
মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিয়ে পাপনাশক এক পবিত্ৰ পুষ্কৰিণী তীৰ্থৰ বৰ্ণনা কৰে, য’ত শুদ্ধিৰ বাবে গমন কৰি স্নান কৰা উচিত। এই স্থান ৰেৱা (নৰ্মদা) নদীৰ উত্তৰ তীৰত অৱস্থিত আৰু অতি মঙ্গলময়, কিয়নো বেদমূৰ্তি দিবাকৰ (সূৰ্য) তাত সদায় নিবাস কৰে বুলি কোৱা হৈছে। এই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য কুৰুক্ষেত্ৰৰ সমান—বিশেষকৈ ই সৰ্বকামফল প্ৰদান কৰে আৰু দানৰ বৃদ্ধি ঘটায়। সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত স্নান কৰি বিধিপূৰ্বক দান—মূল্যবান বস্তু, সোণ-ৰূপা, পশুধন আদি—কৰিলে মহাফল লাভ হয়; ব্ৰাহ্মণক সোণ-ৰূপা দানৰ ফল তেৰ দিনলৈ বৃদ্ধি পায় বুলিও উল্লেখ আছে। তিল মিহলি পানীৰে পিতৃ আৰু দেৱতাৰ তৰ্পণ তৃপ্তিদায়ক; পায়স, মধু আৰু ঘিউসহ শ্ৰাদ্ধ পিতৃসকলক স্বৰ্গ আৰু অক্ষয় লাভ দিয়ে। অক্ষত, বদৰ, বিল্ব, ইঙ্গুদ, তিল আদি ধান্য-ফল অৰ্পণো অক্ষয় ফলদায়ক বুলি বৰ্ণিত। শেষত সূৰ্যোপাসনাই মূল—স্নান, দিবাকৰৰ পূজা, আদিত্যহৃদয় পাঠ আৰু বৈদিক জপ। এটা ঋক/যজুঃ/সাম মন্ত্র জপ কৰিলেও সমগ্ৰ বেদফল, পাপনাশ আৰু উত্তম লোকপ্ৰাপ্তি হয় বুলি কোৱা হৈছে। বিধিমতে তাত দেহত্যাগ কৰা জনে সূৰ্য-সম্পৰ্কীয় পৰম পদ লাভ কৰে বুলি অধ্যায় শেষ হয়।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः पुष्करिणीं गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् । श्रुते यस्याः प्रभावे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত পুষ্কৰিণীলৈ যাব লাগে, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ কথা শুনিলেই মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 2
रेवाया उत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । यत्रास्ते सर्वदा देवो वेदमूर्तिर्दिवाकरः
ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত এক পৰম শোভন তীৰ্থ আছে, য’ত বেদ-মূৰ্তি দেৱ দিৱাকৰ (সূৰ্য) সদায় অধিষ্ঠান কৰে।
Verse 3
कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं सार्वकामिकमुत्तमम् । इदं तीर्थं तथा पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
যেনেকৈ কুৰুক্ষেত্ৰ পৰম পুণ্যময় আৰু সকলো কামনা পূৰণকাৰী উত্তম, তেনেকৈ এই তীৰ্থও পুণ্যময়—সকলো ইচ্ছাৰ ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 4
कुरुक्षेत्रे यथा वृद्धिर्दानस्य जगतीपते । पुष्करिण्यां तथा दानं वर्धते नात्र संशयः
হে ধৰণীৰ অধিপতি! কুৰুক্ষেত্ৰত দান দিলে যেনেকৈ পুণ্য বৃদ্ধি পায়, তেনেকৈ পুষ্কৰিণীত দান কৰিলেও পুণ্য বৃদ্ধি পায়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 5
यवमेकं तु यो दद्यात्सौवर्णं मस्तके नृप । पुष्करिण्यां तथा स्थानं यथा स्थानं नरे स्मृतम्
হে নৃপ! যি কোনোবাই পুষ্কৰিণীত সোণেৰে শিৰোভূষিত একেটা যৱৰ দানা দান কৰে, সি সেই উচ্চ অৱস্থা লাভ কৰে, যাক নৰৰ সত্য ‘স্থান’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 6
सूर्यग्रहे तु यः स्नात्वा दद्याद्दानं यथाविधि । हस्त्यश्वरथरत्नादि गृहं गाश्च युगंधरान्
সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত যি ইয়াত স্নান কৰি বিধি অনুসাৰে দান কৰে—হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ, ৰত্ন আদি, ঘৰ আৰু জুৱাল-যোগ্য গাই—সেইজন অশেষ পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 7
सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । त्रयोदश दिनं यावत्त्रयोदशगुणं भवेत्
যি ব্ৰাহ্মণসকলক সোণ বা ৰূপ দান কৰে—তেৰ দিন পৰ্যন্ত (এনে দান) কৰিলে—তাৰ পুণ্য তেৰগুণ হয়।
Verse 8
तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः । द्वादशाब्दे भवेत्प्रीतिस्तत्र तीर्थे महीपते
হে মহাৰাজ, সেই তীৰ্থত তিল-মিশ্ৰিত জলে পিতৃদেৱতাসকলক তৰ্পণ কৰা উচিত। সেই কৰ্মে পিতৃসকল বাৰ বছৰলৈ সন্তুষ্ট হয়।
Verse 9
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं पायसैर्मधुसर्पिषा । श्राद्धदो लभते स्वर्गं पित्ःणां दत्तमक्षयम्
যি তাত মধু আৰু ঘিউসহ পায়স (ক্ষীৰ) দি শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেই শ্ৰাদ্ধদাতা স্বৰ্গ লাভ কৰে, আৰু পিতৃসকললৈ দিয়া দান অক্ষয় হয়।
Verse 10
अक्षतैर्बदरैर्बिल्वैरिङ्गुदैर्वा तिलैः सह । अक्षयं फलमाप्नोति तस्मिंस्तीर्थे न संशयः
অক্ষত (অভাঙা ধান), বদৰ (বৰই), বিল্বফল, ইঙ্গুদফল অথবা তিলসহ (অৰ্পণ কৰিলে) সেই তীৰ্থত অক্ষয় ফল লাভ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 11
तत्र स्नात्वा तु यो देवं पूजयेच्च दिवाकरम् । आदित्यहृदयं जप्त्वा पुनरादित्यमर्चयेत् । स गच्छेत्परमं लोकं त्रिदशैरपि वन्दितम्
তাত স্নান কৰি যি ভক্তে দিৱাকৰ সূৰ্যদেৱক পূজা কৰে, আৰু আদিত্য-হৃদয় জপ কৰি পুনৰ আদিত্যক অৰ্চনা কৰে—সেইজন ত্ৰিদেৱসকলেও বন্দিত পৰম লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 12
ऋचमेकां जपेद्यस्तु यजुर्वा साम एव च । स समग्रस्य वेदस्य फलमाप्नोति वै नृप
কিন্তু হে নৃপ, যি কোনো ভক্তে এটা ঋক, বা এটা যজুস, অথবা নিশ্চয় এটা সামন জপ কৰে—সেইজন সত্যই সমগ্ৰ বেদৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 13
यस्त्र्यक्षरं जपेन्मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम् । आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वपातकैः
যি দিৱাকৰ সূৰ্যক ধ্যান কৰি ত্ৰ্যক্ষৰ মন্ত্র জপ কৰে, আৰু আদিত্য-হৃদয়ো জপ কৰে—সেইজন সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 14
यस्तत्र विधिवत्प्राणांस्त्यजते नृपसत्तम । स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः
হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, যি তাত বিধিমতে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে—সেইজন পৰম স্থানলৈ গমন কৰে, য’ত দিৱ্য দিৱাকৰ সূৰ্যদেৱ অধিষ্ঠান কৰে।
Verse 59
। अध्याय
ইয়াতে অধ্যায় সমাপ্ত।