Adhyaya 4

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত সাগৰৰ পৰা ওপঙি উঠি মই ত্ৰিকূট শিখৰত স্থিত তেঁওক দেখিলোঁ—মহাসুৱৰ্ণবৰ্ণ দীপ্তিময়, নানাবৰ্ণ শিলাৰে সুশোভিত।

Verse 2

महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । महादेवं महात्मानमीशानमजमव्ययम्

মই মহাশিখৰত মহাদেৱক আসীন দেখিলোঁ, ৰুদ্ৰকোটিৰ সহচৰ্যৰে পৰিবেষ্টিত—সেই মহাদেৱ, মহাত্মা প্ৰভু, ঈশান, অজ আৰু অব্যয়।

Verse 3

सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ

হে তাত, সুব্ৰত! মনুৰ সৈতে মই পুনৰ সেই চৰণদ্বয়ক বন্দনা কৰিলোঁ—যি প্ৰভু সকলো ভূতত ব্যাপ্ত, আৰু যাৰ চৰণক সকলো দেৱতাই নমস্কাৰ কৰে।

Verse 4

। अध्याय

অধ্যায়—ইয়াত অধ্যায়-চিহ্ন, পাঠৰ সীমা সূচায়।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে তাত, এই কথা শুনি মোৰ হৃদয়ত মহা কৌতূহল জাগিল। অনুগ্ৰহ কৰি সেই কাহিনী কওক, আমি শুনিম—মোৰ বান্ধৱসকলৰ সৈতে।

Verse 6

का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत्

সেই পদ্মপলাশ-নয়না কন্যা কোন, যি মহাৰ্ণৱ অন্ধকাৰময় হ’লো সত্ত্বেও যোগীৰ দৰে নিত্য ভ্ৰমণ কৰে—আৰু যি নিজৰ উৎপত্তি ৰুদ্ৰজ বুলি ক’লে?

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । तदेव तेऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এই একেই প্ৰশ্ন মই পূৰ্বে স্বয়ং মনুক সুধিছিলোঁ। সেই কথাই আজি তোমাক ক’ম—সেই কন্যাৰ উৎপত্তি।

Verse 8

व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु

পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মা—জীৱসমূহৰ পৰম প্ৰভু—তাঁৰ ৰাত্ৰি অতীত হোৱাৰ পাছত, তেতিয়া নিৰ্মল নিস্কলংক প্ৰভাতত, সৃষ্টিত যেতিয়া জন্তুসমূহ উৎপন্ন কৰা হৈছিল,

Verse 9

मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद्युधिष्ठिर । केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना

মূৰ নত কৰি মনুক প্ৰণাম জনাই, হে যুধিষ্ঠিৰ, মই এইদৰে সুধোঁ: পদ্মপলাশ-নয়না আৰু চন্দ্ৰসম মুখমণ্ডলযুক্ত এই শ্যামবৰ্ণা নাৰী কোন?

Verse 10

एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती

একাৰ্ণৱত নিতান্ত একাই ভ্ৰমণ কৰি সি কয়, ‘মই ৰুদ্ৰজ।’ সি কি সাৱিত্ৰী—বেদমাতা—নে, নে সেয়াই সৰস্বতী?

Verse 11

मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता

এইগৰাকী কি মন্দাকিনী—নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা? নে লক্ষ্মী, নে উমা? সেয়া কি সাক্ষাৎ কালৰাত্ৰি, নে প্ৰকৃতি—সুখ-কল্যাণ উন্মেষণৰ উপযুক্ত মূল শক্তি?

Verse 12

एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे

হে ভগৱন, এই কথা কওক—অমৃতৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেইগৰাকী কোন, যি ভয়ংকৰ একমাত্ৰ মহাসাগৰত বিচৰণ কৰে, য’ত সৰ্প আৰু ৰাক্ষস বিনষ্ট হৈছে?

Verse 13

मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी

মনুৱে ক’লে: শুনা বৎস, বিধি অনুসাৰে ক্ৰমে ক্ৰমে মই ইয়াৰ উৎপত্তি ক’ম—যি ৰুদ্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ, এই অতি শ্ৰেষ্ঠ সৌন্দৰ্যধাৰিণী দেবী।

Verse 14

पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः

পূৰ্বে শান্ত-তনু শিৱে বিপুল তপস্যা কৰিছিল; শংকৰে উমাৰ সৈতে সকলো লোকৰ হিতৰ বাবে সেই তপ সম্পন্ন কৰিছিল।

Verse 15

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी

ঋক্ষশৈলত আৰোহণ কৰি তেওঁ অতি দাৰুণ তপস্যা কৰিলে; সকলো ভূতৰ পৰা অদৃশ্য, তথাপি সকলো ভূতৰ আত্মা—বশী, সর্বাধিপতি।

Verse 16

तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः

সেই দেৱতা তপস্যাত নিমগ্ন থাকোঁতে নিশ্চয় তেওঁৰ দেহৰ পৰা ঘাম ওলাল; ৰুদ্ৰ-সম্ভৱ সেই ঘামে গিৰিপৰ্বতক প্লাৱিত কৰি পেলালে।

Verse 17

तस्मादासीत्समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा

তাৰ পৰাই অতি পুণ্যময়, শ্ৰেষ্ঠা নদী উদ্ভৱ হ’ল—যাক তুমি সাগৰত দেখিছিলা, যাৰ চকু পদ্মপাতৰ দৰে দীঘল।

Verse 18

स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप

হে নৃপ, সেই আদ্য কৃতযুগত তাই স্ত্ৰীৰূপ ধাৰণ কৰি পূৰ্বে ৰুদ্ৰৰ আৰাধনা কৰিছিল; আৰু দহ হাজাৰ বছৰ ধৰি সেই ব্ৰত পালন কৰিছিল।

Verse 19

ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते

তেতিয়া উমাৰ সৈতে মহাদেৱ শংকৰ সন্তুষ্ট হৈ ক’লে—“হে মহাভাগ্যে, কোৱা, তোমাৰ মনত যি আছে সেয়া কি?”

Verse 20

सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो

নদীয়ে ক’লে: “যেতিয়া প্ৰলয় আহে আৰু স্থাৱৰ-জংগম সকলো নষ্ট হয়, হে দেৱেশ, তোমাৰ প্ৰসাদে, হে প্ৰভু, মই অক্ষয় হৈ থাকোঁ।”

Verse 21

सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो

যদিও নদী, সাগৰ আৰু পৰ্বতসমূহো ক্ষয় হৈ যায়, হে দেৱেশ্বৰ! তোমাৰ প্ৰসাদে, হে প্ৰভু, মই পৱিত্ৰ হৈ থাকোঁ আৰু জীৱসমূহৰ পাপ ক্ষয় কৰাবলৈ সক্ষম হওঁ।

Verse 22

पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर

পাপ আৰু উপপাপত যুক্ত—মহাপাতকীসকলেও—হে শংকৰ, ভক্তিৰে স্নান কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 23

उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता

উত্তৰৰ জাহ্নৱী (গঙ্গা) দেশত তাই মহাপাপ নাশিনী বুলি খ্যাত; তেনেদৰে, যদি এইদৰে সুৰসকলে মোৰ পূজা কৰে, তেন্তে দক্ষিণৰ পথতো মই তেনে হৈ উঠোঁ।

Verse 24

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर

স্বৰ্গৰ পৰা অৱতৰি যিদৰে তাই পৃথিৱীত ‘গঙ্গা’ বুলি খ্যাত, হে বিভো; তেনেদৰে, হে ত্ৰিদশেশ্বৰ, মই ‘দক্ষিণ গঙ্গা’ বুলি খ্যাত হওঁ।

Verse 25

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर

পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থত স্নান কৰি যি ফল লাভ হয়, সেই একে ফল, হে মহেশ্বৰ, ইয়াত ভক্তিৰে স্নান কৰা মর্ত্যই লাভ কৰে।

Verse 26

ब्रह्महत्यादिकं पापं यदास्ते संचितं क्वचित् । मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात्

হে দেৱ! ব্ৰহ্মহত্যা আদি যি কোনো পাপ ক’তাও সঞ্চিত হৈ থাকিলেও, ইয়াত অৱগাহন-স্নান কৰিলে কেৱল এক মাহৰ ভিতৰতে সি ক্ষয়লৈ যায়।

Verse 27

यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम

হে শংকৰ! সকলো বেদ আৰু সকলো যজ্ঞত যি ফল আছে, অৱগাহন-স্নানৰ দ্বাৰাই সেই সকলো লাভ হওক—এইয়েই মোৰ সংকল্প।

Verse 28

सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर

হে শংকৰ! সকলো দান-উপবাসৰ আৰু সকলো তীৰ্থত অৱগাহন-স্নানৰ যি ফল, সেয়া মোৰ এই জলৰ দ্বাৰাই উদ্ভৱ হওক।

Verse 29

मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । ते गतास्तव लोकं स्युरेतदेव भवेच्छिव

হে শিৱ! মোৰ তীৰত যিসকল নৰে মহেশ্বৰক পূজা কৰে, তেওঁলোকে দেহ ত্যাগ কৰি তোমাৰ লোক লাভ কৰক; এইয়েই নিশ্চয় হওক।

Verse 30

मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम

হে মহেশান! উমা আৰু দেৱতাসকলৰ সৈতে মোৰ কূলত নিত্য বাস কৰা, হে জগন্নাথ; এইয়েই মোৰ বৰ।

Verse 31

सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । मृतो जन्तुर्मम जले गच्छतादमरावतीम्

সুকৰ্ম হৌক বা বিকৰ্ম, শান্ত, দান্ত আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৌক—মোৰ জলত যি কোনো প্ৰাণী মৃত্যুবৰণ কৰে, সি অমৰাৱতীলৈ গমন কৰক।

Verse 32

त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे

তিনিও লোকত বিখ্যাত, মহাপাপ বিনাশিনী হ’বলৈ দিয়া—হে দেবদেৱেশ! যদি তুমি ইয়াক যোগ্য বুলি মানি প্ৰসন্ন হওঁ।

Verse 33

एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! নর্মদাই এইসকল আৰু আন দিৱ্য বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰাত, প্ৰসন্ন বৃষবাহন (শিৱ) তেতিয়া ক’লে।

Verse 34

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

শ্ৰী মহেশ ক’লে: ‘এনেকৈয়ে হওক, হে কল্যাণী, তুমি যি কৈছা, হে অনিন্দিতে। তিনিও লোকত তোমাক বাদ দি আন কোনো বৰাৰ্হা নাই, হে কমলনয়নী।’

Verse 35

यदैव मम देहात्त्वं समुद्भूता वरानने । तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः

যি মুহূৰ্ততে তুমি মোৰ দেহৰ পৰা উদ্ভৱ হ’লা, হে সুন্দৰমুখী, সেই মুহূৰ্তৰ পৰাই তুমি সকলো পাপৰ মোচনী—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 36

कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः

কল্প-ক্ষয় আনয়নকাৰী সময়ত—বিশেষকৈ ভয়ংকৰ কালত—যিসকল মানুহ উত্তৰ তীৰৰ আশ্ৰয় লৈ তাত বাস কৰে…

Verse 37

अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । आ देहपतनाद्देवि तेऽपि यास्यन्ति सद्गतिम्

হে দেবি, কীট-পতংগ আৰু পক্ষীসকলেও, আৰু গছ, ঝোপ, লতা আদি সকলোয়ে—দেহ পতনলৈকে—তেওঁলোকেও সদ্গতি লাভ কৰিব।

Verse 38

दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । आ मृत्योर्निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे

যিসকল ধৰ্ম-প্ৰিয় দ্বিজ দক্ষিণ তীৰৰ আশ্ৰয় লয়, তেওঁলোকে মৃত্যুলৈকে তাত বাস কৰিব; তাৰ পাছত তেওঁলোকে পিতৃলোক, পিতৃমন্দিৰলৈ গমন কৰে।

Verse 39

अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम्

নিশ্চয়, তোমাৰ বাক্য অনুসাৰে—আৰু কোনো বিশেষ দিৱ্য কাৰণত—মই তোমাৰ তীৰত সদায় উমাৰ সৈতে একেলগে বাস কৰিম।

Verse 40

एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना

এনেদৰেই, হে দেবি, হে মহাদেবি—ঠিক এনেদৰেই, কোনো সন্দেহ নাই—ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ, চন্দ্ৰ, বৰুণ, সাধ্যসকল আৰু বিষ্ণুৰ সৈতে।

Verse 41

उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि

হে দেবী, তোমাৰ উত্তৰ তীৰত মোৰ আজ্ঞাৰে তেওঁলোকে বাস কৰিব; দক্ষিণ তীৰত পিতৃসকলৰ সৈতে, আৰু আনসকলেও, হে সুৰসুন্দৰী।

Verse 42

वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय

তেওঁলোকে মোৰ সৈতে একেলগে বাস কৰিব—এইয়েই তোমাৰ সৰ্বোত্তম বৰ। যোৱা, যোৱা, হে মহাভাগ্যে, মৰ্ত্যলোকক পাপৰ পৰা মুক্ত কৰা।

Verse 43

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः

ঋষিসংঘৰ সৈতে, আৰু সিদ্ধ, দেৱ আৰু অসুৰসকলৰ সৈতে—এইদৰে সম্বোধিত হৈ—উমাৰ সৈতে সৰ্বশক্তিমান প্ৰভু মহাদেৱ আছিল।

Verse 44

वन्द्यमानोऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी

তাৰ পাছত মনু আৰু মোৰ দ্বাৰা বন্দিত হৈ তেওঁ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। তাৰ ফলত এই (নদী) মহাপুণ্য, মহাপাতকনাশিনী হ’ল।

Verse 45

कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

যদিও তোমাক কোৱা হৈছে, তুমি পুনৰ সুধিছা—ইয়াত বিস্ময় নকৰিবা। এই গঙ্গা মহাপুণ্যা, ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুতা।

Verse 46

दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता

পন্ধৰটা স্ৰোতেৰে তাই দহো দিশা প্লাৱিত কৰে। শোণ, মহানদা আৰু নর্মদা—এইসকলকো ‘সুৰসা’ বুলি দিৱ্যভাবে পবিত্ৰ কৰা হ’ল।

Verse 47

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा विदिशा चैव करभा यमुना तथा

মন্দাকিনী, দশাৰ্ণা আৰু তেনেদৰে চিত্ৰকূটা; আৰু তমসা, বিদিশা, কৰভা, আৰু তেনেদৰে যমুনা।

Verse 48

चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः

চিত্ৰোৎপলা, বিপাশা, ৰঞ্জনা আৰু বালুৱাবাহিনী—এই নদীসমূহ ঋক্ষপাদৰ পৰা জন্ম লৈছে, আৰু সকলোয়ে নিশ্চয় ৰুদ্ৰৰ পৰা উদ্ভূত প্ৰকাশ।

Verse 49

सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः

সেইসকল সকলো পাপ হৰণকাৰী, পুণ্যময়, সকলো মঙ্গল দানকাৰী আৰু স্বভাৱত সত্যই শিৱ-স্বরূপ; এই দিৱ্য নামসমূহেৰে বেদপাৰগসকলে তাইক স্তৱ কৰে।

Verse 50

पुराणज्ञैर्महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम

হে নৰোত্তম! এই সকলো পৰম সৌভাগ্য এইদৰে বৰ্ণিত হ’ল—পুৰাণজ্ঞ মহাভাগসকলৰ দ্বাৰা, ঘৃত আহুতি দানকাৰীসকলৰ দ্বাৰা, আৰু সোমপানকাৰীসকলৰ দ্বাৰাও।

Verse 51

मनुनोक्तं पुरा मह्यममृतायाः समुद्भवम् । पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम्

পূৰ্বতে মনুৱে মোক কৈছিল—অমৃতাৰ পৰা তাইৰ উদ্ভৱ কেনেকৈ হ’ল। এই কাহিনী পুণ্যময়, পবিত্ৰ, অতুলনীয় আৰু মঙ্গলময়, ৰুদ্ৰে গীত ৰূপে উচ্চাৰিত।

Verse 52

ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति येऽपि च । प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत

যিসকল লোকে ভক্তিৰে সেই নামসমূহ কীৰ্তন কৰিব, আৰু যিসকলে শুনিবও—হে ভাৰত! প্ৰভাতে উঠি পঞ্চদশ নাম উচ্চাৰণ কৰি—

Verse 53

ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना

সেই লোকসকলে পবিত্ৰ স্নানৰ পৰা জন্মা সম্পূৰ্ণ পুণ্য লাভ কৰিব, আৰু সূৰ্যসম বৰ্ণৰ বিমানে—শত ঘণ্টাৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত—(গমন কৰিব)।

Verse 54

त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम्

মানৱীয় অৱস্থা ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰিব।