
মাৰ্কণ্ডেয় তীৰ্থযাত্ৰাৰ ক্ৰমত শ্ৰেষ্ঠ মঙ্গলেশ্বৰ তীৰ্থৰ বৰ্ণনা কৰে। ভূমিপুত্ৰ মঙ্গল (অঙ্গাৰক) সৰ্বজীৱৰ কল্যাণৰ বাবে এই শিৱক্ষেত্ৰ স্থাপন কৰে বুলি কাহিনী। চতুৰ্দশী তিথিত তীব্ৰ ভক্তিত প্ৰসন্ন হৈ শংকৰ-শশিশেখৰ মঙ্গলেশ্বৰ ৰূপে প্ৰকট হৈ বৰ প্ৰদান কৰে। মঙ্গল জন্মে জন্মে অনুগ্ৰহ বিচাৰে আৰু কয়—সেয়া শিৱদেহৰ স্বেদৰ পৰা উৎপন্ন, গ্ৰহমণ্ডলত বাস কৰে; দেৱতাসকলে নিজৰ নামত মান্যতা আৰু পূজা কৰক বুলিও প্ৰাৰ্থনা কৰে। শিৱে বৰ দিয়ে—এই স্থানত প্ৰভু মঙ্গলের নামেই প্ৰসিদ্ধ হ’ব—বুলি কৈ অন্তৰ্ধান হয়। তাৰ পাছত মঙ্গলে যোগবলৰে লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি পূজা কৰে। পিছত বিধি-নীতি কোৱা হৈছে—মঙ্গলেশ্বৰ লিঙ্গ দুঃখনাশক; তীৰ্থত ব্ৰাহ্মণসকলক তৃপ্ত কৰা, বিশেষকৈ পত্নীসহ আচার কৰা, আৰু অঙ্গাৰক-ব্ৰত পালন কৰা উচিত। ব্ৰতশেষত শিৱাৰ্থ গাই/বৃষ দান, ৰঙা বস্ত্ৰ, নিৰ্দিষ্ট বৰ্ণৰ পশু, ছত্ৰ-শয্যা, ৰঙা মালা আৰু অনুলেপন আদি অন্তঃশুদ্ধিৰে দান কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। উভয় পক্ষৰ চতুৰ্থী আৰু অষ্টমী তিথিত শ্ৰাদ্ধ কৰা আৰু ধন-প্ৰতারণা বর্জনীয়। ফলত পিতৃসকলৰ যুগপৰ্যন্ত তৃপ্তি, শুভ সন্তান, উত্তম অৱস্থাসহ পুনর্জন্ম, তীৰ্থপ্ৰভাৱত দেহকান্তি, আৰু ভক্তিভৰে নিত্য পাঠ কৰোঁতাৰ পাপনাশ বৰ্ণিত।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मङ्गलेश्वरमुत्तमम् । स्थापितं भूमिपुत्रेण लोकानां हितकाम्यया
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, উত্তম মঙ্গলেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত; যাক ভূমিপুত্ৰে লোকসকলৰ মঙ্গল কামনা কৰি স্থাপন কৰিছিল।
Verse 2
तोषितः परया भक्त्या शङ्करः शशिशेखरः । चतुर्दश्यां गुरुर्देवः प्रत्यक्षो मङ्गलेश्वरः
পৰম ভক্তিত তুষ্ট হৈ চন্দ্ৰশেখৰ শংকৰ চতুৰ্দশীত মঙ্গলেশ্বৰ ৰূপে প্ৰত্যক্ষ হন; সেই তিথিত দেৱগুরু সাক্ষাতে তাত উপস্থিত থাকে।
Verse 3
ब्रूहि पुत्र वरं शुभ्रं तं ते दास्यामि मङ्गल
“কোৱা, হে পুত্ৰ, এক শুদ্ধ আৰু শুভ বৰ; হে মঙ্গল, সেই বৰ মই তোমাক দিম।”
Verse 4
मङ्गल उवाच । प्रसादं कुरु मे शम्भो प्रतिजन्मनि शङ्कर । त्वदङ्गस्वेदसम्भूतो ग्रहमध्ये वसाम्यहम्
মঙ্গল ক’লে: “হে শম্ভু, হে শংকৰ, প্ৰতিজন্মত মোক কৃপা কৰা। তোমাৰ দেহৰ ঘামৰ পৰা জন্ম লৈ মই গ্ৰহসমূহৰ মাজত বাস কৰোঁ।”
Verse 5
त्वत्प्रसादेन ईशान पूज्योऽहं सर्वदैवतैः । कृतार्थो ह्यद्य संजातस्तव दर्शनभाषणात्
“তোমাৰ কৃপাৰে, হে ঈশান, মই সকলো দেৱতাৰ দ্বাৰা পূজ্য হ’লোঁ। আজি তোমাক দেখা আৰু তোমাৰ সৈতে কথা কোৱাৰ ফলত মই নিশ্চয় কৃতাৰ্থ হ’লোঁ।”
Verse 6
स्थानेऽस्मिन् देवदेवेश मम नाम्ना महेश्वरः । एवं भवतु ते पुत्रेत्युक्त्वा चान्तरधीयत
“এই স্থানতেই, হে দেৱদেৱেশ, মোৰ নামৰে মহেশ্বৰ (লিঙ্গ) স্থাপিত হওক।” এই বুলি ক’লে, “এনেই হওক, হে মোৰ পুত্ৰ,” আৰু তেওঁ অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 7
मङ्गलोऽपि महात्मा वै स्थापयित्वा महेश्वरम् । आत्मयोगबलेनैव शूलिनापूजयत्ततः
মঙ্গল নামৰ সেই মহাত্মাই তাত মহেশ্বৰক স্থাপন কৰি, নিজৰ আত্মযোগ-বলেৰে ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভুক তেতিয়া পূজা কৰিলে।
Verse 8
सर्वदुःखहरं लिङ्गं नाम्ना वै मङ्गलेश्वरम् । तत्र तीर्थे तु वै राजन्ब्राह्मणान्प्रीणयेत्सुधीः
সকলো দুখ হৰণ কৰা সেই লিঙ্গ ‘মঙ্গলেশ্বৰ’ নামেৰে খ্যাত। হে ৰাজন, সেই তীৰ্থত বুদ্ধিমান লোকে ব্ৰাহ্মণসকলক সন্তুষ্ট কৰিব লাগে।
Verse 9
सपत्नीकान्नृपश्रेष्ठ चतुर्थ्यङ्गारके व्रते । पत्नीभर्तारसंयुक्तं विद्वांसं श्रोत्रियं द्विजम्
হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, চতুৰ্থী তিথিৰ অঙ্গাৰক-ব্ৰতত, পত্নীসহ ব্ৰাহ্মণসকলক—বিদ্বান, শ্ৰোত্ৰিয়, দ্বিজ—দম্পতি ৰূপে সন্মান কৰিব লাগে।
Verse 10
व्रतान्ते चैव गौर्धुर्यैः शिवमुद्दिश्य दीयते । प्रीयतां मे महादेवः सपत्नीको वृषध्वजः
ব্ৰতৰ অন্তত, শিৱক উদ্দেশ্য কৰি উৎকৃষ্ট গাই দান দিব লাগে। “মোৰ ওপৰত মহাদেৱ—বৃষধ্বজ, পত্নীসহ—প্ৰসন্ন হওক।”
Verse 11
वस्त्रयुग्मं प्रदातव्यं लोहितं पाण्डुनन्दन । धूर्वहौ रक्तवर्णौ च शुभ्रं कृष्णं तथैव च
হে পাণ্ডুনন্দন, বস্ত্ৰযুগ্ম দান কৰিব লাগে—লাল বৰ্ণৰ। তদুপৰি ৰক্তাভ বৰ্ণৰ, আৰু শুভ্ৰ তথা কৃষ্ণ বস্ত্ৰও (দানযোগ্য)।
Verse 12
छत्रं शय्यां शुभां चैव रक्तमाल्यानुलेपनम् । दातव्यं पाण्डवश्रेष्ठ विशुद्धेनान्तरात्मना
হে পাণ্ডৱশ্ৰেষ্ঠ! ছত্ৰ, শুভ শয্যা, আৰু ৰক্তবৰ্ণ মালা-অনুলেপনো দান কৰিব লাগে—অন্তৰাত্মা বিশুদ্ধ কৰি।
Verse 13
चतुर्थ्यां तु तथाष्टम्यां पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । श्राद्धं तत्रैव कर्तव्यं वित्तशाठ्येन वर्जितः
শুক্ল আৰু কৃষ্ণ—দুয়ো পক্ষতে চতুৰ্থী আৰু অষ্টমী তিথিত তাতেই শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে—ধনৰ বিষয়ে ছলনা ত্যাগ কৰি।
Verse 14
प्रेता भवन्ति सुप्रीता युगमेकं महीपते । सपुत्रो जायते मर्त्यः प्रतिजन्म नृपोत्तम
হে মহীপতে! প্ৰেতাত্মাসকল এক যুগ পৰ্যন্ত অতি সন্তুষ্ট হয়। আৰু হে নৃপোত্তম! সেই মর্ত্য জনে জন্মে জন্মে পুত্ৰসন্তান লাভ কৰে।
Verse 15
तस्य तीर्थस्य भावेन सर्वाङ्गरुचिरो नृप । मङ्गलं भवते वंशो नाशुभं विद्यते क्वचित्
হে নৃপ! সেই তীৰ্থৰ পবিত্ৰ প্ৰভাৱত দেহৰ সকলো অংগ উজ্জ্বল আৰু মনোহৰ হয়। বংশ মঙ্গলময় হয়, আৰু কেতিয়াও অশুভ নাথাকে।
Verse 16
भक्त्या यः कीर्तयेन्नित्यं तस्य पापं व्यपोहति
যি ভক্তিৰে নিত্য এই মহিমা কীৰ্তন কৰে, তাৰ পাপ দূৰ হৈ যায়।
Verse 69
। अध्याय
ইয়াতে অধ্যায়ৰ সমাপ্তি (অধ্যায়) ঘোষণা কৰা হ’ল।