
মাৰ্কণ্ডেয় ৰজাক উপদেশ দিয়ে কয়—শম্ভুৱে আগতে প্ৰশংসা কৰা শ্ৰেষ্ঠ বদ্ৰিকাশ্ৰম তীৰ্থলৈ গমন কৰা উচিত। এই স্থান নৰ-নাৰায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত; যি জনাৰ্দনৰ ভক্ত হৈ সকলো জীৱত—উচ্চ-নীচ ভেদ নকৰাকৈ—সমতা দেখে, সি দেৱতাৰ প্ৰিয় হয়। নৰ-নাৰায়ণে তাত আশ্ৰম স্থাপন কৰিছিল আৰু লোকহিতাৰ্থে শংকৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল; ত্ৰিমূৰ্তি-সংশ্লিষ্ট শিৱলিঙ্গে স্বৰ্গমাৰ্গ আৰু মোক্ষ প্ৰদান কৰে বুলি কোৱা হৈছে। ব্ৰতবিধিত শৌচ, এক ৰাতি উপবাস, ৰজ-তম ত্যাগ কৰি সাত্ত্বিক ভাব গ্ৰহণ, আৰু নিৰ্দিষ্ট তিথিত ৰাত্ৰিজাগৰণ—মধুমাসৰ অষ্টমী, দুয়ো পক্ষৰ চতুৰ্দশী, বিশেষকৈ আশ্বিনত—বিধেয়। শিৱৰ অভিষেক পঞ্চামৃত (দুধ, মধু, দই, চিনি, ঘী)ৰে কৰাৰ বিৱৰণ আছে। ফলশ্ৰুতিত শিৱসান্নিধ্য আৰু ইন্দ্ৰলোকগতি; শূলপাণিক অসম্পূৰ্ণ নমস্কাৰো বন্ধন শিথিল কৰে, আৰু “নমঃ শিৱায়” জপে পুণ্য স্থিৰ কৰে বুলি কোৱা হৈছে। নর্মদাজলেৰে শ্ৰাদ্ধবিধিও উল্লেখ আছে—পাত্ৰ ব্ৰাহ্মণক দান, দুষ্চৰিত্ৰ/অপাত্ৰ কৰ্মকাণ্ডী বর্জন। সোণ, অন্ন, বস্ত্ৰ, গাই, বৃষ, ভূমি, ছাতি আদি দান প্ৰশংসিত আৰু স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি ফলো কোৱা হৈছে। তীৰ্থত বা ওচৰত, পানীতেও, মৃত্যু হ’লে শিৱধাম, দীঘলীয়া দিব্যলোকবাস, আৰু পাছত স্মৃতিসম্পন্ন সক্ষম ৰজা হৈ জন্ম লৈ পুনৰ সেই তীৰ্থলৈ অহাৰ কথা বৰ্ণিত।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र बदर्याश्रममुत्तमम् । सर्वतीर्थवरं पुण्यं कथितं शंभुना पुरा
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পিছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, উত্তম বদৰ্যাশ্ৰমলৈ যোৱা উচিত—সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ আৰু পবিত্ৰ—যাৰ পুণ্যতা পূৰ্বে শম্ভু (শিৱ)য়ে ঘোষণা কৰিছিল।
Verse 2
यश्चैष भारतस्यार्थे तत्र सिद्धः किरीटभृत् । भ्राता ते फाल्गुनो नाम विद्ध्येनं नरदैवतम्
আৰু তাত ভাৰত-যুদ্ধৰ হিতৰ বাবে মুকুটধাৰী জন সিদ্ধি লাভ কৰিলে। তেওঁক তোমাৰ ভ্ৰাতা ফাল্গুন (অৰ্জুন) বুলি জানিবা—মানৱৰ মাজত দেৱতা।
Verse 3
नरनारायणौ द्वौ तावागतौ नर्मदातटे । ज्ञानं तस्यैव यो राजन्भक्तिमान्वै जनार्दने
সেই দুজন—নৰ আৰু নাৰায়ণ—নর্মদাৰ তীৰলৈ আহিল। আৰু হে ৰাজন, সত্য জ্ঞান সেইজনৰেই, যি জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ত ভক্তিমান।
Verse 4
समं पश्यति सर्वेषु स्थावरेषु चरेषु च । ब्राह्मणं श्वपचं चैव तत्र प्रीतो जनार्दनः
যি সকলো সত্ত্বক—স্থাৱৰ আৰু চৰৰ—প্ৰতি সমদৃষ্টিৰে চায়, ব্ৰাহ্মণ আৰু শ্বপচ (কুকুৰ-ভক্ষক)কো একে দৃষ্টিতে দেখে; তেনে জনত জনাৰ্দন প্ৰসন্ন হয়।
Verse 5
ऐकात्म्यं पश्य कौन्तेय मयि चात्मनि नान्तरम् । नरनारायणाभ्यां हि कृतं बदरिकाश्रमम्
হে কৌন্তেয়, মোৰ ভিতৰত আৰু আত্মাত একাত্মতা চোৱা—কোনো ভেদ নাই। নৰ আৰু নাৰায়ণেই বদৰীকাশ্ৰম স্থাপন কৰিছিল।
Verse 6
स्थापितः शङ्करस्तत्र लोकानुग्रहकारणात् । त्रिमूर्तिस्थापितं लिङ्गं स्वर्गमार्गानुमुक्तिदम्
তাত লোককল্যাণৰ কাৰণে শংকৰ স্থাপন কৰা হ’ল। ত্ৰিমূৰ্তিয়ে স্থাপিত লিঙ্গে স্বৰ্গমাৰ্গলৈ প্ৰৱেশ আৰু মুক্তি দান কৰে।
Verse 7
तत्र गत्वा शुचिर्भूत्वा ह्येकरात्रोपवासकृत् । रजस्तमस्तथा त्यक्त्वा सात्त्विकं भावमाश्रयेत्
তাত গৈ শুচি হৈ এক ৰাতিৰ উপবাস পালন কৰিব; ৰজস আৰু তমস ত্যাগ কৰি সাত্ত্বিক ভাব আশ্ৰয় কৰিব।
Verse 8
रात्रौ जागरणं कृत्वा मधुमासाष्टमीदिने । अथवा च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च कारयेत्
মধু-মাসৰ অষ্টমী তিথিত ৰাতি জাগৰণ কৰিব; অথবা চতুৰ্দশীত—উভয় পক্ষতে (শুক্ল আৰু কৃষ্ণ) এই বিধি পালন কৰিব পাৰে।
Verse 9
आश्विनस्य विशेषेण कथितं तव पाण्डव । स्नापयेत्परया भक्त्या क्षीरेण मधुना सह
হে পাণ্ডৱ, আশ্বিন মাহৰ বিশেষ পবিত্ৰতা মই তোমাক ক’লোঁ। সেই সময়ত পৰম ভক্তিৰে দুধ আৰু মধুৰ সৈতে প্ৰভুৰ অভিষেক কৰিব।
Verse 10
दध्ना शर्करया युक्तं घृतेन समलंकृतम् । पञ्चामृतमिदं पुण्यं स्नापयेद्वृषभध्वजम्
দধি শর্কৰাৰ সৈতে মিহলাই ঘৃতৰে সুসজ্জিত এই পুণ্যময় পঞ্চামৃত; ইয়াৰে বৃষভধ্বজ (শিৱ)ক অভিষেক কৰিব।
Verse 11
स्नाप्यमानं शिवं भक्त्या वीक्षते यो विमत्सरः । तस्य वासः शिवोपान्ते शक्रलोके न संशयः
যি ঈৰ্ষামুক্ত হৈ ভক্তিৰে অভিষেক চলি থকা শিৱক দৰ্শন কৰে, তাৰ বাস শিৱৰ সন্নিধানে—শক্রলোক (ইন্দ্ৰলোক)ত—নিশ্চয়।
Verse 12
शाठ्येनापि नमस्कारः प्रयुक्तः शूलपाणिने । संसारमूलबद्धानामुद्वेष्टनकरो हि यः
ছলনাৰে কৰা নমস্কাৰো শূলপাণি শিৱক উদ্দেশি নিবেদন কৰিলে, সংসাৰৰ মূলত বান্ধ খাই থকা জীৱৰ গাঁঠ খোলোৱা হয়—এয়াই তাৰ মহাশক্তি।
Verse 13
तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । येनौं नमः शिवायेति मन्त्राभ्यासः स्थिरीकृतः
যিজনে ‘ওঁ নমঃ শিৱায়’ মন্ত্ৰৰ স্থিৰ অভ্যাস দৃঢ় কৰিলে, তেনেই সত্যই সকলো অধ্যয়ন অধ্যীত, সকলো শ্ৰুতি শ্ৰৱণ, আৰু সকলো অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 14
यः पुनः स्नापयेद्भक्त्या एकभक्तो जितेन्द्रियः । तस्यापि यत्फलं पार्थ वक्ष्ये तल्लेशतस्तव
কিন্তু যিজনে ভক্তিৰে, একাগ্ৰচিত্ত আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ, পুনৰ প্ৰভুক স্নান কৰায়—হে পাৰ্থ, তাৰ ফলও মই তোমাক সংক্ষেপে ক’ম।
Verse 15
पीडितो वृद्धभावेन तव भक्त्या वदाम्यहम् । ते यान्ति परमं स्थानं भित्त्वा भास्करमण्डलम्
বৃদ্ধাৱস্থাৰ পীড়াত দবাই থাকিলেও, তোমাৰ ভক্তিৰ কাৰণে মই কওঁ: তেনে ভক্তসকলে সূৰ্য-মণ্ডল ভেদি পৰম ধামলৈ গমন কৰে।
Verse 16
संसारे सर्वसौख्यानां निलयास्ते भवन्ति च । आश्चर्यं ज्ञातिवर्गाणां धर्माणां निलयास्तु ते
আৰু সংসাৰত তেওঁলোক সকলো সুখৰ নিলয় হয়। আশ্চৰ্য—তেওঁলোক নিজৰ আত্মীয়বৰ্গৰ আশ্ৰয় আৰু ধৰ্মৰ স্থায়ী আসন হয়।
Verse 17
सम्पन्नाः सर्वकामैस्ते पृथिव्यां पृथिवीपते । श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यान्नर्मदोदकमिश्रितम्
হে পৃথিৱীপতি! তেওঁলোকে এই পৃথিৱীত সকলো কামনা-পূৰণ লাভ কৰে। আৰু যি জনে তাতেই নর্মদা-জল মিশ্ৰিত অৰ্ঘ্যসহ শ্ৰাদ্ধ কৰে—
Verse 18
योग्यैश्च ब्राह्मणैर्राजन्कुलीनैर्वेदपारगैः । सुरूपैश्च सुशीलैश्च स्वदारनिरतैः शुभैः
—(সেই শ্ৰাদ্ধ) হে ৰাজন, যোগ্য ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা কৰাব লাগে—উচ্চ কুলজাত, বেদপাৰগ, সুদৰ্শন, সুশীল, নিজ পত্নীত অনুৰক্ত আৰু শুভ স্বভাৱসম্পন্ন।
Verse 19
आर्यदेशप्रसूतैश्च श्लक्ष्णैश्चैव सुरूपिभिः । कारयेत्पिण्डदानं वै भास्करे कुतपस्थिते
আৰ্যদেশত জন্মলাভ কৰা, কোমল-শিষ্ট আচৰণৰ আৰু সুদৰ্শন স্বভাৱৰ যোগ্য ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা—সূৰ্য কুতপৰ শুভ সময়ত অৱস্থিত থাকোঁতে—নিশ্চয় পিণ্ডদান কৰাব লাগে।
Verse 20
पित्ःणां परमं लोकं यदीच्छेद्धर्मनन्दन । वर्जयेत्तान्प्रयत्नेन काणान्दुष्टांश्च दाम्भिकान्
হে ধৰ্মনন্দন! যদি কোনোবাই পিতৃসকলৰ বাবে পৰম লোক কামনা কৰে, তেন্তে এই পবিত্ৰ কৰ্মত কাণা, দুষ্ট আৰু দম্ভিক লোকক যত্নে বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 21
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन योग्यं विप्रं समाश्रयेत् । नरकान्मोचयेत्प्रेतान्कुम्भीपाकपुरोगमान्
সেয়ে, সকলো প্ৰয়াসে যোগ্য বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ)ৰ আশ্ৰয় ল’ব লাগে; তাতে প্ৰেতসকলক নৰকসমূহৰ পৰা—কুম্ভীপাক আদি যি আগত আছে—মুক্ত কৰিব পাৰি।
Verse 22
मोक्षो भवति सर्वेषां पित्ःणां नृपनन्दन । विप्रेभ्यः काञ्चनं दद्यात्प्रीयतां मे पितामहः
হে নৃপনন্দন, সকলো পিতৃলোকৰ মোক্ষ হয়। ব্ৰাহ্মণসকলক সোণ দান কৰি এই প্ৰাৰ্থনা কৰিব—‘মোৰ পিতামহ সন্তুষ্ট হওক।’
Verse 23
अन्नं च दापयेत्तत्र भक्त्या वस्त्रं च भारत । गां वृषं मेदिनीं दद्याच्छत्रं शस्तं नृपोत्तम
তাত ভক্তিৰে অন্ন আৰু বস্ত্ৰো দান কৰিব, হে ভাৰত। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, গাই, বৃষ, ভূমি আৰু উত্তম ছত্ৰো দান কৰক।
Verse 24
स पुमान्स्वर्गमाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं तु यः कुर्याच्छिखिना सलिलेन वा
‘সেই পুৰুষ স্বৰ্গ লাভ কৰে’—এইদৰে শংকৰে ক’লে। তদুপৰি যি জনে প্ৰাণত্যাগ কৰে—অগ্নিৰে হওক বা জলৰে—(এই পবিত্ৰ প্ৰসঙ্গে)…
Verse 25
अनाशकेन वा भूयः स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । नरनारायणीतीरे देवद्रोण्यां च यो नृप
…অথবা পুনৰ অনাশকে (উপবাসে মৃত্যু) —সেই জন শিৱৰ ধামলৈ যায়। আৰু হে নৃপ, যি জন নৰ-নাৰায়ণী তীৰত, দেৱদ্ৰোণীত…
Verse 26
स वसेदीश्वरस्याग्रे यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पुनः स्वर्गाच्च्युतः सोऽपि राजा भवति वीर्यवान्
সেই জন ঈশ্বৰৰ সন্মুখত বাস কৰে যেতিয়ালৈকে চৌদ্দ ইন্দ্ৰ থাকে; আৰু পাছত স্বৰ্গৰ পৰা চ্যুত হলেও, পুনৰ বীৰ্যবান ৰজা হৈ জন্ম লয়।
Verse 27
सर्वैश्वर्यगुणैर्युक्तः प्रजापालनतत्परः । ततः स्मरति तत्तीर्थं पुनरेवागमिष्यति
সকলো ঐশ্বৰ্য আৰু গুণেৰে সমৃদ্ধ, প্ৰজাপালনত নিবিষ্ট, তেওঁ তেতিয়া সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ স্মৰণ কৰে আৰু পুনৰায় তাতেই উভতি আহে।
Verse 95
। अध्याय
“অধ্যায়”—ই এক অধ্যায়-চিহ্ন (কলোফন), যিদৰে পাঠত অসম্পূৰ্ণ ৰূপে আছে।