Adhyaya 97

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल व्यासतीर्थमनुत्तमम् । दुर्लभं मनुजैः पुण्यमन्तरिक्षे व्यवस्थितम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল, অনুত্তম ব্যাস-তীৰ্থলৈ যোৱা—যি মনুষ্যৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য—অতি পুণ্যময়, যেন আকাশ-মধ্যত অৱস্থিত পবিত্ৰ স্থান।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माद्वै व्यासतीर्थं तदन्तरिक्षे व्यवस्थितम् । एतदाख्याहि संक्षेपात्त्यज ग्रन्थस्य विस्तरम्

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: ‘কিয় সেয়া ব্যাস-তীৰ্থ অন্তৰীক্ষৰ মধ্যভাগত স্থিত? এই কথা মোক সংক্ষেপে কোৱা; গ্ৰন্থৰ বিস্তাৰ ত্যাগ কৰা।’

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो धर्मवान्साधुवत्सल । स्वकर्मनिरतः पार्थ तीर्थयात्राकृतादरः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: ‘সাধু, সাধু, হে মহাবাহো! তুমি ধৰ্মবান আৰু সাধুসকলৰ প্ৰতি স্নেহশীল। হে পাৰ্থ, তুমি নিজ কৰ্মত নিবিষ্ট আৰু তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰতি আদৰ ৰাখা।’

Verse 4

दुर्लभं सर्वजन्तूनां व्यासतीर्थं नरेश्वर । पीडितो वृद्धभावेन अकल्पोऽहं नृपात्मज

হে নৰেশ্বৰ, সকলো প্ৰাণীৰ বাবে ব্যাস-তীৰ্থ লাভ কৰা অতি দুৰ্লভ। বৃদ্ধাৱস্থাৰ ভাৰে পীড়িত হৈ, হে ৰাজপুত্ৰ, মই কঠোৰ প্ৰয়াসৰ যোগ্য নহয়।

Verse 5

विसंज्ञो गतवित्तस्तु संजातः स्मृतिवर्जितः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

মই অচেতন হৈ পৰিলোঁ, ধনহীন হ’লোঁ আৰু স্মৃতিশক্তিৰ পৰা বঞ্চিত হ’লোঁ। এই তীৰ্থ—গুপ্ততকৈও অধিক গুপ্ত—মই কাকো প্ৰকাশ কৰা নাই।

Verse 6

कलिस्तत्रैव राजेन्द्र न विशेद्व्याससंश्रयात् । अन्तरिक्षे तु संजातं रेवायाश्चेष्टितेन तु

হে ৰাজেন্দ্ৰ, ব্যাসৰ আশ্ৰয় থাকাত তাত কলি কেতিয়াও প্ৰৱেশ নকৰে। ৰেৱা (নর্মদা) নদীৰ আশ্চৰ্য কৰ্মৰ দ্বাৰাই সেয়া অন্তৰীক্ষত উৎপন্ন হৈছিল।

Verse 7

विरिञ्चिर्नैव शक्नोति रेवाया गुणकीर्तनम् । कथं ज्ञास्याम्यहं तात रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

বিৰিঞ্চি (ব্ৰহ্মা)য়ো ৰেৱাৰ গুণকীৰ্তন সম্পূৰ্ণকৈ কৰিব নোৱাৰে। তেন্তে, হে তাত, মই কেনেকৈ ৰেৱাৰ উত্তম মাহাত্ম্য জানিম?

Verse 8

व्यासतीर्थं विशेषेण लवमात्रं ब्रवीम्यतः । प्रत्यक्षः प्रत्ययो यत्र दृश्यतेऽद्य कलौ युगे

সেয়ে মই বিশেষকৈ ব্যাসতীৰ্থৰ বিষয়ে অতি সামান্য ক’ম। কিয়নো তাত কলিযুগতো আজি প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ আৰু নিশ্চিত অনুভৱ দেখা যায়।

Verse 9

विहङ्गो गच्छते नैव भित्त्वा शूलं सुदारुणम् । तस्योत्पत्तिं समासेन कथयामि नृपात्मज

সেই অতি ভয়ংকৰ শূল ভেদ কৰি কোনো পখীও নাযায়। হে নৃপপুত্ৰ, মই সংক্ষেপে তাৰ উৎপত্তি ক’ম।

Verse 10

आसीत्पूर्वं महीपाल मुनिर्मान्यः पराशरः । तेनात्युग्रं तपश्चीर्णं गङ्गाम्भसि महाफलम्

পূৰ্বতে, হে মহীপাল, পৰাশৰ নামৰ মান্য মুনি আছিল। তেওঁ গঙ্গাৰ জলে অতি উগ্ৰ তপস্যা কৰিছিল, যাৰ ফল মহৎ আছিল।

Verse 11

प्राणायामेन संतस्थौ प्रविष्टो जाह्नवीजले । पूर्णे द्वादशमे वर्षे निष्क्रान्तो जलमध्यतः

জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ জলে প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ প্ৰাণায়ামত অচল হৈ স্থিত থাকিল। বাৰ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাত তেওঁ পানীৰ মাজৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 12

भिक्षार्थी संचरेद्ग्रामं नावा यत्रैव तिष्ठति । तत्र तेन परा दृष्टा बाला चैव मनोहरा

ভিক্ষা বিচাৰি তেওঁ সেই গাঁৱত ঘূৰি ফুৰিলে, য’ত এখন নাও তাতেই থিয় আছিল। তাত তেওঁ এগৰাকী বালা দেখিলে—অতি মনোহৰ আৰু মোহিনী।

Verse 13

तां दृष्ट्वा स च कामार्त उवाच मधुरं तदा । मां नयस्व परं पारं कासि त्वं मृगलोचने

তাক দেখি তেওঁ কামত কাতৰ হৈ তেতিয়া মধুৰ বাক্য ক’লে—“মোক সিপাৰৰ পাৰলৈ লৈ যা। তুমি কোন, হে মৃগনয়নী?”

Verse 14

नावारूढे नदीतीरे मम चित्तप्रमाथिनि । एवमुक्ता तु सा तेन प्रणम्य ऋषिपुंगवम्

নদীতীৰত নাওত আৰূঢ়া, মোৰ চিত্তক উথল-পাথল কৰা সেই বালাক তেওঁ এইদৰে ক’লে; তেতিয়া তাই ঋষিপুঙ্গৱক প্ৰণাম কৰি নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 15

कथयामास चात्मानं दृष्ट्वा तं काममोहितम् । कैवर्तानां गृहे दासी कन्याहं द्विजसत्तम

তেওঁক কামমোহে আচ্ছন্ন দেখি তাই নিজৰ কথা ক’বলৈ ধৰিলে—“হে দ্বিজসত্তম, মই কৈৱৰ্তসকলৰ ঘৰত দাসী ৰূপে সেৱা কৰা কন্যা।”

Verse 16

नावासंरक्षणार्थाय आदिष्टा स्वामिना विभो । मया विज्ञापितं वृत्तमशेषं ज्ञातुमर्हसि

“হে প্ৰভু, নাও ৰক্ষাৰ্থে স্বামীয়ে মোক আদেশ দিছে। মই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত নিবেদন কৰিলোঁ; আপুনি ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে জানিব লাগে।”

Verse 17

एवमुक्तस्तया सोऽथ क्षणं ध्यात्वाब्रवीदिदम्

তাই তাইৰ কথাত সম্বোধিত হৈ, সি এক মুহূৰ্ত ধ্যান কৰি চিন্তা কৰিলে আৰু তাৰ পাছত এই বাক্য ক’লে।

Verse 18

पराशर उवाच । अहं ज्ञानबलाद्भद्रे तव जानामि सम्भवम् । कैवर्तपुत्रिका न त्वं राजकन्यासि सुन्दरि

পৰাশৰে ক’লে: ‘হে ভদ্ৰে, জ্ঞানবলৰ দ্বাৰা মই তোমাৰ জন্মবৃত্তান্ত জানো। হে সুন্দৰী, তুমি কৈৱৰ্তৰ কন্যা নহওঁ; তুমি ৰাজকন্যা।’

Verse 19

कन्योवाच । कः पिता कथ्यतां ब्रह्मन्कस्या वा ह्युदरोद्भवा । कस्मिन्वंशे प्रसूताहं कैवर्ततनया कथम्

কন্যাই ক’লে: ‘হে ব্ৰাহ্মণ, কওক—মোৰ পিতা কোন, আৰু মই কাৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্মিলোঁ? মই কোন বংশত প্ৰসূতা, আৰু কেনেকৈ কৈৱৰ্তৰ কন্যা বুলি পৰিচিত হ’লোঁ?’

Verse 20

पराशर उवाच । कथयामि समस्तं यत्त्वया पृष्टमशेषतः । वसुर्नामेति भूपालः सोमवंशविभूषणः

পৰাশৰে ক’লে: ‘তুমি যি সোধিলা, সেই সকলো কথা একো নাছুটি সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম। সোমবংশৰ ভূষণ স্বৰূপ ‘বসু’ নামৰ এজন ৰজা আছিল।’

Verse 21

जम्बूद्वीपाधिपो भद्रे शत्रूणां भयवर्धनः । शतानि सप्त भार्याणां पुत्राणां च दशैव तु

হে ভদ্ৰে, তেওঁ জম্বূদ্বীপৰ অধিপতি আছিল, শত্রুসকলৰ ভয় বৃদ্ধি কৰোঁতা। তেওঁৰ সাতশত পত্নী আৰু নিশ্চয় দহজন পুত্ৰ আছিল।

Verse 22

धर्मेण पालयेल्लोकानीशवत्पूज्यते सदा । म्लेच्छास्तस्याविधेयाश्च क्षीरद्वीपनिवासिनः

তেওঁ ধৰ্মৰ দ্বাৰা প্ৰজাসকলক পালন কৰিছিল আৰু সদায় ঈশ্বৰসম পূজিত হৈছিল। ক্ষীৰদ্বীপত বাস কৰা ম্লেচ্ছসকলো তেওঁৰ আজ্ঞা অমান্য নকৰিলে।

Verse 23

तेषामुत्सादनार्थाय ययावुल्लङ्घ्य सागरम् । संयुक्तः पुत्रभृत्यैश्च पौरुषे महति स्थितैः

তেওঁলোকক বিনাশ কৰিবলৈ তেওঁ সাগৰ উল্লংঘি আগবাঢ়িল; পুত্ৰ আৰু ভৃত্যসকলৰ সৈতে, যিসকল মহা পৰাক্ৰমত স্থিত আছিল।

Verse 24

समरं तैः समारब्धं म्लेच्छैश्च वसुना सह । जिता म्लेच्छाः समस्तास्ते वसुना मृगलोचने

তাৰপিছত সেই ম্লেচ্ছসকলে বসুৰ সৈতে মিলি যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে। হে মৃগলোচনী, বসুৱে সেই সকলো ম্লেচ্ছক জয় কৰিলে।

Verse 25

करदास्ते कृतास्तेन सपुत्रबलवाहनाः । प्रधाना तस्य सा राज्ञी तव माता मृगेक्षणे

তেওঁ তেওঁলোকক কৰদাতা কৰিলে, তেওঁলোকৰ পুত্ৰ, সেনা আৰু বাহনসহ। হে মৃগেক্ষণে, তেওঁৰ সেই প্ৰধান ৰাণী—তোমাৰ মাতৃ—সেইজনী আছিল।

Verse 26

प्रवासस्थे महीपाले संजाता सा रजस्वला । नारीणां तु सदाकालं मन्मथो ह्यधिको भवेत्

মহীপাল প্ৰবাসত থাকোঁতে তাই ৰজস্বলা হ’ল। কিয়নো সেই সময়ত নাৰীৰ ভিতৰত মন্মথ (কামদেৱ) বিশেষকৈ অধিক প্ৰবল হয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 27

विशेषेण ऋतोः काले भिद्यन्ते कामसायकैः । मन्मथेन तु संतप्ताचिन्तयत्सा शुभेक्षणा

বিশেষকৈ ঋতুৰ সময়ত কামদেৱৰ শৰসমূহে হৃদয় বিদ্ধ কৰে। মনমথৰ তাপে দগ্ধ হৈ, শুভ-নয়না সেই নাৰী কি কৰিব বুলি চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 28

दूतं वै प्रेषयाम्यद्य वसुराज्ञः समीपतः । आहूतः सत्वरं दूत गच्छ त्वं नृपसन्निधौ

“আজি মই বসুৰাজৰ ওচৰলৈ দূত পঠাম।” দূতক আহ্বান কৰি তাই ক’লে, “দূত, সোনকালে যা, ৰজাৰ সন্নিধানলৈ গৈ উপস্থিত হওঁ।”

Verse 29

दूत उवाच । परतीरं गतो देवि वसुराजारिशासनः । तत्र गन्तुमशक्येत जलयानैर्विना शुभे

দূতে ক’লে, “দেৱীসমা নাৰী, শত্রুদমন বসুৰাজ পৰ তীৰলৈ গৈছে। শুভে, জলযান নোহোৱাকৈ তাত যোৱা অসম্ভৱ।”

Verse 30

तानि यानानि सर्वाणि गृहीतानि परे तटे । दूतवाक्येन सा राज्ञी विषण्णा कामपीडिता

সেই সকলো জলযান পৰ তীৰত লৈ যোৱা হৈছিল। দূতৰ বাক্য শুনি, কামপীড়িতা ৰাণী বিষণ্ণ হৈ পৰিল।

Verse 31

तत्सखी तामुवाचाथ कस्मात्त्वं परितप्यसे । स्वलेखः प्रेष्यतां देवि शुकहस्ते यथार्थतः

তেতিয়া তাইৰ সখীয়ে ক’লে, “তুমি কিয় দুখত জ্বলি আছা? দেৱী, তোমাৰ নিজৰ পত্রটো টিয়াৰ হাতেদি পঠোৱা—যথাৰ্থ আৰু স্পষ্টভাৱে।”

Verse 32

समुद्रं लङ्घयित्वा तु शकुन्ता यान्ति सुन्दरि । सखिवाक्येन सा राज्ञी स्वस्था जाता नराधिप

হে সুন্দৰী! পক্ষীয়ে সাগৰো পাৰ হ’ব পাৰে। সখীৰ বাক্য শুনি ৰাণী শান্তচিত্ত হ’ল, হে নৰাধিপ।

Verse 33

व्याहृतो लेखकस्तत्र लिख लेखं ममाज्ञया । त्वद्धीना सत्यभामाद्य वसो राजन्न जीवति

তেতিয়া তাত লেখকক মাতি কোৱা হ’ল: “মোৰ আজ্ঞাৰে এখন পত্র লিখা— ‘তোমাৰ বিনা আজি সত্যভামা, হে বসু-ৰাজা, জীৱন ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে।’”

Verse 34

ऋतुकालोऽद्य संजातो लिख लेखं तु लेखकं । लिखिते भूर्जपत्रे तु लेखे वै लेखकेन तु

“আজি শুভ ঋতুকাল উপস্থিত হৈছে। হে লেখক, পত্র লিখা। ভূর্জপত্ৰত লেখকে নিশ্চয়কৈ সেই পত্র লিখক।”

Verse 35

शुकः पञ्जरमध्यस्थ आनीतोद्धैव सन्निधौ

তাৰ পাছত পিঞ্জৰাৰ ভিতৰত থকা টিয়াক আনি সিহঁতৰ একেবাৰে সন্মুখত উপস্থিত কৰা হ’ল।

Verse 36

सत्यभामोवाच । नीत्वा लेखं गच्छ शीघ्रं वसुराज्ञः समीपतः । शकुनिः प्रणतो भूत्वा गृहीत्वा लेखमुत्तमम्

সত্যভামাই ক’লে: “এই পত্র লৈ শীঘ্ৰে বসু-ৰাজাৰ ওচৰলৈ যা।” পখীটোৱে নমস্কাৰ কৰি সেই উত্তম বাৰ্তা গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 37

उत्पत्य सहसा राजञ्जगामाकाशमण्डलम् । ततः पक्षी गतः शीघ्रं वसुराजसमीपतः

হে ৰাজন! হঠাতে ডেউকা মেলি সি আকাশ-মণ্ডলৰ বিস্তাৰত উৰি গ’ল। তাৰ পাছত সেই পক্ষী দ্ৰুতগতিতে বসু ৰজাৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।

Verse 38

क्षिप्ते लेखे शुकेनैव सत्यभामाविसर्जिते । वसुराज्ञा ततो लेखो गृह्य हस्तेऽवधारितः

সত্যভামাই পঠোৱা শুকে যেতিয়া পত্রখন পেলাই দিলে, তেতিয়া বসু ৰজাই সেই লেখ গ্ৰহণ কৰি হাতত ধৰি মনোযোগেৰে বিবেচনা কৰিলে।

Verse 39

लेखार्थं चिन्तयित्वा तु गृह्य वीर्यं नरेश्वरः । अमोघं पुटिकां कृत्वा प्रतिलेखेन मिश्रितम्

লেখাৰ অৰ্থ চিন্তা কৰি নৰেশ্বৰ, মনুষ্যলোকৰ অধিপতিয়ে, নিজৰ বীজ গ্ৰহণ কৰি অমোঘ এক পুটলি সাজিলে, তাত লিখিত উত্তৰো সংযুক্ত কৰিলে।

Verse 40

शुकस्य सोऽपयामास गच्छ राज्ञीसमीपतः । प्रणम्य वसुराजानं बीजं गृह्योत्पपात ह

তেওঁ শুকক দি ক’লে, “ৰাণীৰ সান্নিধ্যলৈ যা।” বসু ৰজাক প্ৰণাম কৰি, পক্ষীটোৱে বীজ গ্ৰহণ কৰি উৰি উঠিল।

Verse 41

समुद्रोपरि सम्प्राप्तः शुकः श्येनेन वीक्षितः । सामिषं तं शुकं ज्ञात्वा श्येनस्तमभ्यधावत

সমুদ্ৰৰ ওপৰলৈ আহি পোৱা শুকটোক শ্যেনে দেখা পালে। তাক মাংস-বহনকাৰী বুলি জানি শ্যেনটোৱে তাৰ ফালে ঝাঁপ দিলে।

Verse 42

हतश्चञ्चुप्रहारेण शुकः श्येनेन भारत । मूर्च्छया तस्य तद्बीजं पतितं सागराम्भसि

হে ভাৰত! শ্যেনৰ ঠোঁটৰ আঘাতত শুক মূৰ্ছিত হৈ পৰিল; সেই মূৰ্ছাৰ ফলত তাৰ বীজ সাগৰৰ জলে পতিত হ’ল।

Verse 43

मत्स्येन गिलितं तच्च बीजं वसुमहीपतेः । कन्या मत्स्योदरे जाता तेन बीजेन सुन्दरि

হে সুন্দৰি! বসু মহীপতিৰ সেই বীজ এটা মাছেই গিলিলে; সেই বীজৰ বলতেই মাছৰ উদৰৰ পৰা এক কন্যা জন্মিল।

Verse 44

प्राप्तोऽसौ लुब्धकैर्मत्स्य आनीतः स्वगृहं ततः । यावद्विदारितो मत्स्यस्तावद्दृष्टा त्वमुत्तमे

সেই মাছটো লুব্ধক-মাছুৱাই পালে আৰু পাছত নিজৰ ঘৰলৈ আনিলে। যেতিয়া মাছটো চিৰা হ’ল, তেতিয়াই, হে উত্তমা, তোমাক দেখা গ’ল।

Verse 45

शशिमण्डलसङ्काशा सूर्यतेजःसमप्रभा । दृष्ट्वा त्वां हर्षिताः सर्वे कैवर्ता जाह्नवीतटे

চন্দ্ৰমণ্ডল সদৃশ সৌন্দৰ্য, সূৰ্যৰ তেজৰ সম প্ৰভা—তোমাক দেখি জাহ্নৱী (গঙ্গা) তীৰত সকলো কৈৱৰ্ত মাছুৱা আনন্দিত হ’ল।

Verse 46

हर्षितास्ते गताः सर्वे प्रधानस्य च मन्दिरम् । स्त्रीरत्नं कथयामासुर्गृहाण त्वं महाप्रभम्

আনন্দিত হৈ তেওঁলোকে সকলোৱে প্ৰধানৰ গৃহলৈ গ’ল। ক’লে, “এগৰাকী স্ত্ৰীৰত্ন প্ৰকাশ পাইছে—হে মহাপ্ৰভু, অনুগ্ৰহ কৰি গ্ৰহণ কৰক।”

Verse 47

गृहीता तेन तन्वङ्गी ह्यपुत्रेण मृगेक्षणा । भार्यां स्वामाह तन्वङ्गि पालयस्व मृगेक्षणे

তেতিয়া সেই অপুত্ৰ পুৰুষে সেই তন্বঙ্গী, মৃগনয়না কন্যাক গ্ৰহণ কৰিলে। পত্নী বুলি ক’লে— “হে তন্বঙ্গী, হে মৃগোক্ষণে, গৃহস্থালিৰ ৰক্ষা আৰু পৰিচালনা কৰা।”

Verse 48

ततः सा चिन्तयामास पराशरवचस्तदा । एवमुक्त्वा तु सा तेन दत्तात्मानं नरेश्वर

তাৰ পাছত তাই পৰাশৰৰ বাক্য মনত কৰি চিন্তা কৰিলে। আৰু এইদৰে ক’লে পিচত, হে নৰেশ্বৰ, তাই সন্মতিৰে নিজকে তেওঁৰ হাতত সমৰ্পণ কৰিলে।

Verse 49

उवाच साधु मे ब्रह्मन्मत्स्यगन्धोऽनु वर्तते । ततस्तेन तु सा बाला दिव्यगन्धाधिवासिता

তাই ক’লে— “সাধু, হে ব্ৰাহ্মণ! মোৰ গাত মাছৰ গন্ধ এতিয়াও লেগি আছে।” তেতিয়া তেওঁৰ প্ৰভাৱত সেই বালিকা দিৱ্য সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 50

कृता योगबलेनैव ज्वालयित्वा विभावसुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं वह्निमूढा तेन रसात्तदा

কেৱল যোগবলে তেওঁ অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰিলে। আৰু পবিত্ৰ অগ্নিৰ প্ৰদক্ষিণ কৰাই, তেতিয়া তেওঁ তাইক একান্ত স্থানলৈ লৈ গ’ল।

Verse 51

जलयानस्य मध्ये तु कामस्थानान्यसंस्पृशत् । ज्ञात्वा कामोत्सुकं विप्रं भीता सा धर्मनन्दन

কিন্তু নৌকাৰ মাজত তাই কামস্থানসমূহ স্পৰ্শ কৰিবলৈ নিদিলে। কামে উদ্গ্ৰীৱ ব্ৰাহ্মণক জানি তাই ভয়ত কঁপিল, হে ধৰ্মনন্দন।

Verse 52

हसन्ती तमुवाचाथ देव त्वं लोकसन्निधौ । न लज्जसे कथं धीमन्कुर्वाणः पामरोचितम्

সিহঁতি তেওঁক ক’লে: “দেৱ, তুমি লোকসমূহৰ সন্মুখত আছা। হে ধীমন, পামৰৰ যোগ্য কৰ্ম কৰি কেনেকৈ লাজ নাপাওঁ?”

Verse 53

ततस्तेन क्षणं ध्यात्वा संस्मृता हृदि तामसी । आगता तामसी माया यया व्याप्तं चराचरम्

তাৰ পাছত তেওঁ ক্ষণেক ধ্যান কৰি হৃদয়ত তামসী শক্তিক স্মৰণ কৰিলে। তেতিয়া সেই তামসী মায়া প্ৰকাশ পালে, যাৰ দ্বাৰা চল-অচল সমগ্ৰ জগত ব্যাপ্ত।

Verse 54

ततः सा विस्मिता तेन कर्मणैव तु रञ्जिता । ब्रह्मचर्याभितप्तेन स्त्रीसौख्यं क्रीडितं तदा

তেতিয়া তেওঁ সেই কৰ্মত বিস্মিত আৰু সন্তুষ্ট হ’ল। ব্ৰহ্মচৰ্যৰ তপত শুদ্ধ-সমর্থ হোৱা তেওঁৰ শক্তিৰে সি ক্ৰীড়াভাৱে নাৰীসুখ অনুভৱ কৰিলে।

Verse 55

ततः सा तत्क्षणादेव गर्भभारेण पीडिता । प्रसूता बालकं तत्र जटिलं दण्डधारिणम्

তাৰ পাছত তৎক্ষণাৎ গৰ্ভভাৰৰ পীড়াত কাতৰ হৈ সি তাতেই প্ৰসূতি হ’ল। তাত এজন বালক জন্মিল—জটাধাৰী আৰু দণ্ডধাৰী।

Verse 56

कमण्डलुधरं शान्तं मेखलाकटिभूषितम् । उत्तरीयकृतस्कन्धं विष्णुमायाविवर्जितम्

তেওঁৰ হাতত কমণ্ডলু আছিল, স্বভাৱে শান্ত; কটিত মেখলাৰে ভূষিত। উত্তৰীয় কাঁধত স্থাপিত; মোহবর্জিত, বিষ্ণুৰ মায়াৰো অতীত।

Verse 57

ततोऽपि शङ्किता पार्थ दृष्ट्वा तं कलबालकम् । वेपमाना ततो बाला जगाम शरणं मुनेः

তথাপি, হে পাৰ্থ, সেই অদ্ভুত বালকক দেখি তাই উদ্বিগ্ন হ’ল। কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ সেই কুমাৰী মুনিৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 58

रक्ष रक्ष मुनिश्रेष्ठ पराशर महामते । जातं मेऽत्यद्भुतं पुत्रं कौपीनवरमेखलम् । दण्डहस्तं जटायुक्तमुत्तरीयविभूषितम्

‘ৰক্ষা কৰক, ৰক্ষা কৰক, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মহামতি পৰাশৰ! মোৰ গৰ্ভত এক অতি অদ্ভুত পুত্ৰ জন্মিছে—সুন্দৰ কৌপীন আৰু মেখলা ধাৰণ কৰা, হাতে দণ্ড, জটা-যুক্ত, আৰু উত্তৰীয়ে অলংকৃত।’

Verse 59

पराशर उवाच । मा भैषीः स्वसुते जाते कुमारी त्वं भविष्यसि । नाम्ना योजनगन्धेति द्वितीयं सत्यवत्यपि

পৰাশৰে ক’লে: ‘ভয় নকৰিবা। পুত্ৰ জন্মিলেও তুমি কুমাৰী হৈ থাকিবা। নামত তুমি যোজনগন্ধা হ’বা, আৰু দ্বিতীয় নামত সত্যৱতীও।’

Verse 60

शंतनुर्नाम राजा यः स ते भर्ता भविष्यति । प्रथमा महिषी तस्य सोमवंशविभूषणा

‘শন্তনু নামৰ যি ৰজা, সেয়াই তোমাৰ স্বামী হ’ব। তুমি তেওঁৰ প্ৰথম মহিষী হ’বা, সোমবংশৰ অলংকাৰ।’

Verse 61

गच्छ त्वं स्वाश्रयं शुभ्रे पूर्वरूपेण संस्थिता । मा विषादं कुरुष्वात्र दृष्टं ज्ञानस्य मे बलम्

‘হে শুভ্ৰে, তুমি নিজৰ আশ্ৰয়লৈ যোৱা, পূৰ্বৰূপে স্থিত হৈ। ইয়াত বিষাদ নকৰিবা—মোৰ জ্ঞানবলৰ শক্তি দেখিলা।’

Verse 62

इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रः सा बाला पुत्रमाश्रिता । नत्वोचे मातरं भक्त्या साष्टाङ्गं विनयानतः

এইদৰে কৈ সেই বিপ্ৰ ব্ৰাহ্মণ গুচি গ’ল। বালিকাই পুত্ৰক আশ্ৰয় কৰি, ভক্তিভাৱে নত হৈ, অষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি বিনয়েৰে মাতৃক ক’লে।

Verse 63

क्षम्यतां मातरुक्तं मे प्रसादः क्रियतामपि । ईश्वराराधने यत्नं करिष्याम्यहमम्बिके

‘মাতৃ, মই যি কৈছোঁ সেয়া ক্ষমা কৰক; মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহো কৰক। হে অম্বিকে, মই ঈশ্বৰ-আৰাধনাত দৃঢ় প্ৰয়াস কৰিম।’

Verse 64

ततः सा पुत्रवाक्येन विषण्णा वाक्यमब्रवीत्

তেতিয়া পুত্ৰৰ কথাত বিষণ্ণ হৈ, তাই দুখভাৱে কথা ক’লে।

Verse 65

योजनगन्धोवाच । मा त्यक्त्वा गच्छ वत्साद्य मातरं मामनागसम् । त्वद्वियोगेन मे पुत्र पञ्चत्वं भाव्यसंशयम्

যোজনগন্ধাই ক’লে— ‘বৎস, আজি মোক ত্যাগ কৰি নাযাবা; নিৰ্দোষ মাতৃ মোক নাছাড়িবা। তোৰ বিচ্ছেদে, হে পুত্ৰ, মোৰ মৃত্যু নিশ্চিত—ইয়াত সন্দেহ নাই।’

Verse 66

नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्ति भ्रातृसमं कुलम् । नास्ति सत्यपरो धर्मो नानृतात्पातकं परम्

পুত্ৰসম স্নেহ নাই; ভ্ৰাতৃসম কুলৰ আশ্ৰয় নাই। সত্যনিষ্ঠাৰ ওপৰত ধৰ্ম নাই; অসত্যতকৈ ডাঙৰ পাপ নাই।

Verse 67

बालभावे मया जात आधारः किल जायसे । न मे भर्ता न मे पुत्रः पश्य कर्मविडम्बनम्

মোৰ কন্যাকালত তই মোৰ গৰ্ভত জন্মিলি; ভাবিছিলোঁ তই মোৰেই আশ্ৰয় হ’বি। কিন্তু মোৰ স্বামী নাই, মোৰ লগত থাকিব পৰা পুত্ৰো নাই—চোৱা, কৰ্মৰ কি নিষ্ঠুৰ বিদ্ৰূপ!

Verse 68

व्यास उवाच । मा विषादं कुरुष्वान्तः सत्यमेतन्मयोरितम् । आपत्कालेऽस्मि ते देवि स्मर्तव्यः कार्यसिद्धये

ব্যাসে ক’লে: অন্তৰত বিষাদ নকৰিবা। মই কোৱা কথাই সত্য। হে দেবী, বিপদৰ সময়ত কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে মোক স্মৰণ কৰিবা।

Verse 69

आपदस्तारयिष्यामि क्षम्यतां मे दुरुत्तरम् । इत्युक्त्वा प्रययौ व्यासः कन्या सापि गता गृहम्

“মই তোমাক আপদাৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিম; মোৰ কঠোৰ বাক্য ক্ষমা কৰা।” এইদৰে কৈ ব্যাস গ’ল, আৰু সেই কন্যাও ঘৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 70

पराशरसुतस्तत्र विषष्णो वनमध्यतः । त्रेतायुगावसाने तु द्वापरादौ नरेश्वर

তাতে পৰাশৰৰ পুত্ৰ ব্যাস, বনমধ্যত বিষণ্ণ হৈ—হে নৰেশ্বৰ—ত্ৰেতাযুগৰ অন্তত আৰু দ্বাপৰৰ আৰম্ভণিত চিন্তাত নিমগ্ন আছিল।

Verse 71

व्यासार्थं चिन्तयामासुर्देवाः शक्रपुरोगमाः । आख्यातो नारदेनैव पुत्रः पराशरस्य सः

ব্যাসৰ হিতৰ বাবে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ নেতৃত্বত দেৱতাসকলে পৰামৰ্শ কৰিবলৈ ধৰিলে। নাৰদেই তেওঁলোকক জনাইছিল যে তেওঁ পৰাশৰৰ পুত্ৰ।

Verse 72

कैवर्तपुत्रिकाजातो ज्ञानी जह्नुसुतातटे । ततो नारदवाक्येन आगताः सुरसत्तमाः

কৈৱৰ্তৰ কন্যাৰ গৰ্ভে জন্ম লোৱা সেই জ্ঞানী (ব্যাস) জহ্নুসুতা নদীৰ তীৰত আছিল। তাৰ পাছত নাৰদৰ বাক্যত দেবশ্ৰেষ্ঠসকল আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 73

रामः पितामहः शक्रो मुनिसङ्घैः समावृताः । आस्यादिकं पृथग्दत्त्वा साधु साध्वित्युदीरयन्

ৰাম, পিতামহ (ব্ৰহ্মা) আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) মুনিসংঘেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ, যথাযথভাৱে পৃথক পৃথক সন্মান—প্ৰণাম আদি—অৰ্পণ কৰি ‘সাধু! সাধু!’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 74

पितामहेन वै बालो गर्भाधानादिसंस्कृतः । द्वीपायनो द्वीपजन्मा पाराशर्यः पराशरात्

পিতামহে সেই বালকক গৰ্ভাধান আদি সংস্কাৰেৰে বিধিমতে সংস্কৃত কৰিলে। দ্বীপত জন্ম লোৱাৰ বাবে তেওঁ ‘দ্বৈপায়ন’ নামে খ্যাত হ’ল, আৰু পৰাশৰৰ পুত্ৰ হোৱাৰ বাবে ‘পাৰাশৰ্য’ বুলিও পৰিচিত হ’ল।

Verse 75

कृष्णांशात्कृष्णनामायं व्यासो वेदान्व्यसिष्यति । विरञ्चिनाभिषिक्तोऽसौ मुनिसङ्घैः पुनःपुनः

কৃষ্ণৰ অংশ হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ নাম ‘কৃষ্ণ’ হ’ল; আৰু ‘ব্যাস’ ৰূপে তেওঁ বেদসমূহক বিন্যাস কৰি বিভাজন কৰিব। বিৰঞ্চি (ব্ৰহ্মা) তেওঁক অভিষিক্ত কৰিলে, আৰু মুনিসংঘে পুনঃপুনঃ সন্মান জনালে।

Verse 76

व्यासस्त्वं सर्वलोकेषु इत्युक्त्वा प्रययुः सुराः । तीर्थयात्रा समारब्धा कृष्णद्वैपायनेन तु

‘তুমি সকলো লোকতে ব্যাস’ বুলি কৈ দেবতাসকল প্ৰস্থান কৰিলে। তাৰ পাছত কৃষ্ণদ্বৈপায়নে তীৰ্থযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 77

गङ्गावगाहिता तेन केदारश्च सपुष्करः । गया च नैमिषं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

তেওঁ গঙ্গাত স্নান কৰিলে আৰু কেদাৰ আৰু পুষ্কৰ তীৰ্থ দৰ্শন কৰিলে; তাৰ পিছত গয়া, নৈমিষ তীৰ্থ, কুৰুক্ষেত্ৰ আৰু সৰস্বতীলৈ গ’ল।

Verse 78

उज्जयिन्यां महाकालं सोमनाथं प्रभासके । पृथिव्यां सागरान्तायां स्नात्वा यातो महामुनिः

উজ্জয়িনীত তেওঁ মহাকালৰ পূজা কৰিলে; প্ৰভাসত সোমনাথ দৰ্শন কৰিলে। সাগৰৰ কাষলৈকে পৃথিৱীত স্নান-যাত্ৰা সম্পন্ন কৰি সেই মহামুনি আগবাঢ়িল।

Verse 79

अमृतां नर्मदां प्राप्तो रुद्रदेहोद्भवां शुभाम् । साह्लादो नर्मदां दृष्ट्वा चित्तविश्रान्तिमाप च

তেওঁ অমৃতসম নৰ্মদালৈ উপস্থিত হ’ল—যি শুভ আৰু ৰুদ্ৰৰ দেহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। আনন্দেৰে নৰ্মদা দৰ্শন কৰি তেওঁ চিত্তৰ গভীৰ বিশ্ৰাম আৰু শান্তি লাভ কৰিলে।

Verse 80

तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

নৰ্মদাৰ তীৰত আশ্ৰয় লৈ তেওঁ বিপুল তপস্যা কৰিলে। গ্ৰীষ্মত পঞ্চাগ্নিৰ মাজত অৱস্থিত হৈ তপ কৰিলে, আৰু বৰ্ষাত মাটিৰ ওপৰত শুই থাকিল।

Verse 81

सार्द्रवासाश्च हेमन्ते तिष्ठन्दध्यौ महेश्वरम् । स्वान्तर्हृत्कमले स्थाप्य ध्यायते परमेश्वरम्

হেমন্তত সেঁতসেঁতে বস্ত্ৰ পিন্ধি তেওঁ থিয় হৈ মহেশ্বৰক ধ্যান কৰিলে। অন্তৰৰ হৃদয়-কামলত পৰম প্ৰভুক স্থাপন কৰি তেওঁ পৰমেশ্বৰক ধ্যানত নিমগ্ন থাকিল।

Verse 82

सृष्टिसंहारकर्तारमछेद्यं वरदं शुभम् । नित्यं सिद्धेश्वरं लिङ्गं पूजयेद्ध्यानतत्परः

ধ্যানত তৎপৰ হৈ তেওঁ নিত্য সিদ্ধেশ্বৰ লিঙ্গৰ পূজা কৰিব—শুভ, বৰদাতা, অচ্ছেদ্য, সৃষ্টিসংহাৰকৰ্তা ঈশ্বৰ।

Verse 83

अर्चनात्सिद्धलिङ्गस्य ध्यानयोगप्रभावतः । प्रत्यक्षः शङ्करो जातः कृष्णद्वैपायनस्य सः

সেই সিদ্ধ-লিঙ্গৰ অৰ্চনা আৰু ধ্যান-যোগৰ প্ৰভাৱত কৃষ্ণদ্বৈপায়নৰ আগত শংকৰ স্বয়ং প্ৰত্যক্ষ হৈ উঠিল।

Verse 84

ईश्वर उवाच । तोषितोऽहं त्वया वत्स वरं वरय शोभनम्

ঈশ্বৰে ক’লে: “ৱৎস, তোমাৰ দ্বাৰা মই সন্তুষ্ট; এক শোভন বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 85

व्यास उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । प्रत्यक्षो नर्मदातीरे स्वयमेव भविष्यसि । अतीतानागतज्ञोऽहं त्वत्प्रसादादुमापते

ব্যাসে ক’লে: “হে দেৱ, যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট আৰু মোক বৰ দিবা, তেন্তে নর্মদাৰ তীৰত তুমি স্বয়ং প্ৰত্যক্ষ হোৱা। হে উমাপতি, তোমাৰ কৃপাতে মই অতীত-অনাগত জানোতা হওঁ।”

Verse 86

ईश्वर उवाच । एवं भवतु ते पुत्र मत्प्रसादादसंशयम् । त्वयि भक्तिगृहीतोऽहं प्रत्यक्षो नर्मदातटे

ঈশ্বৰে ক’লে: “পুত্ৰ, তেনেই হওক; মোৰ কৃপাতে নিঃসন্দেহ। তোমাৰ ভক্তিয়ে মোক বশ কৰিছে; নর্মদাৰ তটত মই প্ৰত্যক্ষ হ’ম।”

Verse 87

सहस्रांशार्धभावेन प्रत्यक्षोऽहं त्वदाश्रमे । इत्युक्त्वा प्रययौ देवः कैलासं नगमुत्तमम्

“সহস্ৰ কিৰণাৰ অর্ধ-তেজৰূপে মই তোমাৰ আশ্ৰমত প্ৰত্যক্ষভাৱে উপস্থিত থাকিম।” এই বুলি দেৱতাই উত্তম পৰ্বত কৈলাসলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 88

पत्नीसंग्रहणं जातं कृष्णद्वैपायनस्य तु । शास्त्रोक्तेन विधानेन पत्नी पालयतस्तथा

কৃষ্ণ দ্বৈপায়ন (ব্যাস)ৰ পত্নী-গ্ৰহণ সম্পন্ন হ’ল; আৰু শাস্ত্ৰবিধি অনুসৰি তেওঁ পত্নীক যথাযথভাৱে পালন-পোষণ কৰি সুৰক্ষা দিলে।

Verse 89

पुत्रो जातो ह्यपुत्रस्य पराशरसुतस्य च । देवैर्वर्धापितः सर्वैरिञ्चेन्द्रपुरोगमैः

পুত্ৰহীন পৰাশৰসুত (ব্যাস)ৰ ঘৰত পুত্ৰ জন্মিল। ইন্দ্ৰ আদি অগ্ৰগণ্য কৰি সকলো দেৱতাই সেই শুভ জন্ম উপলক্ষে আনন্দোৎসৱ কৰিলে।

Verse 90

पुत्रजन्मन्यथाजग्मुर्वशिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन पराशरपुरोगमाः

শিশুৰ জন্মক্ষণত বশিষ্ঠ আদি মহামুনীসকল তাত উপস্থিত হ’ল; তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে পৰাশৰ অগ্ৰণী হৈ আহিছিল।

Verse 91

मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती

মনু, অত্রি, বিষ্ণু, হাৰীত, যাজ্ঞবল্ক্য, উশনস আৰু অঙ্গিৰা; যম, আপস্তম্ব, সংৱৰ্ত, কাত্যায়ন আৰু বৃহস্পতি—সকলেও (তাত) আহিল।

Verse 92

एवमादिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । सशिष्याश्च महाभागा नर्मदातटमाश्रिताः

এইদৰে হাজাৰ হাজাৰ—লাখ আৰু কোটি সংখ্যক—মহাভাগ্যৱান মহাত্মাসকল শিষ্যসহ নর্মদাৰ তীৰত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 93

व्यासाश्रमे शुभे रम्ये संतुष्टा आययुर्नृप । दृष्ट्वा तान्सोऽपि विप्रेन्द्रानभ्युत्थानकृतोद्यमः

হে নৃপ, অন্তৰে সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকে ব্যাসৰ শুভ আৰু মনোৰম আশ্ৰমলৈ আহিল। সেই ব্ৰাহ্মণ-মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলক দেখি সিও সন্মানপূৰ্বক অভ্যুত্থান কৰিবলৈ তৎপৰ হ’ল।

Verse 94

पितुः पूर्वं प्रणम्यादौ सर्वेषां च यथाविधि । आसनानि ददौ भक्त्या पाद्यमर्घं न्यवेदयत्

প্ৰথমে তেওঁ পিতৃক প্ৰণাম কৰিলে, তাৰ পিছত বিধি অনুসাৰে সকলোকে নমস্কাৰ জনালে। ভক্তিভাৱে আসন দিলে আৰু পদধৌতনৰ পাদ্য তথা সন্মানসূচক অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিলে।

Verse 95

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । उद्धृतोऽहं न सन्देहो युष्मत्सम्भाषणार्चनात्

হাত জোৰ কৰি তেওঁ এই বাক্য ক’লে—“আপোনালোকৰ সৈতে সম্ভাষণ আৰু আৰ্চনা কৰাৰ দ্বাৰা মই নিশ্চয় উদ্ধাৰপ্ৰাপ্ত; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 96

आरण्यानि च शाकानि फलान्यारण्यजानि च । तानि दास्यामि युष्माकं सर्वेषां प्रीतिपूर्वकम्

“বনৰ শাক-পাচলি আৰু অৰণ্যত জন্মা ফল-মূল—সেই সকলো মই আপোনালোক সকলোকে প্ৰীতিপূৰ্বক দিম।”

Verse 97

। अध्याय

অধ্যায়ৰ সমাপ্তিৰ চিহ্ন।

Verse 98

वर्धयित्वा जयाशीर्भिरवलोक्य परस्परम् । पराशरः समस्तैश्च वीक्षितो मुनिपुंगवैः

জয়-আশীৰ্বাদ বিনিময় কৰি আৰু পৰস্পৰে পৰস্পৰক চায়, সকলো মুনি-পুঙ্গৱে পৰাশৰক মনোযোগেৰে দৃষ্টিপাত কৰিলে।

Verse 99

उत्तरं दीयतां तात कृष्णद्वैपायनस्य च । एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्भगवान्स पराशरः । प्रोवाच स्वात्मजं व्यासमृषीणां यच्चिकीर्षितम्

“উত্তৰ দিয়া হওক, বৎস—কৃষ্ণ দ্বৈপায়নকো।” এইদৰে সকলোৱে ক’লে, ভগৱান পৰাশৰে ঋষিসকলৰ অভিপ্ৰেত কাৰ্য নিজৰ পুত্ৰ ব্যাসক ক’লে।

Verse 100

श्रीपराशर उवाच । नेच्छन्ति दक्षिणे कूले व्रतभङ्गभयादथ । भोजनं भोक्तुकामास्ते श्राद्धे चैव विशेषतः

শ্ৰী পৰাশৰে ক’লে: “ব্ৰতভংগৰ ভয়ত তেওঁলোকে দক্ষিণ তীৰত ভোজন কৰিব নোখোজে; তথাপি শ্ৰাদ্ধৰ বিশেষ উপলক্ষে ভোজন গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁলোক ইচ্ছুক।”

Verse 101

व्यास उवाच । करोमि भवतामुक्तमत्रैव स्थीयतां क्षणम् । यावत्प्रसाद्य सरितं करोमि विधिमुत्तमम्

ব্যাসে ক’লে: “আপোনালোকৰ কথামতে মই কৰিম। আপোনালোক ইয়াতেই ক্ষণেক থাকক; যেতিয়ালৈকে মই নদীক প্ৰসন্ন কৰি উত্তম বিধিৰে কৰ্ম সম্পন্ন কৰোঁ।”

Verse 102

एवमुक्त्वा शुचिर्भूत्वा नर्मदातटमास्थितः । स्तोत्रं जगाद सहसा तन्निबोध नरेश्वर

এইদৰে কৈ, শুচি হৈ, তেওঁ নর্মদাৰ তীৰত অৱস্থান কৰিলে। তেতিয়াই তেওঁ হঠাতে এটা স্তোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলে—হে নৰেশ্বৰ, সেয়া শুনা।

Verse 103

जय भगवति देवि नमो वरदे जय पापविनाशिनी बहुफलदे । जय शुम्भनिशुम्भकपालधरे प्रणमामि तु देवनरार्तिहरे

জয় ভগৱতী দেৱী, নমো বৰদে! জয় পাপবিনাশিনী, বহুফলদে! জয় শুম্ভ-নিশুম্ভৰ কপালধাৰিণী; মই তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ, দেৱ-নৰৰ আৰ্তি হৰণকাৰিণী।

Verse 104

जय चन्द्रदिवाकरनेत्रधरे जय पावकभूषितवक्त्रवरे । जय भैरवदेहनिलीनपरे जय अन्धकरक्तविशोषकरे

জয় চন্দ্ৰ-দিবাকৰক নেত্ৰধাৰিণী! জয় অগ্নিদ্বারা ভূষিত উত্তম মুখধাৰিণী! জয় ভৈৰৱৰ দেহত নিবাসকাৰিণী! জয় অন্ধকৰ ৰক্ত শোষণকাৰিণী!

Verse 105

जय महिषविमर्दिनि शूलकरे जय लोकसमस्तकपापहरे । जय देवि पितामहरामनते जय भास्करशक्रशिरोऽवनते

জয় মহিষবিমৰ্দিনী, শূলধাৰিণী! জয় সমগ্ৰ লোকৰ পাপ হৰণকাৰিণী! জয় দেৱী, যাক পিতামহ ব্ৰহ্মাই আৰাধনা কৰে! জয়, যাৰ আগত ভাস্কৰ আৰু শক্ৰ শিৰ নত কৰে!

Verse 106

जय षण्मुखसायुध ईशनुते जय सागरगामिनि शम्भुनुते । जय दुःखदरिद्रविनाशकरे जय पुत्रकलत्रविवृद्धिकरे

জয়, যাক ঈশ আৰু ষণ্মুখ স্কন্দে অস্ত্ৰসহ আৰাধনা কৰে! জয়, সাগৰগামিনী, যাক শম্ভুৱে স্তৱ কৰে! জয়, দুঃখ-দাৰিদ্ৰ্য বিনাশকাৰিণী! জয়, পুত্ৰ আৰু পত্নীৰ কল্যাণ-বৃদ্ধি দানকাৰিণী!

Verse 107

जय देवि समस्तशरीरधरे जय नाकविदर्शिनि दुःखहरे । जय व्याधिविनाशिनि मोक्षकरे जय वाञ्छितदायिनि सिद्धवरे

জয় হে দেবী, যি সকলো দেহধাৰী জীৱক ধাৰণ কৰোঁতা; জয় হে, যি স্বৰ্গৰ দৰ্শন কৰায় আৰু দুখ হৰণ কৰে। জয় হে, যি ব্যাধি বিনাশ কৰে আৰু মোক্ষ দান কৰে; জয় হে, যি ইচ্ছিত বৰ দান কৰে—সিদ্ধসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, সিদ্ধিদায়িনী।

Verse 108

एतद्व्यासकृतं स्तोत्रं यः पठेच्छिवसन्निधौ । गृहे वा शुद्धभावेन कामक्रोधविवर्जितः

ব্যাসদেৱে ৰচনা কৰা এই স্তোত্ৰ যি কোনোবাই শিৱৰ সন্নিধানত—অথবা ঘৰতো—শুদ্ধ ভাৱে, কাম আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি পাঠ কৰে,

Verse 109

तस्य व्यासो भवेत्प्रीतः प्रीतश्च वृषवाहनः । प्रीता स्यान्नर्मदा देवी सर्वपापक्षयंकरी

এনে পাঠকৰ ওপৰত ব্যাসদেৱ প্ৰসন্ন হয়, আৰু বৃষবাহন (বৃষধ্বজ) শিৱো প্ৰসন্ন হয়। নর্মদা দেৱীও কৃপাময়ী হয়—যি সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।

Verse 110

न ते यान्ति यमालोकं यैः स्तुता भुवि नर्मदा । पितामहोऽपि मुह्येत देवि त्वद्गुणकीर्तनात्

যিসকলে পৃথিৱীত নর্মদাৰ স্তৱ কৰে, তেওঁলোকে যমলোকলৈ নাযায়। হে দেবী, তোমাৰ গুণকীৰ্তনত পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ও বিস্মিত হ’ব।

Verse 111

वाक्पतिर्नैव ते वक्तुं स्वरूपं वेद नर्मदे । कथं गुणानहं देवि त्वदीयाञ्ज्ञातुमुत्सहे

হে নর্মদে, বাকপতি (বাণীৰ অধিপতি)য়ো তোমাৰ স্বৰূপ সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নাজানে। তেন্তে হে দেবী, মই কেনেকৈ সাহস কৰোঁ তোমাৰ গুণ জানি কীৰ্তন কৰিবলৈ?

Verse 112

इति ज्ञात्वा शुचिं भावं वाङ्मनःकायकर्मभिः । प्रसन्ना नर्मदादेवी ततो वचनमब्रवीत्

এইদৰে জানি যে তেওঁৰ ভাব শুচি—বাক্য, মন, দেহ আৰু কৰ্মত পবিত্ৰ—নর্মদা দেৱী প্ৰসন্ন হৈ তেতিয়া এই বচন ক’লে।

Verse 113

सत्यवादेन तुष्टाहं भोभो व्यास महामुने । यदीच्छसि वरं किंचित्तं ते सर्वं ददाम्यहम्

“হে হে ব্যাস, মহামুনি! তোমাৰ সত্যবচনত মই সন্তুষ্ট। যদি তুমি কোনো বৰ ইচ্ছা কৰা, সেই সকলো মই তোমাক দিম।”

Verse 114

व्यास उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । आतिथ्यमुत्तरे कूले ऋषीणां दातुमर्हसि

ব্যাসে ক’লে: “হে দেবী, যদি তুমি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন—যদি মোৰ বাবে বৰ দানযোগ্য—তেন্তে তোমাৰ উত্তৰ তীৰত ঋষিসকলক পবিত্ৰ আতিথ্য দান কৰিবলৈ মোক অনুমতি দিয়া।”

Verse 115

नर्मदोवाच । अयुक्तं याचितं व्यास विमार्गे यत्प्रवर्तनम् । इन्द्रचन्द्रयमैः शक्यमुन्मार्गे न प्रवर्तितुम्

নর্মদাই ক’লে: “হে ব্যাস, তুমি যি বৰ যাচিলা সেয়া অযুগ্য—ধৰ্মমাৰ্গৰ পৰা বিচ্যুত পথত প্ৰবৃত্তি ঘটোৱা। ইন্দ্ৰ, চন্দ্ৰ আৰু যমেও কাকো কুমাৰ্গত চলাব নোৱাৰে।”

Verse 116

याचस्वान्यं वरं पुत्र यत्किंचिद्भुवि दुर्लभम् । एतच्छ्रुत्वा वचो देव्या व्यासो मूर्च्छां यतस्तदा

“হে পুত্ৰ, আন কোনো বৰ যাচা—পৃথিৱীত যি কিবা দুৰ্লভ।” দেবীৰ এই বচন শুনি ব্যাস তেতিয়া মূৰ্ছা গ’ল।

Verse 117

वृथा क्लेशोऽद्य मे जात इति मत्वा पपात ह । धरणी चलिता सर्वा सशैलवनकानना

“আজি মোৰ চেষ্টা বৃথা হ’ল” বুলি ভাবি তেওঁ ঢলি পৰিল। তেতিয়া পৰ্বত, অৰণ্য আৰু উপবনসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী কঁপি উঠিল।

Verse 118

मूर्च्छापन्नं ततो व्यासं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । हाहाकारमुखाः सर्वे तत्राजग्मुः सहस्रशः

মূৰ্ছিত ব্যাসক দেখি, ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলে হাহাকাৰ কৰি উঠিল; আৰু সকলোৱে সহস্ৰে সহস্ৰে তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 119

व्यासमुत्थापयामासुर्वेदव्यसनतत्परम् । ब्राह्मणार्थे च संक्लिष्टो नात्महेतोः सरिद्वरे

তেওঁলোকে বেদ-নিষ্ঠ ব্যাসক উঠাই দিলে। সেই শ্ৰেষ্ঠ নদীতীৰত তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলৰ হিতৰ বাবে কষ্ট পাইছিল—নিজৰ বাবে নহয়।

Verse 120

गवार्थे ब्राह्मणार्थे च सद्यः प्राणान्परित्यजेत् । एवं सा नर्मदा प्रोक्ता ब्रह्माद्यैः सुरसत्तमैः

“গৰুৰ হিতৰ বাবে আৰু ব্ৰাহ্মণৰ হিতৰ বাবে মানুহে তৎক্ষণাৎ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবও উচিত।” এইদৰে নর্মদাৰ মহিমা ব্ৰহ্মা আদি শ্ৰেষ্ঠ দেৱতাসকলে ঘোষণা কৰিলে।

Verse 121

सुशीतलैस्तं बहुभिश्च वातैर्रेवाभ्यषिञ्चत्स्वजलेन भीता । सचेतनः सत्यवतीसुतोऽपि प्रणम्य देवान्सरितं जगाद

তেতিয়া ভীত ৰেৱাই বহু শীতল বতাহেৰে আৰু নিজৰ জলে ছিটাই তেওঁক সজাগ কৰিলে। চেতনা ঘূৰি আহিলে সত্যৱতীৰ পুত্ৰই দেৱতাসকলক প্ৰণাম কৰি নদীক ক’লে।

Verse 122

व्यास उवाच । तीर्थैः समस्तैः किल सेवनाय फलं प्रदिष्टं मम मन्दभाग्यात् । यद्देवि पुण्या विफला ममाशा आरण्यपुष्पाणि यथा जनानाम्

ব্যাসে ক’লে: “সমস্ত তীৰ্থৰ সেৱাৰ ফল মোৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত বুলি কোৱা হয়; কিন্তু হায় মোৰ মন্দভাগ্য! হে দেৱী, মোৰ পুণ্যময় আশা নিষ্ফল হ’ল—যেনেকৈ অৰণ্যৰ ফুল সাধাৰণ লোকৰ বাবে বৃথা।”

Verse 123

नर्मदोवाच । यतो यतो मां हि महानुभाव निनीषते चित्तमिलातलेऽत्र । विन्ध्येन सार्द्धं तव मार्गमद्य यास्याम्यहं दण्डधरस्य पृष्ठे

নর্মদাই ক’লে: “হে মহানুভাৱ, এই পৃথিৱীত য’তে য’তে তোমাৰ চিত্তে মোক লৈ যাব খোজে, আজি মই তোমাৰ পথেই যাম—বিন্ধ্যৰ সৈতে—দণ্ডধৰৰ পিঠিত আৰূঢ় হৈ।”

Verse 124

एवमुक्तो महातेजा व्यासः सत्यवतीसुतः । दक्षिणे चालयामास स्वाश्रमस्य सरिद्वराम्

এইদৰে কোৱা হ’লে মহাতেজস্বী ব্যাস, সত্যৱতীৰ পুত্ৰে, নিজৰ আশ্ৰমৰ শ্ৰেষ্ঠ নদীক দক্ষিণ দিশে চলাই দিলে।

Verse 125

दण्डहस्तो महातेजा हुङ्कारमकरोन्मुनिः । व्यासहुङ्कारभीता सा चलिता रुद्रनन्दिनी

দণ্ড হাতত ধৰি মহাতেজস্বী মুনিয়ে হুঙকাৰ কৰিলে; ব্যাসৰ হুঙকাৰত ভীত হৈ ৰুদ্ৰৰ প্ৰিয়া (ৰেৱা) চলিবলৈ ধৰিলে।

Verse 126

दण्डेन दर्शयन्मार्गं देवी तत्र प्रवर्तिता । व्यासमार्गं गता देवी दृष्टा शक्रपुरोगमैः

দণ্ডেৰে পথ দেখুৱাই তেওঁ দেৱীক তাত প্ৰৱৰ্তিত কৰিলে; দেৱী ব্যাসৰ পথ ধৰি গ’ল আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি অগ্ৰগামী দেৱতাসকলে তেওঁক দেখিলে।

Verse 127

पुष्पवृष्टिं ततो देवा व्यमुञ्चन् सह किंकरैः । किं कुर्मो ब्रूहि मे पुत्र कर्मणा ते स्म रञ्जिताः

তেতিয়া দেৱতাসকলে নিজৰ পৰিচাৰকসকলৰ সৈতে পুষ্পবৃষ্টি কৰিলে আৰু ক’লে: “আমি কি কৰিম? কোৱা, হে পুত্ৰ—তোমাৰ কৰ্মে আমাক সন্তুষ্ট কৰিলে।”

Verse 128

व्यास उवाच । तपश्च विपुलं कृत्वा दानं दत्त्वा महाफलम् । एतदेव नरैः कार्यं साधूनां यत्सुखावहम्

ব্যাসে ক’লে: “বিপুল তপস্যা কৰি আৰু মহাফলদায়ক দান দি—মানুহে এইটোৱেই কৰা উচিত: যি সাধুসকলক সুখ দিয়ে।”

Verse 129

यदि तुष्टा महाभागा अनुग्राह्यो ह्यहं यदि । तस्मान्ममाश्रमे सर्वैः स्थीयतां नात्र संशयः

“যদি তোমালোক মহাভাগ সন্তুষ্ট হোৱা—যদি মই সঁচাকৈ তোমালোকৰ অনুগ্ৰহৰ যোগ্য হওঁ—তেন্তে তোমালোক সকলোৱে মোৰ আশ্ৰমত থাকক; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 130

आतिथ्यं शाकपर्णेन रेवामृतविमिश्रितम् । प्रतिपन्नं समस्तैर्वः पराशरमुखैर्मम । स्थातव्यं स्वाश्रमे सर्वैर्रेवाया उत्तरे तटे

“ৰেৱাৰ অমৃতৰ সৈতে মিশ্ৰিত শাক-পাতেৰে আতিথ্য তোমালোক সকলোৰে বাবে মোৰ লোকসকলে, পৰাশৰ আদি আগবঢ়াই, সাজি থৈছে। তোমালোক সকলোৱে ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত মোৰ আশ্ৰমতে থাকিবা।”

Verse 131

मार्कण्डेय उवाच । स्नानतर्पणनित्यानि कृतानि द्विजसत्तमैः । व्यासकुण्डे ततो गत्वा होमः सर्वैः प्रकल्पितः

মাৰ্কণ্ডেয়ে ক’লে: “দ্বিজসত্তমসকলে নিত্য স্নান আৰু তৰ্পণ সম্পন্ন কৰিলে। তাৰ পাছত ব্যাস-কুণ্ডলৈ গৈ সকলোৱে হোম (অগ্নিহুতি) আয়োজন কৰিলে।”

Verse 132

श्रीफलैर्बिल्वपत्रैश्च जुहुवुर्जातवेदसम् । गौतमो भृगुर्माण्डव्यो नारदो लोमशस्तथा

শ্ৰীফল আৰু বিল্বপাত্ৰেৰে তেওঁলোকে জাতৱেদস অগ্নিত আহুতি অৰ্পণ কৰিলে। গৌতম, ভৃগু, মাণ্ডব্য, নাৰদ আৰু লোমশো তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 133

पराशरस्तथा शङ्खः कौशिकश्च्यवनो मुनिः । पिप्पलादो वसिष्ठश्च नाचिकेतो महातपाः

পৰাশৰ, শঙ্খ, কৌশিক আৰু মুনি চ্যৱন; পিপ্পলাদ, বসিষ্ঠ আৰু মহাতপস্বী নাচিকেত—এইসকলেও তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 134

विश्वामित्रोऽप्यगस्त्यश्च उद्दालकयमौ तथा । शाण्डिल्यो जैमिनिः कण्वो याज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः

বিশ্বামিত্ৰ, অগস্ত্য, আৰু উদ্দালক আৰু যমো; শাণ্ডিল্য, জৈমিনি, কণ্ব, যাজ্ঞবল্ক্য, উশনা আৰু অঙ্গিৰা—এই পূজনীয় ঋষিসকলে যজ্ঞৰ বাবে পবিত্ৰ সভা শোভিত কৰিছিল।

Verse 135

शातातपो दधीचिश्च कपिलो गालवस्तथा । जैगीषव्यस्तथा दक्षो भरतो मुद्गलस्तथा

শাতাতপ, দধীচি, কপিল আৰু গালৱ; লগতে জৈগীষব্য, দক্ষ, ভৰত আৰু মুদ্গল—এইসকলেও সেই খ্যাতিমান মহাত্মাসকলৰ মাজত আছিল।

Verse 136

वात्स्यायनो महातेजाः संवर्तः शक्तिरेव च । जातूकर्ण्यो भरद्वाजो वालखिल्यारुणिस्तथा

মহাতেজস্বী বাত্স্যায়ন, সংৱৰ্ত আৰু শক্তিও; জাতূকৰ্ণ্য, ভৰদ্বাজ, আৰু বালখিল্য আৰু অৰুণিও—এই সকলো ঋষিও তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 137

एवमादिसहस्राणि जुह्वते जातवेदसम् । अक्षमालाकरोत्कीर्णा ध्यानयोगपरायणाः

এইদৰে সহস্ৰ সহস্ৰ বাৰ তেওঁলোকে জাতৱেদস পবিত্ৰ অগ্নিত আহুতি অৰ্পণ কৰিলে। হাতত অক্ষমালা ধৰি তেওঁলোক ধ্যান আৰু যোগ-চিন্তনত পৰায়ণ হৈ থাকিল।

Verse 138

एकचित्ता द्विजाः सर्वे चक्रुर्होमक्रियां तदा । ततः समुत्थितं लिङ्गं मोक्षदं व्याधिनाशनम्

তেতিয়া সকলো দ্বিজ একাগ্ৰচিত্ত হৈ হোম-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে। তাৰপিছত এক লিঙ্গ উদ্ভৱ হ’ল, যি মোক্ষ দান কৰে আৰু ব্যাধি নাশ কৰে।

Verse 139

अच्छेद्यं परमं देवं दृष्ट्वा व्यासस्तुतोष च । पुष्पवृष्टिं ददुर्देवा आशीर्वादान्द्विजोत्तमाः

সেই অচ্ছেদ্য পৰম দেৱক দেখি ব্যাস আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। দেৱতাসকলে ফুলবৃষ্টি কৰিলে, আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে আশীৰ্বাদ দান কৰিলে।

Verse 140

साष्टाङ्गं प्रणतो व्यासो देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । ब्राह्मणान्पूजयामास शाकमूलफलेन च

ত্ৰিলোচন দেৱক দেখি ব্যাসে সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে। তাৰপিছত তেওঁ শাক, মূল আৰু ফলৰে ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰিলে।

Verse 141

पितृपूर्वं द्विजाः सर्वे भोजिताः पाण्डुनन्दन । आशीर्वादांस्ततः पुण्यान् दत्त्वा विप्रा ययुः पुनः

হে পাণ্ডুনন্দন, প্ৰথমে পিতৃকাৰ্য যথাযথভাৱে সম্পন্ন কৰি সকলো দ্বিজক ভোজন কৰোৱা হ’ল। তাৰপিছত বিপ্ৰসকলে পবিত্ৰ আশীৰ্বাদ দি পুনৰ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 142

तदा प्रभृति तत्तीर्थं व्यासाख्यं प्रोच्यते बुधैः

সেই সময়ৰ পৰা জ্ঞানীসকলে সেই পবিত্ৰ তীৰ্থক ‘ব্যাস-তীৰ্থ’ বুলি ঘোষণা কৰে।

Verse 143

युधिष्ठिर उवाच । व्यासतीर्थस्य यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयस्व मे । स्नानदानविधानं च यस्मिन्काले महाफलम्

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: ‘ব্যাস-তীৰ্থ’ৰ সকলো পুণ্য ম’লৈ সম্পূৰ্ণকৈ কওক; আৰু তাত স্নান-দানৰ বিধান—কোন সময়ত মহাফল হয়—সেয়াও বৰ্ণনা কৰক।

Verse 144

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि समस्तं ते भ्रातृभिः सह पाण्डव । कार्त्तिकस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: ‘হে পাণ্ডৱ, তোমাৰ ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে তোমাক সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম। কাৰ্ত্তিক মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশীত, ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি…’

Verse 145

उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् । स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा

যি নৰে ভক্তিভাৱে উপবাস কৰি ৰাতি জাগৰণ কৰে, সি ভক্তিভাৱে প্ৰভুক মধু, দুধ আৰু ঘৃতৰে স্নান কৰাব।

Verse 146

दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः । श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेत्परमेश्वरम्

আৰু চেনি-মিশ্ৰিত দধিৰে, পুনৰ কুশাঘাসে পবিত্ৰ কৰা জলেৰে; সুগন্ধি শ্ৰীখণ্ড (চন্দনলেপ)ৰে পৰমেশ্বৰক লেপন কৰিব।

Verse 147

ततः सुगन्धकुसुमैर्बिल्वपत्रैश्च पूजयेत् । मुचुकुन्देन कुन्देन कुशजातीप्रसूनकैः

তাৰ পিছত সুগন্ধি কুসুম আৰু বিল্বপাত্ৰেৰে পূজা কৰিব; মুচুকুন্দৰ ফুল, কুন্দৰ কুসুম আৰু কুশ-জাতী (জুঁই)ৰ প্ৰসূনেৰে অৰ্ঘ্য-অৰ্চনা কৰিব।

Verse 148

उन्मत्तमुनिपुष्पैश्च तथान्यैः कालसम्भवैः । अर्चयेत्परया भक्त्या द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

উন্মত্তমুনি ফুল আৰু ঋতুসম্ভৱ অন্যান্য কুসুমেৰে, পৰম ভক্তিৰে, অনুত্তম দ্বীপেশ্বৰ প্ৰভুক অর্চনা কৰিব।

Verse 149

इक्षुगडुकदानेन तुष्यते परमेश्वरः । गडुकाष्टकदानेन पातकं यात्यहोर्जितम्

ইক্ষু-গডুক দান কৰিলে পৰমেশ্বৰ সন্তুষ্ট হন। আঠটা গডুক দান কৰিলে, একেদিনতে সঞ্চিত পাপ নাশ হয়।

Verse 150

मासर्जितं च नश्येत गडुकाष्टशतेन च । षाण्मासिकं सहस्रेण द्विगुणैरब्दिकं तथा

আঠশ গডুক দিলে মাহজুৰি পাপ নাশ হয়; হাজাৰ দিলে ছয় মাহৰ; আৰু তাৰ দ্বিগুণ দিলে এক বছৰৰ পাপো তেনেদৰে বিনাশ হয়।

Verse 151

आजन्मजनितं पापमयुतेन प्रणश्यति । द्विगुणैर्नश्यते व्याधिस्त्रिगुणैः स्याद्धनागमः

জন্মৰ পৰা উৎপন্ন পাপ দশ হাজাৰে নাশ হয়। তাৰ দ্বিগুণে ব্যাধি নাশ হয়; ত্ৰিগুণে ধনৰ আগমন ঘটে।

Verse 152

षड्गुणैर्जायते वाग्मी सिद्धस्तद्द्विगुणैस्तथा । रुद्रत्वं दशलक्षैश्च जायते नात्र संशयः

ষড়্গুণ দানৰ দ্বাৰা মানুহ বাক্‌পটু হয়; তাৰ দ্বিগুণ কৰিলে সিদ্ধি লাভ কৰে। আৰু দহ লক্ষ দান কৰিলে ৰুদ্ৰত্ব প্ৰাপ্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 153

पौर्णमास्यां नृपश्रेष्ठ स्नानं कुर्वीत भक्तितः । मन्त्रोक्तेन विधानेन सर्वपापक्षयंकरम्

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! পূৰ্ণিমাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰিব লাগে, মন্ত্ৰে নিৰ্দেশিত বিধান অনুসাৰে; ই সকলো পাপৰ ক্ষয় সাধন কৰে।

Verse 154

वारुणं च तथाग्नेयं ब्राह्मयं चैवाक्षयंकरम् । देवान्पित्ःन्मनुष्यांश्च विधिवत्तर्पयेद्बुधः

বুধজনাই বিধি অনুসাৰে বৰুণ, অগ্নি আৰু ব্ৰহ্মাৰ অক্ষয়ফলদায়ক তৰ্পণ কৰিব লাগে; তেনে কৰিলে দেৱতা, পিতৃগণ আৰু মানুহ সকলোকো যথাবিধি তৃপ্ত কৰে।

Verse 155

ऋचा ऋग्वेदजं पुण्यं साम्ना सामफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा गायत्र्या सर्वमाप्नुयात्

ঋগ্বেদীয় ঋচাৰে ঋগ্বেদজ পুণ্য লাভ হয়; সামনে সামবেদৰ ফল পোৱা যায়। যজুঃ-মন্ত্ৰে যজুৰ্বেদৰ ফল লাভ হয়; কিন্তু গায়ত্ৰীয়ে এই সকলো একেলগে প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 156

अक्षरं च जपेन्मन्त्रं सौरं वा शिवदैवतम् । अथवा वैष्णवं मन्त्रं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

অথবা অক্ষৰ-মন্ত্ৰ জপ কৰিব পাৰে, বা সৌৰ মন্ত্ৰ, বা শিৱদেৱতাসম্বন্ধীয় মন্ত্ৰ। নতুবা ‘দ্বাদশাক্ষৰ’ নামে পৰিচিত বৈষ্ণৱ মন্ত্ৰ পাঠ কৰিব পাৰে।

Verse 157

पूजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या सर्वलक्षणलक्षितान् । स्वदारनिरतान्विप्रान्दम्भलोभविवर्जितान्

ভক্তিৰে সৎলক্ষণে লক্ষিত, বিদ্বান আৰু সুচৰিত্ৰ, নিজৰ পত্নীত নিষ্ঠাৱান, দম্ভ-লোভবিহীন ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰা উচিত।

Verse 158

भिन्नवृत्तिकरान् पापान् पतिताञ्छूद्रसेवनान् । शूद्रीग्रहणसंयुक्तान्वृषली यस्य मन्दिरे

কিন্তু যিসকলৰ জীৱিকা বিকৃত, পাপাচাৰী, পতিত আৰু অনুচিত সেৱাৰে জীৱনধাৰণ কৰে, অবৈধ সংযোগত লিপ্ত থাকে, আৰু যাৰ ঘৰত বৃষলী (অধাৰ্মিক নাৰী)ৰ আধিপত্য থাকে—তেনে লোক দান-গ্ৰহণৰ যোগ্য পাত্ৰ নহয়।

Verse 159

परोक्षवादिनो दुष्टान्गुरुनिन्दापरायणान् । वेदद्वेषणशीलांश्च हैतुकान् बकवृत्तिकान्

তদ্ৰূপে পৰোক্ষবাদী দুষ্ট, পিঠিপিছে নিন্দা কৰা, গুৰুনিন্দাত আসক্ত, বেদ-দ্বেষী, কুটতৰ্কী আৰু বক-সদৃশ ভণ্ডবৃত্তিৰ—বাহিৰে ধৰ্ম, ভিতৰে কপট—এনেকুৱা লোকক পৰিহাৰ কৰা উচিত।

Verse 160

ईदृशान्वर्जयेच्छ्राद्धे दाने सर्वव्रतेषु च । गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः

এনেকুৱা লোকক শ্ৰাদ্ধত, দানত আৰু সকলো ব্ৰতত বর্জন কৰা উচিত। গায়ত্ৰীৰ কেৱল সাৰমাত্ৰ জানিলেও সুসংযমী ব্ৰাহ্মণ, অধিক বিদ্যাৰ অযোগ্য লোকতকৈ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 161

नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी । ईदृशान्पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

চাৰিও বেদৰ জ্ঞানী হ’লেও যি অসংযমী, যি যিকোনো ঠাইৰ অন্ন খায় আৰু সকলো বস্তু বিক্ৰী কৰে—সেয়া শ্ৰেষ্ঠ নহয়। বৰং সুসংযমী ব্ৰাহ্মণক অন্নদান আৰু হিৰণ্য (সোণ) দানেৰে সন্মান কৰা উচিত।

Verse 162

उपानहौ च वस्त्राणि शय्यां छत्रमथासनम् । यो दद्याद्ब्राह्मणे भक्त्या सोऽपि स्वर्गे महीयते

যি ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণক জোতা, বস্ত্ৰ, শয্যা, ছত্ৰ আৰু আসন দান কৰে, সিও স্বৰ্গত মহিমান্বিত হয়।

Verse 163

प्रत्यक्षा सुरभी तत्र जलधेनुस्तथाघृता । तिलधेनुः प्रदातव्या महिष्यश्च तथैव च

তাত সুৰভী গাই যেন চকুৰ আগতে প্ৰত্যক্ষ হয়; তদ্ৰূপ জলধেনু আৰু ঘৃতধেনু। তিলধেনু আৰু মহিষীধেনুও দান কৰিব লাগে।

Verse 164

कृष्णाजिनप्रदाता यो दाता यस्तिलसर्पिषोः । कन्यापुस्तकयोर्दाता सोऽक्षयं लोकमाप्नुयात्

যি কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ ছাল) দান কৰে, যি তিল আৰু ঘৃত দান কৰে, আৰু যি কন্যাদান তথা ধৰ্মপুস্তক দান কৰে—সেই দাতা অক্ষয় লোক লাভ কৰে।

Verse 165

धूर्वाहौ खुरसंयुक्तौ धान्योपस्करसंयुतौ । दापयेत्स्वर्गकामस्तु इति मे सत्यभाषितम्

যি স্বৰ্গ কামনা কৰে, সি জুৱালৰ বাবে সু-প্ৰশিক্ষিত আৰু খুৰে দৃঢ় দুটা বলদ, ধান্য আৰু প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসহ দান কৰাব—এই মোৰ সত্যবচন।

Verse 166

सूत्रेण वेष्टयेद्द्वीपमथवा जगतीं शुभम् । मन्दिरं परया भक्त्या परमेशमथापि वा

পবিত্ৰ যজ্ঞোপবীত (সূত্ৰ)ৰে দ্বীপ-তীৰ্থ বা শুভ জগতী (মঞ্চ)ক, অথবা মন্দিৰকেই পৰমেশ্বৰ প্ৰতি পৰম ভক্তিৰে বিধিপূৰ্বক পৰিক্ৰমা কৰি বেষ্টন কৰিব লাগে।

Verse 167

प्रदक्षिणां विधानेन यः करोत्यत्र मानवः । जम्बूप्लाक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो नृप

হে নৃপ! যি মানুহে ইয়াত বিধি অনুসাৰে প্ৰদক্ষিণা কৰে, সি জম্বূ-দ্বীপ আৰু প্লাক্ষ-দ্বীপ, লগতে আন শাল্মলী দ্বীপো প্ৰদক্ষিণা কৰা সমান ফল লাভ কৰে।

Verse 168

कुशः क्रौञ्चस्तथा काशः पुष्करश्चैव सप्तमः । सप्तसागरपर्यन्ता वेष्टिता तेन भारत

কুশ, ক্ৰৌঞ্চ, কাশ আৰু সপ্তম পুষ্কৰ—সপ্ত সাগৰৰ সীমালৈকে—সকলো তেনেই ঘূৰি আৱৃত হয়, হে ভাৰত!

Verse 169

द्वीपेश्वरे महाराज वृषोत्सर्गं च कारयेत् । वृषेणारुणवर्णेन माहेशं लोकमाप्नुयात्

হে মহাৰাজ! দ্বীপেশ্বৰত বৃষোৎসৰ্গ (বৃষ মুক্তি) বিধিও কৰাব লাগে। অৰুণবৰ্ণ বৃষ মুক্ত কৰিলে মহেশ (শিৱ)ৰ লোক লাভ হয়।

Verse 170

यस्तु वै पाण्डुरो वक्त्रे ललाटे पादयोस्तथा । लाङ्गूले यस्तु वै शुभ्रः स वै नाकस्य दर्शकः

কিন্তু যি বৃষ মুখত, ললাটত আৰু পাদত পাণ্ডুৰ (ফিকা) আৰু লাঙুলত শুভ্ৰ (ধৱল) হয়—সেই বৃষেই সত্যই স্বৰ্গ-দৰ্শক, অৰ্থাৎ স্বৰ্গপ্ৰাপ্তিৰ উপায়।

Verse 171

नीलोऽयमीदृशः प्रोक्तो यस्तु द्वीपेश्वरे त्यजेत् । स समाः रोमसंख्याता नाके वसति भारत

এনেকুৱা বৃষক ‘নীল’ বুলি কোৱা হৈছে। যি কোনোবাই দ্বীপেশ্বৰত তেনে বৃষ মুক্ত কৰে, সি তাৰ ৰোমৰ সংখ্যাৰ সমান বছৰ স্বৰ্গত বাস কৰে, হে ভাৰত!

Verse 172

सौरं च शांकरं लोकं वैरञ्चं वैष्णवं क्रमात् । भुनक्ति स्वेच्छया राजन्व्यासतीर्थप्रभावतः

হে ৰাজন! ব্যাস-তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত তেওঁ স্বেচ্ছামতে আৰু ক্ৰমে সূৰ্যলোক, শংকৰলোক, বিৰাঞ্চ (ব্ৰহ্মা) লোক আৰু বিষ্ণুলোক ভোগ কৰে।

Verse 173

सपत्नीकं ततो विप्रं पूजयेत्तत्र भक्तितः । सितरक्तानि वस्त्राणि यो दद्यादग्रजन्मने

তাৰ পাছত তাত ভক্তিৰে পত্নীসহ এজন ব্ৰাহ্মণক পূজা কৰিব লাগে; আৰু যি কোনোজনে সেই অগ্ৰজন্ম ব্ৰাহ্মণলৈ শ্বেত আৰু ৰক্ত বস্ত্ৰ দান কৰে, সি বিধিমতে পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 174

कृत्वा प्रदक्षिणं युग्मं प्रीयतां मे जगद्गुरुः । नास्ति विप्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

যুগ্ম প্ৰদক্ষিণা কৰি—মোৰ জগদ্গুৰু প্ৰভু প্ৰসন্ন হওক। কিয়নো এই লোকত আৰু পৰলোকত ব্ৰাহ্মণসম কোনো বন্ধুৰ নাই।

Verse 175

यमलोके महाघोरे पतन्तं योऽभिरक्षति । इतिहासपुराणज्ञं विष्णुभक्तं जितेन्द्रियम्

অতি ভয়ংকৰ যমলোকত যি কোনোজনে পতিত হ’বলৈ ধৰা এজনক ৰক্ষা কৰে—যি ইতিহাস-পুৰাণজ্ঞ, বিষ্ণুভক্ত আৰু জিতেন্দ্ৰিয়—

Verse 176

पूजयेत्परया भक्त्या सामगं वा विशेषतः । द्वीपेश्वरं च ये भक्त्या संस्मरन्ति गृहे स्थिताः

পৰম ভক্তিৰে পূজা কৰিব লাগে—বিশেষকৈ সামগ (সামবেদী) ক। আৰু যিসকলে গৃহতে থাকি ভক্তিৰে দ্বীপেশ্বৰক স্মৰণ কৰে,

Verse 177

न तेषां जायते शोको न हानिर्न च दुष्कृतम् । प्रथमं पूजयेत्तत्र लिङ्गं सिद्धेश्वरं ततः

তেওঁলোকৰ বাবে শোক নুঠে, ন ক্ষতি, ন দুষ্কৃত্য। তাত প্ৰথমে সিদ্ধেশ্বৰ নামৰ লিঙ্গৰ পূজা কৰিব লাগে, তাৰ পাছত আগবাঢ়িব।

Verse 178

यत्र सिद्धो महाभागो व्यासः सत्यवतीसुतः । अस्यैव पूजनात्सिद्धो धारासर्पो महामतिः

য’ত সত্যৱতীৰ পুত্ৰ মহাভাগ ব্যাসে সিদ্ধি লাভ কৰিছিল; এই একেই পূজনাৰ দ্বাৰাই মহামতি ধাৰাসৰ্পো সিদ্ধ হৈছিল।

Verse 179

तत्र तीर्थे तु यो राजन्प्राणत्यागं करोति च । सूर्यलोकमसौ भित्त्वा प्रयाति शिवसन्निधौ

হে ৰাজন! যি কোনো সেই তীৰ্থত প্ৰাণত্যাগ কৰে, সি সূৰ্যলোক ভেদি শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ গমন কৰে।

Verse 180

समाः सहस्राणि च सप्त वै जले दशैकमग्नौ पतने च षोडश । महाहवे षष्टिरशीति गोग्रहे ह्यनाशके भारत चाक्षया गतिः

জলত সাতে হাজাৰ বছৰ (ফল); অগ্নিত এগাৰ; পতনত ষোল। মহাযুদ্ধত ষাঠি; গোগৃহত আশি। কিন্তু হে ভাৰত! অনশন কৰি প্ৰাণত্যাগত অক্ষয় গতি লাভ হয়।

Verse 181

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । वायुभूतं निरीक्षन्ते ह्यागच्छन्तं स्वगोत्रजम्

পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহো—বায়ুৰ দৰে সূক্ষ্ম হৈ—নিজ গোত্ৰজক আহি থকা দেখি থাকে (ক্ৰিয়া কৰিবলৈ)।

Verse 182

अस्मद्गोत्रेऽस्ति कः पुत्रो यो नो दद्यात्तिलोदकम् । कार्त्तिक्यां च विशेषेण वेशाख्यां वा तथैव च

আমাৰ গোত্ৰত এনে কোন পুত্ৰ আছে নে, যিয়ে আমাক তিল-জলৰ তৰ্পণ দিব? বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিক মাহত, অথবা তেনেদৰে বৈশাখ মাহতো।

Verse 183

स्वर्गतिं च प्रयास्यामस्तत्र तीर्थोपसेवनात् । एतत्ते कथितं सर्वं द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

সেই তীৰ্থৰ সেৱা-উপাসনাৰ দ্বাৰা আমি স্বৰ্গগতি লাভ কৰিম। এই সকলো তোমাক কোৱা হ’ল—দ্বীপেশ্বৰ (Dvīpeśvara) ৰ অনুত্তম মহিমা।

Verse 184

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयात्तद्गतो नृप । सोऽपि पापविनिर्मुक्तो मोदते शिवमन्दिरे

হে নৃপ, যি কোনো পৰম ভক্তিৰে এই পাঠ কৰে, বা একাগ্ৰচিত্তে শুনে—সিও পাপমুক্ত হৈ শিৱৰ ধামত আনন্দ কৰে।

Verse 185

ऊषरं सर्वतीर्थानां निर्मितं मुनिपुंगवैः । कामप्रदं नृपश्रेष्ठ व्यासतीर्थं न संशयः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, সকলো তীৰ্থৰ সাৰ মুনিপুঙ্গৱসকলে নিৰ্মাণ কৰিছে—সেইটো ব্যাস-তীৰ্থ; ই মনোবাঞ্ছিত ফল দান কৰে, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।