
এই অধ্যায়টো প্ৰশ্নোত্তৰধৰ্মী। যুধিষ্ঠিৰে সোধে—ৰেৱা (নৰ্মদা) নদীৰ দক্ষিণ তীৰত বাসুকি কিয় প্ৰতিষ্ঠিত? মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—শম্ভুৰ নৃত্যকালত শিৱমুকুটৰ পৰা গঙ্গাজল-মিশ্ৰিত স্বেদ ওলাই আহে; এটা সাপে সেয়া পান কৰাত মাণ্ডাকিনী ক্ৰুদ্ধ হয় আৰু শাপসদৃশ ফলত সি অজগৰ-ভাব (অৱনতি/বন্ধিত অৱস্থা) লাভ কৰে। তেতিয়া বাসুকিয়ে বিনয়বচনে নদীৰ পাৱন শক্তি স্তৱ কৰি দয়া প্ৰাৰ্থনা কৰে। গঙ্গাই তাক বিন্ধ্যত শংকৰক লক্ষ্য কৰি তপস্যা কৰিবলৈ বিধান দিয়ে। দীঘলীয়া তপস্যাৰ পাছত শিৱ প্ৰসন্ন হৈ বৰ দিয়ে আৰু ৰেৱাৰ দক্ষিণ তীৰত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিবলৈ আদেশ কৰে। বাসুকি নৰ্মদাত প্ৰৱেশ কৰি শুদ্ধ হয়; তাত পাপহৰ প্ৰসিদ্ধ নাগেশ্বৰ-লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠাৰ বৰ্ণনা আছে। শেষত তীৰ্থবিধি আৰু ফলশ্ৰুতি—অষ্টমী বা চতুৰ্দশীত মধুৰে শিৱাভিষেক; সংগমত স্নান কৰিলে নিঃসন্তান লোকে সৎ সন্তান পায়; উপবাসসহ শ্ৰাদ্ধে পিতৃলোক শান্তি পায়; আৰু নাগপ্ৰসাদে বংশ সৰ্পভয়ৰ পৰা ৰক্ষিত থাকে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल नर्मदादक्षिणे तटे । स्थापितं वासुकीशं तु समस्ताघौघनाशनम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পিছত, হে মহীপাল! নর্মদাৰ দক্ষিণ তীৰলৈ যোৱা উচিত, য’ত বাসুকীশ স্থাপিত আছে; সি পাপৰ সমগ্ৰ স্ৰোত বিনাশ কৰে।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कस्माच्च कारणात्तात रेवाया दक्षिणे तटे । वासुकीशस्थापितो वै विस्तराद्वद मे गुरो
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে তাত, কিহৰ কাৰণত ৰেৱা (নৰ্মদা) নদীৰ দক্ষিণ তীৰত বাসুকীশ স্থাপন কৰা হ’ল? হে পূজনীয় গুৰু, বিস্তাৰে ক’বা।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतत्सर्वं समास्थाय नृत्यं शम्भुश्चकार वै
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এই সকলো কথা বিবেচনা কৰি আৰু দেৱীয় ভাৱ ধৰি, শম্ভুৱে নিশ্চয় নৃত্য কৰিলে।
Verse 4
श्रमादजायत स्वेदो गङ्गातोयविमिश्रितम् । पतन्तमुरगोऽश्नाति हरमौलिविनिर्गतम्
শ্ৰমৰ পৰা ঘাম উঠিল, গঙ্গাজলৰ সৈতে মিশ্ৰিত, হৰৰ জটামুকুটৰ পৰা বাহিৰ হৈ ব’লে। সি তললৈ পৰোঁতে সৰ্পে তাক পান কৰিলে।
Verse 5
मन्दाकिनी ततः क्रुद्धा व्यालस्योपरि भारत । प्राप्नुह्यजगरत्त्वं हि भुजङ्ग क्षुद्रजन्तुक
তাৰ পিছত মন্দাকিনী ক্ৰুদ্ধ হৈ, হে ভাৰত, সেই ব্যাল সৰ্পৰ ওপৰত ক’লে: “হে ভুজংগ, হে ক্ষুদ্ৰ জীৱ, নিশ্চয় তুমি অজগৰ (বৃহৎ অজগৰ সাপ) হওঁক!”
Verse 6
वासुकिरुवाच । अनुग्राह्योऽस्मि ते पापो दुर्नयोऽहं हरादृते । त्रैलोक्यपावनी पुण्या सरित्त्वं शुभलक्षणा
বাসুকীয়ে ক’লে: “মই পাপী, মোৰ বুদ্ধি ভ্ৰষ্ট; হৰৰ বাহিৰে মোৰ কোনো আশ্ৰয় নাই। মই তোমাৰ অনুগ্ৰহৰ যোগ্য। হে ত্ৰৈলোক্য-পাৱনী পুণ্যা, শুভলক্ষণীয়া নদী-দেৱী!”
Verse 7
संसारच्छेदनकरी ह्यार्तानामार्तिनाशनी । स्वर्गद्वारे स्थिता त्वं हि दयां कुरु मयीश्वरि
হে ঈশ্বৰী, তুমি সংসাৰৰ বন্ধন ছেদনকাৰিণী, আৰ্তজনৰ দুখ নাশকাৰিণী। তুমি স্বৰ্গদ্বাৰত স্থিতা—মোৰ ওপৰত দয়া কৰা, হে দেৱী।
Verse 8
गङ्गोवाच । कुरुष्व विपुलं विन्ध्यं तपस्त्वं शङ्करं प्रति । ततः प्राप्स्यसि स्वं स्थानं पन्नगत्वं ममाज्ञया
গঙ্গাই ক’লে: হে নাগ, মহাবিন্ধ্য পৰ্ব্বতত শংকৰক লক্ষ্য কৰি বিপুল তপস্যা কৰ। তাৰ পাছত মোৰ আজ্ঞাৰে তুমি নিজৰ স্থান আৰু নাগত্ব পুনৰ লাভ কৰিবা।
Verse 9
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽसौ त्वरितो विन्ध्यं नागो गत्वा नगं शुभम् । तपस्तप्तुं समारेभे शङ्कराराधनोद्यतः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত সেই নাগ তৎক্ষণাৎ বিন্ধ্যলৈ দৌৰি গ’ল; শুভ পৰ্ব্বতত উপস্থিত হৈ শংকৰক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ উদ্যত হৈ তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 10
नित्यं दध्यौ महादेवं त्र्यक्षं डमरुकोद्यतम् । ततो वर्षशते पूर्ण उपरुद्धो जगद्गुरुः । आगतस्तत्समीपं तु श्लक्ष्णां वाणीमुदाहरत्
সেইয়ে নিত্য মহাদেৱক ধ্যান কৰিছিল—ত্ৰিনয়ন, ডমৰু উত্তোলিত ধাৰণকাৰী। শতবৰ্ষ পূৰ্ণ হ’লে, জগতগুৰু অনুগ্রহে প্ৰবৃত্ত হৈ তাৰ ওচৰলৈ আহি কোমল বাণী উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 11
वरं वरय मे वत्स पन्नग त्वं कृतादर
(শিৱ ক’লে:) হে বৎস, মোৰ পৰা বৰ বাছি লোৱা। হে পন্নগ, তুমি আদৰসহ ভক্তি দেখুৱাইছা—যি ইচ্ছা, সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা।
Verse 12
वासुकिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि शङ्कर । प्रसादात्तव देवेश भूयान्निष्पापता मम । तीर्थं किंचित्समाख्याहि सर्वपापप्रणाशनम्
বাসুকিয়ে ক’লে: “হে দেৱ! যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হোৱা, হে শংকৰ, যদি তুমি মোক বৰ দিয়া, তেন্তে হে দেৱেশ্বৰ, তোমাৰ প্ৰসাদে মোৰ নিষ্পাপতা অধিক হওক। অনুগ্ৰহ কৰি এনে এটা তীৰ্থ ক’বা যিয়ে সকলো পাপ বিনাশ কৰে।”
Verse 13
ईश्वर उवाच । पन्नग त्वं महाबाहो रेवां गच्छ शुभंकरीम् । याम्ये तस्यास्तटे पुण्ये स्नानं कुरु यथाविधि
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে পন্নগ, হে মহাবাহু, শুভংকৰী ৰেৱালৈ যোৱা। তাৰ দক্ষিণ দিশৰ পুণ্য তীৰত সঠিক বিধি অনুসাৰে স্নান কৰা।”
Verse 14
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो वासुकिस्त्वरयान्वितः । रूपेणाजगरेणैव प्रविष्टो नर्मदाजलम्
এইদৰে কৈ দেৱ অন্তৰ্ধান হ’ল; বাসুকী তৎক্ষণাৎ, মহা অজগৰৰ ৰূপ ধৰি, নৰ্মদাৰ জলত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 15
मार्गेण तस्य संजातं जाह्नव्याः स्रोत उत्तमम् । निर्धूतकल्मषः सर्पः संजातो नर्मदाजले
তেওঁৰ পথত জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ উত্তম স্ৰোত উদ্ভৱ হ’ল। নৰ্মদাৰ জলত সেই সৰ্পৰ কল্মষ ধুই গ’ল, সি পবিত্ৰ হ’ল।
Verse 16
स्थापितः शङ्करस्तत्र नर्मदायां युधिष्ठिर । ततो नागेश्वरं लिङ्गं प्रसिद्धं पापनाशनम्
সেই ঠাইত নৰ্মদাৰ তীৰত, হে যুধিষ্ঠিৰ, শংকৰ স্থাপিত হ’ল। তেতিয়াই পাপনাশক বুলি খ্যাত, প্ৰসিদ্ধ নাগেশ্বৰ লিঙ্গ উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 17
अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां स्नापयेन्मधुना शिवम् । विमुक्तकल्मषः सद्यो जायते नात्र संशयः
অষ্টমী বা চতুৰ্দশীত মধুৰে শিৱক স্নান কৰাব লাগে; কল্মষমুক্ত হৈ সৎক্ষণাৎ পবিত্ৰ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 18
अपुत्रा ये नराः पार्थ स्नानं कुर्वन्ति सङ्गमे । ते लभन्ते सुताञ्छ्रेष्ठान् कार्त्तवीर्योपमाञ्छुभान्
হে পাৰ্থ, যিসকল নিঃসন্তান নৰ সঙ্গমত স্নান কৰে, তেওঁলোকে কাৰ্ত্তবীৰ্য্য সদৃশ পৰাক্ৰমী, শুভ আৰু শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ লাভ কৰে।
Verse 19
श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यादुपवासपरायणः । कुर्वन्प्रमोचयेत्प्रेतान्नरकान्नृपनन्दन
হে নৃপনন্দন, যি জনে তাতেই উপবাসপৰায়ণ হৈ শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেই কৰ্মে প্ৰেতসকলক নৰকগতিত পৰা মুক্ত কৰে।
Verse 20
सर्पाणां च भयं वंशे ज्ञातिवर्गे न जायते । निर्दोषं नन्दते तस्य कुलं नागप्रसादतः
তেওঁৰ বংশত আৰু আত্মীয়বৰ্গত সৰ্পভয় জন্মে নাহে। নাগসকলৰ প্ৰসাদত তেওঁৰ কুল নিৰ্দোষে আনন্দিত হৈ সমৃদ্ধ হয়।
Verse 21
एतत्ते सर्वमाख्यातं तव स्नेहान्नृपोत्तम
হে নৃপোত্তম, তোমাৰ প্ৰতি স্নেহবশত এই সকলো কথা তোমাক বৰ্ণনা কৰি কোৱা হ’ল।
Verse 99
। अध्याय
॥ অধ্যায় ॥ (অধ্যায়—সমাপ্তি-চিহ্ন/কলফন)