
এই অধ্যায়ত যুধিষ্ঠিৰে মাৰ্কণ্ডেয়ক সোধে—পাপহৰ পত্ত্ৰেশ্বৰ তীৰ্থৰ সৈতে জড়িত শক্তিশালী সিদ্ধ কোন। মাৰ্কণ্ডেয়ে কয়—চিত্ৰ (চিত্ৰা)ৰ দীপ্তিমান পুত্ৰ পত্ত্ৰেশ্বৰ, ‘জয়’ বুলিও পৰিচিত, দেৱসভাত মেনকাৰ নৃত্য দেখি মোহিত হৈ আত্মসংযম হেৰুৱাই পেলায়। এই অজিতেন্দ্ৰিয়তা দেখি ইন্দ্ৰে নীতিশিক্ষা স্বৰূপে দীঘলীয়া সময় মর্ত্যজীৱন ভোগ কৰাৰ শাপ দিয়ে। শাপমোচনৰ উপায় হিচাপে নৰ্মদা (ৰেবা) তীৰত বাৰ বছৰ নিয়ম-নিষ্ঠ সাধনা কৰিবলৈ কোৱা হয়। তেওঁ স্নান, জপ, শংকৰ-আৰাধনা আৰু পঞ্চাগ্নি তপস্যা আদি কঠোৰ তপ কৰি শিৱক প্ৰসন্ন কৰে; শিৱ প্ৰত্যক্ষ হৈ বৰ দিয়ে। ভক্তে প্ৰাৰ্থনা কৰে—এই তীৰ্থত মোৰ নামেই আপোনাৰ স্থায়ী নিবাস হওক; তেতিয়াই পত্ত্ৰেশ্বৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠিত হৈ ত্ৰিলোকত খ্যাতি লাভ কৰে। শেষত ফলশ্ৰুতি—এবাৰ স্নানেই পাপক্ষয়, তাত পূজাই অশ্বমেধ-সম যজ্ঞফল, স্বৰ্গসুখ, শুভ পুনর্জন্ম, দীঘলীয়া আয়ু, ৰোগ-শোকমুক্তি আৰু তীৰ্থজলৰ স্মৃতি অটুট ৰাখে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । पत्त्रेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् । यत्र सिद्धो महाभागश्चित्रसेनसुतो बली
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত পত্ত্ৰেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে; য’ত মহাভাগ্যৱান আৰু বলবান চিত্ৰসেনৰ পুত্ৰে সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ सिद्धस्तदा ब्रह्मंस्तस्मिंस्तीर्थे महातपाः । पुत्रः कस्य तु को हेतुरेतदिच्छामि वेदितुम्
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে পূজনীয় ব্ৰাহ্মণ! সেই তীৰ্থত মহাতপস্যাৰে বিভূষিত সিদ্ধজন কোন আছিল? তেওঁ কাৰ পুত্ৰ, আৰু সিদ্ধিলাভৰ কাৰণ কি? এই কথা মই জানিব বিচাৰোঁ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । चित्रोनाम महातेजा इन्द्रस्य दयितः पुरा । तस्य पुत्रो नृपश्रेष्ठ पत्त्रेश्वर इति श्रुतः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: পূৰ্বে ‘চিত্ৰ’ নামৰ এক মহাতেজস্বী আছিল, ইন্দ্ৰৰ অতি প্ৰিয়। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! তেওঁৰ পুত্ৰ ‘পত্ত্ৰেশ্বৰ’ নামে খ্যাত।
Verse 4
रूपवान् सुभगश्चैव सर्वशत्रुभयंकरः । इन्द्रस्य दयितोऽत्यर्थं जय इत्येव चापरः
তেওঁ ৰূপৱান আৰু সৌভাগ্যশালী আছিল, সকলো শত্রুৰ বাবে ভয়ংকৰ। ইন্দ্ৰৰ অতি প্ৰিয় আছিল, আৰু আন এক নামে ‘জয়’ বুলিও পৰিচিত।
Verse 5
स कदाचित्सभामध्ये सर्वदेवसमागमे । मेनकानृत्यगीतेन मोहितः सुचिरं किल
এবাৰ, সকলো দেৱতাৰ সমাগমত সভাৰ মাজতে, মেনকাৰ নৃত্য-গীতে তেওঁ দীৰ্ঘ সময় মোহিত হৈ ৰ’ল।
Verse 6
तिष्ठते गतमर्यादो गतप्राण इव क्षणात् । तावत्सुरपतिर्देवः शशापाथाजितेन्द्रियम्
ক্ষণতে তেওঁ মাৰ্যাদা হেৰুৱাই, প্ৰাণহীন যেন থিয় হৈ ৰ’ল। তেতিয়া দেৱপতি ইন্দ্ৰই, যাৰ ইন্দ্ৰিয় অজিত হৈ পৰিছিল, তেওঁক শাপ দিলে।
Verse 7
यस्मात्त्वं स्वर्गसंस्थोऽपि मर्त्यधर्ममुपेयिवान् । तस्मान्मर्त्ये चिरं कालं क्षपयिष्यस्यसंशयम्
যিহেতু তুমি স্বৰ্গত অৱস্থিত হৈও মৰ্ত্যধৰ্মৰ পথ গ্ৰহণ কৰিছা; সেয়ে নিঃসন্দেহে তুমি মৰ্ত্যলোকে দীঘল সময় কটাবা।
Verse 8
एवमुक्तः सुरेन्द्रेण चित्रसेनसुतो युवा । वेपमानः सुरश्रेष्ठः कृताञ्जलिरुवाच ह
সুৰেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰই এইদৰে কোৱাত চিত্ৰসেনৰ যুৱ পুত্ৰ—কঁপি উঠিলেও সুৰশ্ৰেষ্ঠ—কৃতাঞ্জলি হৈ ভক্তিভাৱে ক’লে।
Verse 9
पत्त्रेश्वर उवाच । मया पापेन मूढेन अजितेन्द्रियचेतसा । प्राप्तं वै यत्फलं तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि
পত্ত্ৰেশ্বৰ ক’লে: মই পাপী, মূঢ়, আৰু ইন্দ্ৰিয়-অজিত চিত্তৰ; মোৰ কৰ্মৰ ফল মই নিশ্চয় পাইছোঁ। তথাপি আপুনি কৃপা কৰি মোক অনুগ্ৰহ দান কৰিবলৈ যোগ্য।
Verse 10
शक्र उवाच । नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः । आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम्
শক্ৰ ক’লে: নর্মদাৰ তীৰ আশ্ৰয় লৈ, বাৰ বছৰ ইন্দ্ৰিয় জয় কৰি, শান্ত শিৱক আৰাধনা কৰা; তেতিয়া তুমি পুনৰ সদ্গতি লাভ কৰিবা।
Verse 11
सत्यशौचरतानां च धर्मिष्ठानां जितात्मनाम् । लोकोऽयं पापिनां नैव इति शास्त्रस्य निश्चयः
সত্য-শৌচতাত ৰত, ধৰ্মিষ্ঠ আৰু জিতাত্মা লোকসকলৰেই এই লোক; পাপীৰ বাবে নহয়—এইয়েই শাস্ত্ৰৰ স্থিৰ সিদ্ধান্ত।
Verse 12
एवमुक्ते महाराज सहस्राक्षेण धीमता । गन्धर्वतनयो धीमान्प्रणम्यागात्तु भूतलम्
হে মহাৰাজ! বুদ্ধিমান সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) এইদৰে ক’লে, গন্ধৰ্বৰ বুদ্ধিমান পুত্ৰে প্ৰণাম কৰি ভূতললৈ গ’ল।
Verse 13
रेवाया विमले तोये ब्रह्मावर्तसमीपतः । स्नात्वा जप्त्वा विधानेन अर्चयित्वा च शङ्करम्
ব্ৰহ্মাৱৰ্তৰ ওচৰত ৰেৱাৰ বিমল জলে স্নান কৰি, বিধি অনুসাৰে জপ কৰি, আৰু শংকৰক আৰাধনা কৰিলে।
Verse 14
वाय्वम्बुपिण्याकफलैश्च पुष्पैः पर्णैश्च मूलाशनयावकेन । तताप पञ्चाग्नितपोभिरुग्रैस्ततश्च तोषं समगात्स देवः
বায়ু, জল, পিণ্যাক, ফল, ফুল, পাতা, মূল আৰু যৱৰ মাণ্ড খাই জীৱন ধৰি, তেওঁ পঞ্চাগ্নিৰ উগ্ৰ তপস্যা কৰিলে; তেতিয়া সেই দেৱ (শিৱ) সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 15
पिनाकपाणिं वरदं त्रिशूलिनमुमापतिं ह्यन्धकनाशनं च । चन्द्रार्धमौलिं गजकृत्तिवाससं दृष्ट्वा पपाताग्रगतं समीक्ष्य
পিনাকধাৰী, বৰদাতা, ত্ৰিশূলধাৰী, উমাপতি, অন্ধকনাশক, অৰ্ধচন্দ্ৰ-মৌলি আৰু গজচৰ্ম পৰিধান কৰা প্ৰভুক সন্মুখত থিয় হোৱা দেখি, তেওঁ চাহি ভক্তিভাৱে লুটাই পৰিল।
Verse 16
ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरदोऽहं तवानघ । यमिच्छसि ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा
ঈশ্বৰে ক’লে: “বৰ বাছি লোৱা; তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে নিৰ্দোষ! মই তোমাৰ বৰদাতা। তুমি যি ইচ্ছা কৰা, আজি দিম; ইয়াত চিন্তা-বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।”
Verse 17
पत्त्रेश्वर उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र त्वं सततं तीर्थे मम नाम्ना भव प्रभो
পত্ত্ৰেশ্বৰ ক’লে: ‘হে দেৱেশ্বৰ! যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা আৰু মোক বৰ দিব খোজা, তেন্তে হে প্ৰভু, এই তীৰ্থত সদায় অৱস্থান কৰা, মোৰ নাম ধৰি প্ৰখ্যাত হোৱা।’
Verse 18
एतच्छ्रुत्वा महादेवो हर्षगद्गदया गिरा । तथेत्युक्त्वा ययौ हृष्ट उमया सह शङ्करः
এই কথা শুনি মহাদেৱ আনন্দত গদগদ কণ্ঠে ক’লে, “তথাস্তु।” তাৰ পাছত উমাৰ সৈতে শংকৰ হৃষ্টচিত্তে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 19
सोऽपि तत्तीर्थमाप्लुत्य गते देवे दिवं प्रति । स्नात्वा जाप्यविधानेन तर्पयित्वा पितॄन् पुनः
সেও সেই তীৰ্থত ডুব দি স্নান কৰিলে; আৰু দেৱতা স্বৰ্গলৈ গ’লে পাছত, জপ-বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি পুনৰ পিতৃলোকক তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 20
स्थापयामास देवेशं तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । पत्त्रेश्वरं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत
হে ভাৰত! তাৰ পাছত সি বিধানমতে সেই তীৰ্থতেই দেৱেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; আৰু সেই পত্ত্ৰেশ্বৰ ত্ৰিলোকত বিখ্যাত হ’ল।
Verse 21
इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर । हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः
হে নৰেশ্বৰ! সিও শাপৰ পৰা মুক্ত হৈ ইন্দ্ৰলোকলৈ গ’ল; হৃষ্ট আৰু প্ৰমুদিত হৈ, ‘জয়’ ধ্বনি আদি মঙ্গলময় উল্লাসে ৰমণীয় উৎসৱ উপভোগ কৰিলে।
Verse 22
एष ते कथितः प्रश्नः पृष्टो यो वै युधिष्ठिर । तत्र स्नानेन चैकेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
হে যুধিষ্ঠিৰ, তোমাৰ সোধা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ এইদৰে কোৱা হ’ল; তাত একবাৰ স্নান কৰিলেই মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 23
यस्त्वर्चयेन्महादेवं तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर । स्नात्वाभ्यर्च्य पित्ःन् देवान् सोऽश्वमेधफलं लभेत्
কিন্তু হে যুধিষ্ঠিৰ, যি সেই তীৰ্থত মহাদেৱক অৰ্চনা কৰে—স্নান কৰি পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকলক পূজা কৰে—সেয়ে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 24
मृतो वर्षशतं साग्रं क्रीडित्वा च शिवे पुरे । राजा वा राजतुल्यो वा पश्चान्मर्त्येषु जायते
মৃত্যুৰ পিছত, শিৱৰ নগৰত পূৰ্ণ একশ বছৰ আনন্দে ক্ৰীড়া কৰি, পাছত মৰ্ত্যলোকত জন্ম লয়—ৰাজা হিচাপে বা ৰাজাসম।
Verse 25
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेच्च शरदः शतम् । व्याधिशोकविनिर्मुक्तः पुनः स्मरति तज्जलम्
সেয়ে বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ তত্ত্বৰ জ্ঞানী হয়, একশ শৰত্কাল জীয়াই থাকে; ব্যাধি আৰু শোকৰ পৰা মুক্ত হৈ, পুনৰ সেই পবিত্ৰ জল স্মৰণ কৰে।
Verse 32
। अध्याय
“অধ্যায়”—ইয়াত অধ্যায়ৰ সমাপ্তি বা পৰিবর্তনৰ লিপিকাৰ-চিহ্ন বুজোৱা হৈছে।