Adhyaya 16

Verse 1

सूत उवाच । कुंडे हनुमतः स्नात्वा स्वयं रुद्रेण सेविते । अगस्तितीर्थं विप्रेंद्रास्ततो गच्छेत्समाहितः

সূতে ক’লে: ৰুদ্ৰদেৱে নিজে সেবিত হনুমানদেৱৰ কুণ্ডত স্নান কৰি, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল, তাৰ পাছত সুসমাহিত মনে অগস্তি তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত।

Verse 2

एतद्विनिर्मितं तीर्थं साक्षाद्वै कुम्भयोनिना । प्रवर्तमाने कलहे पुरा वै मेरुविंध्ययोः

এই তীৰ্থ সাক্ষাৎ কুম্ভযোনি অগস্ত্য মুনিয়ে নিজে নিৰ্মাণ কৰিছিল, প্ৰাচীন কালে যেতিয়া মেৰু আৰু বিন্ধ্যৰ মাজত কলহ উঠিছিল।

Verse 3

निरुद्धभुवनाभोगो ववृधे विंध्यपर्वतः । तदा प्राणिषु सर्वेषु निरुच्छ्वासेषु देवताः

বিন্ধ্য পৰ্বত ইমানেই বৃদ্ধি পালে যে জগতসমূহৰ বিস্তাৰ অৱৰুদ্ধ হ’ল; তেতিয়া সকলো প্ৰাণীৰ নিশ্বাস ৰুদ্ধ হ’ব ধৰিলে, আৰু দেৱতাসকল উদ্বিগ্ন হ’ল।

Verse 4

कैलासं पर्वतं गत्वा शंभवे तद्व्यजिज्ञपन् । तदा स पार्वतीपाणिग्रहणोत्सुककौतुकी

তেওঁলোকে কৈলাস পৰ্বতলৈ গৈ শম্ভুক সেই কথা নিবেদন কৰিলে। তেতিয়া শিৱ দেৱী পাৰ্বতীৰ পাণিগ্ৰহণৰ আনন্দময় আয়োজনত অতি উৎসুক আৰু কৌতুকময় আছিল।

Verse 5

प्रेषयित्वा वसिष्ठादीन्पार्वतीं याचितुं मुनीन् । कुंभज त्वं निगृह्णीष्व विंध्याद्रिमिति सोऽन्वशात्

বসিষ্ঠ আদি মুনিসকলক পাৰ্বতীৰ পাণি প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ পঠাই, তেওঁ আদেশ দিলে— “হে কুম্ভজ (অগস্ত্য), তুমি বিন্ধ্য পৰ্বতক সংযত কৰি ৰাখিবা।”

Verse 6

ततः स कुम्भजः प्राह भगवंतं पिनाकिनम् । उद्वाहवेषं ते देव न द्रक्ष्येहं कथं विभो

তেতিয়া কুম্ভজে পিনাকধাৰী ভগৱন্তক ক’লে— “হে দেৱ, হে বিভো! মই যদি ইয়াৰ পৰা গুচি যাওঁ, তেন্তে আপোনাৰ বিবাহ-শোভা মই কেনেকৈ দৰ্শন কৰিম?”

Verse 7

इति विज्ञापितः शंभुः पुनः कुंभजमब्रवीत् । कुंभजोद्वाहवेषं ते पार्वत्या सहितो ह्यहम्

এইদৰে নিবেদন শুনি শম্ভুৱে পুনৰ কুম্ভজক ক’লে— “হে কুম্ভজ, পাৰ্বতীৰ সৈতে মই নিশ্চয় তোমাক মোৰ বিবাহ-শোভা দৰ্শন কৰাম।”

Verse 8

वेदारण्ये महापुण्ये दर्शयिष्याम्यसंशयः । तद्गच्छ शीघ्रं विंध्याद्रिं निग्रहीतुं मुनीश्वर

“মহাপুণ্যময় বেদাৰণ্যত মই নিঃসন্দেহে সেই ৰূপ তোমাক দৰ্শন কৰাম। সেয়ে, হে মুনীশ্বৰ, বিন্ধ্য পৰ্বতক সংযত কৰিবলৈ শীঘ্ৰে যোৱা।”

Verse 9

एवमुक्तस्ततोगस्त्यो विन्ध्याद्रिं स निगृह्य च । पादाक्रमणमात्रेण समीकुर्वन्महीतलम्

এইদৰে সম্বোধিত হৈ অগস্ত্য মুনিয়ে বিন্ধ্য পৰ্বতক সংযম কৰিলে; আৰু কেৱল পদক্ষেপৰ মাত্ৰাৰে অসমান ভূমিতলক সম কৰি সমতল কৰিলে।

Verse 10

चरित्वा दक्षि णान्देशान्गन्धमादनमन्वगात् । स विदित्वा महर्षिस्तु गन्धमादनवैभवम्

দক্ষিণ দেশসমূহ ভ্ৰমণ কৰি সেই মহর্ষি গন্ধমাদনলৈ গ’ল; আৰু গন্ধমাদনৰ শ্ৰী-শোভা আৰু পবিত্ৰ মহিমা তেওঁ উপলব্ধি কৰিলে।

Verse 11

तत्र तीर्थं महापुण्यं स्वनाम्ना निर्ममे मुनिः । लोपामुद्रासखस्तत्र वर्ततेऽद्यापि कुंभजः

তাত মুনিয়ে নিজৰ নামত মহাপুণ্যময় তীৰ্থ স্থাপন কৰিলে; আৰু লোপামুদ্ৰাৰ সখা, কুম্ভজ অগস্ত্য আজিও তাতেই অৱস্থিত।

Verse 12

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च न भूयो जन्मभाग्भवेत् । इह लोके त्रिकालेपि तत्तीर्थसदृशं द्विजाः

তাত স্নান কৰি আৰু তাৰ জল পান কৰিলে, পুনৰ জন্মৰ ভাগী নহয়। হে দ্বিজসকল! এই লোকত ত্ৰিকালতো সেই তীৰ্থৰ সমান আন একো নাই।

Verse 13

तीर्थं न विद्यते पुण्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । सर्वाभीष्टप्रदं नृणां यत्तीर्थस्नानवैभवात्

ভোগ আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰ ফল দান কৰা এনে পুণ্য তীৰ্থ আন ক’তো নাই; কিয়নো সেই তীৰ্থত স্নানৰ মহিমাৰে মানুহে সকলো অভীষ্ট বৰ লাভ কৰে।

Verse 14

सुदीर्घतमसः पुत्रः कक्षीवान्नाम नामतः । लेभे मनोरमां नाम स्वनयस्य सुतां प्रियाम्

সুদীৰ্ঘতমসৰ পুত্ৰ, নামত কক্ষীৱান, নিজৰেই পথপ্ৰদৰ্শক/নেতাৰ কন্যা মনোৰমাক প্ৰিয় পত্নী ৰূপে লাভ কৰিলে।

Verse 15

कक्षीवतः कथा सेयं पुण्यापापविनाशिनी । तां कथां वः प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं मुनीश्वराः

কক্ষীৱানৰ এই কাহিনী পুণ্য-পাপ উভয়কেই বিনাশ কৰে। মই সেই বৃত্তান্ত তোমালোকক ক’ম—হে মুনীশ্বৰসকল, মন দি শুনা।

Verse 16

अस्ति दीर्घतमा नाम मुनिः परमधार्मिकः । तस्य पुत्रः समभवत्कक्षीवानिति विश्रुतः

দীৰ্ঘতমা নামৰ এজন মুনি আছিল, যি পৰম ধৰ্মনিষ্ঠ। তেওঁৰ পুত্ৰ জন্মিল, যি কক্ষীৱান নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 17

उपनीतः स कक्षीवान्ब्रह्मचारी जितें द्रियः । वेदाभ्यासाय स गुरोः कुले वासमकल्पयत्

কক্ষীৱানৰ উপনয়ন সম্পন্ন হ’ল; তেওঁ ইন্দ্ৰিয়জয়ী ব্ৰহ্মচাৰী হ’ল। বেদ অধ্যয়নৰ বাবে তেওঁ গুৰুৰ গৃহত বাস কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 18

उदंकस्य गुरोर्गेहे वसन्दीर्घतमःसुतः । सोऽध्येष्ट चतुरो वेदान्सांगाञ्छास्त्राणि षट् तथा

গুৰু উদংকৰ গৃহত বাস কৰি, দীৰ্ঘতমসৰ পুত্ৰে চাৰিওটা বেদ সাঙ্গসহ অধ্যয়ন কৰিলে, আৰু তদুপৰি ছয় শাস্ত্ৰো অধ্যয়ন কৰিলে।

Verse 19

इतिहासपुराणानि तथोपनिषदोऽपिच । उषित्वा षष्टिवर्षाणि कक्षीवान्गुरुसन्निधौ

ইতিহাস-পুৰাণ আৰু উপনিষদসমূহ অধ্যয়ন কৰি, কক্ষীৱান গুৰুৰ সান্নিধ্যত ষাঠি বছৰ ধৰি বাস কৰিলে।

Verse 20

प्रयास्यन्स्वगृहं विप्रा गुरवे दक्षि णामदात् । उवाच वै गुरुर्विद्वान्कक्षीवान्ब्रह्मवित्तमः

হে বিপ্ৰসকল, নিজ গৃহলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ ওলাওঁতে তেওঁ গুৰুলৈ দক্ষিণা অৰ্পণ কৰিলে। তেতিয়া ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ অগ্ৰগণ্য, বিদ্বান গুৰুকক্ষীৱান ক’লে।

Verse 21

कक्षीवानुवाच । अहं गृहं प्रयास्यामि कुर्वनुज्ञां महामुने । अवलोक्य कृपादृष्ट्या मां रक्षोदंक सांप्रतम् । उदंकस्त्वेव मुदितः कक्षीवंतमथाब्रवीत्

কক্ষীৱানে ক’লে— “মই এতিয়া নিজ গৃহলৈ যাম; হে মহামুনি, মোক অনুমতি দিয়া। হে উদংক, কৃপাময় দৃষ্টিৰে মোক চায়ে এই মুহূর্তত মোক ৰক্ষা কৰা।” তেতিয়া আনন্দিত উদংকে কক্ষীৱানক উত্তৰ দিলে।

Verse 22

उदंक उवाच । अनुजानामि कक्षीवन्गच्छ त्वं स्वगृहं प्रति

উদংকে ক’লে— “হে কক্ষীৱান, মই তোমাক অনুমতি দিলোঁ; তুমি নিজ গৃহলৈ যোৱা।”

Verse 23

उद्वाहार्थमुपायं ते वत्स वक्ष्यामि तच्छृणु । रामसेतुं प्रयाहि त्वं गंधमादनपर्वतम्

“বিবাহৰ উদ্দেশ্যে, হে বৎস, মই তোমাক এটা উপায় ক’ম—শুনা। তুমি ৰামসেতুলৈ যোৱা আৰু গন্ধমাদন পৰ্বতলৈও যোৱা।”

Verse 24

तत्रागस्त्यकृतं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदा यकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वपापनिबर्हणम्

তাত অগস্ত্য ঋষিয়ে স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ তীৰ্থ আছে, যি সকলো অভীষ্ট ফল প্ৰদান কৰে। ই মানুহক ভোগ আৰু মোক্ষ দুয়ো দান কৰে আৰু সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 25

विद्यते स्नाहि तत्र त्वं सर्वमंगलसाधने । त्रिवर्षं वस तत्र त्वं नियमाचारसंयुतः

সেই তীৰ্থ তাতেই আছে—তুমি তাত স্নান কৰা, কিয়নো ই সকলো মঙ্গল সাধন কৰে। তুমি তাত তিন বছৰ নিয়ম-ৱ্ৰত আৰু শিষ্টাচাৰ-অনুশাসনেৰে বাস কৰা।

Verse 26

वर्षेषु त्रिषु यातेषु चतुर्थे वत्सरे ततः । निर्गमिष्यति मातंगः कश्चित्तीर्थोत्तमात्ततः

তিন বছৰ পাৰ হ’লে, তাৰ পিছত চতুৰ্থ বছৰত সেই উত্তম তীৰ্থৰ পৰা এটা হাতী ওলাই আহিব।

Verse 27

चतुर्दंतो महाकायः शरदभ्रसमच्छविः । तं गजं गिरिसंकाशं स्नात्वा तत्र समारुह

সেই হাতী চাৰিদাঁতীয়া, মহাকায়, আৰু শৰৎকালৰ মেঘৰ দৰে দীপ্তিময় হ’ব। তাত স্নান কৰি, পৰ্বতসম সেই গজৰ ওপৰত আৰোহণ কৰা।

Verse 28

आरुह्य तं गजं वत्स स्वनयस्य पुरीं व्रज । चतुर्दंतगजस्थं त्वां दृष्ट्वा शक्रमिवापरम्

হে বৎস, সেই গজত আৰোহণ কৰি তোমাৰ প্ৰিয়জনৰ নগৰীলৈ যোৱা। চাৰিদাঁতীয়া গজৰ ওপৰত আসীন তোমাক দেখি লোকসকলে তোমাক যেন অন্য শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) বুলি দেখিব।

Verse 29

राजर्षिः स्वनयो धीमान्हर्षव्याकुललोचनः । स्वकन्यायाः कृते दुःखं त्यजेदेव हृदिस्थितम्

সেই ধীমান ৰাজর্ষি, হর্ষে অস্থিৰ নয়নে, নিজৰ কন্যাৰ কাৰণে হৃদয়ত গাঁথি থকা দুখ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 30

पुरा हि प्रतिजज्ञे सा तस्य पुत्री मनोरमा । चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम्

পূৰ্বে তেওঁৰ মনোৰম কন্যাই প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল—চাৰিদাঁতীয়া, মহাকায়, সৰ্বাঙ্গে পাণ্ডুৰ গজৰ বিষয়ে।

Verse 31

आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति । स्वकन्यायाः प्रतिज्ञां तां समाकर्ण्य स भूपतिः

“যি তাত আৰোহণ কৰি মোৰ ওচৰলৈ আহিব, সেয়াই মোৰ স্বামী হ’ব।” নিজৰ কন্যাৰ এই প্ৰতিজ্ঞা শুনি সেই ৰজা…

Verse 32

दुःखाकुलमना भूत्वा सततं पर्यचिंतयत् । स्वनये चिंतयत्येवं नारदः समुपागमत्

দুখে ব্যাকুল মন লৈ তেওঁ সদায় চিন্তা কৰি থাকিল। তেওঁ নিজৰ পুত্ৰৰ বিষয়ে এনেদৰে ভাবি থাকোঁতেই নাৰদ মুনি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 33

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा राजर्षिरतिधार्मिकः । प्रत्युद्गम्य मुदा युक्तः पाद्यार्घ्याद्यैरपूजयत्

আগত মুনিক দেখি অতিধাৰ্মিক ৰাজর্ষি আগবাঢ়ি গ’ল; আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ পাদ্য-অৰ্ঘ্য আদি দান কৰি পূজা কৰিলে।

Verse 34

प्रणम्य नारदं राजा वचनं चेदमब्रवीत् । कन्येयं मम देवर्षे प्रतिज्ञामकरोत्पुरा

নাৰদক প্ৰণাম কৰি ৰজাই এই বাক্য ক’লে: “হে দেৱঋষি, মোৰ এই কন্যাই পূৰ্বে এটা প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।”

Verse 35

चतु र्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति

(তাই প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল:) “যি জনে চাৰি দন্তযুক্ত, মহাকায়, সৰ্বাঙ্গে শুভ্ৰ গজত আৰোহন কৰি মোৰ ওচৰলৈ আহিব, সেয়াই মোৰ স্বামী হ’ব।”

Verse 36

चतुर्दंतो महाकायो गजः सर्वांगपांडुरः । संभवेदिंद्रभवने भूतले नैव विद्यते

চাৰি দন্তযুক্ত, মহাকায়, সৰ্বাঙ্গে শুভ্ৰ গজ ইন্দ্ৰৰ ভৱনত সম্ভৱ; কিন্তু ভূতলত একেবাৰে নাই।

Verse 37

इयं च दुस्तरामेनां प्रतिज्ञां बालिशाऽकरोत् । इयं प्रतिज्ञातितरां सततं बाधते हि माम्

এই বালিশা কন্যাই অতিকঠিন এই প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে। এই অতিশয় বাঁধনীয়া শপথেই মোক সদায় পীড়া দিয়ে থাকে।

Verse 38

अनूढा हि पितुः कन्या सर्वदा शोकमावहेत् । इति तस्य वचः श्रुत्वा स्वनये नारदोऽब्रवीत्

“অবিবাহিতা কন্যাই পিতৃৰ বাবে সদায় শোক আনে।” তাৰ বাক্য শুনি নাৰদে নিজৰ পুত্ৰ (ৰজা)ক নীতিমতে উত্তৰ দিলে।

Verse 39

मा विषीदस्व राजर्षे तस्या ईदृग्विधः पतिः । भविष्यत्यचिरादेव पृथिव्यां ब्राह्मणोत्तमः

হে ৰাজর্ষি, বিষাদ নকৰিবা; অচিৰেই এই পৃথিৱীত সেই কন্যাই তেনে গুণসম্পন্ন স্বামী লাভ কৰিব—ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত অদ্বিতীয় উত্তম।

Verse 40

कक्षीवानिति विख्यातो जामाता ते भविष्यति । इत्युक्त्वा नारदमुनिर्ययावाकाशमार्गतः

‘কক্ষীৱান’ নামে যি বিখ্যাত, সেয়াই তোমাৰ জামাতা হ’ব। এইদৰে কৈ মুনি নাৰদ আকাশ-মাৰ্গে প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 41

स्व नयस्तद्वचः श्रुत्वा नारदेन प्रभाषितम् । आकांक्षते दिवारात्रं तादृग्विधसमागमम्

নাৰদে কোৱা সেই বাক্য শুনি, তাই দিন-ৰাতি তেনে মিলনৰ আকাঙ্ক্ষা কৰি থাকিল।

Verse 42

अतः सौम्य महाभाग कक्षीवन्बालतापस । अगस्त्यतीर्थमद्य त्वं स्नातुं गच्छ त्वरान्वितः

সেয়ে, হে সৌম্য মহাভাগ কক্ষীৱান, হে বাল-তপস্বী, আজি ত্বৰিতভাৱে গৈ অগস্ত্য-তীৰ্থত স্নান কৰা।

Verse 43

सर्वमंगलसिद्धिस्ते भविष्यति न संशयः । उदंकेनैवमुक्तोऽथ कक्षीवान्द्विजपुंगवः

তোমাৰ বাবে সকলো মঙ্গল-সিদ্ধি হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। উদংকে এইদৰে ক’লে; তেতিয়া কক্ষীৱান, দ্বিজসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, (কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল)।

Verse 44

अनु ज्ञातश्च गुरुणा प्रययौ गंधमादनम् । संप्राप्यागस्त्यतीर्थं च तत्र सस्नौ जितेंद्रियः

গুৰুৰ অনুমতি লাভ কৰি তেওঁ গন্ধমাদনলৈ যাত্ৰা কৰিলে। অগস্ত্য-তীৰ্থত উপস্থিত হৈ, ইন্দ্ৰিয়-জয়ী হৈ তেওঁ তাত স্নান কৰিলে।

Verse 45

क्षेत्रोपवासमकरोद्दिनमेकं मुनीश्वरः । अपरेद्युः पुनः स्नात्वा पारणामकरोद्द्विजः

মুনীশ্বৰে সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত এক দিন উপবাস পালন কৰিলে। পৰদিনা পুনৰ স্নান কৰি, দ্বিজে বিধিমতে পাৰণা কৰিলে।

Verse 46

रात्रौ तत्रैव सुष्वाप कक्षीवान्धर्मतत्परः । एवं नियमयुक्तस्य तस्य कक्षीवतो मुनेः

সেই ৰাতি ধৰ্মতত্পৰ কক্ষীৱানে তাতেই শুই থাকিল। এইদৰে নিয়ম-সংযমে যুক্ত সেই মুনি কক্ষীৱানৰ (কথা আগবাঢ়ে)।

Verse 47

एकेन दिवसे नोनं वर्षत्रयमथागमत् । अथ वर्षत्रयस्यांते तस्मिन्नेव दिने मुनिः

এটা যেন এক দিনতকৈ বেছি নহয়, তথাপি তিন বছৰ পাৰ হৈ গ’ল। আৰু সেই তিন বছৰৰ অন্তত, সেই একে দিনতেই মুনিয়ে (পৰৱৰ্তী ঘটনা অনুভৱ কৰিলে)।

Verse 48

अन्वास्य पश्चिमां संध्यां सुखं सुष्वाप तत्तटे । याममात्रावशिष्टायां विभावर्यां महाध्वनिः

পশ্চিমা সন্ধ্যা-সন্ধ্যা বিধিমতে অনুষ্ঠান কৰি, তেওঁ সেই তীৰত সুখে শুই পৰিল। ৰাতিৰ কেৱল এক যাম বাকী থাকোঁতে, অন্ধকাৰত এক মহাধ্বনি উঠিল।

Verse 49

उदभूत्प्रलयांभोधिवीचिकोलाहलोपमः । तेन शब्देन महता कक्षीवान्प्रत्यबुध्यत

প্ৰলয়-কালত সাগৰৰ ঢৌৰ গর্জনৰ দৰে এক ভয়ংকৰ কোলাহল উঠিল। সেই মহাশব্দে জাগি উঠি কক্ষীৱান চেতনালাভ কৰিলে।

Verse 50

ततस्तु स्वनयो नाम राजा सानुचरो बली । मृगयाकौतुकी तत्र मधुरापतिराययौ

তাৰ পাছত স্বনয় নামৰ বলৱান ৰজা, অনুচৰসহ, তাত উপস্থিত হ’ল। মৃগয়া-কৌতুকে উত্সুক মথুৰাৰ অধিপতি সেই স্থানলৈ আহিল।

Verse 52

सामात्यो मृगयासक्तो रथवाजिगजैर्युतः । अगस्त्यतीर्थसविधमाससाद भटान्वितः

মন্ত্ৰীসকলসহ মৃগয়াত আসক্ত, ৰথ-ঘোড়া-হাতীৰে সজ্জিত, আৰু সৈন্যবাহিনীৰে পৰিবেষ্টিত হৈ, তেওঁ অগস্ত্য-তীৰ্থৰ সন্নিধিলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 53

स राजा मृगयाश्रांतः श्रांतसैनिकसंवृतः । तत्तीर्थतीरप्रांतेषु निषसाद महीपतिः

মৃগয়াত ক্লান্ত হৈ, ক্লান্ত সৈন্যদলেৰে পৰিবেষ্টিত সেই ৰজা—ভূমিপতি—সেই তীৰ্থৰ তীৰ-প্ৰান্তসমূহত বহিল।

Verse 54

ततः प्रभाते विमले कक्षी वान्मुनिसत्तमः । अगस्त्यतीर्थे स्नात्वाऽसौ संध्यां पूर्वामुपास्य च

তাৰ পাছত নিৰ্মল প্ৰভাতত কক্ষীৱান—মুনিশ্ৰেষ্ঠ—অগস্ত্য-তীৰ্থত স্নান কৰি, আৰু বিধিমতে পূৰ্বা (প্ৰাতঃ) সন্ধ্যা উপাসনা কৰিলে।

Verse 55

तस्य तीरे जपन्मत्रांस्तस्थौ नियमसंयुतः । अत्रांतरे तीर्थवराद्गज एको विनिर्ययौ

তাৰ তীৰত তেওঁ নিয়ম-সংযমেৰে মন্ত্র জপি থিয় হৈ থাকিল। তেতিয়াই সেই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ-ঘাটৰ পৰা এটা একেলগে হাতী ওলাই আহিল।

Verse 56

चतुर्दंतो महाकायः कैलास इव मूर्तिमान् । स समुत्थाय तत्तीर्थादगात्कक्षीवदंतिकम्

চাৰিদাঁতীয়া, মহাকায়—যেন মূৰ্তিমান কৈলাস পৰ্বত। সি সেই তীৰ্থৰ পৰা উঠি কক্ষীৱানৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 57

तमागतमुदंकोक्त लक्षणैरुपलक्षितम् । तदा निरीक्ष्य कक्षीवानारोढुं स्नानमातनोत्

উদংকই কোৱা শুভ লক্ষণৰে চিনাক্ত সেইটো আহি পোৱাত, কক্ষীৱানে তাক চাই—স্নান-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি—আৰোহণ কৰিবলৈ সাজু হ’ল।

Verse 58

नमस्कृत्य च तत्तीर्थं श्लाघमानो मुहुर्मुहुः । आरुरोह च कक्षीवांश्चतुर्दंतं महागजम्

সেই তীৰ্থক নমস্কাৰ কৰি আৰু বাৰে বাৰে তাৰ মহিমা গাই, কক্ষীৱান সেই মহা চাৰিদাঁতীয়া হাতীত আৰোহণ কৰিলে।

Verse 59

आरुह्य तं चतुर्दंतं रजताचलसंनिभम् । स्वनयस्य पुरीमेव कक्षीवान्गंतुमैच्छत

ৰূপালী পৰ্বতৰ সদৃশ সেই চাৰিদাঁতীয়া হাতীত উঠি, কক্ষীৱানে সৱনয়াৰ নগৰীলৈ সোজা যাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 60

तमारूढं चतुर्दंतं श्वेतदंतावलोत्तमम् । स वीक्ष्य निश्चिकायैनं कक्षीवानिति भूपतिः

চাৰিদাঁতীয়া, উজ্জ্বল শ্বেত দন্তে শোভিত উত্তম হাতীৰ ওপৰত আৰূঢ় তেওঁক দেখি ৰজাই তৎক্ষণাৎ চিনিলে আৰু নিশ্চিত হ’ল—“এইজন কক্ষীৱান।”

Verse 61

प्रसन्नहृदयो राजा तस्यांतिकमुपागमत् । तदाभ्याशमुपागम्य कक्षीवंतं नृपोऽब्रवीत्

প্ৰসন্ন হৃদয়ে ৰজাই তেওঁৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িল; কক্ষীৱানৰ কাষ চাপি নৃপতিয়ে ক’লে।

Verse 62

स्वनय उवाच । त्वं ब्रह्मन्कस्य पुत्रोऽसि नाम किं तव मे वद । गजमेनं समारुह्य कुत्र वा गन्तुमिच्छसि । स्वनयेनैवमुक्तस्तु कक्षीवान्वाक्यमब्रवीत्

ৰাজা স্বনয়ে ক’লে: “হে ব্রাহ্মণদেৱ, তুমি কাৰ পুত্ৰ? তোমাৰ নাম মোক কোৱা। এই হাতীত আৰূঢ় হৈ তুমি ক’লৈ যাব খুজিছা?” স্বনয়ে এনেদৰে ক’লে, কক্ষীৱানে উত্তৰ দিলে।

Verse 63

कक्षीवानुवाच । पुत्रोऽहं दीर्घतमसः कक्षीवानिति विश्रुतः

কক্ষীৱানে ক’লে: “মই দীৰ্ঘতমসৰ পুত্ৰ; জগতত কক্ষীৱান নামে প্ৰখ্যাত।”

Verse 64

स्वनयस्य तु राजर्षेर्गच्छामि नगरं प्रति । अहमुद्वोढुमिच्छामि तस्य कन्या मनोरमाम्

মই ৰাজর্ষি স্বনয়ৰ নগৰলৈ গৈ আছোঁ; তেওঁৰ মনোমোহা কন্যাক বিবাহ কৰিবলৈ মোৰ ইচ্ছা।

Verse 65

चतुर्दंतगजारूढस्तत्प्रतिज्ञां च पूरयन् । स्वनयस्य सुतापाणिं ग्रहीष्यामि नराधिप

চতুৰ্দন্ত গজৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ আৰু সেই প্ৰতিজ্ঞা পূৰ্ণ কৰি, হে নৰাধিপ, মই স্বনয়ৰ কন্যাৰ পাণিগ্ৰহণ কৰিম।

Verse 66

तद्भाषितं समाकर्ण्य श्रोत्रपीयूषवर्षणम् । हर्षसंफुल्लनयनः स्वनयो वाक्यम ब्रवीत्

সেই বাক্য শুণি—যেন কাণত অমৃতৰ বৰষুণ—হৰ্ষে ফুলি উঠা নয়নে স্বনয়ে উত্তৰ দিলে।

Verse 67

कक्षीवन्भोः कृतार्थोस्मि स एव स्वनयो ह्यहम् । उद्वोढुमिच्छति भवान्यस्य कन्यां मनोरमाम्

হে কক্ষীৱান, মই সঁচাকৈ কৃতাৰ্থ—কাৰণ মইয়ে সেই স্বনয়; যাৰ মনোহৰ কন্যাক ভৱানে বিবাহ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছে।

Verse 68

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ कक्षीवन्बालतापस । मम कन्यां गृहाण त्वं तपोधन मनोरमाम्

স্বাগতম, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ কক্ষীৱান, হে বাল-তপস্বী। হে তপোধন, মোৰ মনোহৰ কন্যাক তুমি গ্ৰহণ কৰা।

Verse 69

तया सह चरन्धर्मान्गार्हस्थ्यं प्रतिपालय । राज्ञोक्तः स तदोवाच कक्षीवान्धर्मतत्परः । राजानं स्वनयं प्रीतं मधुरापुरवासिनम्

“তাইৰ সৈতে থাকি ধৰ্মকৰ্ম আচৰণ কৰা আৰু গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰম পালন কৰা।” ৰজাৰ এই কথাত, ধৰ্মতৎপৰ কক্ষীৱানে তেতিয়া মধুৰা-নিবাসী প্ৰসন্ন ৰজা স্বনয়ক মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 70

कक्षीवानुवाच । पिता दीर्घतमानाम वेदारण्ये मम प्रभो

কক্ষীৱান ক’লে: “হে মোৰ প্ৰভু, মোৰ পিতা—দীৰ্ঘতমস নামে—বেদাৰণ্যৰ পবিত্ৰ অৰণ্যত বাস কৰে।”

Verse 71

आस्ते तपश्चरन्सौम्यो नियमाचारतत्परः । तस्यांतिकं प्रेषय त्वं विप्रमेकं धरापते

“তেওঁ তাতেই আছে—স্বভাৱে সৌম্য—তপস্যা কৰি আৰু নিয়ম-আচাৰত নিবিষ্ট। হে ধৰাপতি, তেওঁৰ ওচৰলৈ এজন ব্ৰাহ্মণ পঠিয়াওক।”

Verse 72

तथोक्तः स तदा राजा स्वनयो हृष्टमा नसः । अनेकसेनया सार्धं प्राहिणोत्स्वपुरोधसम्

এইদৰে কোৱা হ’লে সেই ৰজা, পুত্ৰৰ বাবে মন আনন্দিত হৈ, বহু সেনাৰ সৈতে নিজৰ ৰাজ-পুৰোহিতক পঠিয়ালে।

Verse 73

विप्रं सुदर्शनं नाम वेदारण्यस्थलं प्रति । सुदर्शनः समादिष्टः स्वनयेन नृपेण सः

বেদাৰণ্যৰ পবিত্ৰ স্থানলৈ ‘সুদৰ্শন’ নামে এজন ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হ’ল; সেই সুদৰ্শনক ৰজাই, পুত্ৰৰ প্ৰেৰণা লৈ, আদেশ দিলে।

Verse 74

महत्या सेनया सार्धं प्रययौ वेदकाननम् । तत्रोटजे समासीन तं दीर्घतमसं मुनिम्

মহা সেনাৰ সৈতে তেওঁ বেদৰ কাননলৈ আগবাঢ়িল। তাত এটা কুটীৰত আসীন মুনি দীৰ্ঘতমসক তেওঁ দেখিলে।

Verse 75

तपश्चरतमासीनं ध्यायन्वेदाटवी पतिम् । पुरोहितो ददर्शाथ जपंतं मंत्रमुत्तमम्

তেতিয়া ৰাজপুৰোহিতে তেওঁক দেখিলে—তপস্যাত আসীন, বেদাটৱীৰ নাথৰ ধ্যানত নিমগ্ন, আৰু উত্তম মন্ত্র মৃদুভাৱে জপ কৰি আছে।

Verse 76

प्रणाममकरोत्तस्मै मुनये स सुदर्शनः । उवाच दीर्घतमसं मुनिं प्रह्लादयन्निव

সুদৰ্শনে সেই মুনিক সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে। তাৰপিছত তেওঁ মুনি দীৰ্ঘতমসক সন্মানভৰা বাক্যৰে যেন আনন্দিত কৰি কথা ক’লে।

Verse 77

सुदर्शन उवाच । कच्चित्ते कुशलं ब्रह्मन्कच्चित्ते वर्धते तपः । आश्रमे कुशलं कच्चित्कच्चिद्धर्मे सुखं वद

সুদৰ্শনে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ-মুনি, আপোনাৰ কুশল-মঙ্গল নে? আপোনাৰ তপস্যা বৃদ্ধি পাইছে নে? আশ্ৰমত সকলো কুশল নে? কওক—ধৰ্মত সুখে স্থিত আছেনে?”

Verse 78

पृष्टः सुदर्शनेनैवं मुनिर्दीर्घतमास्तदा । सुदर्शनमुवाचेदमर्घ्यादिविधिपूर्वकम्

এইদৰে সুদৰ্শনে সোধাত মুনি দীৰ্ঘতমসে প্ৰথমে অৰ্ঘ্য আদি বিধি অনুসাৰে আতিথ্য-সৎকাৰ কৰি, তাৰপিছত এই উত্তৰ দিলে।

Verse 79

दीर्घतमा उवाच । सर्वत्र कुशलं ब्रह्मन्सुदर्शन महामते । मम वेदाटवीनाथकृपया नाशुभं क्वचित्

দীৰ্ঘতমসে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, মহামতি সুদৰ্শন, সকলো ঠাইতে কুশল-মঙ্গল। বেদাটৱীনাথৰ কৃপাতে মোৰ কেতিয়াও অশুভ নঘটে।”

Verse 80

तवापि कुशलं ब्रह्मन्किं सुखागमनं तथा । किंवाऽगमनकार्यं ते सुदर्शन ममाश्रमे

হে ব্ৰাহ্মণ, তোমাৰো কুশল নে? তোমাৰ আগমন সুখদায়ক হ’ল নে? নতুবা, হে সুদৰ্শন, মোৰ আশ্ৰমলৈ অহাৰ উদ্দেশ্য কি?

Verse 81

स्वनयस्य पुरोधास्त्वं खलु वेदविदांवरः । तं विहाय महाराज मधुरापुरवासिनम्

তুমি নিশ্চয়েই ৰজা স্বনয়ৰ পুৰোহিত, বেদবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। হে মহাৰাজ, মথুৰা নগৰৰ নিবাসী সেইজনক ত্যাগ কৰি তুমি কিয় আহিলা?

Verse 82

महत्या सेनया सार्धं किमर्थं त्वमिहागतः । इत्युक्तो दीर्घतमसा तदानीं स सुदर्शनः

এত বৃহৎ সেনাৰ সৈতে তুমি কিয় ইয়ালৈ আহিছা? এইদৰে দীৰ্ঘতমসে ক’লে; তেতিয়া সুদৰ্শন সেই সময়ত (উত্তৰ দিবলৈ উদ্যত হ’ল)।

Verse 83

उवाच तं महात्मानं मुनिं ज्वलिततेजसम् । सर्वत्र मे सुखं ब्रह्मन्भवतः कृपया सदा

জ্বলন্ত তেজে দীপ্ত সেই মহাত্মা মুনিক তেওঁ ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, মই সকলো ঠাইতে সুখে আছোঁ—সদায় আপোনাৰ কৃপাৰ বলত।

Verse 84

भगवन्स्व नयो राजा साष्टांगं प्रणिपत्य तु । त्वां प्राह प्रश्रितं वाक्यं मन्मुखेन शृणुष्व तत्

হে ভগৱন, ৰজা স্বনয়ে অষ্টাঙ্গ প্ৰণিপাত কৰি আপোনাক বিনীত বাক্য কৈছে; মোৰ মুখেৰে সেই বাৰ্তা শুনক।

Verse 85

स्वनय उवाच । कक्षीवांस्ते सुतो ब्रह्म न्गंधमादनपर्वते । स्नानं कुर्वन्नगस्त्यस्य तीर्थे संप्रति वर्तते

স্বনয়ে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, তোমাৰ পুত্ৰ কক্ষীৱান এতিয়া গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত আছে, আৰু অগস্ত্যৰ তীৰ্থঘাটত পবিত্ৰ স্নান-ক্ৰিয়া কৰি আছে।”

Verse 86

तस्य रूपं तपो धर्ममाचारान्वैदिकांस्तथा । वेदशास्त्रप्रवीणत्वमाभि जात्यं च तादृशम्

“তেওঁৰ ৰূপ, তপস্যা, ধৰ্ম আৰু বৈদিক আচাৰ—আৰু লগতে বেদ-শাস্ত্ৰত প্ৰৱীণতা আৰু উচ্চ কুলজাতিও—সকলো অতি অসাধাৰণ।”

Verse 87

लोकोत्तरमिदं सर्वं विज्ञाय तव नंदने । मनोरमां सुतां तस्मै दातुमिच्छाम्यहं मुने

“তোমাৰ পুত্ৰত এই সকলো লোকোত্তৰ গুণ দেখি, হে মুনি, মই মোৰ মনোমোহা কন্যাক তেওঁৰ সৈতে বিবাহত দিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।”

Verse 88

मृगयाकौतुकी चाहं गंधमादनपर्वतम् । आगतो मुनिशार्दूल वर्त्ते युष्मत्सुतांतिके

“মৃগয়া (শিকাৰ)ৰ কৌতূহলত মই গন্ধমাদন পৰ্ব্বতলৈ আহিছোঁ, হে মুনিশাৰ্দূল, আৰু মই তোমাৰ পুত্ৰৰ ওচৰতে থাকি আছোঁ।”

Verse 89

पित्रनुज्ञां विना नाहमुद्वहेयं सुतां तव । इति ब्रूते तव सुतः कक्षीवान्मुनिस त्तम

“পিতৃ-অনুমতি নোহোৱাকৈ মই তোমাৰ কন্যাক বিবাহ নকৰোঁ।” এইদৰে তোমাৰ পুত্ৰ কক্ষীৱান ক’লে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 90

तद्भावां मत्सुतां तस्मै दातुं मेऽनुग्रहं कुरु । प्रैषयं च समीपं ते सेनया च सुदर्शनम्

মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰা; তেওঁত ভক্তিভাৱে নিবেদিত মোৰ কন্যাক সেই পুৰুষলৈ দান কৰিবলৈ মোক অনুমতি দিয়া। আৰু মই সেনাসহ সুদৰ্শনক তোমাৰ সন্নিধিলৈ প্ৰেৰণ কৰিছোঁ।

Verse 91

सुदर्शन उवाच । इति मां भगवन्राजा प्राहिणोत्तव सन्निधिम् । तद्भवाननुमन्यस्व राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम्

সুদৰ্শনে ক’লে: এইদৰে ভগৱান-সম ৰজাই মোক তোমাৰ সন্নিধিলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে। সেয়ে, সেই ৰজাৰ যি কৰ্মসিদ্ধি অভিপ্ৰায়, তাক তুমি অনুমোদন কৰা।

Verse 92

श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ स्वनयस्य पुरोहितः । ततो दीर्घतमाः प्राह स्वनयस्य पुरोहितम्

শ্ৰী সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ স্বপুত্ৰৰ পুৰোহিত নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছত দীৰ্ঘতমাই স্বপুত্ৰৰ সেই পুৰোহিতক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 93

दीर्घतमा उवाच । सुदर्शन भवत्वेवं कथितं स्वनयेन यत् । ममाभीष्टतमं ह्येतत्पाणिग्रहणमंगलम्

দীৰ্ঘতমাই ক’লে: হে সুদৰ্শন, মোৰ পুত্ৰে যি কৈছে, তেনেদৰেই হওক। কিয়নো এই পাণিগ্ৰহণৰ মঙ্গল-কৰ্ম মোৰ বাবে অতি প্ৰিয় আৰু অভীষ্ট।

Verse 94

आगमिष्याम्यहं विप्र गन्धमादनपर्वतम् । इत्युक्त्वा स मुनिर्विप्रा महादीर्घतमा मुनिः

হে বিপ্ৰ, মই গন্ধমাদন পৰ্বতলৈ যাম। এইদৰে কৈ সেই মহামুনি—মহান দীৰ্ঘতমা ঋষি—আগবাঢ়িল।

Verse 95

वेदाटवीपतिं नत्वा भक्तिप्रवणचेतसा । सुदर्शनेन सहितः सेतुमुद्दिश्य निर्ययौ

ভক্তিভাৱনাৰে নতচিত্ত হৈ তেওঁ বেদাটৱীৰ অধিপতিক প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পাছত সুদৰ্শনৰ সৈতে পবিত্ৰ সেতুলৈ লক্ষ্য কৰি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 96

षट्भिर्दिनैर्मुनिः पुण्यं प्रययौ गन्धमादनम् । अगस्तितीर्थतीरं च गत्वा दीर्घतमा मुनिः

ছয় দিনতে সেই পুণ্য মুনিয়ে গন্ধমাদনলৈ উপস্থিত হ’ল। আৰু দীৰ্ঘতমা মুনিয়ে অগস্তি-তীৰ্থৰ তীৰলৈও গৈ, নিজৰ পবিত্ৰ যাত্ৰা আগবঢ়াই গ’ল।

Verse 97

अथ पुत्रं ददर्शाग्रे कक्षीवंतं महामुनिः । कक्षीवान्पितरं दृष्ट्वा ववन्दे नाम कीर्तयन्

তাৰ পাছত মহামুনিয়ে আগত নিজৰ পুত্ৰ কক্ষীৱানক দেখিলে। পিতৃক দেখি কক্ষীৱানে নাম উচ্চাৰণ কৰি ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 98

ततो दीर्घतमा योगी स्वांकमारोप्य तं सुतम् । मूर्ध्न्युपाघ्राय सस्नेहं सस्वजे पुलकाकुलः

তাৰ পাছত যোগী দীৰ্ঘতমাই পুত্ৰক নিজৰ কোলাত তুলি ল’লে। স্নেহেৰে মূৰ শুঁকি, ৰোমাঞ্চে আৱিষ্ট হৈ তাক আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 99

कुशलं परिपप्रच्छ तदा दीर्घतमा ऋषिः । सर्ववेदास्त्वयाधीताः कक्षीवन्किमु वत्सक

তেতিয়া ঋষি দীৰ্ঘতমাই কুশল-সমাচাৰ সুধিলে: “কক্ষীৱান, প্ৰিয় বৎস—তুমি কি সকলো বেদ অধ্যয়ন কৰি আয়ত্ত কৰিলা?”

Verse 100

शास्त्राण्यपाठीः किं त्वं वा वत्स सर्वं वदस्व मे । इति पृष्टः स्वपित्रा स सर्वं वृत्तं तमव्रवीत्

পিতৃয়ে সুধিলে, “হে বৎস, তুমি শাস্ত্ৰসমূহ অধ্যয়ন নকৰিলা নে? মোক সকলো কথা কোৱা।” পিতাৰ প্ৰশ্নত সি সমগ্ৰ ঘটনাক্ৰম বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 851

विनिघ्नन्स गजान्सिंहान्वराहान्महिषान्नुरून् । अन्यान्मृगविशेषांश्च स राजा न्यवधीच्छरैः

সেই ৰজাই হাতী, সিংহ, বৰাহ, বহু মহিষ আৰু অন্য নানা প্ৰকাৰৰ বনৰীয়া মৃগক আঘাত কৰি, নিজৰ শৰবাণে বধ কৰিলে।