Adhyaya 51

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । काले तत्क्रियते कस्मिञ्छ्राद्धं दानं तथेश्वर । यात्रा तत्र प्रकर्तव्या तिथौ यस्यां वदाशु तत्

উত্তানপাদে ক’লে: হে ঈশ্বৰ, কোন সময়ত শ্রাদ্ধ আৰু দান কৰিব লাগে? আৰু তাত তীৰ্থযাত্ৰা কোন তিথিত কৰিব? শীঘ্ৰে ক’ক।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पितृतीर्थं यथा पुण्यं सर्वकामिकमुत्तमम् । इदं तीर्थं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः

ঈশ্বৰে ক’লে: পিতৃ-তীৰ্থ যিদৰে অতি পুণ্যময় আৰু সকলো কামনা পূৰণকাৰী উত্তম, তেনেদৰে এই তীৰ্থো স্নান, দান আৰু তৰ্পণ-অৰ্ঘ্য আদিৰ দ্বাৰা পুণ্যময়।

Verse 3

विशेषेण तु कुर्वीत श्राद्धं सर्वयुगादिषु । मन्वन्तरादयो वत्स श्रूयन्तां च चतुर्दश

বিশেষকৈ সকলো যুগৰ আৰম্ভণি আদি পবিত্ৰ সন্ধিক্ষণত শ্রাদ্ধ যত্নে কৰা উচিত। হে বৎস, এতিয়া মন্বন্তৰ আদি চৌদ্দ (পুণ্যকাল) শুনা।

Verse 4

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिकस्य च । तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च

আশ্বযুজ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ নবমী, কাৰ্ত্তিকৰ দ্বাদশী, চৈত্র মাহৰ তৃতীয়া, আৰু তেনেদৰে ভাদ্ৰপদৰ তৃতীয়াও—এইবোৰ শুভ উপলক্ষ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 5

आषाढस्यैव दशमी माघस्यैव तु सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढस्य पूर्णिमा

আষাঢ় মাহৰ দশমী, মাঘৰ সপ্তমী, শ্রাৱণ মাহৰ কৃষ্ণ পক্ষৰ অষ্টমী, আৰু আষাঢ়ৰ পূৰ্ণিমাও (শুভ) বুলি গণ্য।

Verse 6

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी सिता । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तथा

ফাল্গুন মাহৰ অমাৱস্যা; পৌষ মাহৰ শুক্ল একাদশী; আৰু কাৰ্ত্তিক, ফাল্গুন, চৈত্ৰ আৰু জ্যৈষ্ঠ মাহৰ পূৰ্ণিমা—এইবোৰো পবিত্ৰ সময় বুলি গণ্য।

Verse 7

मन्वन्तरादयश्चैते अनन्तफलदाः स्मृताः । अयने चोत्तरे राजन्दक्षिणे श्राद्धमाचरेत्

মন্বন্তৰ আদি এই সকলো উপলক্ষ অনন্ত ফল দান কৰে বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। আৰু হে ৰাজন, উত্তৰায়ণ আৰু দক্ষিণায়ণ—দুয়ো অয়নত শ্ৰাদ্ধ আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 8

कार्त्तिकी च तथा माघी वैशाखस्य तृतीयिका । पौर्णमासी च चैत्रस्य ज्येष्ठस्य च विशेषतः

কাৰ্ত্তিকৰ পূৰ্ণিমা আৰু মাঘৰো; বৈশাখৰ তৃতীয়া তিথি; আৰু চৈত্ৰৰ পূৰ্ণিমা, বিশেষকৈ জ্যৈষ্ঠৰ পূৰ্ণিমা—এইবোৰো পবিত্ৰ সময় বুলি মান্য।

Verse 9

अष्टकासु च संक्रान्तौ व्यतीपाते तथैव च । श्राद्धकाला इमे सर्वे दत्तमेष्वक्षयं स्मृतम्

অষ্টকা দিনসমূহত, সংক্রান্তিত, আৰু তদ্ৰূপ ব্যতীপাতে—এই সকলো শ্ৰাদ্ধৰ সময়; এই সময়ত দান কৰা বস্তুৰ পুণ্য অক্ষয় বুলি স্মৃত।

Verse 10

मधुमासे सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । निशि जागरणं कुर्याद्विष्णुपादसमीपतः

মধু মাস (চৈত্ৰ)ত, শুক্ল পক্ষৰ একাদশীত, উপবাস কৰি, বিষ্ণুপাদৰ পবিত্ৰ চিহ্নৰ ওচৰত নিশি জাগৰণ কৰা উচিত।

Verse 11

धूपदीपादिनैवेद्यैः स्रङ्मालागुरुचन्दनैः । अर्चां कुर्वन्ति ये विष्णोः पठेयुः प्राक्तनीं कथाम्

ধূপ-দীপ আৰু নৈবেদ্য, লগতে মালা, সুগন্ধি আৰু চন্দনেৰে যিসকলে বিষ্ণুৰ অর্চনা কৰে, তেওঁলোকে প্ৰভুৰ প্ৰাচীন পৱিত্ৰ কথা পাঠ কৰিব।

Verse 12

ऋग्यजुःसाममन्त्रोक्तं सूक्तं जपति यो द्विजः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

যি দ্বিজে ঋগ্, যজুঃ আৰু সাম বেদৰ মন্ত্রেৰে উপদেশিত সূক্ত জপ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 13

प्रातः श्राद्धं प्रकुर्वीत द्विजान् सम्पूज्य यत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्ति गोहिरण्याम्बरादिकम्

পুৱাতে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিব লাগে আৰু যত্নেৰে দ্বিজান (ব্ৰাহ্মণ) সকলক সন্মান-পূজা কৰিব লাগে। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে গৰু, সোণ, বস্ত্ৰ আদি দান দিব লাগে।

Verse 14

पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम् । श्राद्धदस्तु व्रजेत्तत्र यत्र देवो जनार्दनः

তাৰ পিতৃলোক আভূত-সম্প্লৱ (প্ৰলয়)ৰ অন্তলৈকে তৃপ্ত থাকে। আৰু শ্ৰাদ্ধকাৰী সেই ধামলৈ যায় য’ত দেব জনাৰ্দন (বিষ্ণু) অধিষ্ঠান কৰে।

Verse 15

त्रयोदश्यां ततो गच्छेद्गुहावासिनि लिङ्गके । दृष्ट्वा मार्कण्डमीशानं मुच्यते सर्वपातकैः

তাৰ পিছত ত্ৰয়োদশীত গুহাবাসী লিঙ্গলৈ গমন কৰিব। মাৰ্কণ্ড ৰূপে ঈশান প্ৰভুক দৰ্শন কৰিলে সি সকলো পাপকর্মৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 16

उत्तानपाद उवाच । गुहामध्ये महादेव लिङ्गं परमशोभितम् । येन प्रतिष्ठितं देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

উত্তানপাদ ক’লে: হে মহাদেৱ! গুহাৰ ভিতৰত পৰম শোভিত লিঙ্গ আছে। হে প্ৰভু! কোনে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে? অনুগ্ৰহ কৰি মোক ক’ব।

Verse 17

ईश्वर उवाच । त्रिषु लोकेषु विख्यातो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तपस्तेपे सुदारुणम्

ঈশ্বৰ ক’লে: ত্ৰিলোকত বিখ্যাত মুনীশ্বৰ মাৰ্কণ্ডেয়। তেওঁ এক হাজাৰ দিব্য বৰ্ষ ধৰি অতি কঠোৰ তপস্যা কৰিলে।

Verse 18

गुहामध्यं प्रविष्टोऽसौ योगाभ्यासमुपाश्रितः । लिङ्गं तु स्थापितं तेन मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्

তেওঁ গুহাৰ অন্তৰ্ভাগত প্ৰৱেশ কৰি যোগাভ্যাসৰ আশ্ৰয় ল’লে। তাত তেওঁ এটা লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে, যি মাৰ্কণ্ডেশ্বৰ নামে পৰিচিত হ’ল।

Verse 19

तत्र स्नात्वा च यो भक्त्या सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्र जागरणं कुर्वन् दद्याद्दीपं प्रयत्नतः

যি কোনোবাই তাত ভক্তিৰে স্নান কৰে, উপবাসে থাকে আৰু ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰে—তাত জাগৰণ কৰি—যত্নেৰে দীপ দান কৰিব লাগে।

Verse 20

देवस्य स्नपनं कुर्यान्मृतैः पञ्चभिस्तथा । यथा शक्त्या समालभ्य पूजां कुर्याद्यथाविधि

দেৱতাৰ স্নপন কৰিব লাগে আৰু পঞ্চ মৃতেৰেো অভিষেক কৰিব লাগে। তাৰ পিছত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সামগ্ৰী গোটাই বিধিমতে পূজা কৰিব লাগে।

Verse 21

स्वशाखोत्पन्नमन्त्रैश्च जपं कुर्युर्द्विजातयः । सावित्र्यष्टसहस्रं तु शताष्टकमथापि वा

দ্বিজসকলে নিজৰ বেদ-শাখাৰ পৰা উদ্ভূত মন্ত্ৰেৰে জপ কৰিব। বিশেষকৈ সাৱিত্ৰী মন্ত্ৰ অষ্টসহস্ৰ বাৰ, নতুবা ১০৮ বাৰ জপ কৰিব পাৰে।

Verse 22

एतत्कृत्वा नृपश्रेष्ठ जन्मनः फलमाप्नुयात् । चतुर्दश्यां तु वै स्नात्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

এইদৰে কৰি, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মানুহে জন্মৰ সত্য ফল লাভ কৰে। আৰু চতুৰ্দশীত স্নান কৰি, বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিব লাগে।

Verse 23

पात्रं परीक्ष्य दातव्यमात्मनः श्रेय इच्छता । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

নিজৰ পৰম কল্যাণ ইচ্ছা কৰা জনে পাত্ৰতা পৰীক্ষা কৰি তবেই দান দিব। নিঃসন্দেহে সেই দাতাৰ পিতৃলোক বাৰে বছৰ তৃপ্ত থাকে।

Verse 24

दाता स गच्छते तत्र यत्र भोगाः सनातनाः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु लोटयेच्चैव शक्तितः

সেই দাতা তেনে লোকলৈ যায় য’ত ভোগসমূহ সনাতন। আৰু পবিত্ৰ স্থানৰ অন্তৰ্গুহাত প্ৰৱেশ কৰি, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তাত গড়াগড়ি দিব লাগে।

Verse 25

नीले गिरौ हि यत्पुण्यं तत्समस्तं लभन्ति ते । शूलभेदे तु यः कुर्याच्छ्राद्धं पर्वणि पर्वणि

নীলগিৰিত যিমান পুণ্য আছে, সেয়া সকলো তেওঁলোকে লাভ কৰে—যিসকলে শূলভেদত প্ৰতিটো পৰ্বত, প্ৰতিটো তিথিত, পুনঃপুনঃ শ্ৰাদ্ধ কৰে।

Verse 26

विशेषाच्चैत्रमासान्ते तस्य पुण्यफलं शृणु । केदारे चैव यत्पुण्यं गङ्गासागरसङ्गमे

বিশেষকৈ চৈত্ৰমাসৰ অন্তত তাৰ পুণ্যফল শুনা। কেদাৰত যি পুণ্য লাভ হয়, আৰু গঙ্গাৰ সাগৰৰ সৈতে সঙ্গমত যি পুণ্য—

Verse 27

सितासिते तु यत्पुण्यमन्यतीर्थे विशेषतः । अर्बुदे विद्यते पुण्यं पुण्यं चामरपर्वते

শুক্ল আৰু কৃষ্ণ পক্ষত অন্য তীৰ্থত যি বিশেষ পুণ্য হয়, সেই পুণ্য আৰ্বুদতেও বিদ্যমান; আৰু অমৰ-পৰ্বততো পুণ্য আছে।

Verse 28

गयादिसर्वतीर्थानां फलमाप्नोति मानवः । विधिमन्त्रसमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः

গয়া আদি সকলো তীৰ্থৰ ফল মানুহে লাভ কৰে, যেতিয়া বিধি আৰু মন্ত্রসহ পিতৃ-দেৱতাসকলক তৰ্পণ অৰ্পণ কৰে।

Verse 29

कुलानां तारयेद्विंशं दश पूर्वान् दशापरान् । दक्षिणस्यां ततो मूर्तौ शुचिर्भूत्वा समाहितः

সিয়ে কুলৰ বিশ পুৰুষক তাৰে—দহ পুৰ্বৱৰ্তী আৰু দহ পৰৱৰ্তী। তাৰ পাছত শুচি হৈ, মন একাগ্ৰ কৰি, দক্ষিণ দিশৰ মূৰ্তিত (পিতৃ-দিশা) অভিমুখে বিধি সম্পাদন কৰিব।

Verse 30

न्यासं कृत्वा तु पूर्वोक्तं प्रदद्यादष्टपुष्पिकाम् । शास्त्रोक्तैरष्टभिः पुष्पैर्मानसैः शृणु तद्यथा

পূৰ্বে কোৱা ন্যাস সম্পন্ন কৰি ‘অষ্ট-পুষ্পিকা’ অৰ্পণ কৰিব। শাস্ত্ৰোক্ত আঠ মানসিক পুষ্পেৰে ই কেনেকৈ হয়, সেয়া শুনা।

Verse 31

वारिजं सौम्यमाग्नेयं वायव्यं पार्थिवं पुनः । वानस्पत्यं भवेत्षष्ठं प्राजापत्यं तु सप्तमम्

মানসিক পুষ্পসমূহ এইদৰে: জলজ, সৌম্য (চন্দ্ৰীয়), আগ্নেয়, বায়ব্য আৰু পুনৰ পাৰ্থিৱ; ষষ্ঠটো বনস্পতীয়, আৰু সপ্তমটো প্ৰাজাপত্য (প্ৰজাপতি-সম্পৰ্কীয়)।

Verse 32

अष्टमं शिवपुष्पं स्यादेषां शृणु विनिर्णयम् । वारिजं सलिलं ज्ञेयं सौम्यं मधुघृतं पयः

অষ্টমটো শিৱ-পুষ্প; এইসকলৰ নিৰ্ণয় শুনা। জলজ পুষ্পক জল বুলি জানিবা; সৌম্য পুষ্পক মধু, ঘৃত আৰু পয়ঃ (দুধ) বুলি বুজিবা।

Verse 33

आग्नेयं धूपदीपाद्यं वायव्यं चन्दनादिकम् । पार्थिवं कन्दमूलाद्यं वानस्पत्यं फलात्मकम्

অগ্নেয় তত্ত্বৰ অৰ্পণ ধূপ-দীপ আদি; বায়ব্য তত্ত্বৰ অৰ্পণ চন্দন আদি সুগন্ধি। পাৰ্থিৱ অৰ্পণ কন্দ-মূল আদি; আৰু বনস্পতীয় অৰ্পণ ফল-স্বৰূপ।

Verse 34

प्राजापत्यं तु पाठाद्यं शिवपुष्पं तु वासना । अहिंसा प्रथमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः

প্ৰাজাপত্য অৰ্পণ হ’ল পাঠ আদি; আৰু ‘শিৱ-পুষ্প’ হ’ল পবিত্ৰ বাসনা (শুদ্ধ ভাব-সুগন্ধ)। অহিংসা প্ৰথম পুষ্প, আৰু ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহো এক পুষ্প।

Verse 35

तृतीयं तु दया पुष्पं क्षमा पुष्पं चतुर्थकम् । ध्यानपुष्पं तपः पुष्पं ज्ञानपुष्पं तु सप्तमम्

তৃতীয় পুষ্প দয়া; চতুৰ্থ পুষ্প ক্ষমা। ধ্যান এক পুষ্প, তপস্যা এক পুষ্প, আৰু জ্ঞানক সপ্তম পুষ্প বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 36

सत्यं चैवाष्टमं पुष्पमेभिस्तुष्यन्ति देवताः । भक्त्या तपस्विनः पूज्या ज्ञानिनश्च नराधिप

সত্যই অষ্টম পুষ্প—ইয়াৰ দ্বাৰাই দেৱতাসকল সন্তুষ্ট হয়। ভক্তিৰে তপস্বীসকল পূজ্য, আৰু জ্ঞানীসকলও, হে নৰাধিপ।

Verse 37

छत्रमावरणं दद्यादुपानद्युगलं तथा । तेन पूजितमात्रेण पूजिताः पुरुषास्त्रयः

ছত্ৰ, আৱৰণ-বস্ত্ৰ আৰু তদ্ৰূপ একযোৰ জোতা দান কৰিব লাগে। এই দানৰে কেৱল সন্মান কৰিলেই ত্ৰয় পুৰুষ পূজিত হয়।

Verse 38

स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । शूलपाणेस्तु भक्त्या वै जाप्यं कुर्वन्ति ये नराः

যিমান দিনলৈকে ভূতসমূহৰ মহাপ্ৰলয় নাহে, সিমান দিনলৈকে তেওঁ স্বৰ্গলোকত বাস কৰে। যিসকল নৰ শূলপাণি প্ৰভুৰ প্ৰতি ভক্তিৰে জপ কৰে, তেওঁলোকে এই ফল লাভ কৰে।

Verse 39

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैर्यक्षकर्दमकुङ्कुमैः । समालभेत देवेशं श्रीखण्डागुरुचन्दनैः

পঞ্চামৃত, পঞ্চগব্য, সুগন্ধি লেপ আৰু কুঙ্কুমেৰে, আৰু শ্ৰীখণ্ড, আগৰু আৰু চন্দনেৰে দেৱেশ্বৰক সমালেপন কৰিব লাগে।

Verse 40

नानाविधैश्च ये पुष्पैरर्चां कुर्वन्ति शूलिनः । निशि जागरणं कुर्युर्दीपदानं प्रयत्नतः

যিসকলে নানা বিধ ফুলেৰে শূলধাৰীৰ অৰ্চনা কৰে, তেওঁলোকে ৰাতি জাগৰণ কৰিব আৰু যত্নেৰে দীপদান কৰিব।

Verse 41

धूपनैवेद्यकं दद्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । तत्र स्थाने स्थिता भक्त्या जपं कुर्वन्ति ये नराः

ধূপ আৰু নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰি পুৰাণীয় পবিত্ৰ কাহিনী পাঠ কৰিব লাগে। যিসকল মানুহ সেই তীৰ্থস্থানত ভক্তিভাৱে স্থিত হৈ জপ কৰে, তেওঁলোকে উক্ত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 42

श्रीसूक्तं पौरुषं सूक्तं पावमानं वृषाकपिम् । वेदोक्तैश्चैव मन्त्रैश्च रौद्रीं वा बहुरूपिणीम्

শ্ৰীসূক্ত, পৌৰুষসূক্ত, পাৱমান সূক্তসমূহ আৰু বৃষাকপি সূক্ত পাঠ কৰিব পাৰে; লগতে বেদোক্ত মন্ত্ৰসমূহেৰে ৰৌদ্ৰী (ৰুদ্ৰ-স্তৱ) অথবা বহুৰূপিণী (বহুৰূপা স্তৱ)ও জপ কৰিব পাৰে।

Verse 43

ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या पूजयित्वा प्रणम्य च । नानाविधैर्महाभोगैः शिवलोके महीयते

ব্ৰাহ্মণসকলক ভক্তিভাৱে সন্মান কৰিব লাগে; তেওঁলোকক পূজা কৰি আৰু প্ৰণাম কৰি, মানুহ শিৱলোকত মহিমান্বিত হয় আৰু নানা প্ৰকাৰৰ মহান দিৱ্য ভোগ উপভোগ কৰে।

Verse 44

अग्निमित्यादि जाप्यानि ऋग्वेदी जपते तु यः । रुद्रान् पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम्

যি ঋগ্বেদী ‘অগ্নিম্…’ আদি আৰম্ভ হোৱা জাপ্য মন্ত্ৰসমূহ জপ কৰে, লগতে ৰুদ্ৰ-স্তৱসমূহ, পুৰুষসূক্ত আৰু পবিত্ৰ শুক্ৰিয় অধ্যায়ৰ শ্লোকসমূহো পাঠ কৰে—

Verse 45

इषेत्वा दिकमन्त्रौघं ज्योतिर्ब्राह्मणमेव च । गायत्र्यं वै मधु चैव मण्डलब्राह्मणानि च

—আৰু তদ্ৰূপ দিক-মন্ত্ৰসমূহৰ সমষ্টি, জ্যোতিৰ-ব্ৰাহ্মণ, গায়ত্ৰী, মধু সূক্ত আৰু মণ্ডল-ব্ৰাহ্মণসমূহো জপ/পাঠ কৰে।

Verse 46

एताञ्जप्यांस्तु यो भक्त्या यजुर्वेदी जपेद्यदि । देवव्रतं वामदेव्यं पुरुषर्षभमेव च

যদি কোনো যজুৰ্বেদী ভক্তিভাৱে এই জপসমূহ জপ কৰে—দেৱব্ৰত, বামদেৱ্য আৰু পুৰুষৰ্ষভসহ—

Verse 47

बृहद्रथान्तरं चैव यो जपेद्भक्तितत्परः । स प्रयाति नरः स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

আৰু যি ভক্তিত তৎপৰ হৈ বৃহদ্ৰথান্তৰ জপ কৰে, সেই মানুহে সেই ধামলৈ যায় য’ত প্ৰভু মহেশ্বৰ অধিষ্ঠান কৰে।

Verse 48

पादशौचं तथाभ्यङ्गं कुरुते योऽत्र भक्तितः । गोदाने चैव यत्पुण्यं लभते नात्र संशयः

যি ইয়াত ভক্তিভাৱে পাদশৌচ (পা ধোৱা) আৰু অভ্যঙ্গ (তেল-মালিশ) কৰে, সি গোধানৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 49

ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र मधुना पायसेन च । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

তাত ব্ৰাহ্মণসকলক মধু আৰু পায়স (মিঠা ক্ষীৰ) সহ ভোজন কৰাব লাগে; এজনো বিপ্ৰ ভোজিত হ’লে যেন কোটিজন ভোজিত হ’ল।

Verse 50

सुवर्णं रजतं वस्त्रं दद्याद्भक्त्या द्विजोत्तमे । तर्पितास्तेन देवाः स्युर्मनुष्याः पितरस्तथा

ভক্তিভাৱে উত্তম দ্বিজক সোণ, ৰূপা আৰু বস্ত্ৰ দান কৰিব লাগে; সেই কৰ্মে দেৱতা তৃপ্ত হয়, আৰু মানুহ তথা পিতৃলোকো।

Verse 51

। अध्याय

॥ অধ্যায় ॥ (অধ্যায়-চিহ্ন/সমাপ্তি-সূচক)।

Verse 52

अश्वं रथं गजं यानं तुलापुरुषमेव च । शकटं यः प्रदद्याद्वा सप्तधान्यप्रपूरितम्

যি ঘোঁৰা, ৰথ, হাতী, বাহন আৰু তুলাপুৰুষ-দান কৰে—অথবা সাত ধান্যৰে পৰিপূৰ্ণ গাড়ী দান দিয়ে—

Verse 53

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्याद्युवानौ तु धुरंधरौ । गोभूतिलहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

জোঁৱালসহ লাঙল দান কৰিব লাগে, আৰু দুটা যুৱ, বলৱান ধুৰন্ধৰ পশুও। লগতে গাই, ধান্য/উৎপাদ আৰু সোণ আদি—যোগ্য পাত্ৰক সন্মান কৰি—অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 54

अपात्रे विदुषा किंचिन्न देयं भूतिमिच्छता । यतोऽसौ सर्वभूतानि दधाति धरणी किल

যি বিদ্বান সত্য সমৃদ্ধি বিচাৰে, সি অপাত্ৰক একো নেদিব; কিয়নো ধৰণীয়ে নিশ্চয় সকলো জীৱক ধাৰণ কৰে, আৰু দান সেই ধৰ্ম-ব্যৱস্থাকেই পোষণ কৰিব লাগে।

Verse 55

ततो विप्राय सा देया सर्वसस्यौघमालिनी । अथान्यच्छृणु राजेन्द्र गोदानस्य तु यत्फलम्

সেয়ে সেই গাই বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ)ক দিয়া উচিত—যি বহু শস্য আৰু শস্যসম্ভাৰৰ মালাৰে সুশোভিত। এতিয়া আৰু শুনা, হে ৰাজেন্দ্ৰ, গোদানৰ ফল কি।

Verse 56

यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते । तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

যেতিয়ালৈকে বাছুৰৰ দুটা ভৰি আৰু মুখ গৰ্ভৰ ভিতৰত দেখা যায়, তেতিয়ালৈকে গাইকেই পৃথিৱী-মাতা বুলি জানিবা—যেতিয়ালৈকে তাই গৰ্ভ নছাৰে।

Verse 57

येन केनाप्युपायेन ब्राह्मणे तां समर्पयेत् । पृथ्वी दत्ता भवेत्तेन सशैलवनकानना

যিকোনো উপায়ে সম্ভৱ হ’লে সেই গাইক ব্রাহ্মণক সমৰ্পণ কৰিব। সেই কৰ্মে পৰ্বত, বন আৰু উপবনসহ পৃথিৱী নিজেই দান কৰা বুলি গণ্য হয়।

Verse 58

तारयेन्नियतं दत्ता कुलानामेकविंशतिम् । रौप्यखुरीं कांस्यदोहां सवस्त्रां च पयस्विनीम्

এনেকুৱা গাই নিশ্চিতভাৱে দান কৰিলে, ই একুশ পুৰুষলৈকে উদ্ধাৰ কৰে। দুধ দিয়া গাই দান কৰিব—ৰূপাৰ খুৰেৰে শোভিত, কাঁহৰ দোহন-পাত্ৰসহ, আৰু বস্ত্ৰেৰে সজ্জিত।

Verse 59

ये प्रयच्छन्ति कृतिनो ग्रस्ते सूर्ये निशाकरे । तेषां संख्यां न जानामि पुण्यस्याब्दशातैरपि

যিসকল ভাগ্যৱান আৰু ধৰ্মাত্মা লোকে সূৰ্য বা চন্দ্ৰ গ্ৰহণৰ সময়ত দান কৰে—তেওঁলোকৰ পুণ্যৰ পৰিমাণ মই শত বছৰতেও গণিব নোৱাৰোঁ।

Verse 60

सर्वस्यापि हि दानस्य संख्यास्तीह नराधिप । चन्द्रसूर्योपरागे च दानसंख्या न विद्यते

হে নৰাধিপ! এই জগতত সকলো দানৰ ফলৰ একোটা মাপ আছে; কিন্তু চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত দানফলৰ কোনো গণনা পোৱা নাযায়।

Verse 61

यत्र गौर्दृश्यते राजन् सर्वतीर्थानि तत्र हि । तत्र पर्व विजानीयान्नात्र कार्या विचारणा

হে ৰাজন! য’ত গাই দেখা যায়, ত’তেই নিশ্চয় সকলো তীৰ্থ বিদ্যমান। সেই স্থানক পৰ্ব (পবিত্ৰ অৱসৰ) বুলি জানিবা; ইয়াত অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 62

पुनः स्मृत्वा तु तत्तीर्थं यः कुर्याद्गमनं नरः । अथवा म्रियते योऽत्र रुद्रस्यानुचरो भवेत्

সেই তীৰ্থক পুনৰ স্মৰণ কৰি যি মানুহ তাত গমন কৰিবলৈ ওলাই যায়—অথবা যি ইয়াতেই মৃত্যু বরণ কৰে—সেইজন ৰুদ্ৰৰ অনুচৰ, অৰ্থাৎ সেবক, হয়।