Adhyaya 12

Verse 1

श्रीसूत उवाच । सीताकुण्डे महापुण्ये नरः स्नात्वा द्विजोत्तमाः । ततस्तु मंगलं तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

শ্ৰী সূত ক’লে: হে দ্বিজোত্তমসকল, মহাপুণ্য সীতাকুণ্ডত স্নান কৰি নৰযাত্ৰীয়ে মন একাগ্ৰ কৰি তাৰ পাছত ‘মঙ্গল-তীৰ্থ’ নামৰ পবিত্ৰ স্থানলৈ আগবাঢ়িব লাগে।

Verse 2

सन्निधत्ते सदा यत्र कमला विष्णुवल्लभा । अलक्ष्मीपरिहाराय यस्मिन्सरसि वै सुराः

য’ত কমলা—বিষ্ণুৰ প্ৰিয়া—সদায় সন্নিধান কৰে, সেই সৰোবৰত অ’লক্ষ্মী-দুৰ্ভাগ্য নাশ কৰিবলৈ দেৱতাসকল আহে।

Verse 3

शतक्रतुमुखाः सर्वे समागच्छंति नित्यशः । तदेतत्तीर्थमुद्दिश्य ऋषयो लोकपावनम्

শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ নেতৃত্বত সকলো দেৱতা নিত্যদিনে তাত সমবেত হয়। এই লোকপাৱন তীৰ্থক লক্ষ্য কৰি ঋষিসকলেও তীৰ্থযাত্ৰাত আহে।

Verse 4

इतिहासं प्रवक्ष्यामि पुण्यं पापविनाशनम् । पुरा मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः

মই এক পৱিত্ৰ ইতিহাস ক’ম, যি পুণ্যদায়ক আৰু পাপবিনাশক। অতীত কালত সোমবংশজাত মনোজৱ নামৰ এজন ৰজা আছিল।

Verse 5

पालयामास धर्मेण धरां सागरमेखलाम् । अयष्ट स सुरान्यज्ञै र्ब्राह्मणानन्नसंचयैः

সাগৰে বেষ্টিত এই পৃথিৱী তেওঁ ধৰ্ম অনুসাৰে পালন কৰিছিল। তেওঁ যজ্ঞৰ দ্বাৰা দেৱতাসকলক পূজা কৰিছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক প্ৰচুৰ অন্নভাণ্ডাৰে পোষণ কৰিছিল।

Verse 6

तर्पयामास कव्येन प्रत्यब्दं पितृदेवताः । त्रयीमध्यैष्ट सततमपाठीच्छास्त्रमर्थवत्

প্ৰতি বছৰে তেওঁ কব্য (শ্ৰাদ্ধ) অৰ্ঘ্যৰে পিতৃদেৱতাসকলক তৃপ্ত কৰিছিল। তেওঁ সদায় বেদ-ত্ৰয়ী-আধাৰিত কৰ্ম সম্পাদন কৰিছিল আৰু অৰ্থসহ শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিছিল।

Verse 7

व्यजेष्ट शत्रून्वीर्येण प्राणं सीदीशकेशवौ । अरंस्त नीतिशास्त्रेषु तथापाठीन्महामनून्

তেওঁ নিজৰ বীৰ্য্য-বলৰে শত্রুসকলক জয় কৰিলে আৰু দিৱ্য প্ৰভু—ঈশ আৰু কেশৱ—ক নিজৰ প্ৰাণস্বৰূপে ভক্তিভাৱে মানিলে। নীতি-শাস্ত্ৰত সুপ্ৰতিষ্ঠিত আছিল আৰু মহামনু-ধৰ্মসংহিতাসমূহো অধ্যয়ন কৰিছিল।

Verse 8

एवं स धर्मतो राजा पालयामास मेदिनीम् । रक्षतस्तस्य राज्ञोऽभूद्राज्यं निहत कंटकम्

এইদৰে সেই ৰজাই ধৰ্ম অনুসাৰে পৃথিৱী শাসন কৰিলে। তেওঁ ৰাজ্য ৰক্ষা কৰোঁতে, তেওঁৰ ৰাজ্য ‘কণ্টক’—দুখ-কষ্ট আৰু অত্যাচাৰ—নিহত হৈ কণ্টকমুক্ত হ’ল।

Verse 9

अहंकारोऽभवत्तस्य पुत्रसंपद्विनाशनः । अहंकारो भवेद्यत्र तत्र लोभो मदस्तथा

কিন্তু তেওঁৰ ভিতৰত অহংকাৰ উদয় হ’ল, যিয়ে পুত্ৰ-সম্পদ আৰু সমৃদ্ধি বিনাশ কৰিলে। য’ত অহংকাৰ শিপা মেলে, ত’ত লোভ আৰু মদ-গৰ্বও একেলগে জন্মে।

Verse 10

कामः क्रोधश्च हिंसा च तथाऽसूया विमोहिनी । भवंत्येतानि विप्रेंद्राः संपदां नाशहेतवः

কাম, ক্ৰোধ, হিংসা আৰু মোহজাগানীয়া অসূয়া—হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল—এইবোৰেই সমৃদ্ধি বিনাশৰ কাৰণ হয়।

Verse 11

एतानि यत्र विद्यंते पुरुषे स विनश्यति । क्षणेन पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धं चाखिलसंपदा

যি পুৰুষৰ ভিতৰত এই দোষসমূহ থাকে, সি বিনাশ হয়; এক ক্ষণতে পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ আৰু সকলো সমৃদ্ধিসহ পতিত হয়।

Verse 12

बभूव तस्यासूया च जनविद्वेषिणी सदा । असूयाकुलचित्तस्य वृथाहंकारिणस्तथा

তেওঁৰ ভিতৰত সদায় জনসাধাৰণৰ প্ৰতি বিদ্বেষী ঈৰ্ষা জাগিল। ঈৰ্ষাই চিত্ত অস্থিৰ কৰিলে আৰু তেওঁ বৃথা অহংকাৰত মত্ত হ’ল।

Verse 13

लुब्धस्य कामदुष्टस्य मतिरेवं बभूव ह । विप्रग्रामे करादानं करिष्यामीति निश्चितः

লোভী আৰু কামদোষে দুষিত সেই মানুহৰ মনত এই সংকল্প জাগিল—“ব্ৰাহ্মণসকলৰ গাঁওত কৰ আদায় কৰিম”—এইদৰে তেওঁ স্থিৰ কৰিলে।

Verse 14

अकरोच्च तथा राजा निश्चित्य मनसा तदा । धनं धान्यं च विप्राणां जहार किल लोभतः

তেতিয়া ৰজাই মনত স্থিৰ কৰি সেইদৰে কৰিলে। লোভবশত তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ধন-ধান্য সত্যই কেঢ়ি নিলে।

Verse 15

शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तान्यादत्त रागतः । शिवविष्ण्वादिदेवानां विप्राणां च महात्मनाम्

ৰাগবশত তেওঁ শিৱ-বিষ্ণু আদি দেৱতাৰ পূজা-সেৱাৰ ধনো কেঢ়ি নিলে, আৰু সেই দেৱতাসকলৰ ভক্ত মহাত্মা ব্ৰাহ্মণসকলৰ ধনো ল’লে।

Verse 16

क्षेत्राण्यपजहारायमहंकार विमूढधीः । एवमन्याययुक्तस्य देवद्विजविरोधिनः

অহংকাৰত মোহিত বুদ্ধিৰে তেওঁ ক্ষেত্ৰ-ভূমিও কেঢ়ি ল’লে। এইদৰে অন্যায়ত যুক্ত হৈ, দেৱ আৰু দ্বিজসকলৰ বিৰোধী হৈ, তেওঁ বিনাশৰ পথত আগবাঢ়িল।

Verse 17

दुष्कर्मपरिपाकेन क्रूरेण द्विजपुंगवाः । पुरं रुरोध बलवान्परदेशाधिपो रिपुः

হে দ্বিজপুঙ্গৱসকল, নিষ্ঠুৰ দুষ্কৰ্মৰ তিতা পৰিপাক পকিলত, পৰদেশৰ অধিপতি সেই বলৱান শত্রুৱে নগৰখন ঘেৰাও কৰিলে।

Verse 19

गोलभोनाम विप्रेंद्राश्चतुरंगबलैर्युतः । षण्मासं युद्धमभवद्गोलभेन दुरात्मनः

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, গোলভা নামে এজন আছিল, চতুৰঙ্গ সেনাৰে সজ্জিত; সেই দুৰাত্মা গোলভাৰ কাৰণে ছয় মাহ ধৰি যুদ্ধ জ্বলি থাকিল।

Verse 20

वनं सपुत्रदारः सन्प्रपेदे स मनोजवः । गोलभः पालयन्नास्ते मनोजवपुरे चिरम्

মনোজৱে পুত্ৰ-দাৰাসহ বনলৈ গ’ল; আৰু গোলভে মনোজৱপুৰ নগৰত বহুদিন ধৰি শাসন কৰি থাকিল।

Verse 21

चतुरंगबलोपेतस्तमुद्वास्य रणे बली । मनोजवोपि विप्रेंद्राः शोचन्स्त्रीपुत्रसंयुतः

চতুৰঙ্গ সেনাৰে উপেত সেই বীৰে ৰণত তাক উচ্ছেদ কৰিলে; আৰু মনোজৱো, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, স্ত্ৰী-পুত্ৰসহ শোকাকুল হৈ বাহিৰ হ’ল।

Verse 22

क्षुत्क्षामः प्रस्खलञ्छश्वत्प्रविवेश महावनम् । झिल्लिकागणसंघुष्टं व्याघ्रश्वापद भीषणम्

ক্ষুধাত কৃশ হৈ, বাৰে বাৰে খোজত লৰচৰাই, সি মহাবনত প্ৰৱেশ কৰিলে—ঝিঁঝিঁ পোকাৰ দলেৰে গুঞ্জৰিত, আৰু বাঘ-শ্বাপদে ভয়ংকৰ।

Verse 23

व्याप्तद्विरदचीत्कारं वराहमहिषाकुलम् । तस्मिन्वने महाघोरे क्षुधया परिपीडितः

সেই অতি ভয়ংকৰ বনত, হাতীৰ চিৎকাৰত আকাশ ভৰি উঠিছিল আৰু বৰাহ- মহিষৰ দলেৰে বন ভৰপূৰ আছিল; তাত তেওঁ ক্ষুধাৰ যন্ত্ৰণাত অতিশয় কাতৰ হৈছিল।

Verse 24

अयाचतान्नं पितरं मनोजवसुतः शिशुः । अंब मेन्नं प्रयच्छ त्वं क्षुधा मां बाधते भृशम्

মনোজৱৰ পুত্ৰ সেই শিশুৱে পিতাৰ ওচৰত অন্ন ভিক্ষা কৰিলে; আৰু মাতৃকো কাতৰে ক’লে—“অম্বা, মোক অন্ন দিয়া; ক্ষুধাই মোক অতি ভীষণকৈ পীড়া দিছে।”

Verse 25

एवं स्वजननीं चापि प्रार्थयामास बालकः । तन्मातापितरौ तत्र श्रुत्वा पुत्रस्य भाषितम्

এইদৰে সেই বালকে নিজৰ জননীকো মিনতি কৰিলে। তাত পুত্ৰৰ বাক্য শুনি মাতৃ-পিতৃ দুয়ো তেতিয়াই অন্তৰত কঁপি উঠিল।

Verse 26

शोकाभिभूतौ सहसा मोहं समुपजग्मतुः । भार्यामथाब्रवीद्राजा सुमित्रानाम नामतः

শোকত অভিভূত হৈ দুয়ো হঠাতে মোহত পতিত হ’ল। তেতিয়া ৰজাই সুমিত্ৰা নামৰ নিজৰ পত্নীক ক’লে।

Verse 27

मुह्यमानश्च स मुहुः शुष्ककंठौष्ठतालुकः । सुमित्रे किं करिष्यामि कुत्र यास्यामि का गतिः

সেয়া বাৰে বাৰে মোহিত হৈ পৰিছিল; তাৰ কণ্ঠ, ওঁঠ আৰু তালু শুকাই গৈছিল। সি ক’লে—“সুমিত্ৰে, মই কি কৰিম? ক’লৈ যাম? মোৰ আশ্ৰয় ক’ত?”

Verse 28

मरिष्यत्यचिरादेष सुतो मे क्षुधयार्दितः । किमर्थं ससृजे वेधा दुर्भाग्यं मां वृथा प्रिये

হে প্ৰিয়ে, ক্ষুধাত কাতৰ মোৰ এই পুত্ৰ অচিৰেই মৰিব। কিহৰ বাবে স্ৰষ্টা বেধাই মোক গঢ়িলে—কেৱল বৃথাই দুখীয়া কৰিবলৈ?

Verse 29

को वा मोचयिता दुःखमेतद्दुष्कर्मजं मम । न पूजितो मया शंभुर्हरिर्वा पूर्वजन्मसु

মোৰ এই দুখ—যি মোৰ কুকৰ্মৰ ফল—মোক কোনে মুক্ত কৰিব? পূৰ্বজন্মসমূহত মই শম্ভু (শিৱ)কো নপূজিলোঁ, হৰি (বিষ্ণু)কো নপূজিলোঁ।

Verse 30

तथान्या देवताः सूर्यविभावसुमुखाः प्रिये । तेन पापेन चाद्याहमस्मिञ्जन्मनि शोभने

হে প্ৰিয়ে, সূৰ্য আৰু বিভাৱসু (অগ্নি) আদি আন দেৱতাসকলকো মই সন্মান-পূজা নকৰিলোঁ। সেই পাপৰ ফলত, হে শোভনে, এই জন্মতেই আজি মই এই অৱস্থালৈ পৰিলোঁ।

Verse 31

अहंकाराभिभूतोऽस्मि विप्रक्षेत्राण्यपाहरम् । शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तं चापहृतं मया

অহংকাৰত আচ্ছন্ন হৈ মই বিপ্ৰসকলৰ ক্ষেত্ৰ-ভূমি কেঢ়ি ল’লোঁ। আৰু শিৱ, বিষ্ণু আদি দেৱতাসকলৰ নামত অৰ্পিত ধনো মই অপহৰণ কৰিলোঁ।

Verse 32

एवं दुष्कर्मबाहुल्याद्गोलभेन पराजितः । वनं यातोस्मि विजनं त्वया सह सुतेन च

এইদৰে, বহুত কুকৰ্মৰ বাহুল্যৰ বাবে মই গোলভেনৰ হাতত পৰাজিত হ’লোঁ। সেয়ে তোমাৰ সৈতে আৰু আমাৰ পুত্ৰসহ এই নিৰ্জন বনলৈ আহিছোঁ।

Verse 33

निरन्नो निर्धनो दुःखी क्षुधितो ऽहं पिपासितः । कथमन्नं प्रदास्यामि क्षुधिताय सुताय मे

মই অন্নহীন, ধনহীন আৰু দুখেৰে ভৰা—ভোকত আৰু পিয়াহত কাতৰ। মোৰ ভোকাতুৰ পুত্ৰক মই কেনেকৈ অন্ন দিম?

Verse 34

न मयान्नानि दत्तानि ब्राह्मणेभ्यः शुचिस्मिते । न मया पूजितः शंभुर्विष्णुर्वा देवतांतरम्

হে শুচি-হাস্যৱতী, মই ব্ৰাহ্মণসকলক অন্নদান নকৰিলোঁ; ন মই শম্ভু (শিৱ), ন বিষ্ণু, ন আন কোনো দেৱতাৰ পূজা কৰিলোঁ।

Verse 35

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मयाग्नौ हुतं पूर्वं न तीर्थमपि सेवितम्

সেই পাপৰ ফলত আজি মোৰ ওপৰত এই দুখ আহি পৰিছে। আগতে মই পবিত্ৰ অগ্নিত হোম-আহুতি দিয়া নাছিলোঁ, আৰু কোনো তীৰ্থো সেৱা নকৰিলোঁ।

Verse 36

मातृश्राद्धं पितृश्राद्धं मृताह दिवसे तयोः । नैकोद्दिष्टविधानेन पार्वणेनापि वै प्रिये

হে প্ৰিয়ে, মাতৃশ্ৰাদ্ধ আৰু পিতৃশ্ৰাদ্ধ—তেওঁলোকৰ মৃত্যু-তিথিৰ দিনত মই নকৰিলোঁ; একোद्दিষ্ট বিধিৰে নহয়, পাৰ্বণ বিধিৰেও নহয়।

Verse 37

कृतं न हि मया भद्रे भूरिभोजनमेव वा । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

হে ভদ্ৰে, মই কেতিয়াও বহুলোকক ভোজন কৰোৱা মহাভোজন-দান নকৰিলোঁ। সেই পাপৰ ফলত আজি মোৰ ওপৰত এই দুখ আহি পৰিছে।

Verse 38

चैत्रमासे प्रिये चित्रानक्षत्रे पानकं मया । पनसानां फलं स्वादु कदलीफलमेव वा

হে প্ৰিয়ে, চৈত্ৰমাহত চিত্ৰা নক্ষত্ৰৰ দিনা মই শীতল পানক নৈবেদ্য নকৰিলোঁ; নে মিঠা পনসফল, নে কদলীফল দান কৰিলোঁ।

Verse 39

तथा छत्रं सदंडं च रम्यं पादुकयोर्द्वयम् । तांबूलानि च पुष्पाणि चंदनं चानुलेपनम्

তদ্ৰূপে মই দণ্ডসহ সুন্দৰ ছত্ৰ, মনোহৰ পাদুকাৰ জোৰা, তাম্বূল নৈবেদ্য, পুষ্প আৰু চন্দনৰ অনুলেপনো দান নকৰিলোঁ।

Verse 40

न दत्तं वेदविद्भ्यस्तु चित्रगुप्तस्य तुष्टये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

চিত্ৰগুপ্তৰ সন্তোষৰ বাবে মই বেদবিদসকলক দান নকৰিলোঁ; সেই পাপৰ ফলত আজি মোৰ ওপৰত এই দুখ আহি পৰিল।

Verse 41

नाश्वत्थश्चूतवृक्षो वा न्यग्रोधस्तिंतिणी तथा । पिचुमंदः कपित्थो वा तथैवामलकीतरुः

মই অশ্বত্থ গছ, নে আমগছ, নে ন্যগ্ৰোধ (বট) গছ, নে তেঁতুল; নে নিম, নে কপিত্থ (কাঠ-আপেল), নে আমলকী গছো ৰোপণ নকৰিলোঁ।

Verse 42

नारिकेलतरुर्वापि स्थापितोऽध्वगशांतये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

পথিকসকলৰ শান্তিৰ বাবে মই নাৰিকেল গছো স্থাপন নকৰিলোঁ; সেই পাপৰ ফলত আজি মোৰ ওপৰত এই দুখ আহি পৰিল।

Verse 43

सम्मार्जनं च न कृतं शिवविष्ण्वालये मया । न खानितं तटाकं च न कूपोपि ह्रदोऽपिवा

মই শিৱ আৰু বিষ্ণুৰ মন্দিৰত কেতিয়াও ঝাড়ু-মোছা কৰি পৰিষ্কাৰ নকৰিলোঁ; নাহে মই পুখুৰী খনন কৰালোঁ, নাহে কুঁৱা, নাহে কোনো সৰোবৰ।

Verse 44

न रोपितं पुष्पवनं तथैव तुलसीवनम् । शिवविष्ण्वालयौ वापि निर्मितो न मया प्रिये

হে প্ৰিয়ে, মই ফুলৰ বাগিচা নাৰোপিলোঁ, তেনেদৰে তুলসীৰ বনো নাৰোপিলোঁ; আৰু শিৱ-বিষ্ণুৰ মন্দিৰো মই নিৰ্মাণ নকৰিলোঁ।

Verse 45

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मया पैतृके मासि पितॄनुद्दिश्य शोभने । महालयं कृतं श्राद्धमष्टकाश्राद्धमेव वा

সেই পাপৰ ফলতে আজি মোৰ ওপৰত এই দুখ আহি পৰিল। হে শোভনে, পিতৃ-মাহত মই পিতৃলোকক উদ্দেশি শ্ৰাদ্ধ নকৰিলোঁ—ন মহালয় কৰ্ম, ন অষ্টকা শ্ৰাদ্ধ।

Verse 46

नित्यश्राद्धं तथा काम्यं श्राद्धं नैमित्तिकं प्रिये । न कृताः क्रतवश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणाः

হে প্ৰিয়ে, মই নিত্য শ্ৰাদ্ধ নকৰিলোঁ, কাম্য শ্ৰাদ্ধো নকৰিলোঁ, নৈমিত্তিক শ্ৰাদ্ধো নকৰিলোঁ; আৰু বিধিমতে বহুদক্ষিণাসহ ক্ৰতু-যজ্ঞসমূহো নকৰিলোঁ।

Verse 47

मासोपवासो न कृतः एकादश्यामुपोषणम् । धनुर्मासेप्युषःकाले शंभुविष्ण्वादिदेवताः

মই মাহেকীয়া উপবাস নকৰিলোঁ, একাদশীত উপোষণো নকৰিলোঁ। ধনুৰ্মাহত উষা-কালতো মই শম্ভু, বিষ্ণু আদি দেৱতাসকলৰ পূজা নকৰিলোঁ।

Verse 48

संपूज्य विधिवद्भद्रे नैवेद्यं न कृतं मया । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समा गतम्

হে ভদ্ৰে, বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিলোঁ, কিন্তু নৈবেদ্য (ভোগ) নিবেদন নকৰিলোঁ। সেই পাপৰ ফলতে আজি এই দুখ মোৰ ওপৰত আহি পৰিল।

Verse 49

हरिशंकरयोर्नाम्नां कीर्तनं न मया कृतम् । उद्धूलनं त्रिपुण्ड्रं च जाबालोक्तैश्च सप्तभिः

মই হৰি আৰু শংকৰৰ নাম-সংকীৰ্তন নকৰিলোঁ। জাবাল পৰম্পৰাত কোৱা সাত উক্তি অনুসাৰে ভস্ম-উদ্ধূলন আৰু ত্ৰিপুণ্ড্ৰ (তিন ৰেখা) ধাৰণো নকৰিলোঁ।

Verse 50

न धृतं भस्मना भद्रे रुद्राक्षं न धृतं मया । जपश्च रुद्रसूक्तानां पंचाक्षरजपस्तथा

হে ভদ্ৰে, মই ভস্ম ধাৰণ নকৰিলোঁ, ৰুদ্ৰাক্ষো ধাৰণ নকৰিলোঁ। ৰুদ্ৰসূক্তসমূহৰ জপো নকৰিলোঁ, আৰু পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্রজপো তেনেদৰে নকৰিলোঁ।

Verse 51

तथा पुरुषसूक्तस्य जपोऽप्यष्टाक्षरस्य च । नैवकारि मया भद्रे नैवान्यो धर्मसंचयः

তেনেদৰে মই পুৰুষসূক্তৰ জপো নকৰিলোঁ, আৰু অষ্টাক্ষৰ মন্ত্রৰ জপো নকৰিলোঁ। হে ভদ্ৰে, মই একোৱেই নকৰিলোঁ; আন কোনো ধৰ্ম-সঞ্চয়ো মোৰ নহ’ল।

Verse 52

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । एवं स विलपन्राजा भार्यामाभाष्य खिन्नधीः

সেই পাপৰ ফলতে আজি এই দুখ মোৰ ওপৰত আহি পৰিল। এইদৰে বিলাপ কৰি, মন বিষণ্ণ হোৱা ৰজাই নিজৰ পত্নীক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 53

मूर्च्छामुपाययौ विप्राः पपात च धरातले । सुमित्रा पतितं दृष्ट्वा भार्या सा पतिमंगना

হে বিপ্ৰসকল, তেওঁ মূৰ্ছিত হৈ পৰি মাটিত লুটি পৰিল। স্বামীৰ পতন দেখি পতি-ব্ৰতা সুমিত্ৰা, সেই সাধ্বী পত্নী, ব্যাকুল হৈ উঠিল।

Verse 54

आलिंग्य विललापाथ सपुत्रा भृशदुःखिता । मम नाथ महाराज सोमान्वयधुरंधर

তেওঁক আঁকোৱালি ধৰি, পুত্ৰসহ অতি দুখিত হৈ, উচ্চস্বৰে বিলাপ কৰিলে—“মোৰ নাথ, হে মহাৰাজ, সোমবংশৰ ধুৰন্ধৰ স্তম্ভ!”

Verse 55

मां विहाय क्व यातोऽसि सपुत्रां विजने वने । अनाथां त्वामनुगतां सिंहत्रस्तां मृगीमिव

“মোক পুত্ৰসহ এৰি, এই নিৰ্জন বনলৈ তুমি ক’লৈ গ’লা? মই অনাথ হৈ তোমাৰ পিছে পিছে আহিলোঁ, যেন সিংহত ভয় খোৱা হৰিণী।”

Verse 56

मृतोऽसि यदि राजेंद्र तर्हि त्वामहमप्यरम् । अनुव्रजामि विधवा न स्थास्ये क्षणमप्युत

“যদি তুমি মৃত হও, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেন্তে মইও তৎক্ষণাৎ তোমাৰ পিছে পিছে যাম। বিধবা হৈ মই এক মুহূৰ্তও নাথাকিম।”

Verse 57

पितरं पश्य पतितं चन्द्रकांत सुत क्षितौ । इत्युक्तश्चंद्रकांतोऽपि सुतो राज्ञः क्षुधार्दितः

“চন্দ্ৰকান্ত, চোৱা—তোমাৰ পিতৃ মাটিত পতিত!” এই কথা কওঁতেই চন্দ্ৰকান্তো, ৰজাৰ পুত্ৰ, ক্ষুধাত কাতৰ হৈ, ব্যাকুল হ’ল।

Verse 58

पितरं परिरभ्याथ निःशब्दं प्ररुरोद सः । एतस्मिन्नंतरे विप्रा जटावल्कलसंवृतः

পিতৃক আলিঙ্গন কৰি সি নিঃশব্দে কান্দিলে। সেই মুহূর্ততে, হে বিপ্ৰসকল, জটা আৰু বল্কল-বস্ত্ৰে আৱৃত এজন মুনি প্ৰকাশ পালে।

Verse 59

भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः । रुद्राक्षमालाभरणः सितयज्ञोपवीतवान्

তেওঁৰ সমগ্ৰ দেহ পবিত্ৰ ভস্মে ধূলিময়; মস্তকে ত্ৰিপুণ্ড্ৰৰ চিহ্ন। ৰুদ্ৰাক্ষ-মালা অলংকাৰ, আৰু উজ্জ্বল শ্বেত যজ্ঞোপবীত ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 60

पराशरोनाम मुनिराजगाम यदृच्छया । तं शब्दमभिलक्ष्यासौ साधुसज्जनसंमतः

পৰাশৰ নামৰ মুনিৰাজ যদৃচ্ছায় তাত উপস্থিত হ’ল। সেই শব্দ লক্ষ্য কৰি, সাধু-সজ্জনসন্মত সেই পূজনীয় মহাত্মাই ঘটনাটি অনুধাৱন কৰিলে।

Verse 61

ततः सुमित्रा तं दृष्ट्वा पराशरमुपागतम् । ववंदे चरणौ तस्य सपुत्रा सा पतिव्रता

তেতিয়া সুমিত্ৰাই পৰাশৰক আগমন কৰা দেখি, পুত্ৰসহ সেই পতিব্ৰতা নাৰীয়ে তেওঁৰ চৰণত প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 62

ततः पराशरेणेयं सुमित्रा परिसांत्विता । आश्वासिता च मुनिना मा शोचस्वेति भामिनि । ततः सुमित्रां पप्रच्छ शक्तिपुत्रो महामुनिः

তেতিয়া পৰাশৰে সুমিত্ৰাক সান্ত্বনা দিলে। মুনিয়ে ক’লে, “হে ভামিনী, শোক নকৰিবা।” তাৰ পাছত শক্তিপুত্ৰ সেই মহামুনিয়ে সুমিত্ৰাক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 63

पराशर उवाच । का त्वं सुश्रोणि कश्चासौ यश्चायं पतितोऽग्रतः

পৰাশৰ মুনিয়ে ক’লে: “হে সুন্দৰ নিতম্বিনী নাৰী, তুমি কোন? আৰু এইজন কোন—যি আমাৰ আগত ইয়াত পতিত হৈ পৰিছে?”

Verse 64

अयं शिशुश्च कस्ते स्याद्वद तत्त्वेन मे शुभे । पृष्टैवं मुनिना साध्वी तमुवाच महामुनिम्

“আৰু এই শিশুটি তোমাৰ কোন হয়? হে শুভে, তত্ত্বমতে মোক সত্য কোৱা।” মুনিয়ে এইদৰে সুধাত, সাধ্বী নাৰীয়ে সেই মহামুনিক উত্তৰ দিলে।

Verse 65

सुमित्रोवाच । पतिर्ममायमस्याहं भार्या वै मुनिसत्तम । आवाभ्यां जनितश्चायं चंद्रकांताभिधः सुतः

সুমিত্ৰাই ক’লে: “হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এইজন মোৰ স্বামী, আৰু মই নিশ্চয়েই তেওঁৰ পত্নী। আৰু এই পুত্ৰ—আমাৰ দুয়োৰে পৰা জন্মা—চন্দ্ৰকান্ত নামে পৰিচিত।”

Verse 66

अयं मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः । विक्रमाढ्यस्य तनयः शौर्ये विष्णुसमो बली

“এইজন মনোজৱ নামে ৰজা, সোমবংশত জন্মা। ই বিক্ৰমাঢ্যৰ পুত্ৰ—বলৱান, আৰু পৰাক্ৰমত বিষ্ণুৰ সমান।”

Verse 67

सुमित्रा नाम तस्याहं भार्या पतिमनुव्रता । युद्धे विनिर्जितो राजा गोलभेन मनोजवः

“মই তেওঁৰ পত্নী, মোৰ নাম সুমিত্ৰা, আৰু মই পতিব্ৰতা হৈ স্বামীৰ অনুগামী। যুদ্ধত ৰজা মনোজৱ গোলভৰ হাতত পৰাজিত হ’ল।”

Verse 68

राज्याद्भ्रष्टो निरालंबो मया पुत्रेण चान्वितः । वनं विवेश ब्रह्मर्षे क्रूरसत्त्वभयानकम्

হে ব্ৰহ্মর্ষি! ৰাজ্যচ্যুত হৈ, কোনো আশ্ৰয় নথকা সেই ৰজা—মোৰে আৰু নিজৰ পুত্ৰসহ—ক্ৰূৰ আৰু হিংস্ৰ সত্ত্বে ভয়ংকৰ কৰি তোলা অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 69

क्षुधया पीडितः पुत्रो ह्यावामन्नमयाचत । निरन्नो विधुरो राजा दृष्ट्वा पुत्रं क्षुधार्दितम्

ক্ষুধাত কাতৰ পুত্ৰই আমাৰ ওচৰত অন্ন বিচাৰিলে। কিন্তু অন্নবিহীন, দুখে বিধুৰ সেই ৰজাই নিজৰ সন্তানক ক্ষুধাত কষ্ট পোৱা দেখি…

Verse 70

शोकाकुलमना ब्रह्मन्मूर्च्छितः पतितो भुवि । इति तद्वचनं श्रुत्वा शोकपर्याकुलाक्षरम्

হে ব্ৰাহ্মণ! শোকত ব্যাকুল মন লৈ তেওঁ মূৰ্ছা গৈ ভূমিত পৰি গ’ল। সেই বাক্য শুনি—যাৰ প্ৰতিটো অক্ষৰত শোকৰ কঁপনি আছিল—

Verse 71

शक्तिपुत्रो मुनिः प्राह सुमित्रां तां पतिव्रताम् । मनोजवस्य नृपतेर्भार्यामग्निशिखोपमाम्

শক্তিপুত্ৰ মুনিয়ে সুমিত্ৰাক ক’লে—সেই পতিব্ৰতা, নৃপতি মনোজৱৰ পত্নী, যাৰ দীপ্তি অগ্নিশিখাৰ দৰে আছিল।

Verse 72

पराशर उवाच । मनोजवस्य भार्ये ते मा भीर्भूयात्कथंचन । युष्माकमशुभं सत्यमचिरान्नाशमेष्यति

পৰাশৰে ক’লে: হে মনোজৱৰ পত্নী, কোনো প্ৰকাৰেই ভয় নকৰিবা। সত্যই, তোমালোকৰ এই অশুভ দশা অচিৰেই নাশ পাব।

Verse 73

मूर्च्छां विहाय ते भद्रे क्षणादुत्थास्यते पतिः । ततः पराशरो विप्रः पाणिना तं नराधिपम्

হে ভদ্ৰে নাৰী, মূৰ্ছা ত্যাগ কৰি তোমাৰ পতি ক্ষণতে উঠিব। তাৰ পাছত বিপ্ৰ পৰাশৰে নিজৰ হাতেৰে সেই নৰাধিপক স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 74

पस्पर्श मंत्रं प्रजपन्ध्यात्वा देवं त्रियंबकम् । ततो मनोजवो राजा करस्पृष्टो महामुनेः

তেওঁ মন্ত্ৰ মৃদুভাৱে জপি ত্ৰিনয়ন প্ৰভু ত্ৰ্যম্বকক ধ্যান কৰি স্পৰ্শ কৰিলে। তেতিয়া মহামুনিৰ হাতৰ স্পৰ্শত ৰজা মনোজৱ—

Verse 75

उत्थितः सहसा तत्र त्यक्त्वा मूर्च्छां तमोमयीम् । ततः पराशरमुनिं प्रणम्य जगतीपतिः । उवाच परमप्रीतः प्रांजलिर्विप्रसत्तमम्

তেওঁ তাত হঠাতে উঠিল, অন্ধকাৰময় মূৰ্ছা ত্যাগ কৰি। তাৰ পাছত জগতীপতিয়ে মুনি পৰাশৰক প্ৰণাম কৰি, অতি আনন্দিত হৈ, কৰযোৰে শ্ৰেষ্ঠ বিপ্ৰক ক’লে।

Verse 76

मनोजव उवाच । पराशरमुने त्वद्य त्वत्पादाब्जनिषेवणात्

মনোজৱ ক’লে: হে পৰাশৰ মুনে, আজি তোমাৰ পদপদ্মৰ সেৱাৰ দ্বাৰা—

Verse 77

मूर्च्छा मे विगता सद्यः पातकं चैव नाशितम् । त्वद्दर्शनमपुण्यानां नैव सिध्येत्कदाचन

মোৰ মূৰ্ছা তৎক্ষণাৎ দূৰ হ’ল আৰু মোৰ পাপো নাশ হ’ল। অপুণ্যবানসকলৰ বাবে তোমাৰ দর্শন কেতিয়াও লাভ নহয়।

Verse 78

रक्ष मां करुणादृष्ट्या च्यावितं शत्रुभिः पुरात् । इत्युक्तः स मुनिः प्राह राजानं तं मनोजवम्

“কৰুণাৰ দৃষ্টিৰে মোক ৰক্ষা কৰা; শত্ৰুৱে বহু আগতেই মোক মোৰ নগৰৰ পৰা উৎখাত কৰিছে।” এইদৰে কোৱা শুনি সেই মুনিয়ে মনোজৱ ৰজাক ক’লে।

Verse 79

पराशर उवाच । उपायं ते प्रवक्ष्यामि राजञ्च्छत्रुजयाय वै । रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते

পৰাশৰে ক’লে: “হে ৰজা, শত্ৰুজয়ৰ উপায় নিশ্চয় তোমাক ক’ম—মহাপুণ্য ৰামসেতুত, গন্ধমাদন পৰ্বতত।”

Verse 80

विद्यते मंगलं तीर्थं सर्वैश्वर्यप्रदायकम् । सर्वलोकोपकाराय तस्मिन्सरसि राघवः

তাত মঙ্গল তীৰ্থ আছে, যি সকলো ঐশ্বৰ্য দান কৰে। সকলো লোকৰ কল্যাণৰ বাবে সেই সৰোবৰত ৰাঘৱ (শ্ৰী ৰাম) সন্নিহিত।

Verse 81

सन्निधत्ते सदा लक्ष्म्या सीतया राजसत्तम । सपुत्रभार्यस्त्वं तत्र गत्वा स्नात्वा सभक्तिकम्

হে ৰজাসত্তম, তাত তেওঁ সদায় লক্ষ্মী—সীতাৰ সৈতে সন্নিহিত। সেয়ে তুমি পুত্ৰ আৰু পত্নীসহ তাত গৈ ভক্তিভাৱে স্নান কৰা।

Verse 83

वैभवात्तस्य तीर्थस्य नाशं यास्यत्यसंशयम् । मंगलानि च सर्वाणि प्राप्स्यसे न चिरान्नृप

সেই তীৰ্থৰ বৈভৱে তোমাৰ বিনাশ নিঃসন্দেহে নাশ পাব। আৰু হে নৃপ, অচিৰেই তুমি সকলো মঙ্গল লাভ কৰিবা।

Verse 84

विजित्य शत्रूंश्च रणे पुनर्भूमिं प्रपत्स्यसे । अतस्त्वं भार्यया सार्द्धं पुत्रेण च मनोजव

ৰণত শত্ৰুসকলক জয় কৰি তুমি পুনৰ তোমাৰ ভূমি লাভ কৰিবা। সেয়ে, হে মনোজৱ, পত্নী আৰু পুত্ৰসহ একেলগে যোৱা।

Verse 85

गच्छ मंगलतीर्थं तद्गन्धमादनपर्वते । अहमप्यागमिष्यामि तवानुग्रहकाम्यया

গন্ধমাদন পৰ্বতৰ সেই মঙ্গলতীৰ্থলৈ যোৱা। তোমাৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ বৰ্ষাবলৈ ইচ্ছা কৰি মইও আহিম।

Verse 86

पराशरस्त्वेवमुक्त्वा राजमुख्यैस्त्रिभिः सह । प्रायात्सेतुं समुद्दिश्य स्नातुं मंगलतीर्थके

এইদৰে কৈ পৰাশৰ, তিনিজন শ্ৰেষ্ঠ ৰজাৰ সৈতে, সেতুৰ দিশে যাত্ৰা কৰিলে—মঙ্গলতীৰ্থত স্নান কৰাৰ উদ্দেশ্যে।

Verse 87

राजादिभिः सह मुनिर्विलंघ्य विविधं वनम् । वनप्रदेशदेशांश्च दस्युग्रामाननेकशः

ৰজা আদি লোকসকলৰ সৈতে সেই মুনিয়ে নানা প্ৰকাৰ বন অতিক্ৰম কৰিলে—বনৰ অঞ্চল-দেশসমূহ আৰু দস্যুগাঁৱৰ বহু ঠাই পাৰ হৈ।

Verse 88

प्रययौ मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तत्र संकल्प्य विधिवत्सस्नौ स मुनिपुंगवः

তেওঁ গন্ধমাদন পৰ্বতৰ মঙ্গলতীৰ্থত উপস্থিত হ’ল। তাত বিধিমতে সংকল্প কৰি, মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনেই স্নান কৰিলে।

Verse 89

तानपि स्नापयामास राजादीन्विधिपूर्वकम् । तत्र श्राद्धं च भूपालश्चकार पितृतृप्तये

তাৰ পাছত তেওঁ ৰজা আদি সকলক বিধি-পূৰ্বক তাত স্নান কৰালে। সেই ঠাইতে ভূপালে পিতৃসন্তুষ্টিৰ বাবে শ্ৰাদ্ধো সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 90

तत्र मासत्रयं सस्नौ राजा पत्नीसुतस्तथा । ततः पराशरमुनिः सस्नौ नियमपूर्वकम्

তাত ৰজাই পত্নী আৰু পুত্ৰসহ তিনিমাহ স্নান কৰিলে। তাৰ পাছত পৰাশৰ মুনিও নিয়ম-পূৰ্বক স্নান কৰিলে।

Verse 91

एवं मासत्रयं सस्नौ तैः साकं मुनिपुंगवः । मंगलाख्ये महापुण्ये सर्वामंगलनाशने

এইদৰে তেওঁলোকৰ সৈতে মুনিশ্ৰেষ্ঠই তিনিমাহ স্নান কৰিলে—মঙ্গলাখ্য মহাপুণ্য তীৰ্থত, যি সকলো অমঙ্গল নাশ কৰে।

Verse 92

क्षेत्रश्राद्धादिकं चापि तत्तीरे कुरु भूपते । एवं कृते त्वया राजन्नलक्ष्मीः क्लेशकारिणी

হে ভূপতে, সেই তীৰতে ক্ষেত্ৰ-শ্ৰাদ্ধ আদি কৰ্মও কৰা। হে ৰাজন, তুমি এইদৰে কৰিলে ক্লেশকাৰিণী অলক্ষ্মী দূৰ হ’ব।

Verse 93

चत्वारिंशद्दिनं तत्र मंत्रमेकाक्षरं नृपः । तत्र तीर्थे जजापासौ मुन्युक्तेनैव वर्त्मना

তাত নৃপতিয়ে চল্লিশ দিন একাক্ষৰ মন্ত্র জপ কৰিলে। সেই তীৰ্থত মুনিয়ে কোৱা পথ অনুসৰিয়েই তেওঁ জপ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 94

एवमभ्यसतस्तस्य मंत्रमेकाक्षरं द्विजाः । मुनिप्रसादात्पुरतो धनुः प्रादुरभूद्दृढम्

হে দ্বিজসকল, তেওঁ এইদৰে একাক্ষৰ মন্ত্রৰ সাধনা কৰি থাকোঁতে, মুনিৰ কৃপাৰে তেওঁৰ সন্মুখতে এক দৃঢ় ধনু প্ৰকাশ পালে।

Verse 95

अक्षयाविषुधी चापि खड्गौ च कनकत्सरू । एकं चर्म गदा चैका तथैको मुसलोत्तमः

অক্ষয় বিষুধীও প্ৰকাশ পালে—সঙ্গে তৰোৱালসমূহ আৰু সোনালী বাণ; লগতে এটা ঢাল, এটা গদা, আৰু তদ্ৰূপ এক উৎকৃষ্ট মুসল।

Verse 96

एकः शंखो महानादो वाजियुक्तो रथस्तथा । ससारथिः पताका च तीर्थादुत्तस्थुरग्रतः

এটা মহাধ্বনিযুক্ত শঙ্খ প্ৰকাশ পালে; আৰু ঘোড়াযুক্ত ৰথো—সাৰথি আৰু পতাকাসহ—তেওঁৰ আগত থকা তীৰ্থৰ পৰা উঠি আহিল।

Verse 97

कवचं कांचनमयं वैश्वानरसमप्रभम् । प्रादुर्बभूव तत्तीर्थात्प्रसादेन मुनेस्तथा

সোনাৰে নিৰ্মিত কবচ, জ্বলন্ত অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান, সেই তীৰ্থৰ পৰাো প্ৰকাশ পালে—মুনিৰ কৃপাৰে।

Verse 98

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषणम् । तीर्थानां प्रवरात्तस्मादुत्थितं नृपतेः पुरः

হাৰ, কেয়ূৰ, মুকুট, কটক আদি অলংকাৰ, তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত সেই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থৰ পৰা উঠি ৰজাৰ সন্মুখত প্ৰকাশ পালে।

Verse 99

दिव्यांबरसहस्रं च तीर्थात्प्रादुरभूत्तदा । माला च वैजयंत्याख्या स्वर्णपंकजशोभिता

তেতিয়া সেই পবিত্ৰ তীৰ্থৰ পৰা হাজাৰখন দিব্য বস্ত্ৰ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; আৰু বৈজয়ন্তী নামে মালাো ওলাল, সোণালী পদ্মেৰে শোভিত।

Verse 100

एतत्सर्वं समालोक्य मुनयेऽसौ न्यवेदयत् । ततः पराशरमुनिर्जलमादाय तीर्थतः

এই সকলো দেখি তেওঁ মুনিক নিবেদন কৰিলে। তাৰ পাছত পৰাশৰ মুনি তীৰ্থৰ পৰা জল লৈ ল’লে।

Verse 101

अभ्यषिंचन्नरपतिं मंत्रपूतेनवारिणा । ततोऽभिषिक्तो नृपतिर्मुनिना परिशोभितः

তেওঁ মন্ত্ৰপূত জলেৰে নৰপতিক অভিষেক কৰিলে। তেতিয়া মুনিৰ দ্বাৰা অভিষিক্ত নৃপতি তেজেৰে উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 102

सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा । हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितः

সন্নদ্ধ, কবচধাৰী, খড়্গধাৰী, ধনু-বাণ ধৰা সেই যুব নৃপতি হাৰ, কেয়ূৰ, মুকুট, কটক আদি অলংকাৰৰে বিভূষিত আছিল।

Verse 103

दिव्यांबरधरश्चापि वाजियुक्त रथस्थितः । शुशुभेऽतीव नृपतिर्मध्याह्न इव भास्करः

দিব্য বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি ঘোঁৰাযুক্ত ৰথত স্থিত নৃপতি অতিশয় উজ্জ্বল হৈ শোভা পালে—যেন মধ্যাহ্নৰ সূৰ্য।

Verse 104

तस्मै नृपतये तत्र ब्रह्माद्यस्त्रं महामुनिः । सांगं च सरहस्यं च सोत्सर्गं सोप संहृति

তাত মহামুনিয়ে সেই নৃপতিক ব্ৰহ্মা আদি দেৱাস্ত্ৰসমূহ উপদেশ দিলে—অঙ্গ-উপাঙ্গসহ, গূঢ় তত্ত্বসহ, নিক্ষেপৰ বিধিসহ আৰু প্রত্যাহাৰৰ উপায়সহ।

Verse 105

उपादिशच्छक्तिपुत्रः सुमित्राजानये तदा । मनोजवोऽथ मुनिना ह्याशीर्वादपुरःसरम्

এইদৰে শক্তিপুত্ৰ (পৰাশৰ) তেতিয়া সুমিত্ৰাজান ৰজাক উপদেশ দিলে। তাৰ পাছত মনোজৱে মুনিৰ আশীৰ্বাদ আগত ৰাখি নিজৰ কৰ্মলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 106

प्रेरितो रथमास्थाय प्रणम्य मुनिपुंगवम् । प्रदक्षिणीकृत्य तदाभ्यनुज्ञातो महर्षिणा

প্ৰেৰিত হৈ সি ৰথত আৰোহণ কৰিলে; মুনিপুঙ্গৱক প্ৰণাম কৰি আৰু প্ৰদক্ষিণা কৰি, তেতিয়া মহাৰ্ষিৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰিলে।

Verse 107

सार्द्धं पत्न्या च पुत्रेण प्रययौ विजयाय सः । स गत्वा स्वपुरं राजा प्रदध्मौ जलजं तदा

সি পত্নী আৰু পুত্ৰসহ বিজয়ৰ বাবে যাত্ৰা কৰিলে। নিজ নগৰত উপস্থিত হৈ, ৰজাই তেতিয়া শঙ্খ ধ্বনি তুলিলে।

Verse 108

ततः शंखरवं श्रुत्वा गोलभस्तु ससैनिकः । युद्धाय निर्ययौ तूर्णं मनोजवनृपेण सः

তাৰ পাছত শঙ্খৰ গর্জন শুনি, গোলভস্তুও নিজৰ সৈন্যসহ মনোজৱ ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধলৈ তৎক্ষণাৎ ওলাই আহিল।

Verse 109

दिनत्रयं रणं जज्ञे गोलभेन नृपस्य वै । ततश्चतुर्थे दिवसे गोलभं तु ससैनिकम्

তিনিদিন ধৰি ৰজাৰ সৈতে গোলভৰ ঘোৰ যুদ্ধ চলিল। তাৰ পাছত চতুৰ্থ দিনা ৰজাই সৈন্যসহ গোলভক পৰাভূত কৰিলে।

Verse 110

मनोजवो नृपो युद्धे ब्रह्मास्त्रेण व्यनाशयत् । ततः सपुत्र भार्योऽयं पुरं प्राप्य निजं नृपः

যুদ্ধত মনোজৱ ৰজাই ব্ৰহ্মাস্ত্ৰেৰে শত্রুক বিনাশ কৰিলে। তাৰ পাছত ৰজাই পত্নী আৰু পুত্ৰসহ নিজৰ নগৰলৈ উভতি আহিল।

Verse 111

पालयन्पृथिवीं सर्वां बुभुजे भार्यया सह । तदाप्रभृति राजासौ नाहंकारं चकार वै

সমগ্ৰ পৃথিৱী পালন কৰি তেওঁ ৰাণীৰ সৈতে সমৃদ্ধি ভোগ কৰিলে। সেই সময়ৰ পৰা সেই ৰজাই কেতিয়াও অহংকাৰ নকৰিলে।

Verse 112

असूयादींस्तथा दोषान्वर्जयामास भूपतिः । अहिंसानिरतो दांतः सदा धर्मपरोऽभवत्

ৰজাই ঈৰ্ষ্যা আদি দোষসমূহ ত্যাগ কৰিলে। অহিংসাত নিবিষ্ট, সংযমী হৈ তেওঁ সদায় ধৰ্মত পৰায়ণ হ’ল।

Verse 113

सहस्रं वत्सरानेवं ररक्ष स महीपतिः । ततो विरक्तो राजेन्द्रः पुत्रे राज्यं निधाय तु

এইদৰে সহস্ৰ বছৰ ধৰি সেই পৃথিৱীপতিয়ে ৰাজ্য ৰক্ষা কৰিলে। তাৰ পাছত বৈৰাগ্য লাভ কৰি, ৰজাই পুত্ৰৰ হাতত ৰাজ্য অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 114

जगाम मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तपश्चचार तत्रासौ ध्यायन्हृदि सदाशिवम्

সেই গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত অৱস্থিত মঙ্গল নামৰ শুভ তীৰ্থলৈ গ’ল। তাত তেওঁ তপস্যা কৰিলে আৰু হৃদয়ত সদাশিৱক ধ্যান কৰিলে।

Verse 115

ततोऽचिरेण कालेन त्यक्त्वा देहं मनोजवः । शिवलोकं ययौ राजा तस्य तीर्थस्य वैभवात्

তাৰ পাছত অল্প সময়ৰ ভিতৰতে মনোজৱে দেহ ত্যাগ কৰিলে। সেই তীৰ্থৰ মহিমাৰ বলত সেই ৰজাই শিৱলোকলৈ গ’ল।

Verse 116

तस्य भार्या सुमित्रापि तस्यालिंग्य तनुं तदा । अन्वारूढा चितां विप्राः प्राप तल्लोकमेव सा

হে বিপ্ৰসকল, তেওঁৰ পত্নী সুমিত্ৰাও সেই সময়ত তেওঁৰ দেহ আলিঙ্গন কৰি চিতাত উঠিল; আৰু সেয়াও সেই একে লোককেই প্ৰাপ্ত কৰিলে।

Verse 117

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावं तत्तीर्थं श्रीमन्मंगलनामकम् । मनोजवो नृपो यत्र स्नात्वा तीर्थे महत्तरे

শ্ৰী সূতে ক’লে: এইদৰে শ্ৰীমন্ত ‘মঙ্গল’ নামৰ সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱ। য’ত সেই মহৎ তীৰ্থত স্নান কৰি ৰজা মনোজৱ (এনে ফল লাভ কৰিলে)।

Verse 118

शत्रून्विजित्य देहांते शिवलोकं ययौ स्त्रिया । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्यं मंगलतीर्थकम्

শত্ৰুসকলক জয় কৰি, জীৱনৰ অন্তত তেওঁ পত্নীৰ সৈতে শিৱলোকলৈ গ’ল। সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে মঙ্গল তীৰ্থক সেৱা-দৰ্শন কৰা উচিত।

Verse 119

तीर्थमेतदतिशोभनं शिवं भुक्तिमुक्तिफलदं नृणां सदा । पापराशितृणतूलपावकं सेवत द्विजवरा विमुक्तये

এই তীৰ্থ অতি শোভন আৰু শিৱমঙ্গলময়; ই সদায় মানুহক ভোগ আৰু মুক্তিৰ ফল দান কৰে। শুকান ঘাঁহ আৰু তুলাৰ দৰে পাপৰাশি দগ্ধ কৰা অগ্নিৰ ন্যায়; হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সম্পূৰ্ণ বিমুক্তিৰ বাবে ইয়াক সেৱা কৰা উচিত।