বংশধৰ বিশ্বামিত্ৰৰ যজ্ঞৰ ৰক্ষক—তোমাক নমস্কাৰ। মাৰীচক জয় কৰা আৰু সুবাহুৰ প্ৰাণ হৰণ কৰা—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 65

अहल्यामुक्तिसंदायिपादपंकजरेणवे । नमस्ते हरकोदण्डलीलाभञ्जनकारिणे

অহল্যাৰ মুক্তি দান কৰা তোমাৰ পদপদ্মৰ ধূলিক নমস্কাৰ। হে প্ৰভু, শিৱৰ কোদণ্ড ধনু লীলামাত্ৰে ভাঙি পেলোৱা তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 66

नमस्ते मैथिलीपाणिग्रहणोत्सवशालिने । नमस्ते रेणुकापुत्रपराजयविधायिने

মৈথিলীৰ পাণিগ্ৰহণৰ উৎসৱত যি দীপ্তিমান হৈছিলা, তোমাক নমস্কাৰ। ৰেণুকাৰ পুত্ৰ পৰশুৰামৰ পৰাজয় সাধন কৰা তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 67

सहलक्ष्मणसीताभ्यां कैकेय्यास्तु वरद्वयात् । सत्यं पितृवचः कर्तुं नमो वनमुपे युषे

কৈকেয়ীৰ দুটা বৰৰ কাৰণে, লক্ষ্মণ আৰু সীতাৰ সৈতে, পিতৃবচন সত্য কৰিবলৈ যি বনলৈ গ’লা—হে প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 68

भरतप्रार्थनादत्तपादुकायुगुलाय ते । नमस्ते शरभंगस्य स्वर्गप्राप्त्यैकहेतवे

হে প্ৰভু! ভৰতৰ প্ৰাৰ্থনাত যাৰ পাদুকা-যুগল দান হ’ল, আপোনাক নমস্কাৰ। শৰভংগৰ স্বৰ্গপ্ৰাপ্তিৰ একমাত্ৰ হেতু হোৱা আপোনাকো নমস্কাৰ।

Verse 69

नमो विराधसंहर्त्रे गृधराजस खाय ते । मायामृगमहाक्रूरमारीचांगविदारिणे

বিৰাধ-সংহাৰক, আপোনাক নমস্কাৰ। গৃধ্ৰৰাজ জটায়ুৰ সখা, আপোনাক নমস্কাৰ। মায়ামৃগ-ৰূপ মহাক্ৰূৰ মাৰীচৰ অংগ বিদাৰণকাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 70

सीतापहारिलोकेशयुद्धत्यक्तकलेवरम् । जटायुषं तु संदह्य तत्कैवल्यप्रदायिने

সীতাহৰণকাৰীৰ লোকেশৰ সৈতে যুঁজত দেহ ত্যাগ কৰা জটায়ুক দাহ-সংস্কাৰ কৰি, যিজনে তাক কৈৱল্য (চূড়ান্ত মুক্তি) দান কৰিলে—সেই প্ৰভুক নমস্কাৰ।

Verse 71

नमः कबंधसंहर्त्रे शवरीपूजितांघ्रये । प्राप्तसुग्रीवसख्याय कृतवालिवधाय ते

কবন্ধ-সংহাৰক, আপোনাক নমস্কাৰ। শৱৰীৰে পূজিত চৰণযুগলধাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ। সুগ্ৰীৱৰ সৈতে সখ্য লাভ কৰি, বালী-বধ সম্পন্ন কৰা আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 72

नमः कृतवते सेतुं समुद्रे वरुणालये । सर्वराक्षससंहर्त्रे रावणप्राणहारिणे

বৰুণালয় সাগৰত সেতু নিৰ্মাণ কৰা প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ। সকলো ৰাক্ষস-সংহাৰক, ৰাৱণৰ প্ৰাণ হৰণকাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 73

संसारांबुधिसंतारपोतपादांबुजाय ते । नमो भक्तार्तिसंहर्त्रे सच्चिदानंदरूपिणे

হে প্ৰভু! তোমাৰ পদপদ্মই সংসাৰ-সমুদ্ৰ পাৰ কৰোৱা তৰণী; তোমাক নমস্কাৰ। ভক্তৰ আৰ্তি নাশ কৰা, সৎ-চিত্-আনন্দ স্বৰূপ তোমাক নমো।

Verse 74

नमस्ते राम भद्राय जगतामृद्धिहेतवे । रामादिपुण्यनामानि जपतां पापहारिणे

হে ভদ্ৰ ৰাম! তোমাক নমস্কাৰ—তুমি জগতৰ সমৃদ্ধিৰ কাৰণ। ‘ৰাম’ আদি পুণ্য নাম জপ কৰা সকলৰ পাপ তুমি হৰণ কৰা।

Verse 76

ससीताय नमस्तुभ्यं विभीषणसुखप्रद । लंकेश्वरवधाद्राम पालितं हि जगत्त्वया

সীতাসহ তোমাক নমস্কাৰ, হে বিভীষণক সুখ দান কৰা। হে ৰাম! লংকাৰ অধিপতিক বধ কৰি তুমি জগতক সঁচাকৈ ৰক্ষা কৰিলা।

Verse 77

रक्षरक्ष जगन्नाथ पाह्य स्माञ्जानकीपते । स्तुत्वैवं मुनयः सर्वे तूष्णीं तस्थुर्द्विजोत्तमाः

“ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা, হে জগন্নাথ! আমাক উদ্ধাৰ কৰা, হে জানকীপতি!” এইদৰে স্তৱ কৰি সকলো মুনি—দ্বিজোত্তম—নীৰৱে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 78

श्रीसूत उवाच । य इदं रामचन्द्रस्य स्तोत्रं मुनिभिरीरितम् । त्रिसंध्यं पठते भक्त्या भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

শ্ৰী সূত ক’লে: মুনিসকলে উচ্চাৰিত ৰামচন্দ্ৰৰ এই স্তোত্ৰ যিয়ে ভক্তিভাৱে ত্ৰিসন্ধ্যাত পাঠ কৰে, সি ভোগ আৰু মুক্তি দুয়ো লাভ কৰে।

Verse 79

प्रयाणकाले पठतो न् भीतिरुपजायते । एतत्स्तोत्रस्य पठनाद्भूतवेतालकादयः

প্ৰয়াণকালত যি এই স্তোত্ৰ পাঠ কৰে, তাৰ মনত ভয় উদয় নহয়। এই স্তোত্ৰৰ পাঠে ভূত-ৱেতাল আদি উপদ্ৰৱ নাশ পায়।

Verse 80

नश्यंति रोगा नश्यंति नश्यते पापसंचयः । पुत्रकामो लभेत्पुत्रं कन्या विंदति सत्पतिम्

ৰোগসমূহ নাশ পায়; পাপৰ সঞ্চয় বিনষ্ট হয়। পুত্ৰকামীয়ে পুত্ৰ লাভ কৰে, আৰু কন্যাই সৎপতি লাভ কৰে।

Verse 81

मोक्षकामो लभेन्मोक्षं धनकामो धनं लभेत् । सर्वान्कामानवाप्नोति पठन्भक्त्या त्विमं स्तवम्

মোক্ষকামীয়ে মোক্ষ লাভ কৰে, ধনকামীয়ে ধন লাভ কৰে। ভক্তিভাৱে এই স্তৱ পাঠ কৰিলে সকলো কামনা সিদ্ধ হয়।

Verse 82

ततो रामो मुनीन्प्राह प्रणम्य च कृतांजलिः । अहं विशुद्धये प्राप्यः सकलैरपि मानवैः

তেতিয়া ৰামে মুনিসকলক প্ৰণাম কৰি, কৃতাঞ্জলি হৈ ক’লে— “বিশুদ্ধিৰ নিমিত্তে সকলো মানুহে মোৰ শৰণ ল’ব লাগে।”

Verse 83

मद्दृष्टिगोचरो जन्तुर्नित्यमोक्षस्य भाजनम् । तथापि मुनयो नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

যি কোনো জীৱ মোৰ দৃষ্টিৰ সীমাত আহে, সি সদায় মোক্ষৰ যোগ্য পাত্ৰ হয়। তথাপি, হে মুনিসকল, সদায় ভক্তিযুক্ত চিত্তে স্থিত থাকিবা।

Verse 84

स्वात्मलाभेन संतुष्टान्साधून्भूतसुहृत्तमान् । निरहंकारिणः शांतान्नमस्याम्यूर्ध्वरेतसः

মই সেই সাধুসকলক নমস্কাৰ কৰোঁ, যিসকল আত্মলাভত সন্তুষ্ট, সকলো প্ৰাণীৰ উত্তম বন্ধু—অহংকাৰশূন্য, শান্ত, আৰু উৰ্ধ্বৰেতস্ তপোনিষ্ঠ।

Verse 85

यस्माद्ब्रह्मण्यदेवोऽहमतो विप्रान्भजे सदा । युष्मान्पृच्छाम्यहं किंचित्तद्वदध्वं विचार्य तु

যিহেতু মই ব্ৰহ্মণ্যদেৱ, সেয়ে মই সদায় বিপ্ৰসকলক ভজোঁ। এতিয়া মই তোমালোকক অলপ সুধিছোঁ—বিচাৰ কৰি উত্তৰ দিয়া।

Verse 86

रावणस्य वधाद्विप्रा यत्पापं मम वर्तते । तस्य मे निष्कृतिं ब्रूत पौलस्त्यवधजस्य हि । यत्कृत्वा तेन पापे न मुच्येऽहं मुनिपुंगवाः

হে বিপ্ৰসকল, পুলস্ত্যবংশীয় ৰাৱণ বধৰ ফলত যি পাপ মোৰ ওপৰত আছে, তাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত মোক কওক। হে মুনিপুঙ্গৱসকল, কোন কৰ্ম কৰিলে মই সেই পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ম?

Verse 87

मुनय ऊचुः । सत्यव्रत जगन्नाथ जगद्रक्षाधुरंधर

মুনিসকলে ক’লে: হে সত্যব্ৰত, হে জগন্নাথ, হে জগতৰক্ষা-ভাৰ বহনকাৰী মহাবলী—

Verse 88

सर्वलोकोपकारार्थं कुरु राम शिवार्चनम् । गन्धमादनशृंगेऽस्मिन्महापुण्ये विमुक्तिदे

সকলো লোকৰ উপকাৰৰ বাবে, হে ৰাম, এই গন্ধমাদন শৃংগত—মহাপুণ্য আৰু মুক্তিদায়ক—শিৱাৰ্চন কৰাঁ।

Verse 89

शिवलिंगप्रतिष्ठां त्वं लोकसंग्रहकाम्यया । कुरु राम दशग्रीववधदोषापनुत्तये

হে ৰাম! লোক-কল্যাণ আৰু লোক-সংগ্ৰহৰ কামনাৰে তুমি শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰা, যাতে দশগ্ৰীৱৰ বধজনিত দোষ অপসাৰিত হয়।

Verse 91

यत्त्वया स्थाप्यते लिगं गन्धमादनपर्वते । अस्य संदर्शनं पुंसां काशीलिंगावलोकनात्

গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত তুমি যি লিঙ্গ স্থাপন কৰিবা, তাৰ কেৱল দৰ্শনেই মানুহৰ বাবে কাশীৰ লিঙ্গসমূহ দৰ্শনৰ পুণ্যতকৈও অধিক হ’ব।

Verse 92

अधिकं कोटिगुणितं फलवत्स्यान्न संशयः । तव नाम्ना त्विदं लिंगं लोके ख्यातिं समश्नुताम्

নিঃসন্দেহে তাৰ ফল কোটি গুণ অধিক হ’ব। আৰু এই লিঙ্গ তোমাৰ নামেই লৈ লোকত খ্যাতি লাভ কৰক।

Verse 93

नाशकं पुण्यपापाख्यकाष्ठानां दहनोपमम् । इदं रामेश्वरं लिंगं ख्यातं लोके भविष्यति

এই ৰামেশ্বৰ লিঙ্গ লোকত খ্যাত হ’ব—ইন্ধন দহন কৰা অগ্নিৰ দৰে পুণ্য-পাপ দুয়োটাই নাশ কৰা।

Verse 94

मा विलंबं कुरुष्वातो लिंगस्थापनकर्मणि । रामचंद्र महाभाग करुणापूर्णविग्रह

সেয়ে লিঙ্গ-স্থাপন কৰ্মত বিলম্ব নকৰিবা। হে ৰামচন্দ্ৰ, মহাভাগ্যৱান, কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ দেহধাৰী!

Verse 95

श्रीसूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो रामो मुनीनां तं मुनीश्वराः । पुण्यकालं विचार्याथ द्विमुहूर्तं जगत्पतिः

শ্ৰী সূত ক’লে: মুনীশ্বৰসকলৰ বাক্য শুনি ৰাম—জগতৰ পতি—পুণ্যকাল বিচাৰ কৰি দুটা মুহূৰ্তৰ পবিত্ৰ সময় স্থিৰ কৰিলে।

Verse 96

कैलासं प्रेषयामास हनुमन्तं शिवालयम् । शिवलिंगं समानेतुं स्थापनार्थं रघूद्वहः

ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামে হনুমানক কৈলাসলৈ—শিৱৰ ধামলৈ—পঠালে, যাতে প্ৰতিষ্ঠা আৰু স্থাপনৰ বাবে শিৱলিঙ্গ আনি দিব পাৰে।

Verse 97

राम उवाच । हनूमन्नंजनीसूनो वायुपुत्र महाबल । कैलासं त्वरितो गत्वा लिंगमानय मा चिरम्

ৰামে ক’লে: হে হনুমান, অঞ্জনীসুত, হে বায়ুপুত্ৰ মহাবলী! ত্বৰিতে কৈলাসলৈ গৈ লিঙ্গ আনি দে; বিলম্ব নকৰিবা।

Verse 98

इत्याज्ञप्तस्स रामेण भुजावास्फाल्य वीर्यवान् । मुहूर्तद्वितयं ज्ञात्वा पुण्यकालं कपीश्वरः

ৰামৰ আজ্ঞা পাই সেই বীৰ হনুমানে বাহু স্ফালন কৰিলে; দুটা মুহূৰ্তৰ পুণ্যকাল জানি কপীশ্বৰ তৎক্ষণাৎ কৰ্মত প্ৰস্তুত হ’ল।

Verse 99

पश्यतां सर्वदेवानामृषीणां च महात्मनाम् । उत्पपात महावेगश्चालयन्गंधमादनम्

সকলো দেৱতা আৰু মহাত্মা ঋষিসকলৰ দৃষ্টিৰ আগতে, তেওঁ মহাবেগেৰে জঁপিয়াই উঠিল, গন্ধমাদন পৰ্বতকো কঁপাই তুলিলে।

Verse 100

लंघयन्स वियन्मार्गं कैलासं पर्वतं ययौ । न ददर्श महादेवं लिंगरूपधरं कपिः

আকাশ-মাৰ্গ অতিক্ৰম কৰি সি কৈলাস পৰ্বতলৈ গৈ পালে; তথাপি কপি-বীৰে মহাদেৱক নেদেখিলে, যি লিঙ্গ-ৰূপ ধৰি তাত অৱস্থিত আছিল।

Verse 110

रामो वै स्थापयामास शिवलिंगमनुत्तमम् । लिंगस्थं पूजयामास राघवः सांबमीश्वरम्

ৰামে নিশ্চয়েই অনুত্তম শিৱলিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; আৰু ৰাঘৱে লিঙ্গত অৱস্থিত প্ৰভু সাম্বমীশ্বৰক পূজা কৰিলে।

Verse 120

स्थापितं शिवलिंगं वै भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । इमां लिंगप्रतिष्ठां यः शृणोति पठतेऽथवा

স্থাপিত শিৱলিঙ্গ নিশ্চয়েই ভুক্তি-মুক্তি প্ৰদানকাৰী। যি এই লিঙ্গ-প্ৰতিষ্ঠাৰ কাহিনী শুনে বা পাঠ কৰে—

Verse 121

स रामेश्वरलिंगस्य सेवाफलमवाप्नुयात् । सायुज्यं च समाप्नोति रामनाथस्य वैभवात्

সি ৰামেশ্বৰ-লিঙ্গৰ সেৱাৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে; আৰু ৰামনাথ প্ৰভুৰ বৈভৱে দিৱ্য সায়ুজ্য, অৰ্থাৎ পৰম ঐক্যও প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 785

नमस्ते सर्वलोकानां सृष्टिस्थित्यंतकारिणे । नमस्ते करुणामूर्ते भक्तरक्षणदीक्षित

নমস্কাৰ তোমালৈ, যি সকলো লোকৰ সৃষ্টি, স্থিতি আৰু অন্ত কৰে। নমস্কাৰ তোমালৈ, কৰুণামূৰ্তি, ভক্তৰ ৰক্ষাত দীক্ষিত।