Adhyaya 34

Verse 1

श्रीसूत उवाच । इतिहासं पुनर्वक्ष्ये धनुष्कोटिप्रशंसनम् । सृगालस्य च संवादं वानरस्य च सत्तमाः

শ্ৰী সূত ক’লে: হে সত্তমসকল, মই পুনৰ ধনুষ্কোটিৰ প্ৰশংসাসহ এক প্ৰাচীন ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিম, আৰু শৃগাল আৰু বানৰৰ সংলাপো ক’ম।

Verse 2

सृगालवानरौ पूर्वमास्तां जातिस्मरावुभौ । पुरापि मानुषे भावे सखायौ तौ बभूवतुः

পূৰ্বতে এটা শৃগাল আৰু এটা বানৰ বাস কৰিছিল—দুয়ো জনম-জনমৰ স্মৃতি থকা। তাৰো আগতে, মানৱ অৱস্থাত, সেই দুয়ো বন্ধু আছিল।

Verse 3

अन्यां योनिं समापन्नौ सार्गालीं वानरीं तथा । सख्यं समीयतुरुभौ सृगालो वानरो द्विजाः

অন্য অন্য যোনিত প্ৰবেশ কৰি—শৃগাল আৰু বানৰ ৰূপে—দুয়োয়ে পুনৰ সখ্য স্থাপন কৰিলে, হে দ্বিজসকল; শৃগাল আৰু বানৰ।

Verse 4

कदाचिद्रुद्रभूमिष्ठं सृगालं वानरोऽब्रवीत् । श्मशानमध्ये संप्रेक्ष्य पूर्वजातिमनुस्मरन्

এবাৰ ৰুদ্ৰৰ ভূমিত বাস কৰা শিয়ালক বানৰে ক’লে। শ্মশান-মধ্যত তাক দেখি, পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰি বানৰে তাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 5

वानर उवाच । सृगाल पातकं पूर्वं किमकार्षीः सुदारुणम् । यस्त्वं श्मशाने मृतकान्पूतिगंधांश्च कुत्सितान् । अत्सीत्युक्तोऽथ कपिना सृगालस्तमभाषत

বানৰে ক’লে— “হে শিয়াল, পূৰ্বতে তই কোন অতি ভয়ংকৰ পাপ কৰিলি, যাৰ ফলত শ্মশানত এই দুৰ্গন্ধময় ঘৃণিত মৃতদেহবোৰ খাইছ?” বানৰৰ এই প্ৰশ্ন শুনি শিয়ালে উত্তৰ দিলে।

Verse 6

सृगाल उवाच । अहं पूर्वभवे ह्यासं ब्राह्मणो वेदपारगः

শিয়ালে ক’লে— “পূৰ্বজন্মত মই নিশ্চয়েই এজন ব্ৰাহ্মণ আছিলোঁ—বেদৰ পাৰগামী।”

Verse 7

वेदशर्माभिधो विद्वान्सर्वकर्मकलापवित् । ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य न मया तत्र जन्मनि

মই বেদশর্মা নামৰ এজন বিদ্বান আছিলোঁ, সকলো কৰ্ম-কাণ্ড আৰু ধৰ্মকৰ্তব্যত নিপুণ। কিন্তু এজন ব্ৰাহ্মণক দান দিব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দি, সেই জন্মত মই তাক পূৰণ নকৰিলোঁ।

Verse 8

कपे धनं तदा दत्तं सृगालोऽहं ततोऽभवम् । तस्मादेवंविधं भक्ष्यं भक्षयाम्यतिकुत्सितम्

হে কপে, সেই সময় ধন দান নকৰাৰ ফলত মই শিয়াল হৈ পৰিলোঁ। সেয়েহে মই এনে খাদ্য—অতি ঘৃণিত আৰু নিন্দনীয়—ভক্ষণ কৰোঁ।

Verse 9

प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छंति ये नराः । कपे सृगालयोनिं ते प्राप्नुवंत्यतिकुत्सिताम्

হে কপি! যিসকল দুষ্টচিত্ত মানুহে প্ৰতিশ্ৰুতি দি দান নকৰে, তেওঁলোকে অতি নিন্দিত শৃগাল-যোনি লাভ কৰে।

Verse 10

यो न दद्यात्प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु । सर्वाशास्तस्य नष्टाः स्युः षंढस्येव प्रजोद्भवः

যি মানুহে প্ৰতিশ্ৰুতি দি দান নকৰে—অল্প হওক বা অধিক—তাৰ সকলো আশা বিনষ্ট হয়, যেন ষণ্ডৰ সন্তান-উৎপত্তি।

Verse 11

प्रतिश्रुत्याप्रदाने तु ब्राह्मणाय प्लवंगम । दशजन्मार्जितं पुण्यं तत्क्षणादेव नश्यति

কিন্তু হে প্লৱঙ্গম! ব্ৰাহ্মণক প্ৰতিশ্ৰুতি দি দান নকৰিলে, দহ জন্মত সঞ্চিত পুণ্য সেই ক্ষণেই নষ্ট হয়।

Verse 12

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन यत्पापमुपजायते । नाश्वमेधशतेनापितत्पापं परिशुध्यति

প্ৰতিশ্ৰুতি দি দান নকৰাৰ পৰা যি পাপ জন্মে, সেই পাপ শত অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰিলেও শুদ্ধ নহয়।

Verse 13

न जानेहमिदं पापं कदा नष्टं भवेदिति । तस्मात्प्रतिश्रुतं द्रव्यं दातव्यं विदुषा सदा

মই নাজানো এই পাপ কেতিয়া নষ্ট হ’ব। সেয়ে বিদ্বানে সদায় প্ৰতিশ্ৰুত ধন দান কৰা উচিত।

Verse 14

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन सृगालो भवति ध्रुवम् । तस्मात्प्राज्ञेन विदुषा दातव्यं हि प्रतिश्रुतम्

প্ৰতিশ্ৰুতি দি দান নকৰিলে নিশ্চয় সিয়াল হয়। সেয়ে প্ৰাজ্ঞ আৰু বিদ্বান লোকে যি প্ৰতিশ্ৰুত দান, তাক অৱশ্যেই দিয়া উচিত।

Verse 15

इत्युक्त्वा स सृगालस्तं वानरं पुनरब्रवीत् । भवता किं कृतं पापं येन वानरतामगात्

এইদৰে কৈ সিয়ালে সেই বানৰক পুনৰ ক’লে— “আপুনি কোন পাপ কৰিলে, যাৰ ফলত বানৰত্ব লাভ কৰিলে?”

Verse 16

अनागसो वनचरान्पक्षिणो हिंसि वानर । तत्पातकं वदस्वाद्य वानरत्वप्रदं मम । इत्युक्तः स सृगालेन सृगालं वानरोऽब्रवीत्

“হে বানৰ, তুমি নিৰ্দোষ বনচৰ জীৱ আৰু পক্ষীক হিংসা কৰা। আজি মোক কোৱা— কোন পাতকেই মোক এই বানৰত্ব দিছে?” সিয়ালে এইদৰে ক’লে, বানৰে সিয়ালক উত্তৰ দিলে।

Verse 17

वानर उवाच । पुरा जन्मन्यहं विप्रो वेदनाथ इति स्मृतः

বানৰে ক’লে— “পূৰ্ব জন্মত মই এজন বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ) আছিলোঁ; মোৰ নাম বেদনাথ বুলি স্মৰণ কৰা হৈছিল।”

Verse 19

विश्वनाथो मम पिता ममांबा कमलालया । सृगाल सख्यमभवदावयोः प्राग्भवेऽपि हि

“বিশ্বনাথ মোৰ পিতা আছিল, আৰু মোৰ মাতা কমলালয়া। হে সিয়াল, পূৰ্ব জন্মতো আমাৰ মাজত সখ্য আছিল।”

Verse 20

अतीतभाविविज्ञानमस्ति जन्मांतरेऽपि च । गोमायो तद्भवे शाकं ब्राह्मणस्य हृतं मया

অতীত আৰু ভৱিষ্যতৰ জ্ঞান আন জন্মতো থাকে। হে গোমায়ু, সেই পূৰ্বজন্মত মই এজন ব্ৰাহ্মণৰ শাক-সবজি চুৰি কৰিছিলোঁ।

Verse 21

तत्पापाद्वानरो जातो नरकानुभवादनु । नाहर्तव्यं विप्रधनं हरणान्नरकं भवेत्

সেই পাপৰ ফলত, নৰকৰ ভোগ অনন্তৰে, মই বানৰ হৈ জন্মিলোঁ। ব্ৰাহ্মণৰ ধন হৰণ কৰিব নালাগে; হৰণ কৰিলে নৰক হয়।

Verse 22

अनंतरं वानरत्वं भविष्यति न संशयः । तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्तव्यं विदुषा सदा

তাৰ পাছত বানৰত্বৰ ফল নিশ্চয় আহে—সন্দেহ নাই। সেয়ে বিদ্বানে সদায় ব্ৰাহ্মণৰ সম্পত্তি কেতিয়াও নল’ব।

Verse 23

ब्रह्मस्वहरणात्पापमधिकं नैव विद्यते । पीतवंतं विषं हंति ब्रह्मस्वं सकुलं दहेत्

ব্ৰহ্মস্ব হৰণতকৈ ডাঙৰ পাপ নাই। বিষ পান কৰিলে কেৱল পানকাৰীক মাৰে, কিন্তু ব্ৰহ্মস্বে সমগ্ৰ কুলক দগ্ধ কৰে।

Verse 24

ब्रह्मस्वहरणात्पापी कुंभीपाकेषु पच्यते । पश्चान्नरकशेषेण वानरीं योनिमश्नुते

ব্ৰহ্মস্ব হৰণৰ বাবে পাপী কুম্ভীপাক নৰকসমূহত পচে। তাৰ পাছত নৰকীয় কৰ্মৰ অৱশিষ্ট ফলত সি বানৰী যোনিত জন্ম পায়।

Verse 25

विप्रद्रव्यं न हर्तव्यं क्षंतव्यं तेष्वतः सदा । बाला दरिद्राः कृपणा वेदशास्त्रादिवर्जिताः

ব্ৰাহ্মণৰ ধন কেতিয়াও হৰণ কৰিব নালাগে; ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰতি সদায় ক্ষমাশীল আৰু সহিষ্ণু হ’ব লাগে। কিয়নো তেওঁলোক শিশুসম—প্ৰায়ে দৰিদ্ৰ আৰু অসহায়, আৰু কেতিয়াবা বেদ-শাস্ত্ৰৰ আশ্ৰয়ৰ পৰা বঞ্চিত।

Verse 26

ब्राह्मणा नावमंतव्याः क्रुद्धाश्चेदनलोपमाः । अतीतानागतं ज्ञानं सृगालाखिलमस्ति मे

ব্ৰাহ্মণসকলক অৱমাননা কৰিব নালাগে; ক্ৰুদ্ধ হ’লে তেওঁলোক অগ্নিসদৃশ। কিন্তু অতীত-ভৱিষ্যতৰ জ্ঞানৰ বিষয়ে—হে শৃগাল—জানি থোৱা, সেয়া মোৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ আছে।

Verse 27

ज्ञानमस्ति न मे त्वेकमेतत्पापविशोधनम् । जातिस्मरोऽपि हि भवान्भाविकार्यं न बुध्यते

জ্ঞান মোৰ আছে, কিন্তু এই এটা কথা মই নাজানো—এই পাপ কেনেকৈ শুদ্ধ হয়। যদিও তুমি জন্ম-জন্মান্তৰৰ স্মৰণধাৰী, তথাপি আগলৈ কি কৰ্তব্য সেয়া তুমি নুবুজা।

Verse 28

अतीतेष्वपि किंचिज्ज्ञः प्रतिबंधवशाद्भवान् । अतो भवान्न जानीते भाव्यतीतं तथाखिलम्

অতীতৰ বিষয়তো তুমি অলপেই জানা, বাধা-প্ৰতিবন্ধৰ বশত। সেয়ে যি হ’বলগীয়া আৰু যি হৈ গৈছে—সেয়া সকলো তুমি সম্পূৰ্ণকৈ নাজানা।

Verse 29

कियत्कालं सृगालातो भुक्ता व्यसनमीदृशम् । आवयोरस्य पापस्य को वा मोचयिता भवेत्

হে শৃগাল, আমি আৰু আনজন কিমান দিন এনে দুঃখ ভুগিম? এই পাপৰ পৰা আমাক মুক্ত কৰা মুক্তিদাতা কোন হ’ব?

Verse 30

एवं प्रब्रुवतोस्तत्र प्लवंगमसृगालयोः । यदृच्छया दैवयोगात्पूर्वपुण्यवशाद्द्विजाः

সেই ঠাইত বান্দৰ আৰু শিয়ালে এইদৰে কথা পাতি থাকোঁতে, হঠাতে—দৈৱ-যোগত, পূৰ্ব-পুণ্যৰ বশত—এজন দ্বিজ (মুনি) আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 31

आययौ स महातेजाः सिंधुद्वीपाह्वयो मुनिः । भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुंड्रांकितमस्तकः

তেতিয়া মহাতেজস্বী ‘সিন্ধুদ্বীপ’ নামৰ মুনি আহিল; তেওঁৰ সমগ্ৰ দেহ পবিত্ৰ ভস্মে ধূলিময়, আৰু মস্তকে ত্ৰিপুণ্ড্ৰৰ চিহ্ন অংকিত আছিল।

Verse 32

रुद्राक्षमालाभरणः शिवनामानि कीर्तयन् । सृगालवानरौ दृष्ट्वा सिंधुद्वीपाभिधं मुनिम् । प्रणम्य मुदि तौ भूत्वा पप्रच्छतुरिदं तदा

ৰুদ্ৰাক্ষ-মালা পৰিধান কৰি আৰু শিৱনাম কীৰ্তন কৰি, মুনি সিন্ধুদ্বীপে শিয়াল আৰু বান্দৰক দেখিলে। দুয়োয়ে প্ৰণাম কৰি আনন্দিত হৈ তেতিয়া এইদৰে সুধিলে।

Verse 33

सृगालवानरावूचतुः । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सिंधुद्वीप महामुने

শিয়াল আৰু বান্দৰে ক’লে: “ভগৱন, সকলো ধৰ্মৰ জ্ঞাতা—হে মহামুনি সিন্ধুদ্বীপ!”

Verse 34

आवां रक्ष कृपादृष्ट्या विलोकय मुहुर्मुदा । कपित्वं च सृगालत्वमावयोर्येन नश्यति

আমাক দয়া-দৃষ্টিৰে ৰক্ষা কৰা; আনন্দেৰে বাৰে বাৰে আমালৈ চোৱা—যেন আমাৰ বান্দৰত্ব আৰু শিয়ালত্ব নাশ হয়।

Verse 35

तमुपायं वदस्वाद्य त्वं हि पुण्यवतां वरः । अनाथान्कृपणानज्ञान्बालान्रोगातुराञ्जनान्

আজি আমাক সেই মুক্তিৰ উপায় কওক; কিয়নো আপুনি পুণ্যৱানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। সাধুসন্তে অনাথ, দৰিদ্ৰ, অজ্ঞ, শিশু আৰু ৰোগাক্ৰান্ত লোকক ৰক্ষা কৰে।

Verse 36

रक्षंति साधवो नित्यं कृपया निरपेक्षकाः । ताभ्यामितीरितः प्राज्ञः सिंधुद्वीपो महामुनिः । प्राह तौ कपिगोमायू ध्यात्वा तु मनसा चिरम्

সাধুসন্তে দয়াৰে, কোনো স্বাৰ্থ নথকাকৈ, সদায় ৰক্ষা কৰে। এইদৰে সম্বোধিত হৈ, প্ৰাজ্ঞ মহামুনি সিন্ধুদ্বীপে মনত বহুক্ষণ ধ্যান কৰি, সেই দুজন—বানৰ আৰু শিয়াল—ক উদ্দেশি ক’লে।

Verse 37

सिंधुद्वीप उवाच । जानाम्यहं युवां सम्यग्घे सृगालप्लवंगमौ

সিন্ধুদ্বীপ ক’লে: “হে শিয়াল আৰু হে বানৰ, মই তোমালোক দুয়োকে ভালদৰে জানো।”

Verse 38

सृगाल प्राग्भवे त्वं वै वेदशर्माभिधो द्विजः । ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य धान्यानामाढकं त्वया

“হে শিয়াল, পূৰ্বজন্মত তুমি বেদশর্মা নামৰ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ আছিলা। এজন ব্ৰাহ্মণক ধান্যৰ এক আঢ়ক দিম বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দি তুমি (সেয়া) পূৰণ নকৰিলা।”

Verse 39

न दत्तं तेन पापेन सार्गालीं योनिमाप्तवान् । त्वं च वानर पूर्वस्मिन्वेदनाथाभिधो द्विजः

“সেই পাপীয়ে (প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসাৰে) দান নকৰাৰ বাবে তুমি শিয়ালৰ যোনি লাভ কৰিলা। আৰু তুমি, হে বানৰ, পূৰ্বজন্মত বেদনাথ নামৰ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ আছিলা।”

Verse 40

ब्राह्मणस्य गृहाच्छाकं हृतं चौर्यात्त्वया तत । प्राप्तोसि वानरीं योनिं सर्वपक्षिभयंकरीम्

তুমি এজন ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰৰ পৰা শাক-সব্জি চুৰি কৰিছিলা; সেই চৌৰ্যৰ ফলত তুমি বানৰ-যোনি লাভ কৰিলা, যি সকলো পক্ষীৰ বাবে ভয়ংকৰ।

Verse 41

युवयोः पापशांत्यर्थमुपायं प्रवदाम्यहम् । दक्षिणांबुनिधौ रामधनुष्कोटौ युवामरम्

তোমালোক দুয়োৰ পাপ-শান্তিৰ বাবে মই এটা উপায় কওঁ। দাক্ষিণাত্য সাগৰৰ তীৰত ৰামৰ ধনুষ্কোটিলৈ শীঘ্ৰে যোৱা।

Verse 42

गत्वात्र कुरुतं स्नानं तेन पापाद्विमोक्ष्यथः । पुरा किरातीसंसर्गात्सुमतिर्ब्राह्मणः सुराम् । पीतवान्त्स धनुष्कोटौ स्नात्वा पापाद्विमोचितः

তাত গৈ স্নান কৰা; তেনে কৰিলে তোমালোক পাপৰ পৰা মুক্ত হ’বা। পূৰ্বে কিৰাতী নাৰীৰ সঙ্গৰ ফলত ব্ৰাহ্মণ সুমতিয়ে সুৰা পান কৰিছিল; কিন্তু ধনুষ্কোটিত স্নান কৰি সেই পাপৰ পৰা মুক্ত হৈছিল।

Verse 43

सृगाल वानरावूचतुः । सुमतिः कस्य पुत्रोऽसौ कथं च स सुरां पपौ

শৃগাল আৰু বানৰে ক’লে: “এই সুমতি কাৰ পুত্ৰ আছিল, আৰু সি কেনেকৈ সুৰা পান কৰিলে?”

Verse 44

कथं किरात्यां सक्तोऽभूत्सिंधुद्वीप महामते । आवयोर्विस्तरादेतद्वद त्वं कृपायाधुना

“হে সিন্ধুদ্বীপ, মহামতে! সি কিৰাতী নাৰীত কেনেকৈ আসক্ত হ’ল? কৃপা কৰি এতিয়া আমাক এই কথা বিস্তাৰে কোৱা।”

Verse 45

सिंधुद्वीप उवाच । महाराष्ट्राभिधे देशे ब्राह्मणः कश्चिदास्तिकः । यज्ञदेव इति ख्यातो वेदवेदांगपारगः

সিন্ধুদ্বীপে ক’লে: মহাৰাষ্ট্ৰ নামে দেশত এজন আস্থিক ব্ৰাহ্মণ আছিল; তেওঁ ‘যজ্ঞদেৱ’ বুলি খ্যাত, বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী আছিল।

Verse 46

दयालुरातिथेयश्च शिवनारायणार्चकः । सुमतिर्नाम पुत्रोऽभूद्यज्ञदेवस्य तस्य वै

তেওঁ দয়ালু, অতিথিসেৱাত নিবেদিত, আৰু শিৱ-নাৰায়ণৰ আৰাধক আছিল। সেই যজ্ঞদেৱৰ এজন পুত্ৰ জন্মিল, নাম আছিল সুমতি।

Verse 47

पितरौ स परित्यज्य भार्यामपि पतिव्रताम् । प्रययावुत्कले देशे विटगोष्ठीपरायणः

সেই সুমতিয়ে পিতৃ-মাতৃক ত্যাগ কৰিলে, আৰু পতিব্ৰতা পত্নীকো এৰি, উত্কল দেশলৈ গ’ল—দুষ্টলোকৰ সঙ্গ আৰু নীচ গোষ্ঠীত আসক্ত হৈ।

Verse 48

काचित्किराती तद्देशे वसन्ती युवमोहिनी । यूनां समस्तद्रव्याणि प्रलोभ्य जगृहे चिरम्

সেই দেশত এজনী কিৰাতী নাৰী বাস কৰিছিল, যুৱক-মোহিনী। তেওঁ যুৱকসকলক লোভ দেখুৱাই তেওঁলোকৰ সকলো ধন-সম্পদ বহুদিন ধৰি কেঢ়ি লৈছিল।

Verse 49

तस्या गृहं स प्रययौ सुमतिर्ब्राह्मणाधमः । सुमतिं सा न जग्राह किराती निर्धनं द्विजम्

সুমতি—ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত অধম—তাইৰ ঘৰলৈ গ’ল; কিন্তু সেই কিৰাতী নাৰীয়ে ধনহীন দ্বিজ সুমতিক গ্ৰহণ নকৰিলে।

Verse 50

तया त्यक्तोऽथ सुमतिस्तत्संयोगैकतत्परः । इतस्ततश्चोरयित्वा बहुद्रव्याणि संततम्

তাই ত্যাগ কৰাত সুমতি তাইৰ সৈতে সংযোগৰ একমাত্ৰ আকাঙ্ক্ষাত মগ্ন হ’ল। ইফালে-সিফালে চুৰি কৰি সি সদায় বহু ধন-সম্পদ সঞ্চয় কৰি থাকিল।

Verse 51

दत्त्वा तया चिरं रेमे तद्ग्रहे बुभुजे च सः । एकेन चषकेणासौ तया सह सुरां पपौ

তাই ধন দান কৰি সি বহুদিন তাইৰ ঘৰত আনন্দে থাকিল আৰু তাত ভোজনো কৰিলে। একেটা পাত্ৰত তাইৰ সৈতে সি সুৰা পান কৰিলে।

Verse 52

एवं स बहुकालं वै रममाणस्तया सह । पितरौ निजपत्नीं च नास्मरद्विषयातुरः

এইদৰে তাইৰ সৈতে বহুদিন ক্ৰীড়া কৰি, বিষয়-ভোগৰ তাপে ব্যাকুল হৈ সি নিজৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু নিজ পত্নীকো স্মৰণ নকৰিলে।

Verse 53

स कदाचित्किरातैस्तु चौर्यं कर्तुं ययौ सह । द्रव्यं हर्तुं किरातास्ते लाटानां विषयं ययुः

এবাৰ সি কিৰাতসকলৰ সৈতে চৌৰ্য কৰিবলৈ গ’ল। সেই কিৰাতসকলে ধন লুটিবলৈ লাটসকলৰ দেশলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 54

विप्रस्य कस्यचिद्गेहे सोऽपि कैरातवेषधृक् । ययौ चोरयितुं द्रव्यं साहसी खङ्गहस्तवान्

সি-ও কিৰাতৰ বেশ ধৰি কোনো এজন ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত ধন চুৰিবলৈ গ’ল—সাহসী, হাতত খড়্গ ধৰি।

Verse 55

तद्गृहस्वामिनं विप्रं हत्वा खड्गेन साहसी । समादाय बहु द्रव्यं किरातीभवनं ययौ

সেই দুঃসাহসী জনে খড়্গেৰে গৃহস্বামী ব্ৰাহ্মণক বধ কৰিলে; তাৰ পাছত বহু ধন-সম্পদ লৈ কিৰাতী (জনজাতি নাৰী)ৰ গৃহলৈ গ’ল।

Verse 56

तं यांतमनुयाति स्म ब्रह्महत्या भयंकरी । नीलवस्त्रधरा भीमा भृशं रक्तशिरोरुहा

সেই যেতেই ভয়ংকৰ ব্ৰহ্মহত্যা—ব্ৰাহ্মণবধ-পাপৰ মূৰ্তি—তাক অনুসৰণ কৰিলে; নীলা বস্ত্ৰধাৰী, ভীষণ, আৰু অতি ৰক্তবৰ্ণ কেশযুক্ত।

Verse 57

गर्जंती साट्टहासं सा कंपयन्ती च रोदसी । अनुद्रुतस्तया सोऽयं बभ्राम जगतीतले

সা উচ্চ অট্টহাসে গর্জন কৰি দুয়ো লোক কঁপাই তুলিলে; তাইৰ দ্বাৰা তাড়িত হৈ সি পৃথিৱীৰ পিঠিত ভ্ৰমি ফুৰিলে।

Verse 58

एवं भ्रमन्भुवं सर्वां कदाचित्सुमतिः स्वयम् । स्वं ग्रामं प्रययौ भीत्या हे सृगालप्लवंगमौ

এইদৰে সমগ্ৰ পৃথিৱী ভ্ৰমি ফুৰি, কেতিয়াবা সুমতিয়ে নিজেই ভয়ত নিজৰ গাঁৱলৈ উভতি আহিল—হে শিয়াল আৰু বান্দৰ।

Verse 59

अनुद्रुतस्तया भीतः प्रययौ स्वगृहं प्रति । ब्रह्महत्याप्यनुद्रुत्य तेन साकं गृहं ययौ

তাইৰ দ্বাৰা তাড়িত হৈ ভীত সি নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল; আৰু ব্ৰহ্মহত্যাও তাক অনুসৰণ কৰি তাৰ সৈতে গৃহলৈ গ’ল।

Verse 60

पितरं रक्ष रक्षेति सुमतिः शरणं ययौ । मा भैषीरिति तं प्रोच्य पिता रक्षितुमुद्यतः । तदानीं ब्रह्महत्येयं तत्तातं प्रत्यभाषत

“পিতা, ৰক্ষা কৰা—ৰক্ষা কৰা!” বুলি কান্দি সুমতিয়ে শৰণ ল’লে। পিতাই ক’লে, “ভয় নকৰিবা,” আৰু ৰক্ষা কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল। তেতিয়াই এই ব্ৰহ্মহত্যাই সেই পিতাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 61

।ब्रह्महत्योवाच । मैनं त्वं प्रतिगृह्णीष्व यज्ञदेव द्विजोत्तम

ব্ৰহ্মহত্যাই ক’লে: “হে যজ্ঞদেৱ, হে দ্বিজোত্তম! ইমানক তুমি গ্ৰহণ নকৰিবা।”

Verse 62

असौ सुरापी स्तेयी च ब्रह्महा चातिपातकी । मातृद्रोही पितृद्रोही भार्यात्यागी च पापकृत्

“ই সুৰাপী, চোৰ, ব্ৰাহ্মণ-হন্তা—অতি মহাপাতকী; মাতৃদ্ৰোহী, পিতৃদ্ৰোহী, পত্নীত্যাগী আৰু পাপকৃত।”

Verse 63

किरातीसंगदुष्टश्च नैनं मुञ्चाम्यहं द्विज । गृह्णासि चेदिमं विप्र महापातकिनं सुतम्

“কিৰাতীৰ সঙ্গতিতো ই দুষিত হৈছে; হে দ্বিজ, মই একে নাছাড়োঁ। হে বিপ্ৰ, যদি তুমি এই মহাপাতকী পুত্ৰক গ্ৰহণ কৰা—”

Verse 64

त्वद्भार्यामस्य भार्यां च त्वां च पुत्रमिमं द्विज । भक्षयिष्यामि वंशं च तस्मान्मुञ्च सुतं त्विमम्

“হে দ্বিজ, তোমাৰ পত্নী, তাৰ পত্নী, তুমি নিজে আৰু এই পুত্ৰ—মই সকলোকে গ্ৰাস কৰিম; তোমাৰ বংশকো। সেয়ে এই পুত্ৰক এৰি দিয়া।”

Verse 65

इमं त्यजसि चेत्पुत्रं युष्मान्मोक्ष्यामि सांप्रतम् । नैकस्यार्थे कुलं हन्तुमर्हसि त्वं महामते । इत्युक्तः स तया तत्र यज्ञदेवोऽब्रवीच्च ताम्

যদি তুমি এই পুত্ৰক ত্যাগ কৰা, তেন্তে মই এইমুহূৰ্ততে তোমালোক সকলোকে মুক্ত কৰিম। হে মহামতি, এজনৰ কাৰণে সমগ্ৰ কুল ধ্বংস কৰা তোমাৰ উচিত নহয়। এইদৰে কোৱা হ’লত, তাতেই যজ্ঞদেৱে তাইক উত্তৰ দিলে।

Verse 66

यज्ञदेव उवाच । बाधते मां सुतस्नेहः कथमेनं परित्यजे । ब्रह्महत्या तदाकर्ण्य द्विजोक्तं तमभाषत

যজ্ঞদেৱ ক’লে: পুত্ৰস্নেহে মোক দহি পেলায়—মই তাক কেনেকৈ ত্যাগ কৰোঁ? দ্বিজৰ বাক্য শুনি ব্ৰহ্মহত্যাই তাক উত্তৰ দিলে।

Verse 67

ब्रह्महत्योवाच । अयं हि पतितोऽभूत्ते वर्णाश्रमबहिष्कृतः

ব্ৰহ্মহত্যাই ক’লে: এইজন নিশ্চয় পতিত হৈছে—বৰ্ণ আৰু আশ্ৰমৰ বিধিৰ পৰা বহিষ্কৃত।

Verse 68

पुत्रेस्मिन्मा कुरु स्नेहं निंदितं तस्य दर्शनम् । इत्युक्त्वा ब्रह्महत्या सा यज्ञदेवस्य पश्यतः

এই পুত্ৰৰ প্ৰতি স্নেহ নকৰিবা; তাৰ দৰ্শনো নিন্দিত। এইদৰে কৈ, ব্ৰহ্মহত্যাই যজ্ঞদেৱে চাই থকা অৱস্থাতেই (আগবাঢ়িল)।

Verse 69

तलेन प्रजहारास्य पुत्रं सुमतिनामकम् । रुरोद तात तातेति पितरं प्रब्रुवन्मुहुः

তাই হাতৰ তলুৱাৰে সুমতি নামৰ তাৰ পুত্ৰক আঘাত কৰিলে। সি বাৰে বাৰে কান্দি উঠিল—“পিতা! পিতা!” বুলি পিতাক পুনঃপুনঃ মাতি থাকিল।

Verse 70

रुरुदुर्जनको माता भार्यापि सुमतेस्तदा । एतस्मिन्नंतरे तत्र दुर्वासाः शंकरांशजः

তেতিয়া পিতা-মাতা কান্দিলে, আৰু সুমতীৰ পত্নীয়েও বিলাপ কৰিলে। সেই মুহূর্ততে তাত শংকৰৰ অংশজাত দুঃৰ্বাসা মুনি উপস্থিত হ’ল।

Verse 71

दिष्टवा समाययौ योगी हे सृगालप्लवंगमौ । यज्ञदेवोऽथ तं दृष्ट्वा मुनिं रुद्रावतारकम् । श्रुत्वा प्रणम्य शरणं ययाचे पुत्रकारणात्

অৱস্থা দেখি যোগী আহিল আৰু ক’লে, “হে শিয়াল আৰু বান্দৰসকল!” তেতিয়া যজ্ঞদেৱে ৰুদ্ৰৰ অৱতাৰ সেই মুনিক দেখি, তেওঁৰ বাক্য শুনি, প্ৰণাম কৰি শৰণ লৈ পুত্ৰৰ কাৰণে মিনতি কৰিলে।

Verse 72

पितोवाच । दुर्वासस्त्वं महायोगी साक्षाद्वै शंकरांशजः

পিতাই ক’লে: “হে দুঃৰ্বাসা, তুমি মহাযোগী; নিশ্চয়ই তুমি শংকৰৰ অংশজাত, স্বয়ং প্ৰকাশিত।”

Verse 73

त्वद्दर्शनमपुण्यानां भविता न कदाचन । ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी चाभूत्सुतो मम

“অপুণ্যবানসকলে তোমাৰ পবিত্ৰ দৰ্শন কেতিয়াও নাপায়। কিন্তু মোৰ পুত্ৰ ব্ৰাহ্মণহন্তা, সুৰাপায়ী আৰু চোৰ হৈ পৰিল।”

Verse 74

एनं प्रहर्तुमायाता ब्रह्महत्या विवर्तते । भूयाद्यथा मे पुत्रोऽयं महापातकमोचितः

“ইয়াক আঘাত কৰিবলৈ ব্ৰহ্মহত্যা আহি ওচৰ চাপিছে। যেন মোৰ এই পুত্ৰ মহাপাতকৰ পৰা মুক্ত হয়—এনে কৃপা হওক।”

Verse 76

अयमेव हि पुत्रो मे नान्योऽस्ति तनयो मुने । अस्मिन्मृते तु वंशो मे समुच्छिद्येत्समूलतः

হে মুনি, এইয়েই মোৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ; মোৰ আন কোনো সন্তান নাই। সি মৰিলে মোৰ বংশ মূলসহ সম্পূৰ্ণৰূপে ছিন্ন হৈ যাব।

Verse 77

ततः पितृभ्यः पिंडानां दातापि न भवेद्ध्रुवम् । अतः कृपां कुरुष्व त्वमस्मासु भगवन्मुने

তেতিয়া নিশ্চয়েই পিতৃলোকলৈ পিণ্ড-দান কৰিবলৈও কোনো দাতা নাথাকিব। সেয়ে, হে ভগৱান মুনি, আমাৰ ওপৰত কৃপা কৰক।

Verse 78

इत्युक्तः स तदोवाच दुर्वासाः शंकरांशजः । ध्यात्वा तु सुचिरं कालं यज्ञदेवं द्विजोत्तमम्

এইদৰে কোৱা শুনি, শংকৰৰ অংশজাত দুর্বাসাই তেতিয়া ক’লে। তেওঁ বহু সময় ধৰি যজ্ঞদেৱ—শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ—ক ধ্যান কৰি আছিল।

Verse 79

घोरा च ब्रह्महत्येयं यथा शीघ्रं लयं व्रजेत् । तमुपायं वदस्वाद्य मम पुत्रे दयां कुरु

এই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ অতি ভয়ংকৰ। আজিেই ক’বা, কোন উপায়ে ই সোনকালে লয় পায়; মোৰ পুত্ৰৰ ওপৰত দয়া কৰা।

Verse 80

अथापि ते सुतस्याहमस्य पापस्य शांतये । प्रायश्चित्तं वदिष्यामि शृणु नान्यमना द्विज

তথাপি, তোমাৰ পুত্ৰৰ এই পাপ শান্ত কৰিবলৈ মই প্ৰায়শ্চিত্ত ক’ম। হে দ্বিজ, একাগ্ৰ মনে শুনা, মন অন্যত নকৰিবা।

Verse 81

श्रीरामधनुषः कोटौ दक्षिणे सलिलार्णवे । स्नाति चेत्तव पुत्रोऽयं पातकान्मोक्ष्यते क्षणात्

শ্ৰীৰামৰ ধনুৰ কোঁটিত, দক্ষিণ সাগৰৰ জলত—যদি তোমাৰ এই পুত্ৰে স্নান কৰে, তেন্তে সি ক্ষণমাত্ৰতে পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ব।

Verse 82

दुर्विनीताभिधो विप्रो यत्र स्नानाद्द्विजोत्तम । गुरुस्त्रीगम पापेभ्यस्तत्क्षणादेव मोचितः

হে দ্বিজোত্তম! তাত ‘দুৰ্বিনীত’ নামৰ এজন বিপ্ৰ, স্নান কৰিয়েই, গুৰুৰ স্ত্ৰীৰ সৈতে গমনজনিত পাপৰ পৰা সেই ক্ষণতে মুক্ত হ’ল।

Verse 83

सैषा श्रीधनुषः कोटी राघवस्य स्वयं हरेः । स्नानमात्रेण पापौघं नाशयेत्त्वत्सुतस्य सा

এইয়াই ৰাঘৱৰ—স্বয়ং হৰিৰ—শ্ৰীধনুৰ সেই কোঁটি। কেৱল স্নানমাত্ৰেই ই তোমাৰ পুত্ৰৰ পাপৰ প্ৰবাহ নাশ কৰে।