Adhyaya 27

Verse 1

श्रीसूत उवाच । यमुनायां च गंगायां गयायां च नरो मुदा । स्नानं विधाय विधिवत्कोटितीर्थं ततो व्रजेत्

শ্ৰী সূত ক’লে: যমুনা, গঙ্গা আৰু গয়াত বিধি মতে আনন্দচিত্তে স্নান সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত মানুহে কোটিতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত।

Verse 2

कोटितीर्थं महापुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वसंपत्करं शुद्धं सर्वपापप्रणाशनम्

কোটিতীৰ্থ মহাপুণ্যময়, সকলো লোকত বিশ্ৰুত। ই সকলো সম্পদ দান কৰে, শুদ্ধ কৰে আৰু সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 3

दुःस्वप्ननाशनं ह्येतन्महापातकनाशनम् । महाविघ्नप्रशमनं महाशांतिकरं नृणाम्

ই নিশ্চয়েই দুঃস্বপ্ন নাশ কৰে আৰু মহাপাতক বিনাশ কৰে। ই মহাবিঘ্ন শান্ত কৰে আৰু মানুহক মহাশান্তি দান কৰে।

Verse 4

स्मृतिमात्रेण यत्पुंसां सर्वपापनिषूदनम् । लीलया धनुषः कोट्या स्वयं रामेण निर्मितम्

যি পবিত্ৰ স্থান কেৱল স্মৰণ-মাত্ৰে মানুহৰ সকলো পাপ বিনাশ কৰে—সেই স্থান স্বয়ং ৰামে ধনুৰ অগ্ৰভাগে লীলামাত্ৰে নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 5

पुरा दाशरथी रामो निहत्य युधि रावणम् । ब्रह्महत्याविमोक्षाय गंधमादनपर्वते

পূৰ্বে দাশৰথিপুত্ৰ ৰামে যুদ্ধে ৰাৱণক বধ কৰি, ব্ৰহ্মহত্যাৰ কলংক-মোচনৰ বাবে গন্ধমাদন পৰ্বতলৈ গমন কৰিলে।

Verse 6

प्रातिष्ठिपल्लिंगमेकं लोकानुग्रहकाम्यया । लिंगस्यास्याभिषेकाय शुद्धं वारि गवेषयन्

লোককল্যাণৰ কামনাৰে তেওঁ এক শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; আৰু সেই লিঙ্গৰ অভিষেকৰ বাবে শুদ্ধ জল বিচাৰি অনুসন্ধান কৰিলে।

Verse 7

नाविंदत जलं तत्र पार्श्वे दशरथात्मजः । लिंगाभिषेकयोग्यं च जलं किमिति चिंतयन्

তাত ওচৰত দাশৰথিপুত্ৰে লিঙ্গাভিষেক-যোগ্য জল নাপালে; আৰু ভাবিলে—“অভিষেকৰ উপযুক্ত জল কেনেকৈ পাম?”

Verse 8

नवेन वारिणा लिंगं स्नापनीयं मयेति सः । निश्चित्य मनसा तत्र धनुष्कोट्या रघूद्वहः

তেওঁ মনতে স্থিৰ কৰিলে—“মই নতুন জলেৰে লিঙ্গক স্নান কৰাম।” এইদৰে সিদ্ধান্ত কৰি ৰঘুবংশশ্ৰেষ্ঠে তাত ধনুৰ অগ্ৰভাগে কৰ্ম কৰিলে।

Verse 9

बिभेद धरणीं शीघ्रं मनसा जाह्नवीं स्मरन् । रामकार्मुककोटिः सा तदा प्राप रसातलम्

তেওঁ মনে মনে জাহ্নৱী গঙ্গাক স্মৰণ কৰি শীঘ্ৰে ধৰিত্ৰী ভেদ কৰিলে; তেতিয়া ৰামৰ ধনুৰ অগ্ৰভাগ ৰসাতললৈকে গৈ পেলালে।

Verse 10

तत उद्धारयामास तद्धनुर्धन्विनां वरः । धनुष्युद्ध्रियमाणे तु राघवेण महीतलात्

তাৰ পাছত ধনুৰ্ধৰসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনে সেই ধনু উদ্ধাৰ কৰিলে; আৰু যেতিয়া ৰাঘৱে ভূমিতলৰ পৰা ধনুটি ওপৰলৈ টানি তুলিছিল—

Verse 11

काकुत्स्थेन स्मृता गंगा निर्ययौ विवरात्ततः । वारिणा तेन तल्लिंगमभ्यषिंचद्रघूद्वहः

কাকুত্স্থে গঙ্গাক স্মৰণ কৰাত তাই সেই বিবৰৰ পৰা ওলাই আহিল; সেই জলৰে ৰঘুকুলশিৰোমণিয়ে লিঙ্গত অভিষেক কৰিলে।

Verse 12

रामकार्मु ककोट्यैव यतस्तन्निर्मितं पुरा । अतः कोटिरिति ख्यातं तत्तीर्थं भुवनत्रये

ৰামৰ ধনুৰ অগ্ৰভাগেৰে পূৰ্বে যিহেতু সেই তীৰ্থ নিৰ্মিত হৈছিল, সেয়ে ‘কোটী’ নামে ত্ৰিভুবনত সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ খ্যাত হ’ল।

Verse 13

यानि यानीह तीर्थानि संति वै गंधमादने । प्रथमं तेषु तीर्थेषु स्नात्वा विगतकल्मषः

গন্ধমাদনত ইয়াত যিমান তীৰ্থ আছে, সিহঁতৰ মাজত প্ৰথমে স্নান কৰিলে মানুহ কল্মষ দূৰ কৰি পবিত্ৰ হয়।

Verse 14

शेषपापविमोक्षाय स्नायात्कोटौ नरस्ततः । तीर्थांतरेषु स्नानेन यः पापौघो न नश्यति

সেয়ে, যি পাপ এতিয়াও অৱশিষ্ট থাকে, তাৰ বিমোচনৰ বাবে মানুহে তেতিয়া কোটী (কোটীতীৰ্থ)ত স্নান কৰিব লাগে। অন্য তীৰ্থত স্নান কৰিলেও পাপৰ সেই বৃহৎ ৰাশি একে ধৰণে নাশ নহয়।

Verse 15

अनेकजन्मकोटीभिरर्जितो ह्यस्थिसंस्थितः । विनश्यति स सर्वोऽपि कोटिस्नानान्न संशयः

কোটি কোটি জন্মত সঞ্চিত পাপ—যেন অস্থিতেই গাঁথি থকা—কোটীত স্নান কৰিলে সম্পূৰ্ণৰূপে বিনাশ হয়; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 16

यदि हि प्रथमं स्नायादत्र कोटौ नरो द्विजाः । तस्य मुक्तस्य तीर्थानि व्यर्थान्येवापराणि हि

যদি মানুহে প্ৰথমে ইয়াত কোটীত স্নান কৰে, হে দ্বিজ ঋষিসকল, তেন্তে সেই মুক্তজনৰ বাবে অন্য তীৰ্থসমূহ ব্যৰ্থই হয়—সঁচাকৈয়ে তাৰ আর কোনো প্ৰয়োজন নাথাকে।

Verse 17

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य मुनीश्वर । अस्माकं संशयं कंचिच्छिंधि पौराणिकोत्तम

ঋষিসকলে ক’লে: “হে সূত, সকলো বিষয়ৰ তত্ত্বজ্ঞ, ব্যাসৰ শিষ্য, মুনিসকলৰ অধীশ্বৰ—হে পুৰাণব্যাখ্যাতা সকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—আমাৰ এটা সন্দেহ ছেদন কৰা।”

Verse 18

कोटौ स्नातस्य मर्त्यस्य यदि तीर्थांतरं वृथा । किमर्थं धर्मतीर्थादि तीर्थेषु स्नांति मानवाः

যদি কোটীত স্নান কৰা মর্ত্যৰ বাবে অন্য তীৰ্থত স্নান ব্যৰ্থ হয়, তেন্তে ধৰ্মতীৰ্থ আদি তীৰ্থসমূহত মানুহে কিয় স্নান কৰে?

Verse 19

तीर्थानि तानि सर्वाणि समतिक्रम्य मानवाः । अत्रैव कोटौ किं स्नानं न कुर्वंति हि तद्वद

সেই সকলো তীৰ্থ অতিক্ৰম কৰি মানুহে কিয় ইয়াতেই কোটিত সেইভাৱে স্নান নকৰে?

Verse 20

श्रीसूत उवाच । अहो रहस्यं युष्माभिः पृष्टमेतन्मुनीश्वराः । नारदाय पुरा शंभुः पृच्छते यत्किलाब्रवीत्

শ্ৰী সূত ক’লে: আহা! হে মুনীশ্বৰসকল, তোমালোকে এক গভীৰ গোপন কথা সুধিছা। পূৰ্বে নাৰদে সুধিলে শম্ভুৱে এই কথাই কৈছিল।

Verse 21

तद्ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं श्रद्धया सह । गच्छन्यदृच्छया वापि तीर्थयात्रापरोऽपि वा

সেই কথাই মই ক’ম, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল; বিশ্বাসসহ শুনা। কোনোবাই আকস্মিকভাৱে যাত্ৰা কৰিলেও, বা তীৰ্থযাত্ৰাতেই নিবিষ্ট হ’লেও—

Verse 22

मार्गमध्ये द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं देवालयं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वापि वा मोहान्न सेवेत नराधमः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, পথমধ্যে তীৰ্থ বা দেৱালয় দেখিলে—অথবা কেৱল শুনিলেও—মোহবশত যি সেবা-ভক্তি নকৰে, সেয়াই নৰাধম।

Verse 23

निष्कृतिस्तस्य नास्तीति प्राब्रुवन्परमर्षयः । सेतुं गच्छंस्ततोऽन्येषु न स्नायाद्यदि मानवः

পৰম ঋষিসকলে ঘোষণা কৰিছে: “তাৰ কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই,” যদি কোনো মানুহ সেতুলৈ যাওঁতে পথৰ আন তীৰ্থসমূহত স্নান নকৰে।

Verse 24

तीर्थातिक्रमदोषैः स बहिष्कार्योऽत्यवद्द्विजैः । अतः स्नातव्यमेवैषु चक्रतीर्थादिषु द्विजाः

তীৰ্থ অতিক্ৰমণৰ দোষত তেনে মানুহক অতি ধৰ্মনিষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে বহিষ্কাৰ কৰিব লাগে। সেয়ে, হে দ্বিজসকল, চক্ৰতীৰ্থ আদি এই পবিত্ৰ তীৰ্থসমূহত নিশ্চয় স্নান কৰা উচিত।

Verse 25

स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु शेषपापविमुक्तये । प्रयतैर्मनुजैरत्र स्नातव्यं कोटितीर्थके

আৰু এই তীৰ্থসমূহত স্নান কৰি অৱশিষ্ট পাপৰ মুক্তিৰ বাবে, সংযমী মানুহে ইয়াত কোটিতীৰ্থতো স্নান কৰা উচিত।

Verse 26

कोटौ चाभि षवं कृत्वा न तिष्ठेद्गन्धमादने । निवर्तेत्तत्क्षणादेव निष्पापो गंधमादनात्

আৰু কোটিত অভিষেক সম্পন্ন কৰি গন্ধমাদনত থাকিব নালাগে; গন্ধমাদনৰ এই বিধিৰ ফলত নিষ্পাপ হৈ তৎক্ষণাৎ উভতি আহিব লাগে।

Verse 27

रामोऽपि हि पुरा कोटितीर्थसंभूतवारिणा । रामनाथेऽभिषिक्ते तु स्वयं स्नात्वा च तत्र वै

নিশ্চয়ই, প্ৰাচীন কালে ৰামেও তাত নিজে স্নান কৰি, কোটিতীৰ্থৰ পৰা উদ্ভূত জলেৰে ৰামনাথক অভিষিক্ত কৰিছিল।

Verse 28

ब्रह्महत्याविमुक्तः संस्तत्क्षणादेव सानुजः । आरूढपुष्पकोऽयोध्यां प्रययौ कपिभिर्वृतः

সেই ক্ষণতে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ, তেওঁ সৰু ভ্ৰাতাসহ পুষ্পকত আৰূঢ় হৈ, বানৰসকলে ঘিৰি ধৰি অযোধ্যালৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 29

अतः कोटौ नरः स्नात्वा पापशेषविमोचितः । निवर्तेत्तत्क्षणादेव रामो दाशरथिर्यथा

সেয়ে কোটিতীৰ্থত স্নান কৰি, পাপৰ অৱশিষ্ট লেশৰ পৰা মুক্ত হোৱা মানুহে তৎক্ষণাৎ উভতি আহিব লাগে—যেনেকৈ দাশৰথি শ্ৰী ৰামে কৰিছিল।

Verse 30

एतद्धि तीर्थप्रवरं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । रामनाथाभिषेकाय निर्मितं राघवेण यत्

এইটোহে সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, সকলো লোকত বিশ্ৰুত—যি ৰাঘৱে ৰামনাথৰ অভিষেকৰ বাবে স্থাপন কৰিছিল।

Verse 31

स्वयं भगवती यत्र सन्निधत्ते च जाह्नवी । तारकब्रह्मणा यत्र रामेण स्नातमादरात्

য’ত ভগৱতী জাহ্নৱী (গঙ্গা) নিজে সন্নিধান কৰে; য’ত তাৰক ব্ৰহ্মস্বৰূপ ৰামে ভক্তিভাৱে স্নান কৰিছিল।

Verse 32

तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यताम् । यत्र स्नात्वा पुरा कृष्णो लोकसंग्रहणेच्छया

সেই কোটিতীৰ্থৰ মহিমা কোনে বৰ্ণনা কৰিব পাৰে? য’ত প্ৰাচীন কালত কৃষ্ণই লোকসঙ্গ্ৰহৰ হিতাৰ্থে স্নান কৰিছিল।

Verse 33

मातुलस्य तु कंसस्य वधदोषाद्विमोचितः । तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यते

মাতুল কংসক বধৰ ফলত যি দোষ লাগিছিল, তাৰ পৰা তেওঁ মুক্ত হ’ল। সেই কোটিতীৰ্থৰ মহিমা কোনে বৰ্ণনা কৰিব পাৰে?

Verse 34

ऋषय ऊचुः । किमर्थमवधीत्कंसं मातुलं यदुनंदनः । यद्दोषशांतये सूत सस्नौ कोटौ महा मनाः

ঋষিসকলে ক’লে: যদুনন্দন (শ্ৰীকৃষ্ণ) কিয় কাৰণে নিজৰ মামা কংসক বধ কৰিলে? আৰু হে সূত, কোন দোষৰ শান্তিৰ বাবে সেই মহামনা কোটী তীৰ্থত স্নান কৰিলে?

Verse 35

श्रीसूत उवाच । वसुदेव इति ख्यातः शूरपुत्रो यदोः कुले । आसीत्स देवकसुतां देवकीमिति विश्रुताम्

শ্ৰী সূতে ক’লে: যদুৰ বংশত শূৰৰ পুত্ৰ বসুদেৱ নামে খ্যাত এজন আছিল। তেওঁৰ পত্নী আছিল দেবকৰ কন্যা, ‘দেৱকী’ নামে বিশ্ৰুত।

Verse 36

उद्वाह्य रथमारूढः स्वपुरं प्रस्थितः पुरा । अथ सूतो बभूवाथ कंसो ह्यानकदुन्दुभेः

বিবাহৰ পিছত ৰথত আৰূঢ় হৈ তেওঁ পূৰ্বে নিজৰ নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে। তেতিয়া কংসে আনকদুন্দুভি (বসুদেৱ)ৰ সাৰথি হ’ল।

Verse 37

अशरीरा तदा वाणी कंसं सारथिमब्रवीत् । भगिनीं च तथा भामं वाहयंतं रथोत्तमे

তেতিয়া এক অশৰীৰী বাণীয়ে কংস সাৰথিক ক’লে, যেতিয়া তেওঁ উত্তম ৰথত নিজৰ দীপ্তিময় ভগ্নীক বহুৱাই লৈ গৈ আছিল।

Verse 38

यामिमां वाहयस्यत्र रथेन त्वमरिंदम । अस्यास्त्वामष्टमो गर्भो वधिष्यति न संशयः

“হে অরিন্দম! এই যি নাৰীজনীক তুমি ইয়াত ৰথে বহুৱাই লৈ গৈছা—ইয়াৰ অষ্টম গৰ্ভই তোমাক বধ কৰিব; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 39

इत्याकर्ण्य वचो दिव्यं कंसः खङ्गं प्रगृह्य च । स्वसारं हंतुमुद्योगं चकार द्विजपुंगवाः

সেই দিব্য বাক্য শুনি কংসে খড়্গ ধৰি, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, নিজৰ ভগ্নীক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 40

ततः प्रोवाच तं कंसं वसुदेवः स सांत्वयन् । वसुदेव उवाच । अस्यां प्रसूतान्दास्यामि तुभ्यं कंस सुतानहम्

তেতিয়া তেওঁক শান্ত কৰিবলৈ বসুদেৱে কংসক ক’লে। বসুদেৱ ক’লে: “হে কংস, এইজনীৰ পৰা জন্ম লোৱা পুত্ৰসকল মই তোমাক অৰ্পণ কৰিম।”

Verse 41

एनां स्वसारं मा हिंसीर्नास्यास्ते भीतिरस्ति हि । श्रुत्वा तद्वचनं कंसो निवृत्तस्तद्वधात्तदा

“এই নিজৰ ভগ্নীক আঘাত নকৰিবা; ইহাৰ পৰা তোমাৰ কোনো ভয় নাই।” সেই কথা শুনি কংসে তেতিয়াই বধৰ পৰা নিবৃত্ত হ’ল।

Verse 42

देवकीवसुदेवाभ्यां सहितः स्वपुरं ययौ । पादावसक्तनिगडौ देवकीवसुदेवकौ

দেৱকী আৰু বসুদেৱক লগত লৈ সি নিজৰ নগৰলৈ গ’ল। দেৱকী-বসুদেৱৰ দুয়ো পায়ে শিকল আঁটি দিয়া আছিল।

Verse 43

स्थापयामास दुष्टात्मा कंसः कारागृहे तदा । ततः कालेन महता वसुदेवाद्धि देवकी

তেতিয়া দুষ্টচিত্ত কংসে তেওঁলোকক কাৰাগৃহত বন্দী কৰিলে। তাৰ পাছত বহু সময় গ’ল, বসুদেৱৰ দ্বাৰাই দেৱকীয়ে নিশ্চয়ই (গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে)—

Verse 44

षट्पुत्राञ्जनयामास क्रमेण मुनिपुंगवाः । जातांस्तान्वसुदेवेन दत्तान्कंसोऽपि सोऽवधीत्

ক্ৰমে মুনিপুঙ্গৱসকলে ছয় পুত্ৰ জন্ম দিলে। জন্ম হোৱাৰ পিছত বসুদেৱে যেতিয়া সেই শিশুসকল কংসৰ হাতত সঁপিলে, তেতিয়া কংসেও তেওঁলোকক বধ কৰিলে।

Verse 45

हतेषु षटसु पुत्रेषु देवक्युदरजन्मसु । कंसेन क्रूरमतिना निष्कृपेण द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমসকল! দেবকীৰ উদৰৰ পৰা জন্মা ছয় পুত্ৰ কংসে—যাৰ বুদ্ধি ক্ৰূৰ আৰু দয়া-শূন্য—বধ কৰাৰ পাছত—

Verse 46

शेषोऽभूत्सप्तमो गर्भो देवक्या जठरे तदा । मायादेवी ततो गर्भं तं वै विष्णुप्रचोदिता

তেতিয়া দেবকীৰ জঠৰত সপ্তম গৰ্ভ শেষ (অনন্ত) ৰূপে উদ্ভৱ হ’ল। তাৰপিছত বিষ্ণুৰ প্ৰচোদনাত মায়াদেৱীয়ে সেই গৰ্ভক গ্ৰহণ কৰি ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 47

नंदगोपगृहस्थायां रोहिण्यां समवेशयत् । देवक्याः सप्तमो गर्भः पतितो जठरादिति

নন্দ গোপৰ গৃহত বাস কৰা ৰোহিণীৰ ভিতৰত তেওঁ সেই গৰ্ভ স্থাপন কৰিলে। সেয়েহে কোৱা হ’ল—দেবকীৰ সপ্তম গৰ্ভ জঠৰৰ পৰা ‘পতিত’ হ’ল।

Verse 48

लोके प्रसिद्धिरभवन्महती विष्णुलीलया । देवकीजठरे पश्चाद्विष्णुर्गर्भत्वमाप्तवान्

বিষ্ণুৰ লীলাৰ বলত জগতত এক মহা সংবাদ প্ৰসিদ্ধ হ’ল। তাৰপিছত বিষ্ণু স্বয়ং দেবকীৰ জঠৰত গৰ্ভৰূপে প্ৰবেশ কৰিলে।

Verse 49

ततो दशसु मासेषु गतेषु हरिरव्ययः । देवकीजठराज्जज्ञे कृष्ण इत्यभिविश्रुतः

তাৰ পাছত দহ মাহ পাৰ হোৱাত, অব্যয় হৰি দেৱকীৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্মিল; ‘কৃষ্ণ’ নামে সৰ্বত্ৰ বিখ্যাত হ’ল।

Verse 50

शंखचक्रगदाखङ्गविराजितचतुर्भुजः । किरीटी वनमाली च पित्रोः शोकविनाशनः

তেওঁ চাৰিভুজ ৰূপে প্ৰকাশিল, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা-খড়্গে দীপ্ত; মুকুটধাৰী, বনফুলৰ মালাৰে বিভূষিত, আৰু পিতৃ-মাতৃৰ শোক বিনাশক।

Verse 51

तं दृष्ट्वा हरिमीशानं तुष्टावानकदुंदुभिः

হৰি পৰমেশ্বৰক দেখি অক্রদুন্দুভি (বসুদেৱ) তেঁওক স্তৱন কৰিলে।

Verse 52

वसुदेव उवाच । विश्वं भवा न्विश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्य योनिस्त्वयि विश्वमास्ते । महान्प्रधानश्च विराट स्वराड् च सम्राडसि त्वं भगवन्समस्तम्

বসুদেৱ ক’লে: তুমিয়েই বিশ্ব, আৰু বিশ্বপতিও তুমিয়েই। তুমিয়েই সকলোৰে যোনি-উৎস; তোমাতেই সমগ্ৰ জগত স্থিত। তুমি মহান—প্ৰধান, বিরাট বিশ্বপুরুষ, স্বৰাট আৰু সম্ৰাট; হে ভগৱান, তুমিয়েই সকলো সমষ্টি।

Verse 53

एवं जगत्कारणभूतधाम्ने नारायणायामितविक्रमाय । श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमोनमः कृत्रिममानुषाय

এইদৰে জগতৰ কাৰণ-স্বরূপ ধাম, অমিত বিক্ৰম নাৰায়ণক—যি শ্ৰী শাৰ্ঙ্গ ধনু, চক্ৰ, অসি আৰু গদা ধাৰণ কৰে, আৰু লোকহিতৰ বাবে দিৱ্য কৌশলে মানৱ-ৰূপ গ্ৰহণ কৰে—তেঁওক মই পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 54

स्तुवन्तमेवं शौरिं तं वसुदेवं हरिस्तदा । अवोचत्प्रीणयंस्तं च देवकीं च द्विजोत्तमाः

এইদৰে শৌৰি বসুদেৱে হৰিক স্তৱ কৰিলে; তেতিয়া হৰিয়ে বচন ক’লে, যাৰ দ্বাৰা বসুদেৱ আৰু দেবকী দুয়ো আনন্দিত হ’ল, হে দ্বিজোত্তম।

Verse 55

हरिरुवाच । अहं कंसं वधिष्यामि मा भीर्वां पितराविति । नन्दगोपस्य गृहिणी यशोदाऽजनयत्सुताम् । मम मायां पूर्वदिने सर्वलोकविमोहिनीम्

হৰিয়ে ক’লে: “মই কংসক বধ কৰিম—হে মোৰ পিতৃ-মাতৃ, ভয় নকৰিবা। নন্দগোপৰ পত্নী যশোদাই এজনী কন্যা জন্ম দিছে—সেই মোৰ মায়া, আগদিনে জন্মা, যিয়ে সকলো লোকক মোহিত কৰে।”

Verse 56

मां तस्याः शयने न्यस्य यशोदायाः सुता तु ताम् । आदाय देवकीशय्यां प्रापयस्व यदूत्तम

“মোক তাইৰ শয্যাত থৈ দে, আৰু যশোদাৰ কন্যাক লৈ; তাক দেবকীৰ শয্যালৈ আন, হে যদূত্তম।”

Verse 57

एवमुक्तः स कृष्णेन तथैव ह्यकरोद्द्विजाः । रुरोद माया तनया देवकीशयनेस्थिता

কৃষ্ণে এইদৰে ক’লে, তেনেদৰে আদেশ পাই সিও ঠিক তেনেকৈ কৰিলে, হে দ্বিজ। আৰু মায়াৰ কন্যা দেবকীৰ শয্যাত পৰি কান্দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 58

अथ बालध्वनिं श्रुत्वा कंसः संकुलमानसः । सूतिकागृहमागम्य तामादाय च दारिकाम्

তাৰ পাছত শিশুৰ কান্দোনৰ ধ্বনি শুনি কংসৰ মন উদ্বিগ্ন হ’ল। সি সূতিকাগৃহলৈ আহি সেই কন্যাশিশুক উঠাই ল’লে।

Verse 59

शिलायां पोथयामास निर्दयो निरपत्रपः । अथ तद्धस्तमाच्छिद्य सायुधाष्टमहाभुजा । महादेव्यब्रवीत्कंसं समाहूयातिकोपना

নিৰ্দয় আৰু নিৰ্লজ্জ হৈ সি তাইক শিলাত আঘাত কৰি পেলালে। তেতিয়া অষ্টভুজা, অস্ত্ৰধাৰী মহাদেৱীয়ে তাৰ হাত ছেদন কৰি, অতিশয় ক্ৰোধে কংসক আহ্বান কৰি ক’লে।

Verse 60

मायोवाच । अरे रे कंस पापात्मन्दुर्बुद्धे मूढचेतन

মায়াই ক’লে: “অৰে ৰে কংস! পাপাত্মা, দুৰ্বুদ্ধি, মূঢ়চিত্ত!”

Verse 61

यत्र कुत्रापि शत्रुस्ते वर्तते प्राणहारकः । मार्गयस्वात्मनो मृत्युं तं शत्रुं कंस मा चिरम्

“য’তেই হওক, তোৰ শত্রু আছে—যি তোৰ প্ৰাণহৰণকাৰী। হে কংস, বিলম্ব নকৰ; তোৰ নিজৰ মৃত্যুস্বৰূপ সেই শত্রুক শীঘ্ৰে বিচাৰি ল।”

Verse 62

इतीरयित्वा सा देवी दिव्यस्थानान्यवाप्य च । लब्धपूजा मनुष्येभ्यो बभूवाभीष्टदायिनी

এইদৰে ক’লে সেই দেৱী দিৱ্য স্থানসমূহ লাভ কৰিলে। মানুহৰ পৰা পূজা পাই, সি অভীষ্ট বৰদান দানকাৰিণী হৈ উঠিল।

Verse 63

श्रुत्वा स देवीवचनं कंसो ऽपि भृशमाकुलः । बालग्रहान्पूतनादीन्स्वांतकं बाधितुं रिपुम्

দেৱীৰ বচন শুনি কংসো অতিশয় ব্যাকুল হ’ল। নিজৰ অন্তকৰূপ শত্রুক বাধা দিবলৈ সি পুতনা আদি বালগ্ৰাহক শক্তিসমূহক পঠিয়ালে।

Verse 64

प्रेषयामास देशेषु शिशूनन्यांश्च बाधितुम् । ते च बालग्रहाः सर्वे प्रययु र्नंदगोकुलम्

তেওঁ বিভিন্ন দেশলৈ দূত পঠালে, যাতে আন আন শিশুসকলক উপদ্ৰৱ কৰি কষ্ট দিয়ে; আৰু সেই সকলো বাল-গ্ৰহ দানৱ নন্দৰ গোকুললৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 65

हताश्च कृष्णेन तदा प्रययुर्यमसादनम् । ततः कतिपयाहस्सु गतेषु द्विजपुंगवाः

কৃষ্ণৰ হাতে নিহত হৈ তেওঁলোকে তেতিয়া যমৰ ধামলৈ গ’ল। তাৰ পাছত কিছুমান দিন অতিবাহিত হ’লে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, ...

Verse 66

रामकृष्णौ व्यवर्द्धेतां गोकुले बालकौ तदा । अनेकबालक्रीडाभिश्चिक्रीडतुररिंदमौ

তেতিয়া গোকুলত ৰাম আৰু কৃষ্ণ দুয়ো বালক ৰূপে ডাঙৰ হ’বলৈ ধৰিলে। শত্রুদমন সেই দুয়ো বহু বাল্যক্ৰীড়াৰে খেলি থাকিল।

Verse 67

कंचित्कालं वत्सपालौ वेणुनादमकुर्वताम् । कंचित्कालं च गोपालौ गुंजातापि च्छभूषितौ

কিছুকাল তেওঁলোকে বাছুৰ চৰাই বাঁহীৰ মধুৰ নাদ তুলিলে। আৰু কিছুকাল গোপাল হৈ গুঞ্জা-বীজৰ মালা আৰু অলংকাৰে সুশোভিত থাকিল।

Verse 68

रेमाते बहुकालं तौ गोकुले रामकेशवौ । कंसः कदाचिदक्रूरं गोकुले रामकेशवौ

এইদৰে বহুদিন ধৰি সেই দুয়ো—ৰাম আৰু কেশৱ—গোকুলত ক্ৰীড়া কৰি বাস কৰিলে। তাৰ পাছত এক সময়ত কংসে গোকুলত থকা ৰাম-কেশৱৰ বিষয়ে অক্রূৰক (আহ্বান/পঠিয়ালে)।

Verse 69

प्रेषयामास विप्रेंद्राः समानयितुमं जसा । आनयामास चाक्रूरो रामकृष्णौ स गोकुलात्

হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল! তেওঁ অক্রূৰক শীঘ্ৰে আনিবলৈ পঠিয়ালে; আৰু অক্রূৰে গোকুলৰ পৰা ৰাম আৰু কৃষ্ণক আনি দিলে।

Verse 70

मथुरां कंसनिर्देशात्स्वर्णतोरणराजिताम्

কংসৰ আদেশ অনুসাৰে তেওঁলোকক মথুৰালৈ নিলে—সুৱৰ্ণ তোৰণৰে শোভিত সেই নগৰী।

Verse 71

ततः समानीय स रामकेशवौ ययौ पुरीं गांदिनिजस्तदग्रे । दृष्ट्वा च कंसं विनिवेद्य कार्यं तस्मै स्वगेहं प्रविवेश पश्चात्

তাৰ পাছত গাঁদিনীৰ বংশধৰ অক্রূৰে ৰাম আৰু কেশৱক সমানাই নগৰীত আগবাঢ়িল। কংসক দেখি কাৰ্য নিবেদন কৰি, তাৰ পিছত নিজ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 72

अथापराह्णे वसुदेवपुत्रावन्येद्युरिष्टैः सह गोपपुत्रैः । उपेयतुः सालनिखातयुक्तां संगोपुराट्टां मधुरापुरीं तौ

তাৰ পাছত পৰদিনা দুপৰবেলা বসুদেৱৰ দুজন পুত্ৰ, প্ৰিয় গোপসঙ্গীসকলৰ সৈতে, মথুৰা নগৰীৰ ওচৰলৈ আহিল—সাল-কাঠৰ খুঁটি আৰু পালিছাদেৰে সুৰক্ষিত, আৰু সুগঠিত তোৰণৰে শোভিত।

Verse 73

स्तोत्राणि शृण्वन्पुरयौवतानां कृष्णस्तु रामेण सहैव गत्वा । धनुर्निवेशं सह सैव तत्र ददर्श चापं च महदृढज्यम्

নগৰৰ যুৱতীসকলৰ গীত-স্তোত্ৰ শুনি শুনি, কৃষ্ণে ৰামৰ সৈতে একেলগে গৈ ধনু স্থাপনস্থলত উপস্থিত হ’ল। তাত তেওঁ অতি বৃহৎ ধনু দেখিলে, যাৰ জ্যা অতি দৃঢ় আছিল।

Verse 74

विद्राव्य सर्वानपि चापपालान्धनुः समादाय स लीलयाऽशु । मौर्व्यां नियोक्तुं नमयांचकार तदं तरे भग्नमभूद्विधैव

সকলো ধনুৰ-পালকক খেদাই, তেওঁ লীলাভাৱে শীঘ্ৰে ধনু তুলিলে। মৌৰৱী জুৰিবলৈ ধনু নমাই দিতেই, সেয়া মাজতে ভাঙি পৰিল—বিধিৰ বিধান যেন তেনেই আছিল।

Verse 75

कोदंडभंगोत्थितशब्दमाशु श्रुत्वाभियातान्बलिनो निहंतुम् । निजघ्नतुस्तौ प्रतिगृह्य खंडौ चापस्य पालान्बलिनौ द्विजेंद्रा

মহাধনু কোদণ্ড ভাঙি উঠা শব্দ শীঘ্ৰে শুনি, বলৱান লোকসকল বধ কৰিবলৈ দৌৰি আহিল। কিন্তু হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! সেই দুজন মহাবলী ধনুৰ ভাঙা খণ্ড দুটা ধৰি, ধনুৰ পালকসকলক নিধন কৰিলে।

Verse 76

ततः कुवलयापीडं गजं द्वारि स्थितं क्षणात् । निहत्य रामकृष्णौ तौ महाबलपराक्रमौ

তাৰ পাছত, দুৱাৰত থিয় হৈ থকা কুৱলয়াপীড় গজক, মহাবল-পরাক্ৰমী ৰাম আৰু কৃষ্ণই ক্ষণমাত্ৰতে নিধন কৰিলে।

Verse 77

तस्य दंतौ समुत्पाट्य दधानौ करयोर्द्वयोः । अंसे निधाय तौ दंतौ रंगं प्रययतुः क्षणात्

তাৰ দুটা দন্ত উপৰি পেলাই, দুয়ো হাতে ধৰি, কাঁধত থৈ, সেই দুয়োজনে ক্ষণমাত্ৰতে ৰঙ্গভূমিলৈ গ’ল।

Verse 78

निहत्य मल्लं चाणूरं मुष्टिकं तोशलं तथा । अन्यांश्च मल्लप्रवरान्निन्यतुर्यमसा दनम्

চাণূৰ, মুষ্টিক, তোশল আৰু আন আন মল্লশ্ৰেষ্ঠসকলক নিধন কৰি, তেওঁলোকে তেওঁলোকক যমৰ ধামলৈ পঠিয়ালে।

Verse 79

समारुरुहतुस्तूर्णं तुंगं मंचं च तौ तदा । तत्र तुंगे समासीनमासने कंसमेत्य तौ । तस्थतुस्तं तृणीकृत्य सिंहौ क्षुद्रमृगं यथा

তেতিয়া দুয়োজনে বেগেৰে ওখ মঞ্চত আৰোহণ কৰিলে। তাত ওখ আসনত বহি থকা কংসৰ ওচৰলৈ গৈ, তেওঁক তৃণৰ দৰে জ্ঞান কৰি সিংহৰ দৰে থিয় হ’ল।

Verse 80

ततः कंसं समाकृष्य कृष्णो मंचोपरि स्थितम् । पादौ गृहीत्वा वेगेन भ्रामयामास चांबरे

তাৰপাছত শ্ৰীকৃষ্ণই মঞ্চৰ ওপৰত থকা কংসক টানি আনিলে আৰু ভৰিত ধৰি বেগেৰে আকাশত ঘূৰাবলৈ ধৰিলে।

Verse 81

ततस्तं पोथयामास स भूमौ गत जीवितम् । कंसभ्रातॄन्बलोऽप्यष्टौ निजघ्ने मुष्टिना द्विजाः

তাৰপাছত তেওঁক মাটিত আছাৰ মাৰি দিলে আৰু তেওঁৰ প্ৰাণবায়ু উৰি গ’ল। হে দ্বিজসকল, বলৰামেও মুষ্টিৰ আঘাতত কংসৰ আঠজন ভাতৃক বধ কৰিলে।

Verse 82

एवं निहत्य तं कंसं कृष्णः परबलार्दनः । पितरौ मोचयामास निगडादति दुःखितौ

এইদৰে শত্ৰু সৈন্যক দমন কৰা শ্ৰীকৃষ্ণই কংসক বধ কৰি শিকলিৰে বান্ধি থোৱা অতি দুখী পিতৃ-মাতৃক মুক্ত কৰিলে।

Verse 83

सर्वानास्थापयामास बलेन सह माधवः । श्रीकृष्णेन हतं कंसं श्रुत्वा प्रापुः पुरीं तदा

মাধৱে বলৰামৰ সৈতে সকলোকে যথাস্থানত স্থাপন কৰিলে। শ্ৰীকৃষ্ণৰ দ্বাৰা কংস নিহত হোৱা বুলি শুনি তেতিয়া মানুহবোৰ নগৰলৈ আহিল।

Verse 84

बांधवा मथुरायां ये पूर्वं कंसे न बाधिताः । उग्रसेनं तथा राज्ये स्थापयामास केशवः

মথুৰাত যিসকল আত্মীয় আগতে কংসৰ অত্যাচাৰত নপীড়িত হৈছিল, কেশৱে তেওঁলোকৰ হিতৰ্থে উগ্ৰসেনক সিংহাসনত স্থাপন কৰি ৰাজ্যক ধৰ্মসম্মত অধিকাৰত পুনৰ স্থিৰ কৰিলে।

Verse 85

असहिष्णुर्द्विजाः पित्रोरेवं कंसकृतागसम् । जघान मातुलं कंसं देवब्राह्मणकंट कम्

পিতৃ-পূৰ্বজৰ প্ৰতি কংসে কৰা ঘোৰ অপৰাধ সহ্য নকৰিব পাৰি, দেৱ আৰু ব্ৰাহ্মণক পীড়া দিয়া সেই ‘কণ্টক’ মাতুল কংসক কৃষ্ণে বধ কৰিলে।

Verse 86

ततः कदाचिकृष्णोऽयमात्मानं द्रष्टुमागतान् । नारदादीन्मुनीन्सर्वानिदं पप्रच्छ सत्तमः

তাৰ পাছত এক সময়ত, নাৰদ আদি সকলো মুনি তাঁক দৰ্শন কৰিবলৈ আহিলে, সেই সত্তম কৃষ্ণে তেওঁলোকক এই প্ৰশ্ন সুধিলে।

Verse 87

श्रीकृष्ण उवाच । मयाऽयं मातुलो विप्रा हतः कंसोऽतिपापकृत् । मातुलस्य वधे दोषः प्रोच्यते शास्त्रवित्तमैः

শ্ৰী কৃষ্ণ ক’লে: ‘হে বিপ্ৰসকল, মই এই অতিপাপী মাতুল কংসক বধ কৰিলোঁ। তথাপি শাস্ত্ৰবিত্তমসকলে কয় যে মাতুল-বধত দোষ হয়।’

Verse 88

प्रायश्चित्तमतो ब्रूत तद्दोषविनिवृत्तये । अवोचन्नारदस्तत्र कृष्णमद्भुतविक्रमम् । वाचा मधुरया विप्रा भक्तिप्रणयपूर्वकम्

‘সেয়ে সেই দোষ নিৱৃত্তিৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত কওক।’ তেতিয়া তাত নাৰদে অদ্ভুত বিক্ৰমী কৃষ্ণক, হে বিপ্ৰসকল, ভক্তি আৰু প্ৰণয়পূৰ্বক মধুৰ বাক্যে উত্তৰ দিলে।

Verse 89

नारद उवाच । नित्यशुद्धश्च मुक्तश्च भद्रश्चैव भवा न्सदा

নাৰদে ক’লে: ‘আপুনি সদায় নিত্য-শুদ্ধ, সদায় মুক্ত, আৰু সদায় মঙ্গলময়।’

Verse 90

सच्चिदानंदरूपश्च परमात्मा सनातनः । पुण्यं पापं च ते नास्ति कृष्ण यादवनंदन

‘আপুনি সৎ-চিত্-আনন্দ-স্বরূপ, সনাতন পৰমাত্মা। হে কৃষ্ণ, যাদৱৰ আনন্দ, আপোনাৰ বাবে ন পুণ্য আছে ন পাপ।’

Verse 91

तथापि लोकशिक्षार्थं भवता गरु डध्वज । प्रायश्चित्तं तु कर्तव्यं विधिनानेन माधव

‘তথাপি লোকশিক্ষাৰ বাবে, হে গৰুড়ধ্বজ মাধৱ, এই বিধি অনুসাৰে আপোনাক প্ৰায়শ্চিত্ত কৰাই উচিত।’

Verse 92

लोकसंग्रहणं तावत्कर्तव्यं भवताधुना । रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते

‘লোকসঙ্গ্ৰহ আৰু কল্যাণৰ বাবে এতিয়া আপোনাক এই কৰ্তব্য কৰিব লাগিব—মহাপুণ্য ৰামসেতুত, গন্ধমাদন পৰ্বতত।’

Verse 93

रामेण स्थापितं लिंगं रामनाथाभिधं पुरा । तस्याभिषेकतोयार्थं धनुष्कोट्या रघूद्वहः

‘পূৰ্বতে ৰামে “ৰামনাথ” নামে এক লিঙ্গ স্থাপন কৰিছিল। তাৰ অভিষেকৰ জলৰ বাবে, ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজন ধনুষ্কোটীৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে…’

Verse 94

गां भित्त्वोत्पादयामास तीर्थं कोटीति विश्रुतम् । तव पूर्वावतारेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा

তোমাৰ পূৰ্ব অৱতাৰ—অক্লিষ্ট কৰ্মধাৰী ৰামচন্দ্ৰই—পৃথিৱী বিদীৰ্ণ কৰি ‘কোটিতীৰ্থ’ নামে খ্যাত পৱিত্ৰ তীৰ্থ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 95

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं निर्मितं स्वयमेव यत् । तत्र स्नानं कुरुष्व त्वं धर्म्ये पापविनाशने

ব্ৰহ্মহত্যাৰ বিশুদ্ধিৰ বাবে যি তীৰ্থ স্বয়ং প্ৰকাশিত হৈছিল, সেই ধৰ্ম্যময় পাপনাশক স্থানত তুমি স্নান কৰা।

Verse 96

तेन ते मातुलवधाद्दोषः शीघ्रं विनंक्ष्यति । कोटितीर्थे हरेः स्नानं ब्रह्महत्यादिशोधकम्

সেই স্নানৰ দ্বাৰা মাতুলবধৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা তোমাৰ দোষ শীঘ্ৰে নাশ হ’ব। কোটিতীৰ্থত হৰিৰ উদ্দেশ্যে স্নান ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপো শোধে।

Verse 97

स्वर्गमोक्षप्रदं पुंसामायुरारोग्यवर्धनम् । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं नारदस्य स माधवः

ইয়াৰ দ্বাৰা পুৰুষসকলক স্বৰ্গ-মোক্ষ প্ৰদান হয় আৰু আয়ু-আৰোগ্য বৃদ্ধি পায়—এইদৰে নাৰদ মুনিৰ বাক্য শুনি মাধৱে তা গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 98

विसृज्य तानृषीन्सर्वांस्तस्मिन्नेव क्षणे द्विजाः । रामसेतौ ययौ तूर्णं स्वदोषपरि शुद्धये

সেই ক্ষণতে সকলো ঋষিক বিদায় দি, দ্বিজ মাধৱে নিজৰ দোষ সম্পূৰ্ণ শুদ্ধিৰ বাবে তৎক্ষণাৎ ৰামসেতুলৈ দ্ৰুত গ’ল।

Verse 99

दिनैः कतिपयैर्गत्वा कोटितीर्थं यदूद्वहः । स्नात्वा संकल्पपूर्वं च दत्त्वा दानान्यनेकशः

কেইদিনমান যাত্ৰা কৰি যদুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজন কোটিতীৰ্থত উপস্থিত হ’ল। সংকল্প কৰি স্নান কৰি তেওঁ বহু দান-পুণ্য কৰিলে।

Verse 100

स मातुलवधोत्पन्नदोषेभ्यो मुमु चे क्षणात् । निषेव्य रामनाथं च स्वपुरं मथुरां ययौ

মাতুল বধৰ পৰা উৎপন্ন দোষসমূহৰ পৰা তেওঁ ক্ষণতে মুক্ত হ’ল। ৰামনাথক পূজা কৰি তেওঁ নিজৰ নগৰ মথুৰালৈ গ’ল।

Verse 104

श्रुत्वेमं पुण्यमध्यायं पठित्वा च मुनीश्वराः । ब्रह्महत्यादिभिः सत्यं मुच्यते पातकैर्नरः

হে মুনীশ্বৰসকল! এই পুণ্যময় অধ্যায় শুনিলে আৰু পাঠ কৰিলেও মানুহ সত্যই ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।