Adhyaya 44

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तीर्थानां परमं तीर्थं तच्छृणुष्व नराधिप । रेवाया दक्षिणे कूले निर्मितं शूलपाणिना

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৰাধিপ, শুনা—সকলো তীৰ্থৰ মাজত পৰম তীৰ্থ সেই, যি ৰেৱা নদীৰ দক্ষিণ তীৰত ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভুৱে স্থাপন কৰিলে।

Verse 2

मोक्षार्थं मानवेन्द्राणां निर्मितं नृपसत्तम युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्मास्तीर्थानि विविधानि च । दानधर्माः समस्ताश्च त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम

হে নৃপসত্তম, ই মানুহ-ৰাজাসকলৰ মোক্ষাৰ্থে নিৰ্মিত। যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, আপোনাৰ প্ৰসাদত মই ধৰ্মৰ নানা ৰূপ, নানা তীৰ্থ আৰু দানধৰ্মৰ সকলো বিধান শুনিলোঁ।

Verse 3

अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि संसारश्छिद्यते यथा । पुनरागमनं नास्ति मोक्षप्राप्तिर्भवेद्यथा

আৰু মই অধিক শুনিব খোজোঁ—যেনেকৈ সংসাৰ ছিন্ন হয়, পুনৰ আগমন নাথাকে, আৰু মোক্ষলাভ কেনেকৈ হয়।

Verse 4

एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्द्विजसत्तम

হে দ্বিজসত্তম, অনুগ্ৰহ কৰি এই সকলো কথা মোক কওক।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा तीर्थात्तीर्थान्तरं महत् । श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते चाब्दिकादघात्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: একাগ্ৰচিত্তে শুনা—তীৰ্থসমূহৰ ওপৰত এক মহান তীৰ্থ আছে। তাৰ প্ৰভাৱৰ কথা কেৱল শুনিলেই বাক্যদ্বাৰা কৰা পাপৰ পৰাও মুক্তি লাভ হয়।

Verse 6

वाचिकैर्मानसैर्वापि शारीरैश्च विशेषतः । कीर्तनात्तस्य तीर्थस्य मुच्यते सर्वपातकैः

বাক্যৰ, মনৰ, বা বিশেষকৈ দেহৰ পাপ যিয়েই হওক—সেই তীৰ্থৰ কীৰ্তন আৰু প্ৰচাৰ কৰিলে সকলো পাতক-অপৰাধৰ পৰা মুক্তি হয়।

Verse 7

पञ्चक्रोशप्रमाणं तु तच्च तीर्थं महीपते । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं प्राणिनां पापकर्मिणाम्

হে মহীপতি, সেই তীৰ্থৰ পৰিসৰ পাঁচ ক্ৰোশ পৰিমাণ। ই এক দিৱ্য তীৰ্থ, যি পাপকর্মত বোজা বহন কৰা প্ৰাণীকো ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো দান কৰে।

Verse 8

रेवाया दक्षिणे कूले पर्वतो भृगुसंज्ञितः । तस्य मूर्ध्नि च तत्तीर्थं स्थापितं चैव शम्भुना

ৰেৱাৰ দক্ষিণ তীৰত ভৃগু নামে এক পৰ্বত আছে। তাৰ শিখৰত সেই তীৰ্থ শম্ভু (শিৱ) স্বয়ং স্থাপন কৰিছিল।

Verse 9

शूलभेदेति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भूपते । तत्र स्थिताश्च ये वृक्षास्तीर्थाच्चैव चतुर्दिशम्

হে ভূপতি, ই ‘শূলভেদ’ নামে ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। আৰু সেই তীৰ্থৰ চাৰিওফালে, চাৰিদিশে যি গছসমূহ অৱস্থিত, সেয়াও তাৰ পবিত্ৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্গত।

Verse 10

पतिता निलयं यान्ति रुद्रस्य नात्र संशयः । मृतास्तत्रैव ये केचिज्जन्तवो भुवि पक्षिणः

যিসকল পাপত পতিত, তেওঁলোকে ৰুদ্ৰৰ ধামলৈ গমন কৰে—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। আৰু তাতেই যিসকল জীৱ মৰে—ভূমিৰ প্ৰাণী আৰু পক্ষীসকল—

Verse 11

ते यान्ति परमं लोकं तत्र तीर्थे न संशयः । पातालान्निःसृता गङ्गा भोगवतीतिसंज्ञिता

তেওঁলোকে সেই তীৰ্থৰ দ্বাৰাই পৰম লোকলৈ গমন কৰে—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। পাতালৰ পৰা নিৰ্গত গঙ্গাৰ ধাৰা ‘ভোগৱতী’ নামে পৰিচিত।

Verse 12

निष्क्रान्ता शूलभेदाच्च सर्वपापक्षयंकरी । या सा गीर्वाणनाम्न्यन्या वहेत्पुण्या महानदी

শূলভেদৰ পৰা নিৰ্গত হৈ সি সকলো পাপৰ অৱশিষ্ট নাশ কৰে। সেই পুণ্যময়ী মহানদী ‘গীৰ্বাণা’ নামেও প্ৰবাহিত হয়।

Verse 13

पतिता कुण्डमध्ये तु यत्र भिन्नं त्रिशूलिना । शम्भुना च पुरा तात उत्पाद्य च सरस्वती

তাতেই সি এক কুণ্ডৰ মাজত পতিত হ’ল, য’ত ত্ৰিশূলধাৰীয়ে তাক বিদীৰ্ণ কৰিছিল। হে প্ৰিয়, প্ৰাচীন কালে শম্ভুৱে তাত সৰস্বতীকো উৎপন্ন কৰিছিল।

Verse 14

सा तत्र पतिता राजन् प्राचीनाघविमोचिनी । भास्वत्या त्रितयं यत्र शिला गीर्वाणसंज्ञिता

হে ৰাজন, সি তাত অৱতীৰ্ণ হ’ল—প্ৰাচীন পাপ মোচনকাৰিণী। তাত এক দীপ্তিমান ত্ৰয় আছে, আৰু ‘গীৰ্বাণা’ নামে পৰিচিত এক শিলা আছে।

Verse 15

तत्र तीर्थे च तत्तीर्थं न भूतं न भविष्यति । केदारं च प्रयागं च कुरुक्षेत्रं गया तथा

সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত তেনে তীৰ্থ আগতে কেতিয়াও নাছিল, আৰু ভৱিষ্যতেও নহ’ব। কেদাৰ, প্ৰয়াগ, কুৰুক্ষেত্ৰ আৰু গয়া আদি খ্যাত ধামো—

Verse 16

अन्यानि च सुतीर्थानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । पञ्च स्थानानि तीर्थानि पृथग्भूतानि यानि च

আন আন উত্তম তীৰ্থসমূহো ইয়াৰ পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়। আৰু যিসকল পাঁচটা তীৰ্থস্থান পৰস্পৰে পৃথক—

Verse 17

वक्ष्यामि च समासेन एकैकं च पृथक्पृथक् । गया नाभ्यां यथा पुण्या चक्रतीर्थं च तत्समम्

মই সংক্ষেপে ক’ম—প্ৰত্যেকটাক পৃথক পৃথককৈ, ক্ৰম অনুসাৰে। যেনেকৈ গয়া আৰু নাভি পৰম পুণ্যময়, তেনেকৈ চক্ৰতীৰ্থো তেনেই সমান পবিত্ৰ।

Verse 18

धर्मारण्ये यथा कूपं शूलभेदं च तत्समम् । ब्रह्मयूपं यथा पुण्यं देवनद्यास्तथैव च

ধৰ্মাৰণ্যত যেনেকৈ কূপ পবিত্ৰ, তেনেকৈ শূলভেদো তাৰ সমান। আৰু যেনেকৈ ব্ৰহ্মযূপ পুণ্যময়, তেনেকৈ দেৱনদীও একেই পবিত্ৰতাৰে ভাসে।

Verse 19

यथा गयाशिरः पुण्यं सुराणां च यथा शिला । यथा च पुष्करं स्थानं मार्कण्डह्रद एव च

যেনেকৈ গয়াশিৰ পবিত্ৰ, আৰু যেনেকৈ দেৱতাসকলে পূজিত শিলা পবিত্ৰ, তেনেকৈ পুষ্কৰৰ পবিত্ৰ স্থান আৰু মাৰ্কণ্ড হ্ৰদো তেনেই।

Verse 20

दत्त्वा पिण्डोदकं तत्र पिण्डाणां च तथाक्षयम् । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं तोयं पिबति नित्यशः । मुच्यते सर्वपापैस्तु उरगः कञ्चुकैरिव । अनिन्द्यान्पूजयेद्विप्रान् दम्भक्रोधविवर्जितान्

তাত পিণ্ড আৰু তৰ্পণ-জল দান কৰি পিতৃকাৰ্যৰ অক্ষয় ফল লাভ হয়। যি সেই স্থানত শ্ৰাদ্ধ কৰে আৰু নিত্য সেই জল পান কৰে, সি সাপ যেন খোলস ত্যাগ কৰে তেনেকৈ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। দম্ভ আৰু ক্ৰোধবিহীন, অনিন্দ্য ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰা উচিত।

Verse 21

त्रयोदशदिनं दानं त्रयोदशगुणं भवेत् । अभ्यर्चितं सुरं दृष्ट्वा गणनाथं गजाननम्

তেৰ দিন ধৰি দিয়া দান তেৰগুণ ফলদায়ক হয়। গণনাথ, গজানন—হাতীমুখ পুজ্য দেৱতা—ক দর্শন কৰি আৰু অর্চনা কৰি…

Verse 22

सर्वे विघ्ना विनश्यन्ति दृष्ट्वा कम्बलक्षेत्रपम्

কম্বলক্ষেত্ৰৰ অধিপতিক দর্শন কৰিলে সকলো বিঘ্ন বিনাশ হয়।

Verse 23

पूजयेत्परया भक्त्या शूलपाणिं महेश्वरम्

পৰম ভক্তিৰে শূলপাণি মহেশ্বৰক পূজা কৰা উচিত।

Verse 24

देवस्य पूर्वभागे तु उमा पूज्या प्रयत्नतः । मार्कण्डेशं ततो भक्त्या पूजयेद्गुहवासिनम्

দেৱতাৰ পূৰ্ব দিশত উমাক যত্নসহ পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত ভক্তিৰে গুহাবাসী মাৰ্কণ্ডেশক পূজা কৰা উচিত।

Verse 25

मुच्यन्ते पातकैः सर्वैरज्ञानज्ञानसंचितैः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु जपेत्सूक्तं तु त्र्यक्षरम्

অজ্ঞানতা বা ভ্ৰান্ত জ্ঞানৰ দ্বাৰা সঞ্চিত সকলো পাপৰ পৰা মানুহ মুক্ত হয়। তাৰ পাছত গুহাৰ অন্তৰ্ভাগলৈ প্ৰৱেশ কৰি ত্ৰ্যক্ষৰ পবিত্ৰ মন্ত্র জপ কৰিব লাগে।

Verse 26

नीलपर्वतजं पुण्यं षष्ठांशेन लभेत सः । त्रिनरास्तत्र तिष्ठन्ति सादित्यमरुतैः सह

সেয়ে নীলপৰ্বতৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পুণ্যৰ ষষ্ঠাংশ লাভ কৰে। তাত তিনিজন দিৱ্য পুৰুষ আদিত্য আৰু মৰুতসকলৰ সৈতে অৱস্থান কৰে।

Verse 27

सर्वदेवमयं स्थानं कोटिलिङ्गमनुत्तमम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

এই স্থান সকলো দেৱতাৰে পৰিপূৰ্ণ—এয়া অনুত্তম ‘কোটিলিঙ্গ’। যেনেকৈ সকলো নদী-নদীকা শেষত সাগৰত মিলি নিস্তব্ধ হয়,

Verse 28

तथा पापानि नश्यन्ति शूलभेदस्य दर्शनात् । प्रत्यक्षो दृश्यतेऽद्यापि प्रत्ययो ह्यवनीपते

ঠিক তেনেদৰে শূলভেদৰ দৰ্শন মাত্ৰতেই পাপ নাশ হয়। আজিও, হে পৃথিৱীপতি, ইয়াৰ প্ৰমাণ প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়—অভিজ্ঞতাত স্পষ্ট।

Verse 29

विस्फुलिङ्गा लिङ्गमध्ये स्पन्दन्ते स्नानयोगतः । द्वितीयः प्रत्ययस्तत्र तैलबिन्दुर्न सर्पति

স্নান-যোগৰ ফলত লিঙ্গৰ ভিতৰত স্ফুলিঙ্গ কঁপিবলৈ দেখা যায়। তাত দ্বিতীয় প্ৰমাণ এই যে তেলৰ এটা বিন্দুও সৰি বা বিয়পি নাযায়।

Verse 30

एवं हि प्रत्ययस्तत्र शूलभेदप्रभावजः । यः स्मरेच्छूलभेदं तु त्रिकालं नित्यमेव च

এইদৰে তাত নিশ্চিত লক্ষণ শূলভেদৰ প্ৰভাৱ-শক্তিৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়। যি জনে শূলভেদক ত্ৰিকালত নিত্য সদায় স্মৰণ কৰে—

Verse 31

स पूतश्च भवेत्साक्षात्सबाह्याभ्यन्तरो नृप । न कस्यचिन्मया ख्यातं पृष्टोऽहं त्रिदशैरपि

হে নৃপ, তেওঁ তৎক্ষণাৎ পবিত্ৰ হয়—বাহ্যত আৰু অন্তৰত দুয়োফালে। এই কথা মই কাকো প্ৰকাশ কৰা নাই, যদিও ত্ৰিদশ দেৱতাসকলেও মোক সুধিছিল।

Verse 32

गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं सदा गोप्यं कृतं मया । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदोषघ्नमुत्तमम्

এই তীৰ্থ গোপনৰো অধিক গোপন; মই সদায় ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছোঁ। ই পবিত্ৰ, উত্তম—সকলো পাপ হৰণকাৰী আৰু সকলো দোষ বিনাশকাৰী।

Verse 33

सर्वतीर्थमयं तीर्थं शूलभेदं जनेश्वर । श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते सर्वपातकैः

হে জনেশ্বৰ, শূলভেদ হৈছে এনে তীৰ্থ য’ত সকলো তীৰ্থৰ সাৰ নিহিত। ইয়াৰ মহিমা কেৱল শুনিলেই মানুহ সকলো মহাপাতকৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 34

शूलभेदं मया तात संक्षेपात्कथितं तव । यः शृणोति नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

হে তাত, মই তোমাক শূলভেদৰ কথা সংক্ষেপে ক’লোঁ। যি নৰে ভক্তিভাৱে ইয়াক শুনে, সি সকলো মহাপাতকৰ পৰা মুক্ত হয়।