Adhyaya 3

Verse 1

राजोवाच । किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा । तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्

ৰাজাই ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, পথত আপুনি কোন আশ্চৰ্য দেখিলে, আৰু ক’ত? সেই কথা মোক কওক, যাতে মইও কৃতকৃত্যত্ব—কৰ্তব্য সম্পন্ন হোৱাৰ অৱস্থা—লাভ কৰিব পাৰোঁ।

Verse 2

गौतम उवाच । गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते । जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः

গৌতমে ক’লে: গোকৰ্ণৰ পৰা আহোঁতে, হে জনতাৰ নাথ, কোনো এক দেশত—যেতিয়া মধ্যাহ্ন সময় উপস্থিত হ’ল—মই এক নিৰ্মল, নিষ্কলংক সৰোবৰ লাভ কৰিলোঁ।

Verse 3

तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् । सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्

তাত মই জল স্পৰ্শ কৰি স্নান কৰিলোঁ আৰু পথশ্ৰম দূৰ কৰিলোঁ। তাৰ পাছত স্নিগ্ধ, শীতল ছাঁযুক্ত ন্যগ্ৰোধ (বট) গছৰ তলত আশ্ৰয় ল’লোঁ।

Verse 4

अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् । शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्

তাৰ পাছত অলপ দূৰত মই এজনী চাণ্ডালী নাৰী দেখিলোঁ—বৃদ্ধা, অন্ধা, কৃশ দেহা; মুখ শুকাই যোৱা, আহাৰবিহীন, আৰু বহু ৰোগে পীড়িত।

Verse 5

कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् । पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्

মই তেওঁৰ শৰীৰটো কুষ্ঠ ৰোগৰ ঘাঁৰে ভৰি থকা, পোক-পৰুৱাৰে ভৰা, পূঁজ আৰু তেজেৰে লুতুৰি-পুতুৰি হৈ থকা দেখিলো।

Verse 6

महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् । विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः

ডিঙিত হোৱা যক্ষ্মা ৰোগৰ বাবে উশাহ লবলৈ কষ্ট পাইছিল, দাঁতহীন আৰু অস্পষ্ট কথা কৈছিল, আৰু বাৰে বাৰে মাটিত ঢলি পৰিছিল।

Verse 7

चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम् । विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्

প্ৰখৰ ৰ’দৰ তাপত দগ্ধ আৰু গৰম ধূলিৰে আবৃত, তাইৰ শৰীৰত মল-মূত্ৰ আৰু পূঁজ সানি থোৱা আছিল, তেজৰ দুৰ্গন্ধত ওচৰলৈ যোৱা অসম্ভৱ আছিল।

Verse 8

कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् । विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्

কফ ৰোগ আৰু উশাহ লোৱাত কষ্ট পোৱা বাবে যন্ত্ৰণাত ছটফটাই আছিল, তাইৰ সিৰাবোৰ দুৰ্বল হৈ পৰিছিল আৰু তাই মৃত্যুৰ দুৱাৰদলি পাইছিল।

Verse 9

तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः । प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः

তেৱঁৰ তেনে যন্ত্ৰণা দেখি মই কৰুণাত আৱিষ্ট হৈ পৰিলোঁ; তেওঁৰ মৃত্যুৰ বাবে অপেক্ষা কৰি মই সেই ঠাইতে ক্ষন্তেক সময় ৰৈ থাকিলোঁ।

Verse 10

अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः । दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः

তেতিয়া মই দেখিলোঁ—শিৱৰ কিঙ্কৰসকলে আনিছিলা এক দিৱ্য বিমান, যেন কিৰণাৰে অন্তৰীক্ষৰ পথবোৰত ছিটা মাৰি আছে।

Verse 11

तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे । विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्

সেই বিমানের ভিতৰত—সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু অগ্নিৰ তেজৰ পিঞ্জৰাৰ দৰে—মই শিৱৰ কিঙ্কৰসকলক দেখিলোঁ, সূৰ্যসম দীপ্তিমান।

Verse 12

ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः । चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः

সঁচাকৈয়ে তেওঁলোকৰ হাতে ত্ৰিশূল, খট্বাঙ্গ, টঙ্ক, ঢাল আৰু তৰোৱাল আছিল; অৰ্ধচন্দ্ৰে ভূষিত, তেওঁলোকৰ দীপ্তি চন্দ্ৰ আৰু শুভ্ৰ কুন্দফুলৰ দৰে ঘন উজ্জ্বল।

Verse 13

किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः । शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः

মই শিৱৰ চাৰিজন অনুগামী দেখিলোঁ, শুভ লক্ষণযুক্ত; মুকুট আৰু কুণ্ডলীৰ দীপ্তিত ঝলমল, আৰু মহাসৰ্পৰ বলয় সদৃশ কঙ্কণে উজ্জ্বল।

Verse 14

तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः । उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्

বিমানে অৱস্থিত হৈ নামি আহোঁতে তেওঁলোকক দেখি মই অতিশয় বিস্মিত হ’লোঁ; বেগে ওচৰ চাপি, আকাশত স্থিত থকা তেওঁলোকক মই সুধিলোঁ।

Verse 15

नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः । त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः

নমো নমো তোমালৈ—দেৱগণৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠসকল—ত্ৰিনেত্ৰধাৰী প্ৰভুৰ শ্ৰীচৰণৰ অনুগামীসকল। তোমালোকে ত্ৰিলোক ৰক্ষাৰ বিধান বহন কৰা, ত্ৰিশূল, চর্ম, খড়্গ আৰু গদা ধাৰণকাৰী।

Verse 16

अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा । अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा

সেয়ে আমি তাক ইয়ালৈ আনিছোঁ—সেয়ে নৰকলৈ যাব নে নাযাব। কওকচোন, সেয়ে শৈশৱত পুণ্যৰ অতি সৰু এটা লেশো সাধিছিল নে নাছিল?

Verse 17

उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः । ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः

নাইবা তোমালোকে সকলো লোকৰ পাপৰ বান জয় কৰিবলৈ উদ্যোগী হৈ আহিছা নেকি? কৰুণাৰে মোক কওক, কিয় তোমালোকে ইয়ালৈ আহিলা।

Verse 18

शिवदूता ऊचुः । एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी । एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्

শিৱদূতাসকলে ক’লে: “সন্মুখত এই বুঢ়ী চাণ্ডালী দেখা যায়, মৃত্যু-মুখী। প্ৰভুৰ আদেশত আমাক এইজনীক আনিবলৈ পঠোৱা হৈছে।”

Verse 19

इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् । विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः

সেই শিৱদূতাসকলে এইদৰে ক’লে, মই পুনৰ তেওঁলোকক সুধিলোঁ। বিস্ময়ে আচ্ছন্ন মন লৈ, কৃতাঞ্জলি হৈ তেওঁলোকৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’লোঁ।

Verse 20

अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति । दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्

হায়! এই ঘোৰ পাপিনী চাণ্ডালী কেনেকৈ যোগ্য হ’ব যে দিৱ্য বিমানত আৰোহণ কৰে—যেনেকৈ কুকুৰী যজ্ঞ-মণ্ডলত সোমাই পৰে।

Verse 21

आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् । कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ

জন্মৰ পৰা প্ৰায় সদায় অশুচি, পাপিনী আৰু পাপৰ পিছে পিছে চলা—এই দুঃআচাৰী নাৰীক তোমালোকে কেনেকৈ শিৱলোকলৈ নিবলৈ খোজা?

Verse 22

अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः । सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ

ইয়াৰ শিৱজ্ঞান নাই, ভয়ংকৰ তপস্যাও কৰা নাই; ইয়াত সত্য নাই, দয়া নাই—তোমালোকে ইয়াক কেনেকৈ নিবলৈ খোজা?

Verse 23

पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् । जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ

ইয়াৰ আহাৰ পশুমাংস, উদৰ মদেৰে পূৰ্ণ; সদায় জীৱহিংসাত ৰত—তোমালোকে ইয়াক কেনেকৈ নিবলৈ খোজা?

Verse 24

न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम् । न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ

ইয়াই পঞ্চাক্ষৰী মন্ত্ৰ জপা নাই, শিৱপূজনো কৰা নাই; ভগৱান শম্ভুৰ ধ্যানো কৰা নাই—তোমালোকে ইয়াক কেনেকৈ নিবলৈ খোজা?

Verse 25

नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् । भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम् । नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ

তাই শিৱ-তিথিত উপবাস নকৰিলে, শিৱ-পূজনো নকৰিলে। জীৱ-ভূতৰ প্ৰতি সৌহাৰ্দ্য নাজানে, ন বিল্বপত্ৰ শিৱলৈ অৰ্পণ কৰে। ইষ্ট-পূৰ্ত আদি ধৰ্মকৰ্মো নকৰিলে—তেন্তে তাক পৰম পদলৈ কেনেকৈ নিবলৈ বিচাৰিছা?

Verse 26

न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च । न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ

তাই তীৰ্থত স্নান নকৰিলে, দান-ধৰ্মো নকৰিলে। ব্ৰতাচৰণো নকৰিলে—তেন্তে তাক উচ্চ লক্ষ্যলৈ কেনেকৈ নিবলৈ বিচাৰিছা?

Verse 27

ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु । सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ

ইয়াক কেৱল চাৱাতেই পৰিহাৰ কৰা উচিত; তেন্তে কথা-বতৰা আদি ক’ত। সত্সঙ্গবিহীন, কঠোৰ আৰু পতিতা—তাক পৰম অন্তলৈ কেনেকৈ নিবলৈ বিচাৰিছা?

Verse 28

जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा । तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते

ইয়াৰ পূৰ্বজন্মত অৰ্জিত কিবা সুকৃত আছে নে? যদি থাকে, তেন্তে কুষ্ঠৰোগে কিয় পীড়িত হয় আৰু কৃমিয়ে কিয় আৱৰি ধৰে?

Verse 29

अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् । पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्

আহা! ঈশ্বৰৰ এই লীলা দেহধাৰীসকলৰ বাবে বুজিবলৈ অতি দুৰ্বোধ্য। তেওঁৰ কৰুণাত পাপীসকলকো পৰম পদলৈ নি যোৱা হয়।

Verse 30

इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः । प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः

মোৰ কথামতে কোৱা হ’লত, দেৱদেৱ ত্ৰিশূলধাৰী মহাদেৱৰ সেই দূতসকলে স্নেহেৰে মোক উত্তৰ দিলে—সকলো সংশয় ভাঙি পেলোৱা।

Verse 31

शिवदूता ऊचुः । ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि । इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना

শিৱৰ দূতসকলে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! যদি তোমাৰ কৌতূহল থাকে, তেন্তে এই অতি মহান আশ্চৰ্য শুনা—এই চাণ্ডালী নাৰীক লৈ আৰু তুমি এতিয়াই যি কৈছা তাৰ বিষয়ে।

Verse 32

आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका । सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना

পূৰ্বজন্মত এইগৰাকী এজনী ব্ৰাহ্মণ কন্যা আছিল; নাম আছিল সুমিত্ৰা, আৰু তাইৰ মুখ পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ বিম্বৰ দৰে আছিল।

Verse 33

उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा । कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती

ফুলা মল্লিকা-মালাৰ দৰে কোমল অঙ্গ-লক্ষণে বিভূষিতা তাই; কেকেয় দেশৰ কোনো এজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণৰ সৎগুণী কন্যা আছিল।

Verse 34

तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम् । वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः

সকলো শুভলক্ষণে সম্পন্ন, যেন ৰতি-দেৱীৰ আন এক মূৰ্তি—পিতৃগৃহত তাইক বাঢ়ি উঠা দেখি লোকসকল বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল।

Verse 35

दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् । सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः

দিনে দিনে তাই বাঢ়ি গৈছিল, আত্মীয়-স্বজনৰ স্নেহত অতি লালিত হৈছিল; আৰু ধীৰে ধীৰে যৌৱনত প্ৰবেশ কৰিলে—যেন স্মৰ (কামদেৱ)ৰ মহাধনু কৰ্মৰ বাবে টান খাই উঠিল।

Verse 36

अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका । पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

তাৰ পাছত সেই কুমাৰী, আত্মীয়বৰ্গেৰে সৈতে, পিতৃয়ে বিধি-বিধান অনুসাৰে কোনো এজন ব্রাহ্মণ-পুত্ৰক দান কৰিলে।

Verse 37

सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी । कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता

স্বামীক লাভ কৰি, নবযৌৱনেৰে শোভিত সেই নাৰী কিছুকাল শুভ আচাৰে থাকিল; আত্মীয়বৰ্গেৰে আৱৃত হৈ সুখেৰে বাস কৰিলে।

Verse 38

अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः । रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने

তাৰ পাছত কালৰ বশত তাৰ স্বামী তীব্ৰ বেদনাৰে পীড়িত হ’ল; ৰূপ-যৌৱন-কান্তি থাকিলেও, হে মুনি, পঞ্চতত্ত্বত লীন হ’ল (অর্থাৎ মৃত্যু বরণ কৰিলে)।

Verse 39

मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती । उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया

স্বামী মৰাৰ পাছত, দুখে দগ্ধ হৃদয় লৈ সেই সতী কিছুমান মাহ বাস কৰিলে; সুশীলা আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমী আছিল।

Verse 40

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः । बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

তাৰ যৌৱনৰ ভাৰ দিনেদিনে বাঢ়ি উঠাত, কামদেৱৰ উদ্দীপনাত তাইৰ হৃদয় কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 41

सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः । न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना

আত্মীয়স্বজনৰ পাহাৰাত থাকি, মহৎ বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ উপদেশ পাইও, মদনৰ টানত আকৃষ্ট মন তাই ৰোধ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 42

सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी । विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्

তীব্ৰ কামনাত আচ্ছন্ন, ৰূপ-যৌৱনে সমৃদ্ধ সেই বিধৱা নাৰীও বিশেষকৈ পৰকীয়াৰ পথত আসক্ত হ’ল।

Verse 43

न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा । जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा

বিচক্ষণতাৰে কাকো বুজিবলৈ নিদিলে যে তাই পৰকীয়া; সেই অধমা নাৰীয়ে কিছুদিন নিজৰ দুষ্কৰ্ম গোপন কৰি ৰাখিলে।

Verse 44

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् । कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

দোহদে আচ্ছন্ন, মুখ-স্তন ঘন নীলাভ হোৱা তাইক কালে ক্ৰমে আত্মীয়স্বজনেও বুজিলে—এগৰাকী লম্পটৰ দ্বাৰা তাই দুষিত।

Verse 45

इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् । स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया

এইদৰে কৈ, মহা-ক্লেশত ভীত হৈ সি অতিক্ৰম কৰাত কঠিন চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল: “স্ত্ৰীসকল কাম-বাসনাৰ দ্বাৰা বিনষ্ট হয়, আৰু ব্ৰাহ্মণসকল অযোগ্যৰ সেৱা কৰি (নীচ আশ্ৰয় ল’লে) বিনষ্ট হয়।”

Verse 46

राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात् । लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः

ৰাজাসকল ব্ৰাহ্মণৰ দণ্ড-শাস্তিৰে দমন হয়, আৰু যতি-সন্ন্যাসীসকল ভোগ-বস্তু সঞ্চয় কৰাত পতিত হয়। তদ্ৰূপ, কুকুৰে চাটিল অন্ন আৰু সুৰাৰে দুষিত দুধ—উভয়েই অপবিত্ৰ বুলি গণ্য।

Verse 47

रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया । इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः

“সৌন্দৰ্য কুষ্ঠৰোগৰ বেদনাৰে আচ্ছন্ন হয়; কুল কুস্ত্ৰীৰ দ্বাৰা বিনষ্ট হয়।” এইদৰে সকলোয়ে বিবেচনা কৰি, স্বামীৰ ভাতৃসকল একেলগে সমবেত হ’ল।

Verse 48

तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् । सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः

তেওঁলোকে তাইক সামগ্ৰীসহ লৈ গোট্ৰৰ পৰা বহু দূৰলৈ ত্যাগ কৰিলে; সকলো আত্মীয়ে বিধি অনুসাৰে ত্যাগ-কৰ্ম সম্পন্ন কৰি সেই নাৰীক বহিষ্কাৰ কৰিলে।

Verse 49

विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्

সেই নাৰী এজন শূদ্ৰৰ সৈতে ঘূৰি ফুৰিছিল, ৰতি-সুখত মগ্ন আৰু ভোগ-আনন্দৰ প্ৰিয়া আছিল। ৰাতি বাহিৰলৈ ওলাই যোৱাত, কোনো এজন শূদ্ৰে তাইক দেখি পেলালে।

Verse 50

स तां दृष्ट्वा वरारोहां पीनोन्नतपयोधराम् । गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः । सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्

তেওঁ তাইক দেখি—সুন্দৰ দেহ-লাবণ্যৰে ভৰা, পূৰ্ণ আৰু উন্নত স্তনধাৰী—শূদ্ৰ নায়কে মধুৰ বাক্যে সেই বিধৱাক বুজাই নিজৰ গৃহলৈ নিলে। সেই নাৰী তেওঁৰ মহিষী হৈ দিন-ৰাতি তেওঁৰ সৈতে থাকিল।

Verse 51

रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा । तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी

গৃহৰ প্ৰিয়তমা হৈ কোনো এক ঠাইত আনন্দে বাস কৰিলে। তাতেই তাই মাংসাহাৰী হ’ল আৰু সদায় মদিৰা পান কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 52

लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा

ৰতি-আনন্দত মগ্ন, কামাসক্তা সেই নাৰী শূদ্ৰজনৰ দ্বাৰা এক পুত্ৰও লাভ কৰিলে। এদিন স্বামী ক’তবাত গ’লে, তাই সুৰা পান কৰিলে।

Verse 53

इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला । अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे

মদিৰাৰ নেশাত বিহ্বল হৈ তাই মাংস আহাৰৰ আকাঙ্ক্ষা কৰিলে। তাৰ পাছত ভেড়াবোৰ বাঁধি থোৱা সময়ত, গাইবোৰৰ সৈতে বাহিৰৰ গোঠলৈ গ’ল।

Verse 54

ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे । अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया

ৰাত্ৰিৰ আৰম্ভণিতে তাই কৃপাণ হাতে লৈ অন্ধকাৰলৈ গ’ল। মদাৱেশে আচ্ছন্ন হৈ, বিবেচনা নকৰাকৈ—মাংসপ্ৰিয়া—ভেড়া বুলি ভুল বুজি কাৰ্য কৰিলে।

Verse 55

एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा । निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना

ৰাতি সেই দুৰ্ভগীয়া মহিলাগৰাকীয়ে কান্দি থকা এটা দামুৰিক হত্যা কৰিলে; আৰু মৃত দামুৰিটো ঘৰলৈ আনি তাই চিনি পালে যে সেয়া এটা গৰুৰ পোৱালি আছিল।

Verse 56

भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा । सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा

ভয় খাই তাই চিঞৰিলে, 'শিৱ, শিৱ!'—কিবা পূৰ্বৰ পুণ্যৰ ফলত; তথাপিও, এক মুহূৰ্ত চিন্তা কৰাৰ পাছত, মাংস আৰু মদিৰাৰ লোভত তাই পুনৰ আগৰ দৰেই হ'ল।

Verse 57

छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् । गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः

সেই দামুৰিটো কাটি তাই নিজৰ ইপ্সিত আহাৰ প্ৰস্তুত কৰিলে; আৰু দামুৰিটোৰ আধা শৰীৰেৰে ভোজন কৰি তাই পুনৰ আগবাঢ়িল।

Verse 58

तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् । अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे

আধা শৰীৰ বাহিৰত পেলাই দি তাই মিছাকৈ চিঞৰিবলৈ ধৰিলে: 'হায়! গোহালিত এই দামুৰিটো বাঘে আক্ৰমণ কৰি খাই পেলালে!'

Verse 59

इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे । अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः

এইদৰে তাইৰ কান্দোন সকলো ঘৰতে শুনা গ’ল। তেতিয়া সকলো শূদ্ৰ লোক একত্ৰিত হৈ ওচৰত থিয় হ’ল।

Verse 60

हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः । गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि

হত গোৱৎসটি দেখি তেওঁলোকে শোকত নিমজ্জিত হ’ল আৰু ভাবিলে, “ই ব্যাঘ্ৰে মাৰিছে।” সকলোয়ে গুচি যোৱাৰ পাছত, সেই ৰাতি পাৰ হৈ উষা উদয় হোৱাত, তেতিয়া কাহিনী আগবাঢ়িল।

Verse 61

तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् । एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा

তেওঁৰ স্বামী ঘৰলৈ আহি ঘৰৰ ভিতৰৰ মলিনতা দেখিলে। এইদৰে বহুদিন কটাৰ পাছত, সেই শূদ্ৰৰ প্ৰিয় স্ত্ৰীজনী (নিজ ভাগ্যলৈ) আগবাঢ়িল।

Verse 62

कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् । यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्

কালৰ অধীন হৈ তাই যমৰ ধামলৈ গ’ল। যমেও ধৰ্মৰ দৃষ্টিত আৰু তাইৰ পূৰ্বকৰ্ম লক্ষ্য কৰি (তাইৰ বিষয়ে বিচাৰ কৰিলে)।

Verse 63

निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् । सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता

তাইকে নৰকৰ বাসস্থানসমূহত নিযুক্ত কৰি তেওঁ তাইক চণ্ডাল জাতিৰ কৰি দিলে। আৰু তাইও যমপুৰৰ পৰা পতিত হৈ চণ্ডালী নাৰীৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 64

ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका । तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः

তাৰ পাছত তাই জন্মগতভাৱে অন্ধ হৈ জন্মিল, নিভা অঙ্গাৰৰ দৰে ক’লা বৰ্ণৰ। তাইৰ পিতৃ কোনো এজন চণ্ডাল আছিল, যি কোনো এক দেশত বাস কৰিছিল।

Verse 65

तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् । अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना

তাই দুখীয়া অৱস্থাতো থকা কন্যাকো তেওঁ কৰুণাৰে লালন-পালন কৰিলে; অখাদ্য নিকৃষ্ট আহাৰে—কুকুৰে চেলেকি দিয়া, অপবিত্ৰ আৰু দুৰ্গন্ধযুক্ত খাদ্যৰে—তাক পোষণ কৰিলে।

Verse 66

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने । जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

দিনেদিনে মাতৃয়ে তাক অপেয় ৰসেও পোষণ কৰিলে। জন্মান্ধ সেই কন্যা সময়ৰ সৈতে, বাল্যকালতেই, কুষ্ঠৰ বেদনাতো আক্ৰান্ত হ’ল।

Verse 67

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा । अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

অতিদুৰ্ভাগিনী সেই কন্যা কোনোবাই বিয়া নকৰিলে; কেৱল এজন চাণ্ডালে তাক গ্ৰহণ কৰিলে। বাল্যকাল পাৰ হোৱাৰ পাছত সময়ৰ সৈতে তাই পিতৃ-মাতৃহীন হ’ল—দুয়ো নাশ (মৃত) হ’ল।

Verse 68

दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः । ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा

‘দুৰ্ভাগিনী’ বুলি চিহ্নিত কৰি আত্মীয়-স্বজন আৰু সগা ভাই-ভনীসকলেও তাক ত্যাগ কৰিলে। তাৰ পাছত ক্ষুধাত কাতৰ, দীন আৰু শোকাকুল, দৃষ্টিহীন হৈ তাই ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 69

गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका । पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने

লাঠি ধৰি তাই কষ্টে কষ্টে চলিছিল, সৰু গাঁঠৰি লগত লৈ। সকলো পত্তন-নগৰত দিনেদিনে ভিক্ষা মাগি ফুৰিছিল।

Verse 70

चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत् । एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः

চাণ্ডালৰ এঁঠা পিণ্ডেৰে তাই কষ্টে কষ্টে উদৰৰ অগ্নি তৃপ্ত কৰি ৰাখিছিল। এইদৰে মহা দুঃসহ কৃচ্ছ্ৰ সাধি বহু দীঘলীয়া আয়ুস পাৰ কৰিলে।

Verse 71

जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् । निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्

জৰাই তাইৰ সৰ্বাঙ্গ গ্ৰাস কৰিলে, আৰু তাই দুঃসহ দুঃখত পৰিল। অন্ন-পান আৰু বস্ত্ৰবিহীন হৈ, কোনো এক সময়ত তাই মহাজনৰ ভিৰৰ সন্মুখীন হ’ল।

Verse 72

आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान् । तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्

শিৱৰ পবিত্ৰ তিথিত যাত্ৰা আগবাঢ়ি যেতিয়া চলিছিল, তাই পথৰ অধ্বগ যাত্ৰীসকলক লক্ষ্য কৰিলে। সেই দেৱযাত্ৰাত দেশ-দেশান্তৰ আৰু দূৰদূৰান্তৰ পৰা লোক আহি গৈছিল।

Verse 73

विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम् । राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्

তাত অগ্নিহোত্ৰ পালন কৰা মহাত্মা বিপ্ৰসকল পত্নীসহ উপস্থিত আছিল; আৰু ৰজাসকলেও অন্তঃপুৰসহ, হাতী-ৰথ-অশ্বেৰে সঙ্গী হৈ আহিছিল।

Verse 74

सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् । तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः

পৰিবাৰৰ কোলাহলে গুঞ্জৰিত শোভাযাত্ৰাসমূহ বাহন, ছত্ৰ আদি অলংকাৰে দীপ্ত আছিল। তদুপৰি সহস্ৰ সহস্ৰ লোক—বৈশ্য আৰু শূদ্ৰসহ মিশ্ৰ জনসমুদায়—সেইখিনিতে আছিল।

Verse 75

हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् । जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्

কিছুমানে হাঁহি মাৰি আছিল, কিছুমানে ক’তবাত গাই আছিল; আন কিছুমানে নাচি নাচি দৌৰি ফুৰিছিল। কিছুমানে ঘ্ৰাণ ল’ইছিল, কিছুমানে ইচ্ছামতে পান কৰিছিল; আৰু কিছুমানে আগবাঢ়ি গৈ পৰস্পৰে গর্জন কৰি মাত মাতিছিল।

Verse 76

संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् । इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्

মানুহবোৰ যাত্ৰালৈ ওলাই যেতেই অতি বৃহৎ হুলস্থুল উঠিল। এইদৰে সকলোৱে আগবাঢ়ি গৈ গোকৰ্ণ—শিৱৰ মন্দিৰলৈ মুখ কৰিলে।

Verse 77

पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः । अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया

সকলো দেৱতা বিমানে আসীন হৈ কৌতূহলেৰে চাই আছিল। তেতিয়া এই চাণ্ডালী নাৰীও—বস্ত্ৰ আৰু আহাৰৰ তৃষ্ণাই তাড়িত হৈ—আগবাঢ়িল।

Verse 78

महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः । करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा । दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ

মহাজনৰ পৰা ভিক্ষা বিচাৰিবলৈ তাই লাহে লাহে আগবাঢ়িল, আন এগৰাকীৰ হাতৰ সহায় লৈ—পূৰ্বজন্মত অৰ্জিত কৰ্মৰ প্ৰভাৱত। কেইদিনমান যাত্ৰা কৰি তাই গোকৰ্ণৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 79

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः । याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः

তাৰ পাছত তাই পথৰ পৰা অলপ দূৰত বহি, মুকলি অঞ্জলি মেলি ধৰিলে। পথিকসকলক বাৰে বাৰে ভিক্ষা বিচাৰি, দীন বচন ক’লে।

Verse 80

प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम । आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः

পূৰ্বজন্মৰ পাপৰ বাবে মই দীৰ্ঘদিন ধৰি যন্ত্ৰণাত ভুগি আছো। হে লোকসকল, মাত্ৰ অলপ আহাৰ দি মোক দয়া কৰক।

Verse 82

वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले । महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः

বস্ত্ৰ আৰু আহাৰহীন, মাটিত শয়ন কৰা আৰু ধূলিৰে পোত যোৱা মোৰ প্ৰতি, হে লোকসকল, দয়া কৰক।

Verse 83

महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा । अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः

প্ৰচণ্ড শীত আৰু গৰমত জৰ্জৰিত, মহাৰোগত আক্ৰান্ত, অন্ধ আৰু বৃদ্ধা মোৰ প্ৰতি, হে লোকসকল, দয়া কৰক।

Verse 84

चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः । संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः

দীৰ্ঘদিনীয়া উপবাসৰ ফলত জঠৰাগ্নি প্ৰজ্বলিত হৈ মোৰ সৰ্বাঙ্গ দগ্ধ কৰিছে, হে লোকসকল, মোক দয়া কৰক।

Verse 85

अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि । पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः

শ শ জন্মতো মই পুণ্য অৰ্জন কৰা নাই; পাপী আৰু দুৰ্ভাগ্যৱান মোৰ প্ৰতি, হে লোকসকল, দয়া কৰক।

Verse 86

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ । एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

এইদৰে চাণ্ডালী নাৰীয়ে অঞ্জলি মেলি বিনয় কৰি থাকোঁতে, এজন অতি পুণ্যবান পথিকে তাইৰ মেলা অঞ্জলিত বিল্বফুলৰ মঞ্জৰী নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 87

तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

তাইৰ অঞ্জলিত পৰি থকা মঞ্জৰীখন তাই বাৰে বাৰে পৰীক্ষা কৰিলে; তাৰ পাছত “ই অভক্ষ্য, খোৱাৰ যোগ্য নহয়” বুলি ভাবি ব্যাকুল হৈ দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 88

तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

তাইৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হোৱা সেই বিল্ব-মঞ্জৰী ৰাতিৰ সময়ত—কাৰোবাৰ শুভ ভাগ্যবলে—এটা শিৱলিঙ্গৰ মস্তকত পৰি গ’ল।

Verse 89

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

এইদৰে শিৱ-চতুৰ্দশী (শিৱৰাত্ৰি) ৰাতিত তাই পথিকসকলৰ ওচৰত বাৰে বাৰে ভিক্ষা মাগিলেও, দেৱযোগত তাই একোৱেই নাপালে।

Verse 90

तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः । किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः

তাই সেই ৰাতি তাতেই কটালে—ভদ্ৰকালী দেৱীৰ মন্দিৰৰ পিছফালে—উত্তৰ দিশে অলপ আগবাঢ়ি, বেছি দূৰ নহয়, প্ৰায় আধা মাপ দূৰত।

Verse 91

ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला

তাৰ পাছত প্ৰভাতত, আশা ভাঙি মহাশোকে আচ্ছন্ন হৈ, দীন অৱস্থাত তাই ধীৰে ধীৰে উভতি গ’ল—একলেই—নিজ দেশলৈ।

Verse 92

श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे । क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा

দীৰ্ঘ উপবাসে ক্লান্ত হৈ তাই পদে পদে লুটাই পৰিছিল; উচ্চস্বৰে কান্দি, বহু ৰোগে পীড়িত, কঁপিছিল আৰু অতিশয় ব্যাকুল হৈছিল।

Verse 93

दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका । अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना

সূৰ্যৰ তাপে দগ্ধ হৈ, নগ্নদেহা আৰু লাঠিৰ ভৰসাত, ইমানখিনি ভূমি পাৰ হৈ তাই অচেতন হৈ পৰি গ’ল।

Verse 94

अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः । एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्

তেতিয়া বিশ্বেশ্বৰ প্ৰভু শম্ভু—কৰুণাৰ অমৃত-সাগৰ—সেই স্থানৰ পৰা তাইক আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিলে আৰু বিমানেৰে দেৱদূতসকলক নিয়োজিত কৰিলে।

Verse 96

एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता । तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता । कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते । अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्

ইয়াত তোমালৈ চাণ্ডালী নাৰীৰ এই সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত কীৰ্তিত হ’ল। ইয়াত অসহায়সকলৰ প্ৰতি শম্ভুৰ কৃপালুতা স্পষ্ট দেখা যায়। হে মহামতে, কৰ্মৰ পৰিপাকৰ পৰা উদ্ভূত গতি চোৱা: অধমেও পৰম, নিৰাময় পদত আৰোহণ কৰে।

Verse 97

यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् । क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते

পূৰ্বজন্মত ইয়ে অন্নদান আদি দান-পুণ্য নকৰিলে; সেয়েহে এই জন্মত ক্ষুধা, পিপাসা আদি ক্লেশে পীড়িত হয়।

Verse 98

यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम् । कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि

মদৰ বেগে অন্ধ হৈ ইয়ে মহাভয়ংকৰ পাপ কৰিল; সেই কৰ্মফলতেই এই জন্মতে জন্মান্ধা হ’ল।

Verse 99

अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा । कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता

গোৱৎস বুলি জানিও ইয়ে আগতে তাক ভক্ষণ কৰিছিল; সেই কৰ্মফলত ইয়াত নিন্দিত চাণ্ডালী (অস্পৃশ্যা) হৈ পৰিল।

Verse 100

यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा । तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा

ইয়ে আৰ্যপথ ত্যাগ কৰি আগতে জাৰমাৰ্গত আসক্ত হৈছিল; সেই কোনো পাপৰ ফলত এই জন্মত দুৰ্বৃত্তা আৰু দুৰ্ভাগিনীও হ’ল।

Verse 101

यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा । तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता

আগতে মদে আৱিষ্টা এক বিধৱাই জাৰে সৈতে আলিঙ্গন কৰিছিল; সেই মহাপাপৰ ফলত ই বহু কুষ্ঠ-ঘাঁয়ে আক্রান্ত হ’ল।

Verse 110

बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा । देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्

বুধিমান লোকে পাপ নকৰে; যদি কৰে তেন্তে সি নিজৰ আত্মাৰ ঘাতক হয়। এই মানৱ দেহ জীৱৰ বহু কৰ্ম আৰু পুণ্য সাধনৰ একমাত্ৰ পাত্ৰ।

Verse 120

अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति । किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा

তথাপি সাধাৰণতে তাই নৰকবাসৰ যোগ্য নাছিল; কিন্তু গোৱৎসক বধ কৰি, পুনৰ বিবেচনা কৰোঁতে তাই ভয় (অনুতাপ) গ্ৰাস কৰিলে।

Verse 130

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि

পবিত্ৰ গোকৰ্ণত, শিৱৰ পুণ্য তিথিত তাই উপবাস কৰিলে; নিশা জাগৰণ কৰি, শিৱৰ মস্তক (লিঙ্গ)ত বিল্বপাত্ৰ অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 140

अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् । पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्

আহা! ঈশ্বৰ-পূজাৰ মাহাত্ম্য বিস্ময়জনক। কেৱল এটা পাত্ৰে সন্তুষ্ট হৈ যি নিজৰ পৰম পদ দান কৰে।

Verse 150

प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः । यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा

সেই পৰম অৱস্থা, যাক যোগীসকলে সদায় যোগপথে লাভ কৰিবলৈ যত্ন কৰে—প্ৰত্যাহাৰ, আসন, ধ্যান আৰু প্ৰাণসংযম আদি সাধনাৰে।

Verse 160

इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ । सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

এইদৰে স্নেহেৰে বিদায় লৈ মুনি গৌতম মিথিলালৈ গ’ল। সেই ৰজাও আনন্দিত চিত্তে গোকৰ্ণলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 164

इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् । चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः

এইদৰে সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা হ’ল কল্যাণসমূহৰ আদিবীজ, অসংখ্য জন্মৰ পাপনাশক আৰু মোহ-অন্ধকাৰ নাশক। দেৱতাই গোৱা কামদেৱৰ বৈৰী শিৱৰ এই উদাৰ চৰিত্ৰ সদায়েই সৎলোকসকলে ভজিব আৰু আচৰণ কৰিবলগীয়া।