Adhyaya 32
Brahma KhandaSetubandha MahatmyaAdhyaya 32

Adhyaya 32

সূত নৈমিষাৰণ্যৰ ঋষিসকলক ধনুষ্কোটী তীৰ্থৰ বৈভৱ বৰ্ণনা কৰে। সোমবংশীয় ৰজা নন্দে ৰাজ্য পুত্ৰ ধৰ্মগুপ্তক সঁপাই তপোবনত প্ৰৱেশ কৰে। ধৰ্মগুপ্তে ধৰ্মমতে শাসন কৰি বহু যজ্ঞ কৰে, ব্ৰাহ্মণসকলক পোষণ কৰে; ফলত সমাজত শৃঙ্খলা আৰু শান্তি স্থিৰ থাকে। এদিন ভয়ংকৰ অৰণ্যত শিকাৰ কৰি থাকোঁতে ৰাতি পৰে। ৰজাই সন্ধ্যাবিধি পালন কৰি গায়ত্ৰী জপ কৰে। একে গছত সিংহে খেদি অনা এটা ভালুক (ঋক্ষ) উঠি আহে আৰু ৰাতিভৰ পৰস্পৰ ৰক্ষাৰ ধৰ্ম-সন্ধি প্ৰস্তাৱ কৰে। ভালুক শুই পৰোঁতে সিংহে ৰজাক বিশ্বাসঘাত কৰিবলৈ উচটাই; ভালুকে জাগি কৈ উঠে—‘বিশ্বাসঘাত’ আটাইতকৈ গম্ভীৰ পাপ। পাছত সিংহৰ কথাত পৰি ৰজাই শুই থকা ভালুকক তললৈ পেলাই দিয়ে; সি পুণ্যবলে বাচি যায় আৰু নিজকে ভৃগুবংশীয় ঋষি ধ্যানকাষ্ঠ ভালুক-ৰূপে প্ৰকাশ কৰি, নিৰ্দোষ শয়িতক আঘাত কৰাৰ বাবে ৰজাক উন্মাদনাৰ শাপ দিয়ে। তাৰ পাছত সিংহো যক্ষ বুলি প্ৰকাশ পায়—কুবেৰাৰ সচিব ভদ্ৰনাম, গৌতমৰ শাপত সিংহ হৈছিল; ধ্যানকাষ্ঠৰ সৈতে সংলাপত সি শাপমুক্ত হৈ যক্ষ-ৰূপ ঘূৰি পায়। উন্মত্ত ধৰ্মগুপ্তক মন্ত্ৰীসকলে নন্দৰ ওচৰলৈ লৈ যায়; নন্দে ঋষি জৈমিনিৰ উপদেশ লয়। জৈমিনিয়ে সেতুৰ ওচৰত দক্ষিণ সমুদ্ৰতীৰৰ ধনুষ্কোটীত স্নান আৰু ৰামনাথ (শিৱ) পূজা কৰিবলৈ কয়—ই তীৰ্থ মহাদোষো শোধন কৰে। নন্দে তাত নিয়মে স্নান-আৰাধনা কৰোৱাত ধৰ্মগুপ্তৰ উন্মাদনা তৎক্ষণাৎ নাশ হয়; সি দান-ভূমিদান কৰি পুনৰ ধৰ্মে ৰাজ্য শাসন কৰে। শেষত ফলশ্ৰুতি—এই কাহিনী শুনিলেও পৱিত্ৰতা লাভ হয়, আৰু স্নানৰ আগতে “ধনুষ্কোটী” তিনিবাৰ উচ্চাৰণ কৰিলে মহৎ ফল পোৱা যায়।

Shlokas

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भूयोऽपिसंप्रवक्ष्यामि धनुष्कोटेस्तु वैभवम् । युष्माकमादरेणाहं नैमिषारण्यवा सिनः

শ্ৰী সূত উৱাচ: পুনৰো মই ধনুষ্কোটীৰ মহিমা ঘোষণা কৰিম। হে নৈমিষাৰণ্যবাসীসকল, তোমালোকৰ প্ৰতি ভক্তি-আদৰে মই এই বচন কওঁ।

Verse 2

नंदोनाम महाराजः सोमवंशसमुद्भवः । धर्मेण पालयामास सागरांतां धरामिमाम्

সোমবংশত জন্ম লোৱা নন্দ নামৰ এজন মহাৰাজ আছিল। তেওঁ ধৰ্মৰ দ্বাৰা সাগৰ-সীমান্ত এই পৃথিৱীখন ৰক্ষা-পালন কৰিছিল।

Verse 3

तस्य पुत्रः समभवद्धर्मगुप्त इति श्रुतः । राज्य रक्षाधुरं नंदो निजपुत्रे निधाय सः

তেওঁৰ পুত্ৰ জন্মিল, যাৰ নাম ধৰ্মগুপ্ত বুলি খ্যাত। নন্দে ৰাজ্য-ৰক্ষাৰ ভাৰ নিজ পুত্ৰৰ হাতত অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 4

जितेंद्रियो जिताहारः प्रविवेश तपोवनम् । ताते तपोवनं याते धर्मगुप्ताभिधो नृपः

ইন্দ্ৰিয়-জয়ী আৰু আহাৰ-সংযমী হৈ তেওঁ তপোবনত প্ৰবেশ কৰিলে। পিতৃ তপোবনলৈ গ’লে, ধৰ্মগুপ্ত নামৰ নৃপতিয়ে তেতিয়া ৰাজ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 5

मेदिनीं पालया मास धर्मज्ञो नीतितत्परः । ईजे बहुविधैर्यज्ञैर्देवानिंद्रपुरोगमान्

ধৰ্মজ্ঞ আৰু নীতিতৎপৰ হৈ তেওঁ পৃথিৱীখন পালন কৰিছিল। ইন্দ্ৰক অগ্ৰগণ্য কৰি দেৱতাসকলক বহু প্ৰকাৰ যজ্ঞেৰে তেওঁ আৰাধনা কৰিলে।

Verse 6

ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं क्षेत्राणि च बहूनि सः । सर्वे स्वधर्मनिरतास्तस्मिन्राजनि शासति

তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক ধন-সম্পদ আৰু বহু ক্ষেত্ৰ দান কৰিলে। সেই ৰজাই শাসন কৰা কালত সকলো লোক নিজ নিজ ধৰ্ম-কৰ্তব্যত নিবিষ্ট আছিল।

Verse 7

बभूवुर्नाभवन्पीडास्तस्मिंश्चोरादिसंभवाः । कदाचिद्धर्मगुप्तोऽयमारूढस्तुरगोत्तमम्

তেওঁৰ শাসনত কোনো পীড়া নাছিল; চোৰ আদি জনিত উপদ্ৰৱো উদ্ভৱ নহ’ল। একদিন এই ধৰ্মগুপ্তে উত্তম অশ্বত আৰোহণ কৰিলে।

Verse 8

वनं विवेश विप्रेंद्रा मृगयारसकौ तुकी । तमालतालहिंतालकुरवाकुलदिङ्मुखे

হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! মৃগয়া-ক্ৰীড়াৰ ৰসত মগ্ন হৈ তেওঁ এক বনত প্ৰৱেশ কৰিলে, যাৰ দিগন্ত তামাল, তাল, হিংতাল আৰু কুৰৱ গছৰ ঘনতাৰে আৱৃত আছিল।

Verse 9

विचचार वने तस्मिन्सिंहव्याघ्रभयानके । मत्तालिकुलसंनादसंमूर्छितदिगंतरे

সিংহ-ব্যাঘ্ৰে ভয়ংকৰ সেই বনতে তেওঁ বিচৰণ কৰিলে, আৰু মত্ত ভ্ৰমৰদলৰ গুঞ্জনে দিশসমূহ যেন মূৰ্ছিত হৈ পৰিছিল।

Verse 10

पद्म कल्हारकुमुदनीलोत्पलवनाकुलैः । तटाकैरपि संपूर्णे तपस्विजनमंडिते

সেই বন তটাকসমূহে পৰিপূৰ্ণ আছিল; পদ্ম, কল্হাৰ, কুমুদ আৰু নীল নীলোৎপলৰ ঘন বনানীৰে সেগুলি আৱৃত, আৰু তপস্বীজনৰ সমূহেৰে শোভিত আছিল।

Verse 11

तस्मिन्वने संचरतो धर्मगुप्तस्य भूपतेः । अभूद्विभावरी विप्रास्त मसावृतदिङ्मुखा

হে বিপ্ৰসকল! সেই বনত ধৰ্মগুপ্ত ৰজা বিচৰণ কৰি থাকোঁতেই ৰাতি নামিল, আৰু সকলো দিশ অন্ধকাৰৰে আৱৃত হ’ল।

Verse 12

राजापि पश्चिमां संध्यामुपास्य नियमान्वितः । जजाप तत्र च वने गायत्रीं वेदमातरम्

ৰজাইও, নিয়ম-আচাৰত দৃঢ় হৈ, পশ্চিমীয়া সন্ধ্যা-উপাসনা কৰিলে; আৰু সেই বনত বেদমাতা গায়ত্ৰী মন্ত্র জপ কৰিলে।

Verse 13

सिंहव्याघ्रादिभीत्या स्मिन्वृक्षमेकं समास्थिते । राजपुत्रे तदाभ्यागादृक्षः सिंहभयार्दितः

সিংহ-ব্যাঘ্ৰ আদিৰ ভয়ত যেতিয়া ৰাজপুত্ৰে এটা গছত উঠি আশ্ৰয় ল’লে, তেতিয়া সিংহভয়ে কাতৰ এটা ভালুক দৌৰি আহি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 14

अन्वधावतं तं ऋक्षमैकः सिंहो वनेचरः । अनुद्रुतः स सिंहेन ऋक्षो वृक्षमुपारुहत्

সেই ভালুকটোক এটা বনচৰ সিংহ পিছু ধাৱিল; সিংহে খেদাই অহাত ভালুকটোও গছত উঠিল।

Verse 15

आरुह्य ऋक्षो वृक्षं तं ददर्श जगतीपतिम् । वृक्षस्थितं महात्मानं महाबलपराक्रमम्

গছত উঠি ভালুকে জগতীপতি সেই মহাত্মা ৰজাক গছত অৱস্থিত দেখিলে—বল আৰু পৰাক্ৰমত মহান।

Verse 16

उवाच भूपतिं दृष्ट्वा ऋक्षोयं वनगोचरः । मा भीतिं कुरु राजेंद्र वत्स्यावो रजनीमिह

ৰাজাক দেখি বনচৰ ভালুকে ক’লে: “হে ৰাজেন্দ্ৰ, ভয় নকৰিবা; আহা, আজি ৰাতিখন ইয়াতেই কটাওঁ।”

Verse 17

महासत्त्वो महाकायो महादंष्ट्रासमाकुलः । वृक्षमूलं समायातः सिंहो यमतिभीषणः

মহাসত্ত্ব, মহাকায়, বৃহৎ দন্তে ভয়ংকৰ—যমৰ দৰে আতংকজনক সেই সিংহ গছৰ মূলত আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 18

रात्र्यर्धं भज निद्रा त्वं रक्ष्यमाणो मयादितः । ततः प्रसुप्तं मां रक्ष शर्वर्यर्धं महामते

“তুমি ৰাতিৰ আধা ভাগ শুই থাকিবা; প্ৰথমে মই তোমাক ৰক্ষা কৰিম। তাৰ পাছত মই শুই পৰিলে, হে মহামতে, বাকী আধা ৰাতি তুমি মোক ৰক্ষা কৰিবা।”

Verse 19

इति तद्वाक्यमादाय सुप्ते नंदसुते हरिः । प्रोवाच ऋक्षं सुप्तोऽयं नृपश्च त्यज्यतामिति

সেই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰি, নন্দসুত হৰিৰ সঙ্গত ৰাজপুত্ৰ শুই পৰাত, হৰিয়ে ভালুকক ক’লে: “এই নৃপ শুই আছে; একে ত্যাগ কৰা।”

Verse 20

तं सिंहमब्रवीदृक्षो धर्मज्ञो द्विजसत्तमाः । भवान्धर्मं न जानीषे मृगराज वनेचर

তেতিয়া ধৰ্মজ্ঞ ভালুকে—হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল—সেই সিংহক ক’লে: “হে মৃগৰাজ, বনচৰ, তুমি ধৰ্ম নাজানা।”

Verse 21

विश्वासघातिनां लोके महाकष्टा भवंति हि । न हि मित्रद्रुहां पापं नश्येयज्ञायुतैरपि

এই সংসাৰত বিশ্বাসঘাতকসকলে নিশ্চয় মহাদুঃখ ভোগ কৰে। মিত্ৰদ্ৰোহৰ পাপ দহ হাজাৰ যজ্ঞ কৰিলেও নাশ নহয়।

Verse 22

ब्रह्महत्यादिपापानां कथंचिन्निष्कृतिर्भवेत् । विश्वस्तघातिनां पापं न नश्येज्जन्मकोटिभिः

ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপৰ কোনো মতে প্ৰায়শ্চিত্ত হ’ব পাৰে। কিন্তু যিয়ে বিশ্বাসীজনক ঠগে, তাৰ পাপ কোটি কোটি জন্মতো নাশ নহয়।

Verse 23

नाहं मेरुं महाभारं मन्ये पंचास्य भूतले । महाभारमिमं मन्ये लोके विश्वासघातकम्

মই পৃথিৱীত পঞ্চমুখী মহাভাৰ ধৰা মেরুক সৰ্বাধিক বোজা বুলি নাভাবোঁ। লোকত বিশ্বাসঘাতকতাকেই মই সঁচাকৈ চেপি ধৰা মহাবোজা বুলি মানোঁ।

Verse 24

एवमुक्तेऽथ ऋक्षेण सिंहस्तूष्णीमभूत्तदा । धर्मगुप्ते प्रबुद्धे तु ऋक्षः सुष्वाप भूरुहे

ঋক্ষই এনেদৰে ক’লে, তেতিয়া সিংহ নীৰৱ হ’ল। ধৰ্মগুপ্ত জাগি উঠাৰ পাছত ঋক্ষ গছত শুই পৰিল।

Verse 25

ततः सिंहोऽब्रवीद्भूपमेनमृक्षं त्यजस्व मे । एवमुक्तेऽथ सिंहेन राजा सुप्तमशंकितः

তাৰ পাছত সিংহে ৰজাক ক’লে, “এই ঋক্ষক মোৰ হাতত এৰি দে।” সিংহে এনেদৰে কোৱাত ৰজা নিৰ্ভয়ে শুই থকা জনক ত্যাগ কৰিলে।

Verse 26

स्वांकन्यस्तशिरस्कं तमृक्षं तत्याज भूतले । पात्यमानस्ततो राज्ञा नखालंबितपादपः

ৰাজাই নিজৰ কোলাত শিৰ থোৱা সেই ভালুকটোক মাটিত পেলাই দিলে। পেলাই দিওঁতে সি নখেৰে গছ ধৰি পা ওলমাই তাতেই ঝুলিল।

Verse 27

ऋक्षः पुण्यवशाद्वृक्षान्न पपात महीतले । स ऋक्षो नृपमभ्येत्य कोपाद्वाक्यमभाषत

নিজৰ পুণ্যবলেৰে সেই ভালুক গছৰ পৰা মাটিত নপৰিল। তাৰ পাছত সি ক্ৰোধেৰে ৰজাৰ ওচৰলৈ আহি এই বাক্য ক’লে।

Verse 28

कामरूपधरो राजन्नहं भृगुकुलोद्भवः । ध्यानकाष्ठाभिधो नाम्ना ऋक्षरूपमधारयम्

হে ৰাজন! মই কামৰূপধাৰী, ভৃগুকুলত জন্মলাভ কৰা। মোৰ নাম ধ্যানকাষ্ঠ; মই ভালুকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিলোঁ।

Verse 29

यस्मादनागसं सुप्तमत्याक्षीन्मां भवान्नृप । मच्छापात्त्वमतः शीघ्रमुन्मत्तश्चर भूपते

হে নৃপ! নিৰ্দোষ হৈ শুই থকা মোক আপুনি অন্যায় কৰিলে; সেয়ে মোৰ শাপত, হে ভূপতে, তুমি শীঘ্ৰে উন্মত্তৰ দৰে ঘূৰি ফুৰা।

Verse 31

हिमवद्गिरिमासाद्य कदाचित्त्वं वधूसखः । अज्ञानाद्गौतमाभ्याशे विहारमतनोर्मुदा

এবাৰ তুমি হিমৱত পৰ্বতত উপস্থিত হৈ, পত্নীৰ সৈতে, অজ্ঞানবশত গৌতমৰ ওচৰে-পাজৰে আনন্দেৰে ক্ৰীড়া কৰিছিলা।

Verse 32

गौतमोप्युटजाद्दैवात्समिदाहरणाय वै । निर्गतस्त्वां विवसनं दृष्ट्वा शापमुदाहरत्

তাৰ পিছত গৌতম ঋষিও দৈৱবশত সমিধা আনিবলৈ আশ্ৰম-কুটীৰৰ পৰা ওলাই আহিল। তোমাক নিৰ্বস্ত্ৰ অৱস্থাত দেখি তেওঁ শাপ উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 33

यस्मान्ममाश्रमेऽद्य त्वं विवस्त्रः स्थितवानसि । अतः सिंहत्वमद्यैव भविता ते न संशयः

“যিহেতু আজি তুমি মোৰ আশ্ৰমত নিৰ্বস্ত্ৰ হৈ থিয় হৈ আছিলা, সেয়ে—এই দিনেই—তুমি সিংহ হ’বা; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 34

इति गौतमशापेन सिंहत्वमगमत्पुरा । कुबेरसचिवो यक्षो भद्रनामा भवान्पुरा

এইদৰে গৌতমৰ শাপত তুমি পূৰ্বতে সিংহত্ব লাভ কৰিছিলা। আগৰ কালত তুমি যক্ষ আছিলা—কুবেৰৰ সচিব—তোমাৰ নাম আছিল ভদ্ৰ।

Verse 35

कुबेरो धर्मशीलो हि तद्भृत्याश्च तथैव हि । अतः किमर्थं त्वं हंसि मामृषिं वनगोचरम्

কুবেৰ নিশ্চয় ধৰ্মশীল, আৰু তেওঁৰ ভৃত্যসকলো তেনেকুৱাই। তেন্তে তুমি কিয় মোক—বনত বাস কৰা ঋষিক—আক্রমণ কৰিছা?

Verse 36

एतत्सर्वमहं ध्याना ज्जानामीह मृगाधिप । इत्युक्ते ध्यानकाष्ठेन त्यक्त्वा सिंहत्वमाशु सः

“হে মৃগাধিপ, ধ্যানৰ দ্বাৰা মই ইয়াত এই সকলো জানো।” ধ্যানকাষ্ঠে এইদৰে কোৱাত সিয়ে তৎক্ষণাৎ সিংহ-ৰূপ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 37

यक्षरूपं गतो दिव्यं कुबेरसचिवात्मकम् । ध्यानकाष्ठमसावाह प्रांजलिः प्रणतो मुनिम्

তেওঁ দিৱ্য যক্ষ-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে, কুবেৰদেৱৰ সচিব-স্বভাৱৰ; তাৰ পাছত প্ৰাঞ্জলি হৈ মুনিক প্ৰণাম কৰি ধ্যানকাষ্ঠক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 38

अद्य ज्ञातं मया सर्वं पूर्ववृत्तं महामुने । गौतमः शापकाले मे शापांतमपि चोक्तवान्

সেইয়ে ক’লে— “আজি, হে মহামুনে, মোৰ পূৰ্ববৃত্তান্ত সকলো বুজিলোঁ। গৌতমে মোক শাপ দিওঁতে শাপৰ অন্তো ক’ই দিছিল।”

Verse 39

ध्यानकाष्ठे न संवाद ऋक्षरूपेण ते यदा । तदा निर्धूय सिंहत्वं यक्षरूपमवाप्स्यसि

“যেতিয়া ধ্যানকাষ্ঠৰ সৈতে তোমাৰ সংলাপ হ’ব, তেতিয়া তেওঁ ঋক্ষ-ৰূপত থাকিব; তেতিয়া সিংহত্ব ঝাৰি পেলাই তুমি যক্ষ-ৰূপ লাভ কৰিবা।”

Verse 40

इति मामब्रवीद्ब्रह्मन्गौतमो मुनिपुंगवः । अद्य सिंहत्वनाशान्मे जानामि त्वां महामुने

“হে ব্ৰাহ্মণ, মুনিশ্ৰেষ্ঠ গৌতমে মোক এইদৰে কৈছিল। আজি মোৰ সিংহত্ব নাশ হোৱাত, হে মহামুনে, মই তোমাকেই চিনিলোঁ (নিৰ্ধাৰিত মুক্তিদাতা ৰূপে)।”

Verse 41

ध्यानकाष्ठाभिधं शुद्धं कामरूपधरं सदा । इत्युक्त्वा तं प्रणम्याथ ध्यानकाष्ठं स यक्षराट्

এইদৰে কৈ সেই যক্ষৰাজে ধ্যানকাষ্ঠ—শুদ্ধ, সদা কামৰূপধাৰী—তাঁক প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।

Verse 42

विमानवरमा रुह्य प्रययावलकापुरीम् । तस्मिन्गते तु यक्षेशे ध्यानकाष्ठो महामुनिः

উত্তম বিমানত আৰোহণ কৰি যক্ষলোকৰ অধিপতি অলকাপুৰীলৈ প্ৰস্থান কৰিলে। যক্ষৰাজ গ’লত মহামুনি ধ্যানকাষ্ঠ তাতেই স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 43

अव्याहतेष्टगमनो यथेष्ठः प्रययौ महीम् । ध्यानकाष्ठे गते तस्मि न्कामरूपधरे मुनौ

যাৰ গমন অপ্রতিহত আছিল, সি ইচ্ছামতে পৃথিৱীত বিচৰণ কৰিলে। ইচ্ছাৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা মুনি ধ্যানকাষ্ঠ যেতিয়া গ’ল…

Verse 44

धर्मगुप्तौ मुनेः शापादुन्मत्तः प्रययौ पुरीम् । उन्मत्तरूपं तं दृष्ट्वा मंत्रिणस्तु नृपोत्तमम्

মুনিৰ শাপৰ ফলত ধৰ্মগুপ্ত উন্মত্ত অৱস্থাত নগৰলৈ গ’ল। তেওঁক সেই বিকৃত ৰূপত দেখি মন্ত্ৰীসকলে উত্তম নৃপৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 45

पितुः सकाशमा निन्यू रेवातीरे मनोरमे । तस्मै निवेदयामासुर्मतिभ्रंशं सुतस्य ते

তেওঁলোকে তেওঁক ৰেৱা নদীৰ মনোৰম তীৰত পিতৃৰ ওচৰলৈ লৈ গ’ল। আৰু পুত্ৰৰ বুদ্ধিভ্ৰংশৰ কথা তেওঁক নিবেদন কৰিলে।

Verse 46

ज्ञात्वा तु पुत्रवृत्तांतं नन्दस्तस्य पिता तदा । पुत्रमादाय तरसा जैमिनेरन्तिकं ययौ । तस्मै निवेदयामास पुत्रवृत्तान्तमादितः

পুত্ৰৰ বৃত্তান্ত জানি, তেতিয়া তাৰ পিতা নন্দে তৎক্ষণাৎ পুত্ৰক লৈ জৈমিনিৰ ওচৰলৈ গ’ল। আৰু আৰম্ভণিৰ পৰা পুত্ৰৰ সকলো কথা তেওঁক নিবেদন কৰিলে।

Verse 47

भगवञ्जैमिने पुत्रो ममाद्योन्मत्ततां गतः

হে ভগৱান জৈমিনি! মোৰ পুত্ৰ আজি উন্মাদতালৈ পতিত হৈছে।

Verse 48

अस्योन्मादविनाशाय ब्रूह्युपायं महामुने । इति पृष्टश्चिरं दध्यौ जैमिनिर्मुनिपुंगवः

হে মহামুনি, এই উন্মাদতা নাশ কৰাৰ উপায় কওক। এইদৰে সোধা হোৱাত ঋষিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ জৈমিনিয়ে বহু সময় ধৰি গভীৰ চিন্তা কৰিলে।

Verse 49

ध्यात्वा तु सुचिरं कालं नृपं नंदमथाब्रवीत् । ध्यानकाष्ठस्य शापेन ह्युन्म त्तस्ते सुतोऽभवत्

দীৰ্ঘ সময় ধ্যান কৰি তেওঁ নৃপ নন্দক ক’লে: ‘ধ্যানকাষ্ঠৰ শাপৰ ফলতেই তোমাৰ পুত্ৰ উন্মত্ত হৈছে।’

Verse 50

तस्य शापस्य मोक्षार्थमुपायं प्रब्रवीमि ते । दक्षिणांबुनिधौ सेतौ पुण्ये पापविनाशने

সেই শাপৰ পৰা মুক্তিৰ বাবে মই তোমাক উপায় ক’ম। দক্ষিণ সমুদ্ৰৰ পুণ্যময় সেতুত—যি পাপনাশক—(তাৰ প্ৰতিকার আছে)।

Verse 51

धनुष्कोटिरिति ख्यातं तीर्थमस्ति महत्तरम् । पवित्राणां पवित्रं च मंगलानां च मंगलम्

তাত ‘ধনুষ্কোটি’ নামে অতি মহান তীৰ্থ আছে—পবিত্ৰসকলৰ মাজত সৰ্বাধিক পবিত্ৰ, আৰু সকলো মঙ্গলৰ মাজত সৰ্বোচ্চ মঙ্গল।

Verse 52

श्रुतिसिद्धं महापुण्यं ब्रह्महत्यादिशोधकम् । नीत्वा तत्र सुतं तेऽद्य स्नापयस्व महीपते

এই বিধি শ্ৰুতি-প্ৰমাণিত মহাপুণ্যময়, আৰু ব্ৰাহ্মণ-হত্যা আদি ঘোৰ পাপো শোধন কৰে। হে মহীপতি, আজি তোমাৰ পুত্ৰক তাত লৈ গৈ স্নান কৰোৱা।

Verse 53

उन्मादस्तत्क्षणादेव तस्य नश्येन्न संशयः । इत्युक्तस्तं प्रणम्यासौ जैमिनिं मुनिपुंगवम्

তাৰ উন্মাদনা সেই ক্ষণতেই নাশ হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। এইদৰে উপদেশ পাই সি মুনিশ্ৰেষ্ঠ জৈমিনীক প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 54

नंदः पुत्रं समादाय धनुष्कोटिं ययौ तदा । तत्र च स्नापयामास पुत्रं नियमपूर्वकम्

তেতিয়া নন্দে পুত্ৰক লগত লৈ ধনুষ্কোটিলৈ গ’ল। তাত তেওঁ নিয়ম-সংযম অনুসৰি পুত্ৰক স্নান কৰালে।

Verse 55

स्नानमात्रात्ततः सद्यो नष्टोन्मादोऽभवत्सुतः । स्वयं सस्नौ स नन्दोपि धनुष्कोटौ सभक्तिकम्

সেই স্নানমাত্ৰতেই পুত্ৰৰ উন্মাদনা তৎক্ষণাৎ নাশ হ’ল। নন্দেও ধনুষ্কোটিত ভক্তিভাৱে নিজে স্নান কৰিলে।

Verse 56

उषित्वा दिनमेकं तु सपुत्रस्तु पिता तदा । सेवित्वा रामनाथं च सांबमूर्तिं घृणानिधिम्

তাৰ পাছত পিতা পুত্ৰসহ এক দিন তাত বাস কৰিলে; আৰু কৰুণাৰ নিধি, উমাসহিত মূৰ্তিধাৰী ৰামনাথ (শিৱ)ক সেৱা-পূজা কৰি—

Verse 57

पुत्रमापृच्छय नंदस्तं प्रययौ तपसे वनम् । गते पितरि पुत्रोऽपि धर्मगुप्तो नृपो द्विजाः

পুত্ৰক বিদায় দি নন্দ তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল। পিতৃ গ’লত পুত্ৰো—হে দ্বিজসকল, ৰজা ধৰ্মগুপ্তো—

Verse 58

प्रददौ रामनाथाय बहुवित्तानि भक्तितः । ब्राह्मणेभ्यो धनं धान्यं क्षेत्राणि च ददौ तदा

ভক্তিভাৱে তেওঁ ৰামনাথলৈ বহু ধন-সম্পদ অৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পাছত তেতিয়াই ব্ৰাহ্মণসকলক ধন, ধান্য আৰু ক্ষেত্ৰ-ভূমিও দান দিলে।

Verse 59

प्रययौ मंत्रिभिः सार्धं स्वां पुरीं तदनंतरम् । धर्मेण पालयामास राज्यं निहतकण्टकम्

তাৰ পাছত তেওঁ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে নিজৰ নগৰীলৈ গ’ল। ধৰ্ম অনুসাৰে তেওঁ ৰাজ্য শাসন কৰিলে, ৰাজ্যখন কণ্টকসদৃশ উপদ্ৰৱৰ পৰা মুক্ত কৰি।

Verse 60

पितृपैतामहं विप्रा धर्मगुप्तोऽतिधार्मिकः । उन्मादैरप्यपस्मारैर्ग्रहैर्दुष्टैश्च ये नराः

হে বিপ্ৰসকল, পিতৃ-পৈতামহিক ৰীতি অনুসৰি অতি ধৰ্মিষ্ঠ ধৰ্মগুপ্তে ক’লে: যিসকল নৰ উন্মাদ, অপস্মাৰ আৰু দুষ্ট গ্ৰহৰ গ্ৰাসত পৰে…

Verse 61

ग्रस्ता भवंति विप्रेंद्रास्तेऽपि चात्र निमज्जनात् । धनुष्कोटौ विमुक्ताः स्युः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

…যদিও তেওঁলোক গ্ৰস্ত হয়, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, ইয়াত নিমজ্জন কৰিলে তেওঁলোকো ধনুষ্কোটিত মুক্ত হ’ব। সত্য, সত্য মই কওঁ।

Verse 62

परित्यज्य धनुष्कोटिं तीर्थमन्यद्व्रजेत्तु यः । सिद्धं स गोपयस्त्यक्त्वा स्नुहीक्षीरं प्रयाचते

যি ধনুষ্কোটী তীৰ্থ ত্যাগ কৰি আন কোনো তীৰ্থলৈ যায়, সি যেন সিদ্ধ গোৱালীৰ গাখীৰ এৰি স্নুহী গছৰ দুগ্ধসদৃশ ৰস ভিক্ষা মাগে।

Verse 63

धनुष्कोटिर्धनुष्कोटिर्धनुष्कोटिरिति द्विजाः । त्रिः पठन्तो नरा ये तु यत्र क्वापि जलाशये

হে দ্বিজসকল! যিসকল লোকে যিকোনো জলাশয়ত তিনিবাৰ ‘ধনুষ্কোটী, ধনুষ্কোটী, ধনুষ্কোটী’ বুলি পাঠ কৰে,

Verse 64

स्नांति सर्वे नरास्ते वै यास्यंति ब्रह्मणः पदम् । एवं वः कथिता विप्रा धर्मगुप्तकथा शुभा

সেই সকলো লোক সত্যই যেন সেই তীৰ্থত স্নান কৰিলে বুলি গণ্য হয়, আৰু তেওঁলোকে ব্ৰহ্মাৰ পদ লাভ কৰিব। হে বিপ্ৰসকল! এইদৰে তোমালোকক ধৰ্মগুপ্তৰ শুভ কাহিনী কোৱা হ’ল।

Verse 65

यस्याः श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति । स्वर्णस्तेयादयश्चान्ये नश्येयुः पापसंचयाः

যাৰ কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ বিনাশ হয়; আৰু সোণ চুৰি আদি অন্যান্য পাপসঞ্চয়ো নাশ পায়।