Adhyaya 2

Verse 1

। व्यास उवाच पृथ्वीपुरंध्यास्तिलकं ललाटे लक्ष्मीलतायाः स्फुटमालवालम् । वाग्देवताया जलकेलिरम्यं नोहेरकं संप्रति वर्णयामि

ব্যাসে ক’লে: এতিয়া মই নোহেৰক বৰ্ণনা কৰোঁ—পৃথিৱী-ৰূপী সুভগা নাৰীৰ ললাটত তিলকৰ দৰে; লক্ষ্মীৰ লতাৰ বাবে স্পষ্ট আৰু উৰ্ব্বৰ আলৱালৰ দৰে; আৰু বাক্‌দেৱীৰ জলক্ৰীড়াৰ দৰে মনোহৰ—পুণ্য আৰু পবিত্ৰ সৌন্দৰ্যৰ ধাম।

Verse 2

साधु पृष्टं त्वया राजन्वाराणस्यधिकाधिकम् । धर्मारण्यं नृपश्रेष्ठ श्रृणुष्वावहितो भृशम्

হে ৰাজন, তুমি বাৰাণসীৰ সদায় অধিকাধিক মহিমা বিষয়ে উত্তমকৈ সুধিছা। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, ধৰ্মাৰণ্য বিষয়ে মই যি কওঁ, সেয়া অতি মনোযোগে শুনা।

Verse 3

सर्वतीर्थानि तत्रैव ऊषरं तेन कथ्यते । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैरिंद्राद्यैः परिसेवितम्

সকলো তীৰ্থ তাতেই অৱস্থিত; সেয়ে তাক ‘ঊষৰ’ বুলি কোৱা হয়। ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ আদি আৰু ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলেও তাত যথাযোগ্যভাৱে সেৱা কৰে।

Verse 4

लोकपालैश्च दिक्पालैर्मातृभिः शिवशक्तिभिः । गंधर्वैश्वाप्सरोभिश्च सेवितं यज्ञकर्मभिः

সেই স্থান লোকপাল আৰু দিকপাল, মাতৃগণ আৰু শিৱশক্তিসকল, গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসীসকলৰ দ্বাৰা সেৱিত; আৰু তাত যজ্ঞকৰ্ম আৰু পবিত্ৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানে সন্মানিত।

Verse 6

तदाद्यं च नृपस्थानं सर्वसौख्यप्रदुं तथा । यज्ञैश्च बहुभिश्चैव सेवितं मुनिसत्तमैः

সেই আদ্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ নৃপস্থান সকলো সুখ দানকাৰী। উত্তম মুনিসকলৰ দ্বাৰা বহু যজ্ঞৰ মাধ্যমে তাত সেৱা আৰু সন্মান কৰা হয়।

Verse 7

सिंहव्याघ्रैर्द्विपैश्चैव पक्षिभिर्विविधैस्तथा । गोमहिष्यादिभिश्चैव सारसैर्मृगशूकरैः

সেই স্থান সিংহ-বাঘ, হাতী আৰু নানা প্ৰকাৰৰ পক্ষীৰে ভৰপূৰ; তদুপৰি গাই-মহিষ আদি, সাৰস, হৰিণ আৰু বনৰীয়া শুকৰেও তাত বাস কৰে।

Verse 8

सेवितं नृपशार्दूल श्वापदैवैर्विविधैरपि । तत्र ये निधनं प्राप्ताः पक्षिणः कीटकादयः

হে নৃপশাৰ্দূল, সেই স্থান নানা প্ৰকাৰৰ হিংস্ৰ জন্তুৰ দ্বাৰাও সেবিত। আৰু তাত যিসকল—পক্ষী, কীট আদি জীৱ—মৃত্যু প্ৰাপ্ত হয়…

Verse 9

भूतवेतालशाकिनीग्रहदेवाधिदेवतैः । ऋतुभिर्मासपक्षैश्च सेव्यमानं सुरासुरेः

সেই স্থান ভূত, বেতাল, শাকিনী, গ্ৰহ, দেৱ আৰু তদধিষ্ঠাতা অধিদেৱতাসকলৰ দ্বাৰা সেবিত; ঋতু, মাস আৰু পক্ষসমূহেও যেন তাত আশ্ৰয় লয়—দেৱ-অসুৰ উভয়েই।

Verse 10

एकोत्तरशतैः सार्द्धं मुक्तिस्तेषां हि शाश्वती । ते सर्वे विष्णुलोकांश्च प्रयांत्येव न संशयः

এশ এক জনৰ সৈতে তেওঁলোকে চিৰন্তন মুক্তি লাভ কৰে। তেওঁলোক সকলোৱে নিশ্চয়েই বিষ্ণুলোকসমূহলৈ গমন কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 11

संतारयति पूर्वज्ञान्दश पूर्वान्दशापरान् । यवव्रीहितिलैः सर्पिर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वया

সেই ব্যক্তি যৱ, ধান, তিল, ঘৃত, বেলপাত আৰু দূৰ্বা ঘাঁহৰ অৰ্পণে নিজৰ পিতৃলোকক উদ্ধাৰ কৰে—দশ পুৰ্ব আৰু দশ পৰৱৰ্তী বংশধৰলৈকে।

Verse 12

गुडैश्चैवोदकैर्नाथ तत्र पिंडं करोति यः । उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम्

হে নাথ! যি কোনোবাই তাত গুড় আৰু জলৰে পিণ্ড-দান কৰে, সি সাত গোত্ৰৰ উদ্ধাৰ কৰে আৰু একশ এক পুৰুষলৈকে কুলক উন্নীত কৰে।

Verse 13

वृक्षैरनेकधा युंक्ते लतागुल्मैः सुशोभितम् । सदा पुण्यप्रदं तच्च सदा फलसमन्वितम्

বহু প্ৰকাৰৰ বৃক্ষৰে সজ্জিত, লতা-গুল্মেৰে সুন্দৰকৈ শোভিত সেই স্থান সদায় পুণ্য দান কৰে আৰু সদায় ফল-সমৃদ্ধ থাকে।

Verse 16

महानंदमयं दिव्यं पावनात्पावनं परम् । कलकंठः कलोत्कंठमनुगुंजति कुंजगः

সেই স্থান দিৱ্য, মহা আনন্দময়—পাৱনতকৈও পৰম পাৱন। তাত কুঞ্জত বাস কৰা কোকিল মধুৰ সুৰে উত্কণ্ঠিত ধ্বনি অনুগুঞ্জিত কৰে।

Verse 17

ध्यानस्थः श्रोष्यति तदा पारावत्येति वार्य्यते । केकः कोकीं परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात्

যেতিয়া কোনো জন ধ্যানাসীন হয়, তেতিয়া সি “পাৰাৱতী!” বুলি আহ্বান শুনে। সেই পৱিত্ৰতাৰ ভয়ে ময়ূৰ নিজৰ সঙ্গিনী ত্যাগ কৰি মৌন হৈ থিয় থাকে।

Verse 18

चकोरश्चंद्रिकाभोक्ता नक्तव्रतमिवास्थितः । पठंति सारिकाः सारं शुकं संबोधयत्यहो

চকোৰ চন্দ্ৰিকাৰস পান কৰি, যেন নিশাব্ৰত পালন কৰিছে তেনেকৈ স্থিত থাকে। সাৰিকাই সাৰ-তত্ত্ব পাঠ কৰে, আৰু আশ্চৰ্যৰূপে শুকে উপদেশ দিয়ে।

Verse 19

भेकोऽहिना क्रीडते च मानुषा राक्षसैः सह । निर्भयं वसते तत्र धर्म्मारण्यं च भूतले

তাত ভেকেও অহিনাৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰে, আৰু মানুহে ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে একেলগে বাস কৰে। পৃথিৱীত সেই ধৰ্মাৰণ্যত সকলোৱে নিৰ্ভয়ে বসতি কৰে।

Verse 20

अश्वमेधाधिको धर्मस्तस्य स्याच्च पदेपदे । शापानुग्रहसंयुक्ता ब्राह्मणास्तत्र संति वै

তাত প্ৰতি পদে ধৰ্মৰ পুণ্য অশ্বমেধ যজ্ঞতকৈও অধিক হয়। আৰু তাত নিশ্চয়েই শাপ আৰু অনুগ্ৰহ—উভয় শক্তিসম্পন্ন ব্ৰাহ্মণসকল বাস কৰে।

Verse 21

अष्टादशसहस्राणि पुण्यकार्येषु निर्मिताः । षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि भृत्यास्ते वणिजो भुवि

পুণ্যকাৰ্যসমূহত নিযুক্ত হৈ অষ্টাদশ সহস্ৰ স্থাপিত আছে। আৰু পৃথিৱীত ষট্‌ত্রিংশৎ সহস্ৰ ভৃত্য আছে—সেই বণিকসকল, যিয়ে সেই পবিত্ৰ ব্যৱস্থাৰ সেৱা কৰে।

Verse 22

द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते त्वयोनिजाः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिकाः शुद्धबुद्धयः । स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्म्मारण्यनिवासिनः

দ্বিজভক্তিত সমন্বিত আৰু ব্ৰহ্মণ্যভাৱে নিবদ্ধ সেই অযোনিজ সত্তাসকল পুৰাণজ্ঞ, সদাচাৰী, ধৰ্মিক আৰু শুদ্ধবুদ্ধিসম্পন্ন। স্বৰ্গত দেৱতাসকলে ধৰ্মাৰণ্য-নিবাসীসকলক প্ৰশংসা কৰে।

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । धर्मारण्येति त्रिदशैः कदा नाम प्रतिष्ठितम् । पावनं भूतले जातं कस्मात्तेन विनिर्मितम्

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: “ত্রিদশ দেৱতাসকলে ‘ধৰ্মাৰণ্য’ নামে কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে? পৃথিৱীত এই পাৱন স্থান কিয় জন্মিল, আৰু কিহৰ বাবে ই নিৰ্মিত হ’ল?”

Verse 24

तीर्थभूतं हि कस्माच्च कारणात्तद्वदस्व मे । ब्राह्मणाः कतिसं ख्याकाः केन वै स्थापिताः पुरा

মোক কোৱা—কোন কাৰণত এই স্থান তীৰ্থ-ৰূপ হ’ল? আৰু ইয়াত কিমানজন ব্ৰাহ্মণ আছিল—প্ৰাচীন কালত কিহে তেওঁলোকক ইয়াত স্থাপন কৰিলে?

Verse 25

अष्टादशसहस्राणि किमर्थं स्थापितानि वै । कस्मिन्नंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा ब्रह्म सत्तमाः

অষ্টাদশ সহস্ৰ ব্ৰাহ্মণ কিয় স্থাপন কৰা হৈছিল? আৰু ব্ৰহ্ম-বিদ্যাৰ সৰ্বোত্তম সেই ব্ৰাহ্মণসকল কোন অংশ্যৰ পৰা উৎপন্ন হৈছিল?

Verse 26

सर्वविद्यासु निष्णाता वेदवेदांगपारगाः । ऋग्वेदेषु च निष्णाता यजुर्वेदकृतश्रमाः

তেওঁলোক সকলো বিদ্যাত নিপুণ আছিল, বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ পাৰলৈকে পাৰগামী; ঋগ্বেদত দক্ষ আৰু যজুৰ্বেদৰ কঠোৰ অধ্যয়নে সুপ্ৰশিক্ষিত আছিল।

Verse 27

सामवेदांगपारज्ञास्त्रैविद्या धर्म वित्तमाः । तपोनिष्ठा शुभाचाराः सत्यव्रतपरायणाः

তেওঁলোক সামবেদ আৰু তাৰ অঙ্গ-উপাঙ্গৰ পাৰগামী জ্ঞানী আছিল; ত্ৰৈবিদ্যাত নিপুণ, ধৰ্মৰ উৎকৃষ্ট বিদ্বান; তপস্যাত অটল, শুভ আচৰণসম্পন্ন, আৰু সত্যব্ৰতত নিবেদিত আছিল।

Verse 28

मासोपवासैः कृशितास्तथा चांद्रायणादिभिः । सदाचाराश्च ब्रह्मण्याः केन नित्यो पजीविनः । तत्सर्वमादितः कृत्स्नं ब्रूहि मे वदतां वर

মাসজোৰা উপবাস আৰু চাঁদ্ৰায়ণ আদি ব্ৰত-অনুষ্ঠানে তেওঁলোক কৃশ হৈছিল; সদাচাৰী আৰু ব্ৰহ্মণ্য—ব্ৰহ্মত নিবেদিত। তেওঁলোকে নিত্য জীৱিকা কোন উপায়ে চলাইছিল? হে বাক্যবতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, আৰম্ভণিৰ পৰা সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ মোক কোৱা।

Verse 29

दानवास्तत्र दैतेया भूतवेतालसंभवाः । राक्षसाश्च पिशाचाश्च उद्वेजंते कथं न तान्

তাত দানৱ, দৈত্য, ভূত, বেতাল, ৰাক্ষস আৰু পিশাচবোৰে তেওঁলোকক (ব্ৰাহ্মণসকলক) কেনেকৈ ভয় খুওৱা নাই?