Adhyaya 57

Verse 1

ईश्वर उवाच । भानुमती द्विजान्भोज्य बुभुजे भुक्तशेषतः । भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च

ঈশ্বৰে ক’লে: ভানুমতীয়ে দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) সকলক ভোজন কৰাই, অৱশিষ্ট অন্ন নিজে ভক্ষণ কৰিলে। ভক্ষণ কৰি তেওঁ অতি সুখে বিশ্ৰাম ল’লে আৰু সেই অন্ন সুপাচ্য হ’ল।

Verse 2

त्रयोदश्यां ततो गत्वा मदनाख्यतिथौ तदा । मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम्

তাৰ পিছত ত্ৰয়োদশীত, মদন নামে পৰিচিত তিথিত, তেওঁ মাৰ্কণ্ডৰ হ্ৰদলৈ গৈ স্নান কৰিলে আৰু গুহাত অৱস্থিত দেৱতাক অর্চনা কৰিলে।

Verse 3

कृतोपवासनियमा स्नापयित्वा महेश्वरम् । पञ्चामृतसुगन्धेन धूपदीपनिवेदनैः

উপবাসৰ নিয়ম পালন কৰি তেওঁ মহেশ্বৰক স্নান কৰালে; সুগন্ধি পঞ্চামৃতৰে অভিষেক কৰি ধূপ, দীপ আৰু নৈবেদ্য অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 4

आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः । क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम्

তেওঁ নানা প্ৰকাৰ ফুল আৰু সুন্দৰ নৈবেদ্যৰে আৰাধনা কৰিলে। ৰাতি জাগৰণ কৰি পুৰাণীয় ধৰ্মকথা শুনিলে।

Verse 5

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम् । अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि

নৃত্য, গীত আৰু স্তোত্ৰেৰে তেওঁ দেব মহেশ্বৰক ধ্যান কৰিলে। বিধি অনুসাৰে সকলো অন্ন-নৈবেদ্য দেবতাৰ আগত বিস্তাৰ কৰি সাজিলে।

Verse 6

चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम्

চাৰি বৰ্ণৰ সকলো পুত্ৰক যথোচিত সামগ্ৰীসহ ভোজন কৰোৱা হ’ল। চতুৰ্দশীত দিনভৰ বৃষভধ্বজ প্ৰভু (শিৱ)ক সম্পূৰ্ণ পুজা কৰিলে।

Verse 7

शङ्खवादित्रभेरीभिः पटहध्वनिनादितम् । क्षपाजागरणं कृत्वा प्रभूतजनसंकुलम्

শঙ্খ, বাদ্য আৰু ভেৰী-পটহৰ গম্ভীৰ ধ্বনিয়ে চৌদিশ নাদিত হ’ল। বহু লোকৰ ভিৰৰ মাজত তেওঁ ৰাতিভৰ জাগৰণ কৰিলে।

Verse 8

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा । प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा

নৃত্য-গীত আৰু স্তোত্ৰৰ প্ৰেৰণাত সেই ৰাতি তেতিয়া পাৰ হ’ল। প্ৰভাতত ব্ৰাহ্মণসকলক পায়স, মধু আৰু ঘৃতসহ ভোজন কৰোৱা হ’ল।

Verse 9

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः । अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर्मदनेन च

নিজ শক্তি অনুসাৰে আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ যোগ্যতা-মৰ্যাদা অনুসৰি বিপ্ৰসকলক দান দি, তাৰ পাছত মহাপুষ্প, সুগন্ধি উপচাৰ আৰু ধূপেৰে পূজা-অৰ্চনা কৰিলে।

Verse 10

विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः । स्रग्दामलम्बमानैश्च बहुदीपसमुज्ज्वलैः

দেৱতাক সম্পূৰ্ণৰূপে সম্পূজিত কৰি, সূক্ষ্ম আৰু বিচিত্ৰ বস্ত্ৰেৰে বেষ্টিত-অলংকৃত কৰা হ’ল; ঝুলন্ত মালা আৰু বহু দীপৰ জ্যোতিয়ে তেওঁ উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 11

पक्वान्नैर्विविधैर्भक्ष्यैः सुवृत्तैर्मोदकादिभिः । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः

বিভিন্ন পাকান্ন আৰু নানাবিধ সুসজ্জিত ভক্ষ্য—মোদক আদি—দ্বাৰা, তাৰ পাছত বেদ অধ্যয়নত তৎপৰ সেই সকলো ব্ৰাহ্মণক যথোচিত সন্মান কৰা হ’ল।

Verse 12

तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः । आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा

তেওঁলোকে সেই পৰ্বৰ নাম ঘোষণা কৰি ‘পদ্মক’ বুলি কীৰ্তন কৰিলে। আৰু ক’লে: ‘আজ আদিৎয়ৰ দিন (ৰবিবাৰ), আৰু তিথিও পঞ্চদশী।’

Verse 13

त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर्विषुवन्तथा । व्यतीपातस्तथा योगः करणविष्टिरेव च

ইয়াত নক্ষত্ৰ ‘ত্বাষ্ট্ৰ’ বুলিয়েই; সংক্রান্তি আৰু বিষুৱ (সমদিন-ৰাতি)ও আছে। ব্যতীপাত আছে, শুভ যোগো আছে, আৰু কৰণ ‘বিষ্টি’ও বটে।

Verse 14

पद्मकं नाम पर्वैतदयनादिचतुर्गुणम् । अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्

এই পৰ্ব্বৰ নাম ‘পদ্মক’; অয়ন আদি কাৰণত ই চতুৰ্গুণ ফল দান কৰে। ইয়াত যি দান দিয়া হয়, হোমত অৰ্পণ কৰা হয় বা জপ কৰা হয়—সকলো অক্ষয়, অবিনাশী হয়।

Verse 15

ते द्विजा भानुमत्याथ शूलभेदं गताः सह । ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम्

তাৰ পাছত সেই দ্বিজসকল ভানুমতীৰ সৈতে শূলভেদলৈ গ’ল। তাত তেওঁলোকে কুণ্ডৰ কাষত পত্নীৰ সৈতে থিয় হৈ থকা এজন শবৰক দেখিলে।

Verse 16

ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि । पतितुं च समारूढो भार्यया सह पार्थिव

হে ৰাজন, তেওঁ ঈশানী দিশা (উত্তৰ-পূব)লৈ গৈ ‘ভৃগুমূর্ধন’ নামৰ পৰ্ব্বতত উঠিল, আৰু পত্নীৰ সৈতে একেলগে নিজকে তললৈ পেলাবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 17

भानुमत्युवाच । तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम । किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान्

ভানুমতীয়ে ক’লে: “থামা, থামা, হে মহাসত্ত্ব! মোৰ কথা শুনা। তুমি এতিয়াও যুৱাই আছা; তেন্তে কিয় প্ৰাণ ত্যাগ কৰিব খোজা?”

Verse 18

कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च । शिशुः संदृश्यसेऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम्

এই কিহৰ সন্তাপ, এই কিহৰ উদ্ৱেগ? কিহৰ দুখ—বা ৰোগ—তোমাক পীড়া দিছে? তুমি এতিয়াও যেন কিশোৰৰ দৰে দেখা দিছা; ইয়াৰ কাৰণ কোৱা।

Verse 19

शबर उवाच । कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु । संसारभयभीतोऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

শবৰ ক’লে: মোৰ কোনো বিশেষ কাৰণ নাই, কোনো নিৰ্দিষ্ট দুখো নাই। কিন্তু মই সংসাৰৰ ভয়ত আতংকিত; মোৰ ভিতৰত আন কোনো বুদ্ধি প্ৰৱৰ্তে নকৰে।

Verse 20

दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः । मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत्

কাৰণ ভাগ্যবলে আৰু বহু কষ্টৰ মাজেদি মানৱ জন্ম লাভ হয়। আৰু যিয়ে মানৱ জন্ম পাইও ধৰ্ম আচৰণ নকৰে…

Verse 21

स गच्छेन्निरयं घोरमात्मदोषेण सुन्दरि । तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थेऽस्मिन्पापनाशने

হে সুন্দৰী, সি নিজৰ দোষৰ ফলত ভয়ংকৰ নৰকলৈ যায়। সেয়ে মই এই পাপনাশক তীৰ্থত নিজকে পতিত কৰিব বিচাৰোঁ।

Verse 22

राज्ञ्युवाच । अद्यापि वर्तते कालो धर्मस्योपार्जने तव । कृतापकृतकर्मा वै व्रतदानैर्विशुध्यति

ৰাণীয়ে ক’লে: এতিয়াও তোমাৰ বাবে ধৰ্ম উপাৰ্জনৰ সময় আছে। নিশ্চয়, যিয়ে ভাল আৰু বেয়া দুয়ো কৰ্ম কৰিছে, সি ব্ৰত আৰু দানৰ দ্বাৰা বিশুদ্ধ হয়।

Verse 23

अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु । नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम्

মই তোমাক ধান্য, বস্ত্ৰ আৰু প্ৰচুৰ ধন দিম। তুমি নিত্য ধৰ্ম আচৰণ কৰা, আৰু সদায় মহেশ্বৰক ধ্যান কৰি থাকা।

Verse 24

शबर उवाच । नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च । यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

শবৰ ক’লে: মোৰ ধনৰ কামনা নাই, ধান্যৰো নাই, বস্ত্ৰৰো নহয়। যিয়ে আনৰ অন্ন খায়, সি নিশ্চয় সেইজনৰ পাপফল খায়।

Verse 25

राज्ञ्युवाच । कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम् । अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते

ৰাণীয়ে ক’লে: কন্দ-মূল আৰু ফল খাই জীৱন যাপন কৰি, ঘূৰি ফুৰি উত্তম ভিক্ষা লাভ কৰি, যিয়ে এই পৰম পবিত্ৰ তীৰ্থসমূহত স্নান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 26

ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः । कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम्

তাৰ পাছত পাপমুক্ত হৈ, শুচি জনে যি কিছুমান কৰ্ম কৰে—সেই কৰ্মৰ দ্বাৰাই তুমি পবিত্ৰ হ’বা আৰু নিশ্চয় সদ্গতি লাভ কৰিবা।

Verse 27

शबर उवाच । अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्योऽपि महत्तरम् । सत्यं न लोपयेद्देवि निश्चितात्र मतिर्मम

শবৰ ক’লে: আজি মই অন্ন ত্যাগ কৰিলোঁ, যি প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়। হে দেবী, মই সত্য ত্যাগ নকৰোঁ; এই বিষয়ে মোৰ সংকল্প অটল।

Verse 28

प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः

হে দেবী, অনুগ্ৰহ কৰা; আজি জনসকলৰ সৈতে মোক ক্ষমা কৰা। অর্ধ-উত্তৰীয় বস্ত্ৰে নিজক সংযম কৰি, তেওঁ উদ্যত হৈ প্ৰস্তুতভাৱে থিয় হ’ল।

Verse 29

भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह । नगार्धात्पतितो यावद्गतजीवो नराधिप

পত্নীৰ সৈতে সেই ব্যাধে হৰিক ধ্যান কৰি পৰি গ’ল। পৰ্বতৰ ঢালৰ পৰা পৰি যেতিয়াই, হে নৰাধিপ, তেওঁৰ প্ৰাণ নাশ হ’ল।

Verse 30

चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप । त्रिमुहूर्ते गते काले शबरो भार्यया सह

হে ভূমিপ, কুণ্ডৰ ওপৰত সেই দুয়োকে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হোৱা দেখি, যেতিয়া তিনিমুহূৰ্ত কাল অতিবাহিত হ’ল, তেতিয়া শবৰো পত্নীৰ সৈতে (অগ্ৰগতি বৰ্ণিত)।

Verse 31

दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम्

দিব্য বিমানত আৰূঢ় হৈ তেওঁ অনুত্তম গতি, পৰম অৱস্থালৈ গ’ল।

Verse 57

। अध्याय

অধ্যায় — অধ্যায় সমাপ্তিৰ সূচক।