Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

प्राणायामत्रयं कृत्वा बीजवर्णैः सबिंदुकैः । मातृका न्यस्य विधिवद्ध्यात्वा तां देवतां पराम्

prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā bījavarṇaiḥ sabiṃdukaiḥ | mātṛkā nyasya vidhivaddhyātvā tāṃ devatāṃ parām

ত্ৰিবিধ প্ৰাণায়াম সম্পন্ন কৰি, বিন্দুসহ বীজবৰ্ণসমূহ গ্ৰহণ কৰি, বিধিমতে দেহত মাতৃকা বৰ্ণৰ ন্যাস স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত নিয়মানুসাৰে সেই পৰম দেৱতাৰ ধ্যান কৰিব।

प्राणायामत्रयम्the three breath-controls
प्राणायामत्रयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राणायाम + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणायामानां त्रयम्)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकाले कृत्य (having done)
बीजवर्णैःwith seed-syllables/letters
बीजवर्णैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबीज + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बीजानां वर्णैः)
सबिंदुकैःtogether with bindu(s)
सबिंदुकैः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + बिंदु + क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (बिंदुकैः सह = सबिंदुकैः)
मातृकाम्the mātṛkā (alphabet/energy-matrix)
मातृकाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
न्यस्यhaving placed (nyāsa)
न्यस्य:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + अस्/न्यस् (धातु; √अस् with उपसर्ग, ‘to place’ as nyasya)
Formल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having placed/assigning’
विधिवत्according to rule
विधिवत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण), ‘विधिना यथा’
ध्यात्वाhaving meditated
ध्यात्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having meditated’
ताम्that (her)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
देवताम्the deity
देवताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पराम्supreme
पराम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवताम्)

Unspecified (contextual narrator in Brahmottarakhaṇḍa)

Scene: A yogin seated in padmāsana performs controlled breathing; luminous Sanskrit letters (Mātr̥kā) and bīja-syllables with bindu appear as glowing points and garlands, settling onto different parts of the body; the heart-lotus begins to radiate as a sanctum for the supreme deity.

M
Mātr̥kā
B
Bīja (seed syllables)
D
Devatā (supreme deity)

FAQs

Inner purification through breath-discipline and mantra-nyāsa prepares the practitioner for steady meditation on the Supreme.

No specific tīrtha is named in this verse; it focuses on ritual preparation and contemplative practice.

Threefold prāṇāyāma followed by mātṛkā-nyāsa using bīja-varṇas with bindu, culminating in meditation.