Adhyaya 55

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । माहात्म्यं तीर्थजं दृष्ट्वा चित्रसेनो नरेश्वरः । किं चकार क्व वा वासं किमाहारो बभूव ह

উত্তানপাদ ক’লে: তীৰ্থজাত মাহাত্ম্য দেখি নৰেশ্বৰ চিত্ৰসেনই বা কি কৰিলে? তেওঁ ক’ত বাস কৰিলে, আৰু কিহে আহাৰ কৰিছিল?

Verse 2

ईश्वर उवाच । भृगुतुङ्गं समारुह्य ऐशानीं दिशमाश्रितः । तपश्चचार विपुलं कुण्डे तत्र नृपोत्तमः

ঈশ্বৰে ক’লে: ভৃগুতুঙ্গত আৰোহণ কৰি, ঈশানী দিশ আশ্ৰয় লৈ, সেই নৃপোত্তমে তাত কুণ্ডৰ কাষত বিপুল তপস্যা কৰিলে।

Verse 3

सर्वान् देवान् हृदि ध्यात्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । विचिक्षेप यदात्मानं प्रत्यक्षौ रुद्रकेशवौ । करे गृहीत्वा राजानं रुद्रो वचनमब्रवीत्

তেওঁ হৃদয়ত সকলো দেৱতা—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰ—ক ধ্যান কৰি, যেতিয়া নিজ দেহ ত্যাগ কৰিবলৈ উদ্যত হৈছিল, তেতিয়া ৰুদ্ৰ আৰু কেশৱ প্ৰত্যক্ষ হ’ল। ৰুদ্ৰে ৰজাৰ হাত ধৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 4

ईश्वर उवाच । प्राणत्यागं महाराज मा काले त्वं कृथा वृथा । अद्याप्यसि युवा त्वं वै न युक्तं मरणं तव

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে মহাৰাজ, সময়ৰ আগতে প্ৰাণ ত্যাগ নকৰিবা—ব্যৰ্থকৈ নকৰিবা। এতিয়াও তুমি যুবক; তোমাৰ বাবে মৃত্যু উপযুক্ত নহয়।”

Verse 5

स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं नाके शक्र इवापरः

“তুমি শীঘ্ৰে নিজৰ নিবাসলৈ উভতি যোৱা। ধৰ্মসঙ্গতভাৱে যি ভোগ তুমি কামনা কৰিছা, সেয়া ভোগ কৰা। কণ্টকমুক্ত ৰাজ্য স্থাপন কৰা—স্বৰ্গত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ দৰে আন এজন হোৱা।”

Verse 6

चित्रसेन उवाच । न राज्यं कामये देव न पुत्रान्न च बान्धवान् । न भार्यां न च कोशं च न गजान्न तुरंगमान्

চিত্ৰসেনে ক’লে: “হে দেৱ, মই ৰাজ্য কামনা নকৰোঁ; ন পুত্ৰ, ন আত্মীয়-স্বজন। ন পত্নী, ন ধনভাণ্ডাৰ; ন হাতী, ন ঘোঁৰা।”

Verse 7

मुञ्च मुञ्च महादेव मा विघ्नः क्रियतां मम । स्वर्गप्राप्तिर्ममाद्यैव त्वत्प्रसादान्महेश्वर

“মোক মুক্ত কৰা, মোক মুক্ত কৰা, হে মহাদেৱ—মোৰ বাবে কোনো বিঘ্ন নকৰিবা। হে মহেশ্বৰ, তোমাৰ প্ৰসাদে মোৰ স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি আজিেই হওক।”

Verse 8

ईश्वर उवाच । यस्याग्रतो भवेद्ब्रह्मा विष्णुः शम्भुस्तथैव च । स्वर्गेण तस्य किं कार्यं स गतः किं करिष्यति

ঈশ্বৰে ক’লে: যাৰ সন্মুখত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শম্ভু স্বয়ং উপস্থিত, তাৰ স্বৰ্গৰ কি প্ৰয়োজন? তাত গৈ সি সঁচাকৈ কি সাধিব?

Verse 9

तुष्टा वयं त्रयो देवा वृणीष्व वरमुत्तमम् । यथेप्सितं महाराज सत्यमेतदसंशयम्

“আমি তিনিও দেৱ সন্তুষ্ট। সৰ্বোত্তম বৰ বাছি লওক। হে মহাৰাজ, যি ইচ্ছা কৰে—ই সত্য, কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 10

चित्रसेन उवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । अद्यप्रभृति युष्माभिः स्थातव्यमिह सर्वदा

চিত্ৰসেনে ক’লে: “যদি ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰ—এই তিনিও দেৱ সত্যই সন্তুষ্ট, তেন্তে আজিৰ পৰা আপোনালোক সদায় ইয়াতেই বাস কৰক।”

Verse 11

गयाशिरो यथा पुण्यं कृतं युष्माभिरेव च । तथैवेदं प्रकर्तव्यं शूलभेदं च पावनम्

“যেনেকৈ আপোনালোকেই গয়াশিৰক পুণ্যময় কৰি তুলিছিল, তেনেকৈ এই পাৱন স্থান ‘শূলভেদ’কো তীৰ্থৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।”

Verse 12

यत्रयत्र स्थिता यूयं तत्रतत्र वसाम्यहम् । गणानां चैव सर्वेषामाधिपत्यमथास्तु मे

“আপোনালোক য’তেই স্থিত থাকিব, ত’তেই মইও বাস কৰিম; আৰু সকলো গণৰ ওপৰত আধিপত্যো মোক দিয়া হওক।”

Verse 13

ईश्वर उवाच । अद्यप्रभृति तिष्ठामः शूलभेदे नरेश्वर । त्रिकालां हि त्रयो देवाः कलांशेन वसामहे

ঈশ্বৰে ক’লে: আজি পৰা, হে নৰেশ্বৰ, আমি শূলভেদত অৱস্থান কৰিম। ত্ৰিকাল জুৰি ত্ৰয়ো দেৱতা নিজৰ দিৱ্য কলাংশেৰে ইয়াত বাস কৰে।

Verse 14

नन्दिसंज्ञो गणाधीशो भविष्यति भवान्ध्रुवम् । मत्समीपे तु भवत आदौ पूजा भविष्यति

তুমি নিশ্চয় নন্দি নামে গণাধীশ হ’বা। আৰু মোৰ সান্নিধ্যত তোমাৰ পূজা প্ৰথমে সম্পন্ন হ’ব।

Verse 15

प्रक्षिप्य तानि चास्थीनि यत्र दीर्घतपा ययौ । सकुटुम्बो विमानस्थः स्वर्गतस्त्वं तथा कुरु

সেই অস্থিসমূহ য’ত দীৰ্ঘতপা গৈছিল, সেই স্থানত নিক্ষেপ কৰা। তেতিয়া তুমিও পৰিয়ালসহ বিমানে আৰূঢ় হৈ স্বৰ্গ লাভ কৰিবা—সেইদৰে কৰা।

Verse 16

एवं देवा वरं दत्त्वा चित्रसेनाय पार्थिव । कुण्डमूर्धनि याम्यायां त्रयो देवास्तदा स्थिताः

এইদৰে, হে পাৰ্থিৱ ৰজা, দেৱতাসকলে চিত্ৰসেনাক বৰ দান কৰিলে। তাৰ পাছত ত্ৰয়ো দেৱতা কুণ্ডৰ শিৰোভাগত, দক্ষিণ দিশত, অৱস্থান কৰিলে।

Verse 17

परस्परं वदन्त्येवं पुण्यतीर्थमिदं परम् । यथा हि गयाशिरः पुण्यं पूर्वमेव पठ्यते । तथा रेवातटे पुण्यं शूलभेदं न संशयः

এনেদৰে পৰস্পৰে ক’তে ক’তে তেওঁলোকে ঘোষণা কৰিলে: “এইটো পৰম পুণ্য তীৰ্থ। যেনেকৈ গয়াশিৰ আগতেই পুণ্যবন্ত বুলি খ্যাত, তেনেকৈ ৰেৱা নদীৰ তীৰত শূলভেদো পুণ্য—ইয়াত সন্দেহ নাই।”

Verse 18

ईश्वर उवाच । इदं तीर्थं तथा पुण्यं यथा पुण्यं गयाशिरः । सकृत्पिण्डोदकेनैव नरो निर्मलतां व्रजेत्

ঈশ্বৰে ক’লে: এই তীৰ্থ গয়াশিৰৰ দৰে একে ধৰণে পুণ্যময়। কেৱল এবাৰ পিণ্ড আৰু জল অৰ্পণ কৰিলেই মানুহে শুদ্ধতা লাভ কৰে।

Verse 19

एकं गयाशिरो मुक्त्वा सर्वतीर्थानि भूपते । शूलभेदस्य तीर्थस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

হে ভূপতে! গয়াশিৰক একাষাৰে ৰাখিলে, আন সকলো তীৰ্থই শূলভেদ তীৰ্থৰ পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।

Verse 20

कुण्डमुदीच्यां याम्यायां दशहस्तप्रमाणतः । रौद्रवारुणकाष्ठायां प्रमाणं चैकविंशति

কুণ্ডখনি উত্তৰ দিশে আৰু দক্ষিণ দিশে দহ-দহ হাত পৰিমাণ; আৰু ৰুদ্র আৰু বৰুণৰ দিশত ইয়াৰ পৰিমাণ একবিংশতি (একুশ) হাত বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 21

एतत्प्रमाणं तत्तीर्थं पिण्डदानादिकर्मसु । नाधर्मनिरता दातुं लभन्ते दानमत्र हि

পিণ্ডদান আদি কৰ্মসমূহৰ বাবে সেই তীৰ্থৰ এইয়েই পৰিমাণ। কিন্তু অধৰ্মত ৰত লোকসকলে ইয়াত দানৰ ফল নাপায়; কিয়নো এই স্থানত তেওঁলোকৰ দান সত্য পুণ্য নহয়।

Verse 22

विष्णुस्तु पितृरूपेण ब्रह्मरूपी पितामहः । प्रपितामहो रुद्रोऽभूदेवं त्रिपुरुषाः स्थिताः

বিষ্ণু পিতৃৰূপে স্থিত; ব্ৰহ্মা পিতামহ, অৰ্থাৎ দাদাৰূপে; আৰু ৰুদ্র প্ৰপিতামহ, অৰ্থাৎ পৰদাদাৰূপে হয়—এইদৰে ত্ৰিপুৰুষ পিতৃস্বরূপে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 23

कदा पश्यति तीर्थं वै कदा नस्तारयिष्यति । इति प्रतीक्षां कुर्वन्ति पुत्राणां सततं नृप । शूलभेदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा शूलधरं सकृत्

“কেতিয়া তীৰ্থ দৰ্শন কৰিব, কেতিয়া আমাক পাৰ কৰাব?” হে নৃপ, এইদৰে পিতৃসকলে সদায় পুত্ৰসকলৰ অপেক্ষা কৰে। কিন্তু শূলভেদত মানুহে স্নান কৰি একবাৰো ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভুৰ দৰ্শন কৰিলে, তাৰ উদ্ধাৰ নিশ্চিত হয়।

Verse 24

नापुत्रो नाधनो रोगी सप्तजन्मसु जायते । एकविंशतिं पितुः पक्षे मातुश्वैवेकविंशतिम्

সাত জন্মলৈকে সি ন পুত্ৰহীন হয়, ন ধনহীন, ন ৰোগী। পিতৃপক্ষৰ একুশ পুৰুষ আৰু মাতৃপক্ষৰো একুশ পুৰুষক সি উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 25

भार्यापक्षे दशैवेह कुलान्येतानि तारयेत् । शूलभेदवने राजञ्छाकमूलफलैरपि

ইয়াত পত্নীপক্ষৰ দহটা কুলকো সি উদ্ধাৰ কৰে। হে ৰাজন, শূলভেদবনত সাগ-পাতে, মূল আৰু ফলমাত্ৰেৰেো—ভক্তিভাৱে অৰ্পণ কৰিলে—এই পুণ্য লাভ হয়।

Verse 26

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटीर्भवति भोजिता । पञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते भक्तिमान्नरः

এজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰালে, সেয়া যেন কোটি জনক ভোজন কৰোৱাৰ সমান হয়। যি ভক্তিমান মানুহে পাঁচ পবিত্ৰ স্থানত শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি এনে বহুগুণ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 27

कुलानि प्रेतभूतानि सर्वाण्यपि हि तारयेत् । द्विजदेवप्रसादेन पितॄणां च प्रसादतः

সি প্ৰেত-ভূত অৱস্থালৈ পতিত সকলো কুলকো উদ্ধাৰ কৰে। ভূমিৰ দেৱতা সদৃশ দ্বিজসকলৰ কৃপা আৰু পিতৃসকলৰ সন্তুষ্টিৰ দ্বাৰাই এই সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 28

श्राद्धदो निवसेत्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । स्युरात्मघातिनो ये च गोब्राह्मणहनाश्च ये

য’ত দেৱ মহেশ্বৰ অৱস্থিত, তাতেই শ্ৰাদ্ধকাৰীয়ে বাস কৰক। তাত আত্মঘাতীসকল আৰু গোহন্তা-ব্ৰাহ্মণহন্তা আদি ঘোৰ পাপীসকলও দেখা যায়।

Verse 29

दंष्ट्रिभिर्जलपाते च विद्युत्पातेषु ये मृताः । न येषामग्निसंस्कारो नाशौचं नोदकक्रिया

যিসকল দংশধাৰী জন্তুৰ দংশনত, বা পানীত পৰি, বা বিদ্যুৎপাতত মৃত্যু বরণ কৰিলে—যিসকলৰ অগ্নিসংস্কাৰ নহ’ল, অশৌচ পালন নহ’ল, আৰু উদক-ক্ৰিয়া নহ’ল—সিহঁতকো (ইয়াত ধৰা হৈছে)।

Verse 30

तत्र तीर्थे तु यस्तेषां श्राद्धं कुर्वीत भक्तितः । मोक्षावाप्तिर्भवेत्तेषां युगमेकं न संशयः

সেই তীৰ্থত যি কোনোবাই ভক্তিভাৱে সিহঁতৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ কৰে, তেন্তে নিঃসন্দেহে সিহঁতে এক যুগৰ ভিতৰতে মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 31

अज्ञानाद्यत्कृतं पापं बालभावाच्च यत्कृतम् । तत्सर्वं नाशयेत्पापं स्नानमात्रेण भूपते

হে ভূপতে ৰাজন! অজ্ঞানতাবশত কৰা পাপ আৰু বাল্যভাবৰ অপক্বতাত কৰা যি কিছুমান—সেই সকলো পাপ তাত কেৱল স্নানমাত্ৰে নাশ হয়।

Verse 32

रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । तथा पापोऽपि तत्तीर्थे स्नातो भवति निर्मलः

যেনেকৈ ৰজকে ধোৱা বস্ত্ৰ নিৰ্মল হয়, তেনেকৈ সেই তীৰ্থত স্নান কৰিলে পাপীও নিৰ্মল হয়।

Verse 33

संन्यासं कुरुते योऽत्र तीर्थे विधिसमन्वितम् । ध्यायन्नित्यं महादेवं स गच्छेत्परमं पदम्

যি এই তীৰ্থত বিধি-নিয়ম অনুসাৰে সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে আৰু নিত্যে মহাদেৱক ধ্যান কৰে, সি পৰম পদলৈ গমন কৰে।

Verse 34

क्रीडित्वा स यथाकामं स्वेच्छया शिवमन्दिरे । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जायतेऽसौ शुभे कुले

শিৱ-মন্দিৰত নিজৰ ইচ্ছামতে স্বেচ্ছায় ক্ৰীড়া কৰি, সি বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ তত্ত্বজ্ঞানী হৈ শুভ কুলত জন্ম লাভ কৰে।

Verse 35

रूपवान्सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः । राजा वा राजपुत्रो वाचारसमन्वितः

সি ৰূপৱান আৰু সৌভাগ্যবান হয়, সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত—ৰাজা বা ৰাজপুত্ৰ—আৰু উত্তম আচাৰে সমন্বিত।

Verse 36

एतत्ते कथितं राजंस्तीर्थस्य फलमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा मानवो नित्यं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

হে ৰাজন, এই তীৰ্থৰ অনুপম ফল মই তোমাক ক’লোঁ; ইয়াক শুনিলে মানুহ নিত্যে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 37

य इदं श्रावयेन्नित्यमाख्यानं द्विजपुंगवान् । श्राद्धे देवकुले वापि पठेत्पर्वणि पर्वणि

যি শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) এই পবিত্ৰ আখ্যান নিত্যে শ্ৰাৱণ কৰায় আৰু শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াত বা দেৱালয়ত, প্ৰতিটো পৰ্বত পৰ্বতে ইয়াক পাঠ কৰে—

Verse 38

गीर्वाणास्तस्य तुष्यन्ति मनुष्याः पितृभिः सह । पठतां शृण्वतां चैव नश्यते सर्वपातकम्

তাঁৰ ওপৰত দেৱগণ সন্তুষ্ট হয়, আৰু মানুহো পিতৃসকলৰ সৈতে সন্তুষ্ট হয়। যিসকলে পাঠ কৰে আৰু যিসকলে শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ সকলো পাপ বিনাশ হয়।

Verse 39

लिखित्वा तीर्थमाहात्म्यं ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । जातिस्मरत्वं लभते प्राप्नोत्यभिमतं फलम्

যি এই তীৰ্থ-মাহাত্ম্য লিখি ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰে, সি পূৰ্বজন্ম-স্মৰণ লাভ কৰে আৰু ইচ্ছিত ফল প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 40

रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदक्षरमन्वितम्

সি ৰুদ্ৰলোকত তেতিয়ালৈকে বাস কৰে, যেতিয়ালৈকে সেই অবিনাশী পবিত্ৰ অক্ষৰৰ পুণ্য তাৰ সৈতে যুক্ত থাকে।

Verse 55

। अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-চিহ্ন)