Adhyaya 60

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि आदित्येश्वरमुत्तमम् । सर्वदुःखहरं पार्थ सर्वविघ्नविनाशनम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে পৃথাৰ পুত্ৰ, মই পুনৰো পৰম আদিত্যেশ্বৰক বৰ্ণনা কৰিম; তেওঁ সকলো দুখ হৰণ কৰে আৰু সকলো বিঘ্ন বিনাশ কৰে।

Verse 2

आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम् । यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि कुरुनन्दन

হে কুৰুনন্দন, সেই তীৰ্থ সদায় আয়ু আৰু শ্ৰী বৃদ্ধি কৰে; পুত্ৰ আৰু স্বৰ্গ দান কৰে, আৰু অতি মঙ্গলময়। তাত আন আন তীৰ্থসমূহো যেন একত্ৰিত।

Verse 3

नालभन्त श्रियं नाके मर्त्ये पातालगोचरे । कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा नैमिषं पुष्करं तथा

স্বৰ্গত, মর্ত্যত বা পাতালৰ গতি-গোচৰতেও তেনে আধ্যাত্মিক শ্ৰী লাভ নহয়; কুৰুক্ষেত্ৰ, গয়া, গঙ্গা, নৈমিষ আৰু পুষ্কৰো ইয়াৰ সমকক্ষ নহয়।

Verse 4

वाराणसी च केदारं प्रयागं रुद्रनन्दनम् । महाकालं सहस्राक्षं शुक्लतीर्थं नृपोत्तम

হে নৃপোত্তম, বাৰাণসী, কেদাৰ, প্ৰয়াগ, ৰুদ্ৰনন্দন, মহাকাল, সহস্ৰাক্ষ আৰু শুক্লতীৰ্থও ইয়াৰ মহিমাৰ সমান নহয়।

Verse 5

रवितीर्थस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । रवितीर्थे हि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व नृपोत्तम

ৰৱিতীৰ্থৰ পুণ্যকলাৰ ষোড়শাংশো আন সকলো তীৰ্থ যোগ্য নহয়। সেয়ে, হে নৃপোত্তম, ৰৱিতীৰ্থত যি বৃত্তান্ত ঘটিছিল সেয়া শুনা।

Verse 6

स्नेहात्ते कथयिष्यामि वार्द्धकेनातिपीडितः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे तपोनिष्ठा महौजसः

তোমাৰ প্ৰেমত, বাৰ্ধক্যৰ তীব্ৰ পীড়াতো পীড়িত হৈও মই এই কথা ক’ম। তপস্যাত নিষ্ঠ আৰু মহাতেজস্বী সকলো ঋষিয়ে শুনক।

Verse 7

श्रुतं मे रुद्रसांनिध्ये नन्दिस्कन्दगणैः सह । पार्वत्या पृष्टः शम्भुश्च रवितीर्थस्य यत्फलम्

ৰুদ্ৰৰ সান্নিধ্যত, নন্দী, স্কন্দ আৰু গণসকলৰ সৈতে, মই শুনিছোঁ যে পাৰ্বতীৰ প্ৰশ্নত শম্ভুৱে ৰৱিতীৰ্থৰ ফল ঘোষণা কৰিছিল।

Verse 8

शम्भुना च यदाख्यातं गिरिजायाः ससम्भ्रमम् । तत्सर्वमेकचित्तेन रुद्रोद्गीतं श्रुतं मया

শম্ভুৱে গিৰিজাক সসম্ভ্ৰমে যি যি কৈছিল, সেই সকলো—ৰুদ্ৰে গীত ৰূপে উচ্চাৰিত—মই একাগ্ৰচিত্তে শুনিছোঁ।

Verse 9

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन पाण्डव । दुर्भिक्षोपहता विप्रा नर्मदां तु समाश्रिताः

সেই কথাই মই এতিয়া তোমাক ক’ম; যত্নেৰে শুনা, হে পাণ্ডৱ। দুৰ্ভিক্ষত পীড়িত ব্ৰাহ্মণসকলে নর্মদাৰ তীৰত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 10

उद्दालको वशिष्ठश्च माण्डव्यो गौतमस्तथा । याज्ञवल्क्योऽथ गर्गश्च शाण्डिल्यो गालवस्तथा

তাত উদ্দালক, বশিষ্ঠ, মাণ্ডব্য আৰু গৌতম আছিল; লগতে যাজ্ঞবল্ক্য, গৰ্গ, শাণ্ডিল্য আৰু গালৱো আছিল।

Verse 11

नाचिकेतो विभाण्डश्च वालखिल्यादयस्तथा । शातातपश्च शङ्खश्च जैमिनिर्गोभिलस्तथा

তাত নাচিকেত আৰু বিভাণ্ড, লগতে বালখিল্য আদি; শাতাতপ আৰু শঙ্খ, আৰু জৈমিনি আৰু গোভিলোও উপস্থিত আছিল।

Verse 12

जैगीषव्यः शतानीकः सर्व एव समागताः । तीर्थयात्रा कृता तैस्तु नर्मदायाः समन्ततः

জৈগীষব্য আৰু শতানীক—সকলোৱে একেলগে সমবেত হ’ল। তেওঁলোকে নর্মদাৰ চাৰিওফালে থকা তীৰ্থসমূহলৈ তীৰ্থযাত্ৰা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 13

आदित्येश्वरमायाताः प्रसङ्गादृषिपुंगवाः । वृक्षैः संछादितं शुभ्रं धवतिन्दुकपाटलैः

কথাৰ প্ৰসঙ্গত আগবাঢ়ি ঋষিপুঙ্গৱসকল আদিত্যেশ্বৰলৈ আহিল। তেওঁলোকে ধৱ, তিন্দুক আৰু পাটল গছৰ ছাঁত আৱৃত সেই শুভ্ৰ দীপ্তিমান পবিত্ৰ স্থান দেখিলে।

Verse 14

जम्बीरैरर्जुनैः कुब्जैः शमीकेसरकिंशुकैः । तस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये सुगन्धिकुसुमाकुले

সেই মহাপুণ্য তীৰ্থ সুগন্ধি কুসুমে ভৰপূৰ আছিল; জম্বীৰ আৰু অৰ্জুন গছ, লগতে কুব্জ, শমী, কেশৰ আৰু কিঞ্চুকৰে সুশোভিত হৈ পবিত্ৰ ভূমি গন্ধ-ধৰ্মৰ মালা যেন লাগিছিল।

Verse 15

पुन्नागनालिकेरैश्च खदिरैः कल्पपादपैः । अनेकश्वापदाकीर्णं मृगमार्जारसंकुलम्

তাত পুন্নাগ আৰু নাৰিকেল গছ, খদিৰ আৰু ইচ্ছাপূৰক কল্পপাদপে শোভা পাইছিল; তথাপি অৰণ্য বহু বনৰীয়া জন্তুৰে ভৰপূৰ আছিল—হৰিণ আৰু ঘূৰি ফুৰা হিংস্ৰ প্ৰাণীৰে সংকুল।

Verse 16

ऋक्षहस्तिसमाकीर्णं चित्रकैश्चोपशोभितम् । प्रविष्टा ऋषयः सर्वे वने पुष्पसमाकुले

ঋক্ষ আৰু হস্তীৰে ভৰপূৰ, চিত্ৰক গছ-লতাৰে শোভিত সেই বন—পুষ্পেৰে উপচি থকা—সকলো ঋষিয়ে তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 17

वनान्ते च स्त्रियो दृष्ट्वा रक्ता रक्ताम्बरान्विताः । रक्तमाल्यानुशोभाढ्या रक्तचन्दनचर्चिताः

বনৰ প্ৰান্তত তেওঁলোকে নাৰীসকলক দেখিলে—ৰক্তিম বৰ্ণে ৰঞ্জিত, ৰক্তবস্ত্ৰ পৰিহিতা—ৰক্তমালাৰে অলংকৃত আৰু ৰক্তচন্দনে লেপিত।

Verse 18

रक्ताभरणसंयुक्ताः पाशहस्ता भयावहाः । तासां समीपगा दृष्टाः कृष्णजीमूतसन्निभाः

তেওঁলোক ৰক্তাভ অলংকাৰ পিন্ধিছিল, হাতে পাশ ধৰি আছিল, আৰু ভয়ংকৰ আছিল। তেওঁলোকৰ ওচৰত আন কিছুমানকো দেখা গ’ল—কৃষ্ণ বৰষুণ-মেঘৰ সদৃশ।

Verse 19

महाकाया भीमवक्त्राः पाशहस्ता भयावहाः । अनावृष्ट्युपमा दृष्टा आतुराः पिङ्गलोचनाः

তেওঁলোক মহাকায়, ভীম মুখবিশিষ্ট, হাতে পাশ ধৰি ভয়ংকৰ—খৰাংৰ বিপদৰ সদৃশ দেখা গ’ল—অস্থিৰ আৰু ব্যাকুল, পিঙ্গল চকুৰে দীপ্ত।

Verse 20

दीर्घजिह्वा करालास्या तीक्ष्णदंष्ट्रा दुरासदा । वृद्धा नारी कुरुश्रेष्ठ दृष्टान्या ऋषिपुंगवैः

তাৰ পাছত, হে কুৰুশ্ৰেষ্ঠ, ঋষিপুঙ্গৱসকলে আন এজনীক দেখিলে—এগৰাকী বৃদ্ধা নাৰী—দীর্ঘ জিহ্বাযুক্ত, কৰাল বিস্ফাৰিত মুখবিশিষ্ট, তীক্ষ্ণ দংশনদাঁতধাৰী, যাৰ ওচৰলৈ যোৱা দুষ্কৰ।

Verse 21

ततः समीपगा वृद्धा तस्य वृन्दस्य भारत । स्वाध्यायनिरता विप्रा दृष्टास्तैः पापकर्मभिः

তেতিয়া, হে ভাৰত, সেই বৃদ্ধা নাৰী সেই দলটোৰ ওচৰলৈ আহিল। বেদ-স্বাধ্যায়ত নিমগ্ন ব্ৰাহ্মণসকলক সেই পাপকর্মী লোকসকলে দেখা পালে।

Verse 22

ऊचुस्ते तु समूहेन ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान् । अस्माकं स्वामिनः सर्वे तिष्ठन्ते तीर्थमध्यतः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

তাৰ পিছত তেওঁলোকে একেলগে তপস্যাত স্থিত ব্ৰাহ্মণসকলক ক’লে: “আমাৰ স্বামীসকল সকলেই তীৰ্থৰ একেবাৰে মাজত থিয় হৈ আছে। হে মহাভাগসকল, আপোনালোকক যিকোনো প্ৰকাৰে তৎক্ষণাৎ তাত পঠিয়াব লাগিব।”

Verse 23

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सर्वे चैव त्वरान्विताः । जग्मुस्ते नर्मदाकक्षं दृष्ट्वा रेवां द्विजोत्तमाः

তেওঁলোকৰ কথা শুনি সকলোৱে তৎক্ষণাৎ তাড়নাত ভৰি উঠিল। সেই দ্বিজোত্তমসকল নর্মদাৰ তীৰলৈ গ’ল আৰু তাত ৰেৱা (পবিত্ৰ নদী)ক দর্শন কৰিলে।

Verse 24

ततः केचित्स्तुवन्त्यन्ये जय देवि नमोऽस्तु ते

তেতিয়া কিছুমানে স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে, আৰু আন কিছুমানে উচ্চাৰিলে: “জয় হৌক, হে দেবী—আপোনাক নমস্কাৰ!”

Verse 25

नमोऽस्तु ते सिद्धगणैर्निषेविते नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रमङ्गले । नमोऽस्तु ते विप्रसहस्रसेविते नमोऽस्तु रुद्राङ्गसमुद्भवे वरे

নমস্কাৰ তোমাক, যাক সিদ্ধগণসকলে সেৱা কৰে; নমস্কাৰ তোমাক, হে সৰ্বপবিত্ৰ মঙ্গলময়ী। নমস্কাৰ তোমাক, যাক সহস্ৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সেৱা কৰে; নমস্কাৰ তোমাক, হে শ্ৰেষ্ঠে, ৰুদ্ৰৰ অঙ্গৰ পৰা উদ্ভৱা।

Verse 26

नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रपावने नमोऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे । नमामि ते शीतजले सुखप्रदे सरिद्वरे पापहरे विचित्रिते

হে সৰ্বপবিত্ৰকো পবিত্ৰ কৰা পাৱনী! তোমাক নমস্কাৰ। হে দেবী, বৰপ্ৰদায়িনী, শিৱা—তোমাক নমস্কাৰ। শীতল জলৰে সুখ দিয়া তোমাক মই প্ৰণাম কৰোঁ; হে সৰিত-শ্ৰেষ্ঠা, পাপহৰিণী, বিচিত্ৰ শোভাৰে বিভূষিতা।

Verse 27

अनेकभूतौघसुसेविताङ्गे गन्धर्वयक्षोरगपाविताङ्गे । महागजौघैर्महिषैर्वराहैरापीयसे तोयमहोर्मिमाले

হে বহু ভূতসমূহে সুসেৱিত অঙ্গধাৰিণী, গন্ধৰ্ব-যক্ষ-নাগে পাৱিত অঙ্গধাৰিণী! মহাগজৰ ঝাঁক, মহিষ আৰু বৰাহে তোমাৰ জল পান কৰে; তোমাৰ তৰংগ-মালা সত্যই আশ্চৰ্য।

Verse 28

नमामि ते सर्ववरे सुखप्रदे विमोचयास्मानघपाशबद्धान्

হে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বৰদায়িনী, সুখপ্ৰদায়িনী! তোমাক মই প্ৰণাম কৰোঁ। পাপৰ ফাঁসত বাঁধা আমাক মুক্ত কৰা।

Verse 29

भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्या यावत्तवाम्भो नहि संश्रयन्ति । स्पृष्टं करैश्चन्द्रमसो रवेश्चेत्तद्देवि दद्यात्परमं पदं तु

যিমানলৈকে মর্ত্যলোকে তোমাৰ জলৰ আশ্ৰয় নলয়, সিমানলৈকে সিহঁত নৰকসমূহত ভ্ৰমি থাকে। চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ কিৰণে স্পৰ্শিত তোমাৰ জল যদি স্পৰ্শ কৰা হয়, তেন্তে হে দেবী, সেয়াই নিশ্চয় পৰম পদ দান কৰে।

Verse 30

अनेकसंसारभयार्दितानां पापैरनेकैरभिवेष्टितानाम् । गतिस्त्वमम्भोजसमानवक्त्रे द्वन्द्वैरनेकैरभिसंवृतानाम्

যিসকল লোক সংসাৰৰ বহু ভয়ত কাতৰ, যিসকল অসংখ্য পাপত আৱৃত—তেওঁলোকৰ গতি তুমিয়েই, হে কমলমুখী। বহু দ্বন্দ্বে আবদ্ধ লোকসকলৰো তুমিয়েই আশ্ৰয়।

Verse 31

नद्यश्च पूता विमला भवन्ति त्वां देवि सम्प्राप्य न संशयोऽत्र । दुःखातुराणामभयं ददासि शिष्टैरनेकैरभिपूजितासि

হে দেবী, তোমাক প্ৰাপ্ত হ’লে নদীসমূহো পবিত্ৰ আৰু নিৰ্মল হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। দুখে কাতৰ লোকক তুমি অভয় দান কৰা, আৰু বহু শিষ্ট-সজ্জন তথা বিদ্বানৰ দ্বাৰা তুমি পূজিতা।

Verse 32

विण्मूत्रदेहाश्च निमग्नदेहा भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्याः । महाबलध्वस्ततरङ्गभङ्गं जलं न यावत्तव संस्पृशन्ति

মল-মূত্ৰে কলুষিত দেহধাৰী আৰু অধঃপাতে নিমগ্ন মর্ত্যসকল, যেতিয়ালৈকে তোমাৰ সেই জল স্পৰ্শ নকৰে—যাৰ তৰংগশিখৰ মহাবলে ভাঙি যায়—তেতিয়ালৈকে নৰকসমূহত ঘূৰি ফুৰে।

Verse 33

म्लेच्छाः पुलिन्दास्त्वथ यातुधानाः पिबन्ति येऽंभस्तव देवि पुण्यम् । तेऽपि प्रमुच्यन्ति भयाच्च घोरात्किमत्र विप्रा भवपाशभीताः

হে দেবী, ম্লেচ্ছ, পুলিন্দ আৰু যাতুধান—যি কোনোবাই তোমাৰ পুণ্য অম্বু পান কৰে—সেয়ো ভয়ংকৰ ভয়ৰ পৰা মুক্ত হয়। তেন্তে ভবপাশৰ ভয়ে কঁপা বিপ্ৰসকল ইয়াত মুক্ত হ’ব, ইয়াত আশ্চৰ্য কি?

Verse 34

सरांसि नद्यः क्षयमभ्युपेता घोरे युगेऽस्मिन्कलिनावसृष्टे । त्वं भ्राजसे देवि जलौघपूर्णा दिवीव नक्षत्रपथे च गङ्गा

ক’লিয়ে নিক্ষিপ্ত এই ভয়ংকৰ কলিযুগ আহিলে সৰোবৰ আৰু নদীসমূহ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়। কিন্তু হে দেবী, তুমি জলধাৰাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ দীপ্তিমান—যেন নক্ষত্ৰপথত দিৱ্য গঙ্গা।

Verse 35

तव प्रासादाद्वरदे विशिष्टे कालं यथेमं परिपालयित्वा । यास्याम मोक्षं तव सुप्रसादाद्वयं यथा त्वं कुरु नः प्रसादम्

হে বৰদায়িনী, হে বিশিষ্ট দেবী, তোমাৰ প্ৰাসাদে আমি এই সময়-কাল ধৰ্মমতে পালন কৰি জীৱন যাপন কৰোঁ। তোমাৰ মহাপ্ৰসাদে আমি মোক্ষ লাভ কৰোঁ; সেয়ে আমাৰ ওপৰত কৃপা কৰি প্ৰসাদ দিয়া।

Verse 36

त्वामाश्रिता ये शरणं गताश्च गतिस्त्वमम्बेव पितेव पुत्रान् । त्वत्पालिता यावदिमं सुघोरं कालं त्वनावृष्टिहतं क्षिपामः

হে অম্বে! যিসকলে তোমাৰ শৰণ লৈ আশ্ৰয় পাইছে, তুমিয়েই তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ গতি—মাতৃৰ দৰে আৰু পিতৃৰ দৰে সন্তানসকলক আশ্ৰয় দিয়া। তোমাৰ পালনত আমি এই অতি ভয়ংকৰ, অনাবৃষ্টিত আঘাতপ্ৰাপ্ত কাল অতিক্ৰম কৰোঁ।

Verse 37

एवं स्तुता तदा देवी नर्मदा सरितां वरा । प्रत्यक्षा सा परा मूर्तिर्ब्राह्मणानां युधिष्ठिर

এইদৰে স্তৱিত হোৱাত, নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা দেৱী নৰ্মদা—হে যুধিষ্ঠিৰ—ব্ৰাহ্মণসকলৰ আগত পৰম, প্ৰত্যক্ষ মূৰ্তিৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 38

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पठन्ति ये स्तोत्रमिदं नरेन्द्र शृण्वन्ति भक्त्या परया प्रशान्ताः । ते यान्ति रुद्रं वृषसंयुतेन यानेन दिव्याम्बरभूषिताङ्गाः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৰেন্দ্ৰ! যিসকল প্ৰশান্তচিত্ত লোকে এই স্তোত্ৰ পাঠ কৰে বা পৰম ভক্তিৰে শুনে, তেওঁলোকে বৃষ-সংযুক্ত ৰথত আৰোহণ কৰি ৰুদ্ৰলোকলৈ যায়; দিৱ্য বস্ত্ৰে তেওঁলোকৰ অঙ্গ শোভিত হয়।

Verse 39

ये स्तोत्रमेतत्सततं जपन्ति स्नात्वा च तोयेन तु नर्मदायाः । तेभ्योऽन्तकाले सरिदुत्तमेयं गतिं विशुद्धामचिराद्ददाति

যিসকলে এই স্তোত্ৰ সদায় জপ কৰে আৰু নৰ্মদাৰ জলে স্নান কৰে, তেওঁলোকক অন্তকালত এই সৰিতাসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা অচিৰেই বিশুদ্ধ, পবিত্ৰ গতি দান কৰে।

Verse 40

प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम् । देहक्षयं स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभाव

প্ৰভাতে উঠি বা শুই থকা অৱস্থাতো যি কোনোবাই প্ৰতিদিন এই স্তৱ-ইন্দ্ৰৰ কীৰ্তন কৰে, দেহক্ষয়ৰ সময়ত হে মহানুভাৱা (নৰ্মদা), তুমি তাক তোমাৰ নিজ জলত আশ্ৰয় দান কৰা।

Verse 41

पापैर्विमुक्ता दिवि मोदमानाः सम्भोगिनश्चैव तु नान्यथा च

পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ তেওঁলোকে স্বৰ্গত আনন্দ কৰে, দিৱ্য ভোগ-বিলাস উপভোগ কৰে—ইয়াৰ বাহিৰে অন্যথা নহয়।

Verse 42

प्रसन्ना नर्मदा देवी स्तोत्रेणानेन भारत । जलेनाप्यायितान् विप्रान् दक्षिणापथवाहिनी

হে ভাৰত! এই স্তোত্ৰে প্ৰসন্ন হোৱা নৰ্মদা দেৱী—যি দক্ষিণপথে বয়—নিজ জলৰে বিপ্ৰসকলক পুষ্টি আৰু সতেজতা দিলে।

Verse 43

अमृतत्वं तु वो दद्मि योगिभिर्यन्न गम्यते । दुर्लभं यत्सुरैः सर्वैर्मत्प्रसादाल्लभिष्यथ

“মই তোমালোকক অমৃতত্ব দিছোঁ—যি যোগীসকলেও লাভ কৰিব নোৱাৰে, আৰু সকলো দেৱতাৰ বাবে অতি দুৰ্লভ। মোৰ কৃপাৰে তোমালোকে ই লাভ কৰিবা।”

Verse 44

इति ते ब्राह्मणा राजंल्लब्धा वरमनुत्तमम् । गमिष्यन्तः प्रीतचित्ता ददृशुश्चित्रमद्भुतम्

এইদৰে, হে ৰাজন! সেই বিপ্ৰসকলে অনুত্তম বৰ লাভ কৰি, প্ৰীতচিত্তে যাত্ৰা কৰিলে আৰু এক বিচিত্ৰ অদ্ভুত দৃশ্য দেখিলে।

Verse 45

श्रीमार्कण्डेय उवाच । दृष्टास्तैः पुरुषाः पार्थ नर्मदातटसंस्थिताः । स्नानदेवार्चनासक्ताः पञ्च एव महाबलाः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “হে পাৰ্থ! তেওঁলোকে নৰ্মদাৰ তীৰত অৱস্থিত পাঁচজন মহাবলী পুৰুষ দেখিলে, যিসকল স্নান আৰু দেৱাৰ্চনত আসক্ত আছিল।”

Verse 46

ते दृष्टा ब्राह्मणैः सर्वैर्वेदवेदाङ्गपारगैः । संपृष्टास्तैर्महाराज यथा तदवधारय

বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী সকলো ব্ৰাহ্মণে তেওঁলোকক দেখিলে। হে মহাৰাজ, তেওঁলোকে সোধ-পোছ কৰিলে; মই যিদৰে বৰ্ণনা কৰোঁ, তেনেদৰে বুজিবা।

Verse 47

विप्रा ऊचुः । वनान्ते स्त्रीयुगं दृष्ट्वा महारौद्रं भयावहम् । वृद्धाश्च पुरुषास्तत्र पाशहस्ता भयावहाः

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “বনৰ প্ৰান্তত আমি দুজনী নাৰী দেখিলোঁ—অতি ৰৌদ্ৰ, ভয়ংকৰ আৰু আতংকজনক। তাতেই বৃদ্ধ পুৰুষো আছিল, ভয়ংকৰ, হাতত পাশ ধৰি।”

Verse 48

दुर्धर्षा दुर्निरीक्ष्याश्च इतश्चेतश्च चञ्चलाः । व्याहरन्तः शुभां वाचं न तत्र गतिरस्ति वै

“তেওঁলোক অজেয়, চাবলৈও কঠিন; ইফালে-সিফালে অস্থিৰভাৱে দৌৰি ফুৰে। শুভ-মধুৰ বাক্য ক’লেও, তাত সঁচাকৈ কোনো মুক্তিৰ পথ নাছিল।”

Verse 49

अपरस्परयोः सर्वे निरीक्षन्तः पुनःपुनः । तैस्तु यद्वचनं प्रोक्तं तत्सर्वं कथ्यतामिति

সকলোয়ে পৰস্পৰে পৰস্পৰলৈ বাৰে বাৰে চাই থাকিল। তাৰ পাছত ক’লে: “তেওঁলোকে যি কথা কৈছিল, সেই সকলো কোৱা হওক।”

Verse 50

अस्माकं पुरुषाः पञ्च तिष्ठन्ति तत्र सत्तमाः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

“আমাৰ পুৰুষ পাঁচজন—সজ্জনসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ—তাত থিয় হৈ আছে। সেই ভাগ্যবানসকলক যিকোনো প্ৰকাৰে তৎক্ষণাৎ, ত্বৰিতভাৱে পঠিয়াব লাগে।”

Verse 51

अथ ते पुरुषाः पञ्च श्रुत्वा वाक्यमिदं शुभम् । परस्परं निरीक्षन्तो वदन्ति च पुनःपुनः

তেতিয়া সেই পাঁচজন পুৰুষে এই শুভ বাক্য শুনি, পৰস্পৰে চাহি চাহি, পুনঃপুনঃ একে আনক ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 52

क्व ते कस्य कुतो याताः किमुक्तं तैर्भयावहैः

“সিহঁত ক’ত? সিহঁত কাৰ, আৰু ক’ৰ পৰা আহিল? সেই ভয়ংকৰসকলে কি কৈছিল?”

Verse 53

पुरुषा ऊचुः । तीर्थावगाहनं सर्वैः पूर्वदक्षिणपश्चिमैः । उत्तरैश्च कृतं भक्त्या न पापं तैर्व्यपोहितम्

পুৰুষসকলে ক’লে: “আমাৰ সকলোয়ে—পূৰ্ব, দক্ষিণ, পশ্চিম আৰু উত্তৰৰ পৰা অহা—ভক্তিভাৱে এই তীৰ্থত স্নান কৰিলোঁ; তথাপি আমাৰ পাপ দূৰ নহ’ল।”

Verse 54

निष्पापाश्चाथ संजातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे वह्निकालोपमा द्विजाः

“তথাপি, এই তীৰ্থৰেই প্ৰভাৱত সিহঁত নিষ্পাপ হ’ল। অগ্নি আৰু কাল সদৃশ দীপ্তিমান দ্বিজসকল, সকলো ঋষিয়ে শুনক।”

Verse 55

पातकानि च घोराणि यान्यचिन्त्यानि देहिनाम् । पापिष्ठेन तु चैकेन गुरुदारा निषेविता

“দেহধাৰীসকলৰ বাবে অচিন্ত্য, ভয়ংকৰ পাতক আছে। কিন্তু এজন অতি পাপীয়ে নিজৰ গুৰুৰ পত্নীকো অপবিত্ৰভাৱে ভোগ কৰিছিল।”

Verse 56

हृतं चान्येन मित्रस्वं सुवर्णं च धनं तथा । ब्रह्महत्या महारौद्रा कृता चान्येन पातकम्

আন এজনে বন্ধুৰ সম্পত্তি—সোণ আৰু ধন—চুৰি কৰিলে। আন এজনে ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ অতি ভয়ংকৰ মহাপাপ কৰিল।

Verse 57

सुरापानं तु चान्यस्य संजातं चाप्यकामतः । गोवध्या चाप्यकामेन कृता चैकेन पापिना

আন এজনে অনিচ্ছাতেও সুৰাপানৰ পাপত পতিত হ’ল। আৰু এজন পাপীয়ে অনিচ্ছাতেও গোহত্যাৰ দোষ কৰিল।

Verse 58

अकामतोऽपि सर्वेषां पातकानि नराधिप । ब्राह्मणानां तु ते श्रुत्वा वाक्यं तद्विस्मयान्विताः

হে নৰাধিপ, অনিচ্ছাতেও সকলোৰে ওপৰত পাতক আহি পৰে। কিন্তু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সেই বাক্য শুনি তেওঁলোক বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 59

सद्य एव तदा जाताः पापिष्ठा गतकल्मषाः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नर्मदायाः प्रभावतः

সেই মুহূর্ততেই, যিসকল আগতে অতি পাপী আছিল, তেওঁলোক কল্মষমুক্ত হ’ল—এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত, নৰ্মদাৰ প্ৰভাৱত।

Verse 60

न क्वचित्पातकानां तु प्रवेशश्चात्र जायते । एवं संचित्य ते सर्वे पापिष्ठाश्च परस्परम्

ইয়াত পাতকৰ ক’তো প্ৰৱেশ নহয়। এইদৰে, আগতে পাপত নিমজ্জিত সেইসকল লোক একেলগে গোট খাই পৰস্পৰে কথা পাতিল।

Verse 61

चित्रभानुः स्मृतस्तैस्तु विचिन्त्य हृदये हरिम् । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तर्पिताः पितृदेवताः

তেতিয়াই তেওঁলোকে চিত্ৰভানুক স্মৰণ কৰিলে; হৃদয়ত হৰিৰ ধ্যান কৰি পুণ্য ৰেৱা-জলত স্নান কৰিলে আৰু পিতৃদেৱতা তথা দেৱতাসকলক তৰ্পণ দি তৃপ্ত কৰিলে।

Verse 62

नत्वा तु भास्करं देवं हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । प्रदक्षिणं तु तं भक्त्या ज्वलन्तं जातवेदसम्

ভাস্কৰ দেৱক নমস্কাৰ কৰি, হৃদয়ত জনাৰ্দনৰ ধ্যান কৰিলে; তাৰপিছত ভক্তিভাৱে জ্বলন্ত জাতৱেদস (অগ্নি-সূৰ্য)ক প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।

Verse 63

पतिताः पाण्डवश्रेष्ठ पापोद्विग्ना महीपते । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा त्यक्त्वा रजस्तमस्तथा

হে পাণ্ডৱশ্ৰেষ্ঠ, হে মহীপতে! যিসকল পতিত আছিল আৰু পাপৰ ভয়ে কাতৰ হৈছিল, তেওঁলোকে সাত্ত্বিক বাসনা গঢ়ি তুলি ৰজস আৰু তমস ত্যাগ কৰি উচ্চতৰ আধ্যাত্মিক সিদ্ধিৰ যোগ্য হ’ল।

Verse 64

हतं तैः पावके सर्वं रेवाया उत्तरे तटे । विमानस्थास्तदा दृष्टा ब्राह्मणैस्ते युधिष्ठिर

হে যুধিষ্ঠিৰ! ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত তেওঁলোকৰ কাৰণে সকলো কিছু অগ্নিয়ে দগ্ধ হ’ল; তাৰপিছত সেই (ৰূপান্তৰিত সত্তাসকল) ব্ৰাহ্মণসকলে দিৱ্য বিমানত আৰূঢ় অৱস্থাত দেখা পালে।

Verse 65

आश्चर्यमतुलं दृष्टमृषिभिर्नर्मदातटे । तदाप्रभृति ते सर्वे रागद्वेषविवर्जिताः

নর্মদাৰ তীৰত ঋষিসকলে অতুল আশ্চৰ্য দেখিলে; তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁলোক সকলোৱে ৰাগ আৰু দ্বেষৰ পৰা মুক্ত হ’ল।

Verse 66

रवितीर्थं द्विजा हृष्टाः सेवन्ते मोक्षकाङ्क्षया । तीर्थस्यास्य च यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप

মুক্তিৰ আকাঙ্ক্ষাৰে আনন্দিত দ্বিজসকলে ৰৱিতীৰ্থত আশ্ৰয় লয়। হে নৰাধিপ ৰাজন, এই তীৰ্থৰ যি পুণ্য-মাহাত্ম্য, সেয়া শুনা।

Verse 67

पीडितो वृद्धभावेन भक्त्या प्रीतो नरेश्वर । उद्देशं कथयिष्यामि द्विक्रोशाभ्यन्तरे स्थितः

হে নৰেশ্বৰ, বৃদ্ধাৱস্থাৰ পীড়াত ক্লিষ্ট হলেও তোমাৰ ভক্তিয়ে মোক প্ৰসন্ন কৰিছে। মই ইয়াৰ অৱস্থান ক’ম—দুই ক্ৰোশ পৰিসৰৰ ভিতৰত অৱস্থিত।

Verse 68

कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं रवितीर्थं श्रुतं मया । ईश्वरेण पुरा ख्यातं षण्मुखस्य नराधिप

কুৰুক্ষেত্ৰ যেনেকৈ পুণ্যময়, তেনেকৈ ৰৱিতীৰ্থো পুণ্য বুলি মই শুনিছোঁ। হে নৰাধিপ, প্ৰাচীন কালত ঈশ্বৰে এই কথা ষণ্মুখ (স্কন্দ)ক খ্যাত কৰিছিল।

Verse 69

श्रुतं रुद्राच्च तैः सर्वैरहं तत्र समीपगः ईश्वर उवाच । मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते ये व्रजन्ति षडानन । रवितीर्थे कुरुक्षेत्रे तुल्यमेतत्फलं लभेत्

এই কথা তেওঁলোকে সকলোৱে ৰুদ্ৰৰ পৰা শুনিলে, আৰু মই তাত ওচৰতে আছিলোঁ। ঈশ্বৰে ক’লে: ‘হে ষড়ানন, সূৰ্যগ্ৰহণ উপস্থিত হলে যিসকলে ৰৱিতীৰ্থলৈ যায়, তেওঁলোকে কুৰুক্ষেত্ৰসম ফল লাভ কৰে।’

Verse 70

स्नाने दाने तथा जप्ये होमे चैव विशेषतः । कुरुक्षेत्रे समं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा

স্নান, দান, জপ আৰু বিশেষকৈ হোমত—ইয়াৰ পুণ্য কুৰুক্ষেত্ৰৰ সমান; ইয়াত সন্দেহ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 71

ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । रवितीर्थे विशेषेण रेवा पुण्यफलप्रदा

গাঁওতেই হওক বা অৰণ্যতেই হওক, নর্মদা সৰ্বত্র পবিত্ৰ; কিন্তু ৰবিতীৰ্থত বিশেষকৈ ৰেৱা মহাপুণ্যৰ ফল দান কৰে।

Verse 72

षष्ठ्यां सूर्यदिने भक्त्या व्यतीपाते च वै धृतौ । संक्रान्तौ ग्रहणेऽमायां ये व्रजन्ति जितेन्द्रियाः

ষষ্ঠী তিথিত, সূৰ্যদিনত (ৰবিবাৰে), ব্যতীপাত আৰু ধৃতী যোগত, সংক্রান্তিত, গ্ৰহণকালত আৰু অমাৱস্যাত—যি জিতেন্দ্ৰিয় ভক্তসকলে শ্ৰদ্ধাৰে তীৰ্থলৈ যায়, তেওঁলোকে বিশেষ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 73

कामक्रोधैर्विमुक्ताश्च रागद्वेषैस्तथैव च । उपोष्य परया भक्त्या देवस्याग्रे नराधिप

কাম-ক্রোধৰ পৰা মুক্ত হৈ, তদুপৰি ৰাগ-দ্বেষৰ পৰাো নিৰ্লিপ্ত হৈ, হে নৰাধিপ, দেৱতাৰ সন্মুখত পৰম ভক্তিৰে উপবাস কৰিব লাগে।

Verse 74

रात्रौ जागरणं कृत्वा दीपं देवस्य बोधयेत् । कथां वै वैष्णवीं पार्थ वेदाभ्यसनमेव च

ৰাতি জাগৰণ কৰি, দীপ জ্বলাই দেৱতাক জাগ্ৰত কৰি সন্মান কৰিব; আৰু হে পাৰ্থ, বৈষ্ণৱী কথা-পাঠ তথা বেদ অধ্যয়নো কৰিব।

Verse 75

ऋग्वेदं वा यजुर्वेदं सामवेदमथर्वणम् । ऋचमेकां जपेद्यस्तु स वेदफलमाप्नुयात्

ঋগ্বেদ হওক বা যজুৰ্বেদ, সামবেদ বা অথৰ্ববেদ—যি কোনোবাই একেটি ঋচা জপ কৰে, সি বেদসমূহৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 76

गायत्र्या च चतुर्वेदफलमाप्नोति मानवः । प्रभाते पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

গায়ত্ৰীৰ জপে মানুহে চাৰিও বেদৰ ফল লাভ কৰে। প্ৰভাতত অন্ন আৰু সোণ দান কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 77

भूमिदानेन वस्त्रेण अन्नदानेन शक्तितः । छत्रोपानहशय्यादिगृहदानेन पाण्डव

হে পাণ্ডৱ! ভূমিদান, বস্ত্ৰদান, আৰু শক্তি অনুসাৰে অন্নদান—আৰু ছত্ৰ, পাদুকা, শয্যা আদি তথা গৃহদান কৰিলেও মহাপুণ্য লাভ হয়।

Verse 78

ग्रामधूर्वहदानेन गजकन्याहयेन च । विद्याशकटदानेन सर्वेषामभयं भवेत्

গাঁও দান, বোজা বহন কৰা পশু দান, আৰু হাতী, দাসী-কন্যা, ঘোঁৰা দান—আৰু ৰথ/গাড়ী তথা বিদ্যাৰ উপায় দান কৰিলে সকলোৰে বাবে অভয় জন্মে।

Verse 79

शत्रुश्च मित्रतां याति विषं चैवामृतं भवेत् । ग्रहा भवन्ति सुप्रीताः प्रीतस्तस्य दिवाकरः

শত্ৰুও মিত্ৰতা লাভ কৰে, আৰু বিষো অমৃতসম হয়। গ্ৰহসমূহ অতি প্ৰসন্ন হয়; দিৱাকৰ সূৰ্যও তাৰ ওপৰত প্ৰীত হয়।

Verse 80

एतत्ते सर्वमाख्यातं रवितीर्थफलं नृप । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या रवितीर्थफलं शुभम्

হে নৃপ! ৰৱিতীৰ্থৰ ফল সম্পূৰ্ণকৈ তোমাক কোৱা হ’ল। যিসকল মানুহে ভক্তিভাৱে ৰৱিতীৰ্থৰ এই শুভ ফলশ্ৰুতি শুনে—

Verse 81

तेऽपि पापविनिर्मुक्ता रविलोके वसन्ति हि । गोदानेन च यत्पुण्यं यत्पुण्यं भृगुदर्शने

তেওঁলোকো পাপমুক্ত হৈ নিশ্চয় সূৰ্যলোকত বাস কৰে। গোধন দান কৰিলে যি পুণ্য হয়, আৰু ভৃগুৰ দৰ্শনে যি পুণ্য হয়—

Verse 82

केदार उदकं पीत्वा तत्पुण्यं जायते नृणाम् । अब्दमश्वत्थसेवायां तिलपात्रप्रदो भवेत्

কেদাৰতীৰ্থৰ জল পান কৰিলে মানুহৰ বাবে সেই একে পুণ্য জন্মে। আৰু এক বছৰ অশ্বত্থ গছৰ সেৱা কৰিলে তিলভৰা পাত্ৰ দানকাৰী হয়।

Verse 83

तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वरकीर्तनात् । श्रुते यस्य प्रभावे न जायते यन्नृपात्मज

হে ৰাজপুত্ৰ, আদিত্যেশ্বৰক কীৰ্তন কৰিলে নিশ্চয় সেই একে ফল লাভ হয়। যাঁৰ প্ৰভাৱ শুনিলেই সেই ফল অপ্রকাশিত নাথাকে—অৱশ্যে উৎপন্ন হয়।

Verse 84

तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते । पापानि च प्रलीयन्ते भिन्नपात्रे यथा जलम्

হে ভূমিপতি, ভক্তিসহ মই এই সকলো তোমাক ক’ম। আৰু পাপসমূহ লয় পায়—যেন ফাটা পাত্ৰত জল ধৰি নাথাকে।

Verse 85

तीर्थस्याभिमुखो नित्यं जायते नात्र संशयः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं कथितं तव पाण्डव

তেওঁ নিত্য তীৰ্থৰ অভিমুখী হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। হে পাণ্ডৱ, গোপনৰো অধিক গোপন তীৰ্থ তোমাক কোৱা হ’ল।

Verse 86

पापिष्ठानां कृतघ्नानां स्वामिमित्रावघातिनाम् । तीर्थाख्यानं शुभं तेषां गोपितव्यं सदा बुधैः

অতি পাপিষ্ঠ, কৃতঘ্ন আৰু যিসকলে নিজৰ স্বামী বা মিত্ৰক বিশ্বাসঘাত কৰে—তেওঁলোকৰ পৰা তীৰ্থৰ শুভ আখ্যায়িকা জ্ঞানীসকলে সদায় গোপন কৰি ৰাখিব।