
এই অধ্যায়টো প্ৰশ্নোত্তৰ সংলাপৰূপে গঠিত। যুধিষ্ঠিৰে ব্যাসক সোধে—কাজেশে প্ৰতিষ্ঠা কৰা যোগিনীসকল কোন, তেওঁলোকৰ স্বৰূপ কেনেকুৱা, আৰু তেওঁলোকে ক’ত বাস কৰে? ব্যাসে কয়—তেওঁলোক নানাবিধ অলংকাৰ, বস্ত্ৰ, বাহন আৰু নাদেৰে বিভূষিতা; বিপ্ৰ আৰু ভক্তসকলৰ ভয় দূৰ কৰি ৰক্ষা কৰাই তেওঁলোকৰ মুখ্য কৰ্তব্য। তাৰ পাছত দিশা-বিন্যাস বৰ্ণিত হয়—চাৰি মূল দিশ আৰু অগ্নেয়, নৈঋত, বায়ব্য, ঈশান আদি উপদিশত এই শক্তিসকল স্থাপিত। আশাপুৰী, ছত্ৰা, জ্ঞানজা, পিপ্পলাম্বা, শান্তা, সিদ্ধা, ভট্টাৰিকা, কদম্বা, বিকটা, সুপণা, বসুজা, মাতঙ্গী, বাৰাহী, মুকুটেশ্বৰী, ভদ্ৰা, মহাশক্তি, সিংহাৰা আদি নাম উল্লেখ কৰি কোৱা হয় যে ইয়াৰ বাহিৰেও গণনাতীত বহু যোগিনী আছে। কিছুমান আশাপূৰ্ণাৰ ওচৰত, কিছুমান পূব-উত্তৰ-দক্ষিণ-পশ্চিমত নিৰ্দিষ্ট স্থানত; জল-তৰ্পণ আৰু বলি আদি উপচাৰৰ কথাও আছে। এক শক্তি সিংহাসনাসীনা চতুৰ্ভুজা বৰদায়িনী; আন এক ধ্যান কৰিলে সিদ্ধি দিয়ে; আন এক ভুক্তি-মুক্তি প্ৰদান কৰে; আৰু কিছুমান ৰূপ ত্ৰিসন্ধ্যা সময়ত প্ৰত্যক্ষ বুলি মানা হয়। শেষত নৈঋত দিশত ব্ৰাহ্মাণী আদি আৰু ‘জল-মাতৰ’ গোষ্ঠীৰ উল্লেখ কৰি অধ্যায়টো ৰক্ষাকাৰী নাৰীশক্তিৰ পবিত্ৰ ভূগোল-সূচক ৰূপে সমাপ্ত হয়।
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । स्थानवासिन्यो योगिन्यः काजेशेन विनिर्मिताः । कस्मिन्स्थाने हि का देव्यः कीदृश्यस्ता वदस्व मे
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: “পবিত্ৰ স্থানত বাস কৰা যোগিনীসকল কাজেশে নিৰ্মাণ কৰিছে বুলি কোৱা হয়। কোন কোন স্থানে কোন দেবী থাকে, আৰু তেখেতৰ ৰূপ কেনেকুৱা—মোক কোৱা।”
Verse 2
व्यास उवाच । सर्वज्ञोसि कुलीनोसि साधु पृष्टं त्वयानघ । कथयिष्याम्यहं सर्वमखिलेन युधिष्ठिर
ব্যাসে ক’লে: “হে অনঘ, তুমি জ্ঞানী আৰু কুলীন; তুমি উত্তম প্ৰশ্ন কৰিছা। হে যুধিষ্ঠিৰ, মই সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম।”
Verse 3
नानाभरणभूषाढ्या नानारत्नोपशोभिताः । नानावसनसंवीता नानायुवसमन्विताः
তেওঁলোক নানা অলংকাৰৰে ভূষিতা, নানা ৰত্নেৰে শোভিত, বিভিন্ন বস্ত্ৰেৰে আৱৃত, আৰু নানা প্ৰকাৰৰ যুৱ সহচৰ-সহচৰীৰে সংযুক্ত আছিল।
Verse 4
नानावाहनसंयुक्ता नानास्वरनिनादिनीः । भयनाशाय विप्राणां काजेशेन विनिर्मिताः
তেওঁলোক নানা বাহনেৰে সংযুক্ত আছিল আৰু নানা স্বৰৰ নিনাদেৰে মুখৰিত হৈছিল; বিপ্ৰসকলৰ ভয় নাশ কৰিবলৈ কাজেশে তেওঁলোকক নিৰ্মাণ কৰিছিল।
Verse 5
प्राच्यां याम्यामुदीच्यां च प्रतीच्यां स्थापिता हि ताः । आग्नेया नैरृते देशे वायव्येशानयोस्तथा
তেওঁলোকক নিশ্চয়েই পূৰ্ব, দক্ষিণ, উত্তৰ আৰু পশ্চিমত স্থাপন কৰা হৈছিল; তদুপৰি অগ্নেয় (দক্ষিণ-পূৰ্ব), নৈঋত (দক্ষিণ-পশ্চিম), বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) আৰু ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশতো।
Verse 6
आशापुरी च गात्राई छत्राई ज्ञानजा तथा । पिप्पलांबा तथा शांता सिद्धा भट्टारिका तथा
সেই ধৰ্মাৰণ্যত আশাপুৰী, গাত্ৰাই, ছত্ৰাই আৰু জ্ঞানজা দেৱীসকল আছেন; তদুপৰি পিপ্পলাম্বা, শান্তা, সিদ্ধা আৰু ভট্টাৰিকা দেৱীও বিৰাজমান।
Verse 7
कदंबा विकटा मीठा सुपर्णा वसुजा तथा । मातंगी च महादेवी वाराही मुकुटेश्वरी
তাত কদম্বা, বিকটা, মীঠা, সুপৰ্ণা আৰু বসুজা দেৱীও আছেন; লগতে মাতঙ্গী, মহাদেৱী, বাৰাহী আৰু মুকুটেশ্বৰীও বিৰাজমান।
Verse 8
भद्रा चैव महाशक्तिः सिंहारा च महाबला । एताश्चान्याश्च बहवः कथितुं नैव शक्यते
ভদ্ৰা দেৱীও তাত আছেন, লগতে মহাশক্তি আৰু মহাবলীয়া সিংহাৰা। এইসকল আৰু বহু অন্য দেৱী আছেন—সকলোকে কোৱা সম্ভৱ নহয়।
Verse 9
नानारूपधरा देव्यो नानावेषसमाश्रिताः । स्थानादुत्तरदिग्भागे आशापूर्णासमीपतः
দেৱীসকলে নানা ৰূপ ধাৰণ কৰে আৰু নানা বেশ গ্ৰহণ কৰে। সেই পবিত্ৰ স্থানৰ উত্তৰ দিশত, আশাপূৰ্ণাৰ সন্নিধানত, তেওঁলোক অৱস্থিত।
Verse 10
पूर्वे तु विद्यते देवी आनंदानंददायिनी । वसंती चोत्तरे देव्यो नानारूपधरा मुदा
পূব দিশত আনন্দা দেৱী আছেন, যি আনন্দ আৰু পৰমানন্দ দান কৰে। আৰু উত্তৰ দিশত বসন্তী বিৰাজে; আন দেৱীসকলও নানা ৰূপ ধৰি আনন্দেৰে তাত অৱস্থিত।
Verse 11
इष्टान्कामान्ददात्येता जलदानेन तर्पिताः । स्थाने नैरृतिदिग्भागे शांता शांतिप्रदायिनी
জল-দানৰে তৃপ্ত হ’লে এই দেৱীসকলে ইষ্ট কামনা দান কৰে। সেই পবিত্ৰ স্থানৰ নৈৰৃত দিশ-ভাগত (দক্ষিণ-পশ্চিমে) শান্তা অৱস্থিত, যি শান্তি প্ৰদানকাৰিণী।
Verse 12
सिंहोपरि समासीना चतुर्हस्ता वरप्रदा । भट्टारी च महाशक्तिः पुनस्तत्रैव तिष्ठति
সিংহৰ ওপৰত আসীন, চাৰিহাতীয়া, বৰদানদায়িনী—ভট্টাৰী, মহাশক্তি, পুনৰো তাতেই অৱস্থিত থাকে।
Verse 13
संस्तुता पूजिता भक्त्या भक्तानां भयनाशिनी । स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे क्षेमलाभा व्यव स्थिता
ভক্তিৰে সংস্তুত আৰু পূজিত হৈ, তেওঁ ভক্তসকলৰ ভয় নাশ কৰে। আৰু সেই পবিত্ৰ স্থানৰ পৰা সাত ক্ৰোশ দূৰত ক্ষেমলাভা প্ৰতিষ্ঠিত আছে।
Verse 14
सा विलेपमयी पूज्या चिंतिता सिद्धिदायिनी । पूर्वस्यां दिशि लोकैस्तु बलिदानेन तर्पिता । परिवारेण संयुक्ता भुक्तिमुक्ति प्रदायिनी
তেওঁ লেপন-চন্দন আদিৰে পূজ্য; স্মৰণ কৰিলে সিদ্ধি দান কৰে। পূৰ্ব দিশত লোকসকলে বলিদানেৰে তেওঁক তৃপ্ত কৰে। পৰিবাৰেৰে যুক্ত হৈ তেওঁ ভুক্তি আৰু মুক্তি দুয়ো প্ৰদান কৰে।
Verse 15
अचिंत्यरूपचरिता सर्वशत्रुविनाशनी । संध्यायास्त्रिषु कालेषु प्रत्यक्षैव हि दृश्यते
তেওঁৰ ৰূপ আৰু চৰিত্ৰ অচিন্ত্য; তেওঁ সকলো শত্রু বিনাশিনী। সঁন্ধ্যাৰ তিনিও কালে তেওঁ যেন প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা যায়।
Verse 16
स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे दक्षिणा विन्ध्यवासिनी । सायुधा रूपसंपन्ना भक्तानां भयहारिणी
সেই পবিত্ৰ স্থানৰ পৰা দক্ষিণে সাত ক্ৰোশ দূৰত বিন্ধ্যবাসিনী দেৱী অধিষ্ঠান কৰে—অস্ত্ৰধাৰী, ৰূপ-সম্পন্না, দীপ্তিমতী; ভক্তসকলৰ ভয় হৰণকাৰিণী।
Verse 17
पश्चिमे निंबजा देवी तावद्भूमिसमाश्रिता । महाबला सा दृष्टापि नयनानन्द दायिनी
পশ্চিমে সেই একে ভূমিখণ্ডতেই নিম্বজা দেৱী অধিষ্ঠান কৰে। মহাবলীয়া সেই দেৱীৰ কেৱল দৰ্শনেই নয়নক আনন্দ দান কৰে।
Verse 18
स्थानादुत्तरदिग्भागे तावद्भूमिसमाश्रिता । शक्तिर्बहुसुवर्णाक्षा पूजिता सासुवर्णदा
সেই স্থানৰ উত্তৰ দিশত, সেই একে ভূমিখণ্ডতেই, বহুসুৱৰ্ণাক্ষা শক্তি অধিষ্ঠান কৰে। পূজিত হ’লে তেওঁ সুৱৰ্ণ তথা সমৃদ্ধি দান কৰে।
Verse 19
स्थानाद्वायव्यकोणे च क्रोशमात्र मिते श्रिता । क्षेत्रधरा महादेवी समये च्छागधारिणी
সেই স্থানৰ বায়ব্য কোণত, এক ক্ৰোশ মাত্ৰ দূৰত, ক্ষেত্ৰধৰা মহাদেৱী অধিষ্ঠান কৰে; নিৰ্ধাৰিত সময়ত তেওঁ ছাগ (বকৰা) ধাৰণ কৰে।
Verse 20
पुरादुत्तरदिग्भागे क्रोशमात्रे तु कर्णिका । सर्वोपकारनिरता स्थानोपद्रवनाशनी
নগৰৰ উত্তৰ দিশত, এক ক্ৰোশ দূৰত, কৰ্ণিকা আছে—যি সদায় সকলো উপকাৰত ৰত আৰু পবিত্ৰ স্থানত হোৱা উপদ্ৰৱ-আপদা নাশ কৰে।
Verse 21
स्थानान्निरृतिदिग्भागे ब्रह्माणीप्रमुखास्तथा । नानारूपधरा देव्यो विद्यंते जलमातरः
সেই স্থানৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত ব্ৰহ্মাণী আদি কৰি অনেক ৰূপ ধাৰণ কৰা জল-মাতৃ দেৱীসকল বিৰাজমান।