Adhyaya 29

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कावेरीति च विख्याता त्रिषु लोकेषु सत्तम । माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तस्या मार्कण्ड तत्त्वतः

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ, কাবেৰী নামে খ্যাত নদী ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ। হে মাৰ্কণ্ডেয়, মই তাৰ মাহাত্ম্য তত্ত্বৰূপে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 2

कीदृशं दर्शनं तस्याः फलं स्पर्शेऽथवा विभो । स्नाने जाप्येऽथवा दान उपवासे तथा मुने

হে বিভো, কেৱল তাইৰ দৰ্শন কৰিলে বা স্পৰ্শ কৰিলে কেনে ধৰণৰ পুণ্য-ফল হয়? আৰু হে মুনি, স্নান, জপ, দান আৰু উপবাস কৰিলে কি ফল লাভ হয়?

Verse 3

कथयस्व महाभाग कावेरीसङ्गमे फलम् । धर्मः श्रुतोऽथ दृष्टो वा कथितो वा कृतोऽपि वा

হে মহাভাগ, কাবেৰী-সঙ্গমত লাভ হোৱা ফল মোক কহা। ধৰ্ম কেৱল শুনা হ’লেও, বা দেখা হ’লেও, বা কোৱা হ’লেও, বা আচৰণ কৰা হ’লেও—

Verse 4

अनुमोदितो वा विप्रेन्द्र पुनातीति श्रुतं मया । यथा धर्मप्रसङ्गे तु मुने धर्मोऽपि जायते

—বা কেৱল অনুমোদন কৰিলেও, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, মই শুনিছোঁ যে ই পবিত্ৰ কৰে। কিয়নো, হে মুনি, ধৰ্মৰ প্ৰসঙ্গত আলোচনা আৰু সংযোগ হ’লে হৃদয়ত ধৰ্ম নিজেই জন্ম লয়।

Verse 5

स्वर्गश्च नरकश्चैव इत्येवं वैदिकी श्रुतिः

‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’—এইদৰে বৈদিক শ্ৰুতি নিশ্চয়কৈ ঘোষণা কৰে।

Verse 6

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाभाग यत्पृष्टोऽहं त्वयाधुना । शृणुष्वैकमना भूत्वा कावेरीफलमुत्तमम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: সাধু সাধু, হে মহাভাগ! তুমি এতিয়া মোক যি সুধিলা, সেয়া অতি উত্তম। একাগ্ৰচিত্তে শুনা—কাবেৰীয়ে দান কৰা শ্ৰেষ্ঠ ফলসমূহ।

Verse 7

अस्ति यक्षो महासत्त्वः कुबेरोनाम विश्रुतः । सोऽपि तीर्थप्रभावेन राजन्यक्षाधिपोऽभवत्

এজন মহাসত্ত্ব যক্ষ আছে, কুবেৰ নামে বিশ্ববিখ্যাত। হে ৰাজন, তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত সিও যক্ষসকলৰ অধিপতি হ’ল।

Verse 8

तच्छृणुष्व विधानेन भक्त्या परमया नृप । सिद्धिं प्राप्तो महाभाग कावेरीसङ्गमेन तु

সেয়ে হে নৃপ, পৰম ভক্তিৰে বিধি অনুসাৰে শুনা। হে মহাভাগ, (কুবেৰ) কাবেৰীৰ সঙ্গমৰ দ্বাৰাই নিশ্চয় সিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 9

कावेर्या नर्मदायास्तु सङ्गमे लोकविश्रुते । तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कुबेरः सत्यविक्रमः

কাবেৰী আৰু নৰ্মদাৰ লোকবিশ্ৰুত সঙ্গমত, সত্য বিক্ৰমযুক্ত কুবেৰ তাত স্নান কৰি শুচি হৈ ধৰ্মানুষ্ঠানৰ বাবে প্ৰস্তুত হ’ল।

Verse 10

विधिवन्नियमं कृत्वा शास्त्रयुक्त्या नरोत्तम । आराधयन्महादेवमेकचित्तः सनातनम्

হে নৰোত্তম, বিধিমতে শাস্ত্ৰযুক্ত নিয়ম পালন কৰি, একাগ্ৰচিত্তে সনাতন মহাদেৱক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 11

एकाहारो वसन्मासं तथा षष्ठाह्नकालिकः । पक्षोपवासी न्यवसत्कंचित्कालं नृपोत्तम

হে নৃপোত্তম, এক মাহ তেওঁ একাহাৰ কৰি বাস কৰিলে; তাৰপিছত ষষ্ঠদিন অন্তৰে আহাৰ কৰিলে; আৰু কিছুকাল পক্ষোপবাস ব্ৰত পালন কৰি থাকিল।

Verse 12

मूलशाकफलैश्चान्यं कालं नयति बुद्धिमान् । किंचित्कालं वसंस्तत्र तीर्थे शैवालभोजनः

বুদ্ধিমানজনে শিপা-মূল, শাক-পত্ৰ আৰু ফল খাই অধিক কাল কটালে। কিছুদিন সেই তীৰ্থত বাস কৰি তেওঁ জলৰ শৈৱালকো আহাৰ কৰি জীৱন ধাৰণ কৰিলে।

Verse 13

पराकेणानयत्कालं कृच्छ्रेणापि च मानद । चान्द्रायणेन चाप्यन्यमन्यं वाय्वम्बुभोजनः

হে মানদাতা, তেওঁ পৰাক-ব্ৰত আৰু কৃচ্ছ্ৰ তপস্যাৰে সময় কটালে। আন সময়ত তেওঁ চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰি বায়ু আৰু জলকেই আহাৰ কৰি জীৱন ধাৰণ কৰিলে।

Verse 14

एवं तत्र नरश्रेष्ठ कामरागविवर्जितः । स्थितो वर्षशतं साग्रं कर्षयन्स्वं तथा वपुः

এইদৰে, হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, কাম-ৰাগবিহীন হৈ তেওঁ তাত একশ বছৰ আৰু অধিক কাল স্থিত থাকিল, আৰু তপস্যাৰে নিজৰ দেহক কৃশ কৰি তুলিলে।

Verse 15

ततो वर्षशतस्यान्ते देवदेवो महेश्वरः । तुष्टस्तु परया भक्त्या तमुवाच हसन्निव

তাৰ পাছত সেই একশ বছৰৰ অন্তত, দেৱদেৱ মহেশ্বৰ পৰম ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ, যেন হাঁহি থকা দৰে, তেওঁক ক’লে।

Verse 16

भोभो यक्ष महासत्त्व वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भक्त्या तव दास्ये यथेप्सितम्

“হে হে যক্ষ, মহাসত্ত্ব, হে সুব্ৰত! এক বৰ বাছি লোৱা। তোমাৰ ভক্তিত মই সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট; তুমি যি ইচ্ছা কৰা, দাসৰ দৰে মই সেয়াই দিম।”

Verse 17

यक्ष उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश उमया सह शङ्कर । अद्यप्रभृति सर्वेषां यक्षाणामधिपो भवे

যক্ষে ক’লে: “হে দেৱেশ, হে শংকৰ, উমাসহ যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা—তেন্তে আজিৰ পৰা মোক সকলো যক্ষৰ অধিপতি কৰি দিয়া।”

Verse 18

अक्षयश्चाव्ययश्चैव तव भक्तिपुरःसरः । धर्मे मतिं च मे नित्यं ददस्व परमेश्वर

“আৰু মোৰ যশ অক্ষয় আৰু অব্যয় হওক, তোমাৰ ভক্তি সদায় অগ্ৰগণ্য হওক; হে পৰমেশ্বৰ, ধৰ্মৰ প্ৰতি মোৰ মনত নিত্য স্থিৰ প্ৰবৃত্তি দান কৰা।”

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया प्रार्थितं सर्वं फलं धर्मस्य तत्तथा । इत्येवमुक्त्वा तं तत्र जगामादर्शनं हरः

ঈশ্বৰে ক’লে: “তুমি যি সকলো প্ৰাৰ্থনা কৰিছা—ধৰ্মৰ সম্পূৰ্ণ ফল—সেয়া নিশ্চয়েই সিদ্ধ হ’ব।” এইদৰে কৈ হৰ (শিৱ) তাতেই অদৃশ্য হ’ল।

Verse 20

सोऽपि स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः । आमन्त्रयित्वा तत्तीर्थं कृतार्थश्च गृहं ययौ

সিও বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি, পিতৃ-দেৱতাসকলক তৰ্পণ দি সন্তুষ্ট কৰি, সেই তীৰ্থক নমস্কাৰ কৰি বিদায় লৈ, কৃতাৰ্থ হৈ ঘৰলৈ গ’ল।

Verse 21

पूजितस्तत्र यक्षैस्तु सोऽभिषिक्तो विधानतः । चकार विपुलं तत्र राज्यमीप्सितमुत्तमम्

তাত যক্ষসকলে তেওঁক পূজা কৰিলে আৰু বিধি অনুসাৰে অভিষেক কৰি ৰাজাভিষেক দিলে; তাৰ পাছত তেওঁ তাতেই ইচ্ছিত, বিপুল আৰু উত্তম ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে।

Verse 22

तत्र चान्ये सुराः सिद्धा यक्षगन्धर्वकिंनराः । गणाश्चाप्सरसां तत्र ऋषयश्च तथानघ

তাত আন আন দেৱতা আৰু সিদ্ধ, যক্ষ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰো আছিল। তাত অপ্সৰাসকলৰ দল আৰু ঋষিসকলেও আছিল, হে অনঘ।

Verse 23

कावेरीसङ्गमं तेन सर्वपापहरं विदुः । स्वर्गाणामपि सर्वेषां द्वारमेतद्युधिष्ठिर

সেইহেতু কাবেৰীৰ সঙ্গমক সৰ্বপাপহৰ বুলি জনা যায়। হে যুধিষ্ঠিৰ, ই সকলো স্বৰ্গলৈও প্ৰৱেশদ্বাৰ স্বৰূপ।

Verse 24

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । कावेरीसङ्गमे स्नात्वा यैर्दत्तं हि तिलोदकम्

ধন্য তেওঁলোক, মহাত্মা তেওঁলোক; তেওঁলোকৰ জন্ম সঁচাকৈ সাৰ্থক—যিসকলে কাবেৰী-সঙ্গমত স্নান কৰি তিলোদক দান/অৰ্পণ কৰে।

Verse 25

दश पूर्वे परे तात मातृतः पितृतस्तथा । पितरः पितामहास्तेन उद्धृता नरकार्णवात्

হে প্ৰিয়, মাতৃপক্ষত আৰু পিতৃপক্ষত—দহ পুৰ্বে আৰু দহ পৰে—পিতৃ আৰু পিতামহসকল সেই কৰ্মে নৰক-সমুদ্ৰৰ পৰা উদ্ধাৰ পায়।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नायीत मानवः । अर्चयेदीश्वरं देवं यदीच्छेच्छाश्वतीं गतिम्

সেইহেতু মানুহে সৰ্বপ্ৰযত্নে তাত স্নান কৰিব লাগে, আৰু ঈশ্বৰ দেৱক অৰ্চনা কৰিব লাগে—যদি চিৰন্তন গতি কামনা কৰে।

Verse 27

कावेरीसङ्गमे राजन्स्नानदानार्चनं नरैः । कृतं भक्त्या नरश्रेष्ठ अश्वमेधाधिकं फलम्

হে ৰাজন! কাবেৰী-সঙ্গমত মানুহে ভক্তিভাৱে কৰা স্নান, দান আৰু অৰ্চনা—হে নৰশ্ৰেষ্ঠ—অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফলকো অতিক্ৰম কৰে।

Verse 28

होमेन चाक्षयः स्वर्गो जपादायुर्विवर्धते । ध्यानतो नित्यमायाति पदं शिवकलात्मकम्

হোমে অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ হয়; জপে আয়ু বৃদ্ধি পায়; আৰু ধ্যানত নিত্যই শিৱ-কলাময় দিৱ্য পদ লাভ হয়।

Verse 29

। अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-শিৰোনামাৰ চিহ্ন)।

Verse 30

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य पुण्यफलं यद्वै तच्छृणुष्व नरोत्तम

হে নৰাধিপ! যি কোনো সেই তীৰ্থত উপবাস কৰে, তাৰ পুণ্যফল কি হয়—হে নৰোত্তম—সেয়া তুমি শুনা, নিশ্চয়ই যি উৎপন্ন হয়।

Verse 31

गन्धर्वाप्सरःसंकीर्णे विमाने सूर्यसन्निभे । वीज्यमानो वरस्त्रीभिर्दैवतैः सह मोदते

সূৰ্যসম দীপ্তিমান বিমানে, গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাৰে ভৰপূৰ, উত্তম স্ত্ৰীসকলে পাখা দিয়া অৱস্থাত, সি দেৱতাসকলৰ সৈতে আনন্দ কৰে।

Verse 32

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । क्रीडते रुद्रलोकस्थस्तदन्ते भुवि चागतः

ষাঠি হাজাৰ বছৰ আৰু পুনৰ ছয় হাজাৰ বছৰলৈকে সি ৰুদ্ৰলোকত ক্ৰীড়া কৰে; সেই কালৰ অন্তত পুনৰ পৃথিৱীলৈ আহে।

Verse 33

भोगवान्दानशीलश्च जायते पृथिवीपतिः । आधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

সি পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰজা হৈ জন্ম লয়—ভোগসম্পন্ন আৰু দানধৰ্মত ৰত; উদ্বেগ-শোকমুক্ত হৈ সোঁ শৰতকাল জীয়াই থাকে।

Verse 34

एवं गुणगणाकीर्णा कावेरी सा सरिन्नृप । त्रिषु लोकेषु विख्याता नर्मदासङ्गमे सदा

এইদৰে, হে নৃপ, সেই কাবেৰী নদী গুণসমূহেৰে পৰিপূৰ্ণ; নর্মদাৰ সঙ্গমত সি সদায় ত্ৰিলোকত বিখ্যাত।

Verse 35

जितवाक्कायचित्ताश्च ध्येयध्यानरतास्तथा । कावेरीसङ्गमे तात तेऽपि मोक्षमवाप्नुयुः

যিসকলে বাক্য, দেহ আৰু মন জয় কৰিছে আৰু ধেয়-ধ্যানত ৰত থাকে—হে প্ৰিয়, কাবেৰী সঙ্গমত সিহঁতেও মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 36

शृणु तेऽन्यत्प्रवक्ष्यामि आश्चर्यं नृपसत्तम । त्रिषु लोकेषु का त्वन्या दृश्यते सरिता समा

শুনা, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মই তোমাক আন এক আশ্চৰ্য ক’ম: ত্ৰিলোকত তাৰ সমান আন কোন নদী দেখা যায়?

Verse 37

लब्धं यैर्नर्मदातोयं ये च कुर्युः प्रदक्षिणम् । ये पिबन्ति जलं तत्र ते पुण्या नात्र संशयः

যিসকলে নর্মদাৰ পবিত্ৰ জল লাভ কৰে, যিসকলে তাত প্ৰদক্ষিণা কৰে, আৰু যিসকলে সেই স্থানত জল পান কৰে—সিহঁত নিশ্চয়েই পুণ্যৱান; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 38

न तेषां सन्ततिच्छेदो दश जन्मानि पञ्च च । तेषां पापं विलीयेत हिमं सूर्योदये यथा

সিহঁতৰ বংশধাৰা পঞ্চদশ জন্মলৈকে নাছেদে; আৰু সিহঁতৰ পাপ সূৰ্যোদয়ত হিম গলি যোৱাৰ দৰে গলি লয়।

Verse 39

गङ्गायमुनसङ्गे वै यत्फलं लभते नरः । तत्फलं लभते मर्त्यः कावेरीस्नानमाचरन्

গঙ্গা-যমুনাৰ পবিত্ৰ সঙ্গমত মানুহে যি ফল লাভ কৰে, সেই একে ফল মর্ত্যলোকে কাবেৰীত পবিত্ৰ স্নান আচৰণ কৰি লাভ কৰে।

Verse 40

भौमे तु भूतजायोगे व्यतीपाते च संक्रमे । राहुसोमसमायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

কিন্তু মঙ্গলবাৰে, ভূতজা-যোগ, ব্যতীপাত, সংক্ৰান্তি, অথবা ৰাহু-চন্দ্ৰৰ সমায়োগ হ’লে—সেই একে পুণ্য অষ্টগুণ হয় বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 41

अशीतिश्च यवाः प्रोक्ता गङ्गायामुनसङ्गमे । कावेरीनर्मदायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

গঙ্গা-যমুনাৰ সঙ্গমত অশী যৱ (যৱধান্য) দান/অৰ্পণ কোৱা হৈছে; কাবেৰী-নর্মদাৰ যোগত সেই একে (পুণ্য) অষ্টগুণ বুলি স্মৃত।

Verse 42

गङ्गा षष्टिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैः प्रपूज्यते । तदर्धैरन्यतीर्थानि रक्षन्ते नात्र संशयः

গঙ্গা ষাঠি হাজাৰ ক্ষেত্ৰপালৰ দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক পূজিত হয়। তাৰ অৰ্ধসংখ্যাৰে অন্য তীৰ্থসমূহ ৰক্ষিত হয়—ইয়াত কোনো সংশয় নাই।

Verse 43

अमरेश्वरे तु सरितां ये योगाः परिकीर्तिताः । ते त्वशीतिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैस्तु रक्षिताः

কিন্তু অমৰেশ্বৰত যিসকল নদীৰ সঙ্গমসমূহ কীৰ্তিত হৈছে, সেয়া অশী হাজাৰ ক্ষেত্ৰপালৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত।

Verse 44

तथामरेश्वरे याम्ये लिङ्गं वै चपलेश्वरम् । द्वितीयं चण्डहस्ताख्यं द्वे लिङ्गे तीर्थरक्षके

তথা অমৰেশ্বৰৰ দক্ষিণে নিশ্চয়ই চপলেশ্বৰ নামৰ এক লিঙ্গ আছে; আৰু দ্বিতীয়টো চণ্ডহস্ত নামে—এই দুয়ো লিঙ্গ তীৰ্থৰ ৰক্ষক।

Verse 45

शिवेन स्थापिते पूर्वं कावेर्याद्यभिरक्षके । लक्षेण रक्षिता देवी नर्मदा बहुकल्पगा

পূৰ্বে শিৱে কাবেৰী আদি কৰি ৰক্ষকসকল স্থাপন কৰিছিল। বহু কল্পধৰি প্ৰবাহিত দেৱী নৰ্মদা লক্ষ সংখ্যক ৰক্ষকেৰে ৰক্ষিত।

Verse 46

धनुषां षष्ट्यभियुतैः पुरुषैरीशयोजितैः । ॐ कारशतसाहस्रैः पर्वतश्चाभिरक्षितः

ঈশ্বৰে নিযুক্ত, ষাঠি ধনুসম্ভাৰে সজ্জিত পুৰুষসকলে পৰ্বতক সুদৃঢ়ভাৱে ৰক্ষা কৰে; আৰু প্ৰণৱৰ পবিত্ৰ উপস্থিতি স্বৰূপ লক্ষ লক্ষ ওঁকাৰেও ই ৰক্ষিত।

Verse 47

अन्यदेशकृतं पापमस्मिन् क्षेत्रे विनश्यति । अस्मिंस्तीर्थे कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति

অন্য দেশত কৰা পাপ এই পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰত নাশ হয়; কিন্তু এই তীৰ্থতেই কৰা পাপ বজ্ৰ-লেপৰ দৰে হয়—হীৰাৰ আৱৰণ যেন, আঁতৰাবলৈ কঠিন আৰু ফলত দীৰ্ঘস্থায়ী।

Verse 48

एषा ते कथिता तात कावेरी सरितां वरा । रुद्रदेहसमुत्पन्ना तेन पुण्या सरिद्वरा

হে তাত, মই তোমাক কাবেৰী—নদীসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ—বিষয়ে ক’লোঁ। ৰুদ্ৰৰ নিজ দেহৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা বাবে সেয়া পৰম পুণ্যময়ী, পৱিত্ৰ সৰিতাসকলৰ ভিতৰত অতি উত্তম।