
এই অধ্যায়ত ঋষি মাৰ্কণ্ডেয় ৰজাক ক্ৰোড়ীশ্বৰ নামৰ মহাতীৰ্থ দৰ্শনৰ বিধান বুজাই দিয়ে। দানৱবিনাশৰ পিছত বিজয়োৎসাহে দেৱতাসকলে ছিন্ন মস্তকসমূহ সংগ্ৰহ কৰি নর্মদাৰ জলে বিসৰ্জন দিয়ে আৰু আত্মীয়-বন্ধনৰ স্মৰণে স্নান কৰে। তাৰ পাছত উমাপতি শিৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰি লোকসিদ্ধি আৰু মঙ্গলাৰ্থে পূজা কৰে; ফলত এই তীৰ্থ পৃথিৱীত “ক্ৰোড়ী” নামে পাপঘ্ন তীৰ্থ হিচাপে খ্যাত হয়। বিধান অনুসাৰে উভয় পক্ষৰ অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত ভক্তিসহ উপবাস, শূলিনৰ সন্মুখত ৰাতিজাগৰণ—পবিত্ৰ কাহিনী-শ্ৰৱণ আৰু বেদাধ্যয়নসহ—প্ৰাতে ত্ৰিদশেশ্বৰ পূজা, পঞ্চামৃতাভিষেক, চন্দনলেপন, বিল্বপত্ৰ-পুষ্পাৰ্পণ, দক্ষিণাভিমুখ মন্ত্রজপ আৰু নিয়ত জলনিমজ্জনৰ কথা কোৱা হৈছে। পিতৃসকলৰ বাবে দক্ষিণমুখ তিলাঞ্জলি, শ্ৰাদ্ধ, আৰু বেদনিষ্ঠ সংযমী ব্ৰাহ্মণক ভোজন-দান কৰিলে পুণ্য বহু গুণে বৃদ্ধি পায় বুলি উল্লেখ আছে। ফলশ্ৰুতি মতে নিয়মপূৰ্বক এই তীৰ্থত দেহান্ত হ’লে, অস্থি যিমানদিন নর্মদাজলত থাকে সিমানদিন শিৱলোকে দীঘলীয়া বাস; তাৰ পাছত ধনবান, মান্য, সদাচাৰী আৰু দীঘলীয়া আয়ুৰ জন্ম লাভ হয় আৰু শেষত ক্ৰোড়ীশ্বৰ পূজাৰে পৰম গতি পায়। ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত সত্উপাৰ্জিত ধনে মন্দিৰ নিৰ্মাণ, সকলো বৰ্ণ আৰু নাৰীৰ বাবে যথাশক্তি সুলভ কৰা, আৰু এই তীৰ্থ-মাহাত্ম্য ভক্তিভাৱে শুনিলে ছয় মাহৰ ভিতৰত পাপ নাশ হয়—এইদৰে অধ্যায়টি উপসংহাৰ কৰে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करोडीश्वरमुत्तमम् । यत्र वै निहतास्तात दानवाः सपदानुगाः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, উত্তম কৰোডীশ্বৰলৈ যোৱা উচিত—য’ত, হে প্ৰিয়, দানৱসকল অনুচৰসহ নিধন হৈছিল।
Verse 2
इन्द्रादिदेवैः संहृष्टैः सततं जयबुद्धिभिः । तेषां ये पुत्रपौत्राश्च पूर्ववैरमनुस्मरम्
ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকল আনন্দিত হৈ, সদায় জয়বুদ্ধিত নিমগ্ন আছিল; তেওঁলোকৰ (দানৱসকলৰ) পুত্ৰ-পৌত্ৰসকলে পূৰ্বৰ বৈৰ স্মৰণ কৰি থাকিল।
Verse 3
क्रुद्धैर्देवसमूहैश्च दानवा निहता रणे । तेषां शिरांसि संगृह्य सर्वे देवाः सवासवाः
ক্ৰুদ্ধ দেৱসমূহে ৰণক্ষেত্ৰত দানৱসকলক নিধন কৰিলে। তেওঁলোকৰ মূৰ সংগ্ৰহ কৰি, বাসৱ (ইন্দ্ৰ)সহ সকলো দেৱতাই (পাছত এইদৰে কৰিলে)।
Verse 4
निक्षिप्य नर्मदातोये बन्धुभावमनुस्मरम् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे स्थापयित्वा उमापतिम्
নর্মদাৰ জলে সেয়া নিক্ষেপ কৰি, আত্মীয়-ভাব স্মৰণ কৰি, সকলো দেৱতাই তাত স্নান কৰিলে আৰু সেই স্থানত উমাপতি (শিৱ)ক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
Verse 5
इन्द्रेण सहिताः सर्वेऽपूजयंल्लोकसिद्धये । हृष्टचित्ताः सुराः सर्वे जग्मुराकाशमण्डलम्
ইন্দ্ৰসহ সকলোয়ে লোককল্যাণ আৰু সিদ্ধিৰ বাবে (শিৱ)ক পূজা কৰিলে। তাৰপিছত আনন্দিত চিত্তে সকলো দেৱতা আকাশমণ্ডললৈ গ’ল।
Verse 6
दानवानां महाभाग सूदिता कोटिरुत्तमा । तदा प्रभृति तत्तीर्थं करोडीति महीतले
হে মহাভাগ! তাত দানৱসকলৰ এক উত্তম কোটি নিধন হৈছিল। সেই সময়ৰ পৰা পৃথিৱীত সেই তীৰ্থ ‘কৰোড়ী’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল।
Verse 7
विख्यातं तु तदा लोके पापघ्नं पाण्डुनन्दन । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च भक्तितः । उपोष्य शूलिनश्चाग्रे रात्रौ कुर्वीत जागरम्
তেতিয়া ই লোকত পাপনাশক বুলি বিখ্যাত হ’ল, হে পাণ্ডুনন্দন। অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত—উভয় পক্ষতে—ভক্তিৰে উপবাস কৰি, শূলিন (শিৱ)ৰ আগত ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে।
Verse 8
सत्कथापाठसंयुक्तो वेदाध्ययनसंयुतः । प्रभाते विमले प्राप्ते पूजयेत्त्रिदशेश्वरम्
সৎকথা-পাঠে যুক্ত আৰু বেদ অধ্যয়নে সংযুক্ত হৈ, যেতিয়া নিৰ্মল প্ৰভাত আহে, তেতিয়া ত্ৰিদশেশ্বৰ (দেৱসকলৰ প্ৰভু)ক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 9
पञ्चामृतेन संस्नाप्य श्रीखण्डेन च गुण्ठयेत् । शस्तैः पल्लवपुष्पैश्च पूजयेत्तु प्रयत्नतः
পঞ্চামৃতৰে দেৱতাক স্নান কৰাই, তাৰ পাছত শ্ৰীখণ্ড (চন্দন) লেপন কৰিব; আৰু উৎকৃষ্ট কোমল পল্লৱ-পুষ্পেৰে যত্নসহ পূজা কৰিব।
Verse 10
बहुरूपं जपन्मन्त्रं दक्षिणाशां व्यवस्थितः । यथोक्तेन विधानेन नाभिमात्रे जले क्षिपेत्
দক্ষিণ দিশালৈ মুখ কৰি থিয় হৈ, বহুৰূপ মন্ত্র জপ কৰিব; আৰু কোৱা বিধি অনুসাৰে নাভি পৰ্যন্ত পানীত (অৰ্পণ) নিক্ষেপ কৰিব।
Verse 11
तिलाञ्जलिं तु प्रेताय दक्षिणाशामुपस्थितः । श्राद्धं तत्रैव विप्राय कारयेद्विजितेन्द्रियः
দক্ষিণ দিশালৈ মুখ কৰি প্ৰেতৰ বাবে তিল-মিশ্ৰিত জলাঞ্জলি অৰ্পণ কৰিব; আৰু তাতেই ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰা শ্রাদ্ধ কৰাব।
Verse 12
विषमैरग्रजातैश्च वेदाभ्यसनतत्परैः । गोहिरण्येन सम्पूज्य ताम्बूलैर्भोजनैस्तथा
আৰু যোগ্য ব্ৰাহ্মণসকলক—অগ্ৰজাত, বেদ অধ্যয়নত নিবিষ্ট—গৰু আৰু সোণ দান কৰি সম্পূৰ্ণ সন্মান কৰিব; লগতে তাম্বূল আৰু ভোজনেও।
Verse 13
भूषणैः पादुकाभिश्च ब्राह्मणान्पाण्डुनन्दन । भवेत्कोटिगुणं तस्य नात्र कार्या विचारणा
হে পাণ্ডুনন্দন! ব্ৰাহ্মণক ভূষণ আৰু পাদুকা দান কৰিলে তাৰ ফল কোটি গুণ হয়; ইয়াত সন্দেহ বা বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 14
तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चित्त्यजेद्देहं विधानतः । तस्य भवति यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप
সেই তীৰ্থত যি কোনোবাই বিধি অনুসৰি দেহ ত্যাগ কৰে, হে নৰাধিপ! শুনা, তাৰ কি পুণ্য লাভ হয়।
Verse 15
यावदस्थीनि तिष्ठन्ति मर्त्यस्य नर्मदाजले । तावद्वसति धर्मात्मा शिवलोके सुदुर्लभे
যিমান দিন মর্ত্যৰ অস্থি নর্মদাৰ জলে থাকে, সিমান দিন ধৰ্মাত্মা জন দুষ্প্ৰাপ্য শিৱলোকত বাস কৰে।
Verse 16
ततः कालाच्च्युतस्तस्मादिह मानुषतां गतः । कोटिधनपतिः श्रीमाञ्जायते राजपूजितः
তাৰ পাছত যেতিয়া তাত থকা নিৰ্ধাৰিত কাল শেষ হয়, সি সেই অৱস্থাৰ পৰা পতিত হৈ ইয়াত মানৱজন্ম লাভ কৰে—অগণিত ধনৰ অধিপতি, শ্ৰীমান আৰু ৰজাসকলৰ দ্বাৰা পূজিত।
Verse 17
सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी बीजपुत्रकः । विख्यातो वसुधापृष्ठे दीर्घायुर्मानवो भवेत्
সি সকলো ধৰ্মগুণে সমন্বিত, মেধাবী, সন্তান-সৌভাগ্যযুক্ত, পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত খ্যাত আৰু দীঘলীয়া আয়ুৰ মানৱ হয়।
Verse 18
पुनः स्मरति तत्तीर्थं तत्र गत्वा नृपोत्तम । करोडेश्वरमभ्यर्च्य प्राप्नोति परमां गतिम्
হে নৃপোত্তম! সি পুনৰ সেই তীৰ্থ স্মৰণ কৰি তাত গৈ কৰোডেশ্বৰক অৰ্চনা কৰিলে পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 19
इन्द्रचन्द्रयमैर्रुद्रैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । विश्वेदेवैस्तथा सर्वैः स्थापितस्त्रिदशेश्वरः
ইন্দ্ৰ, চন্দ্ৰ, যম, ৰুদ্ৰসকল, আদিত্যসকল, বসুসকল আৰু সকলো বিশ্বদেৱে স্থাপন কৰা—এইদৰে ত্ৰিদশদেৱতাসকলৰ পূজ্য ঈশ্বৰ স্থিত।
Verse 20
रेवाया उत्तरे कूले लोकानां हितकाम्यया । मानवो भक्तिसंयुक्तः प्रासादं कारयेत्तु यः
ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত, সকলো লোকৰ মঙ্গল কামনাৰে, যি মানুহ ভক্তিযুক্ত হৈ প্ৰাসাদ (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰায়—
Verse 21
तस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ सद्गतिं समवाप्नुयात् । न्यायोपात्तधनेनैव दारुपाषाणकेष्टकैः
হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, সেই তীৰ্থত তেওঁ সদ্গতি লাভ কৰে—ধৰ্মসঙ্গতভাৱে উপাৰ্জিত ধনেৰে, কাঠ, শিল আৰু ইটাৰে (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰি।
Verse 22
ब्राह्मणः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः स्त्रीभिश्च शक्तितः । तेऽपि यान्ति नरा लोके शांकरे सुरपूजिते
ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য, শূদ্ৰ আৰু স্ত্ৰীসকলেও—যথাশক্তি—সেই লোকসকলও দেৱতাসকলৰ পূজিত শংকৰ-লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 23
यः शृणोति सदा भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप । तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासाभ्यन्तरं च यत्
হে নৃপ, যি সদায় ভক্তিৰে তীৰ্থ-জাত মাহাত্ম্য শুনে, তাৰ পাপ নাশ হয়—ছয় মাহৰ ভিতৰত সঞ্চিত হলেও।
Verse 62
। अध्याय
॥ অধ্যায় ॥ (অধ্যায়-সমাপ্তিৰ চিহ্ন)।