
মাৰ্কণ্ডেয় ৰজাক উপদেশ দিয়ে কয়—পুণ্য সঙ্গমত পৰম ভক্তিৰে দেহত্যাগ কৰাটো মোক্ষদায়ক, আৰু বিশেষকৈ ৰেৱা (নর্মদা) জলৰ শুদ্ধিকাৰক মহিমা অতুল। অধ্যায়ত ফল ক্ৰমে বৰ্ণিত—(১) বিশল্যা-সঙ্গমত সৰ্বোচ্চ ভক্তিৰে প্ৰাণত্যাগ কৰা লোক পৰম গতি লাভ কৰে; (২) সন্ন্যাসভাব লৈ সকলো সংকল্প ত্যাগ কৰি দেহ এৰিলে অমৰেশ্বৰক সমীপ কৰি স্বৰ্গলোকত বাস পায়; (৩) শৈলেন্দ্ৰত দেহত্যাগ কৰা ভক্ত সূৰ্যবৰ্ণ বিমানে অমৰাৱতীলৈ উঠে, অপ্সৰাসকলে তাৰ কীৰ্তি গায়। তাৰ পিছত জলৰ শ্ৰেষ্ঠতা নিৰূপণ—কিছুমান পণ্ডিতে সৰস্বতী আৰু গঙ্গাক সমান বুলিলেও, তত্ত্বজ্ঞসকলে ৰেৱা-জলক তাতকৈও শ্ৰেষ্ঠ বুলে; এই বিষয়ে বিতৰ্ক নকৰিবলৈ কোৱা হয়। ৰেৱা-প্ৰদেশ বিদ্যাধৰ আৰু কিন্নৰসদৃশ দিৱ্য জনতাৰে পূৰ্ণ; শ্ৰদ্ধাৰে ৰেৱা-জল শিৰত ধাৰণ কৰিলে ইন্দ্ৰলোকৰ সান্নিধ্য লাভ হয় বুলি ভাব প্ৰকাশ পায়। যি পুনৰ সংসাৰসাগৰ নেদেখিব খোজে, সি নর্মদাসেৱা নিত্য কৰিব; তেওঁ ত্ৰিলোক পৱিত্ৰ কৰে, আৰু তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত য’তেই মৃত্যু হ’ব, গণেশ্বৰী (দিৱ্য পৰিচাৰক) গতি লাভ হয়। তীৰ যজ্ঞস্থলৰে ঘেৰাও; পাপীয়েও তাত মৰিলে স্বৰ্গ পায়। কপিলা আৰু বিশল্যাক ঈশ্বৰৰ লোকহিতাৰ্থ পুৰ্বসৃষ্টি বুলি কোৱা হৈছে; উপবাস আৰু ইন্দ্ৰিয়নিগ্ৰহসহ স্নান অশ্বমেধফল সদৃশ। এই তীৰ্থত অনাশক ব্ৰত সৰ্বপাপহৰ আৰু শিৱধামপ্ৰদ, আৰু বিশল্যা-সঙ্গমত একবাৰ স্নান পৃথিৱীত সমুদ্ৰ পৰ্যন্ত স্নান-দানফলৰ সমান বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজন, হে নৃপ! যিসকল মৰ্ত্য সেই সঙ্গমতেই পৰম ভক্তিৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 2
संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्
যি সকলো সংকল্প ত্যাগ কৰিছে আৰু অমৰেশ্বৰক লাভ কৰি প্ৰাণ পৰিত্যাগ কৰে, সি নিশ্চিতভাৱে স্বৰ্গত বাস কৰে।
Verse 3
शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्
যি নৰে শৈলেন্দ্ৰত উপস্থিত হৈ দেহ ত্যাগ কৰে, সি সূৰ্যবৰ্ণ বিমানত আৰোহণ কৰি অমৰাৱতীলৈ যায়।
Verse 4
नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति
অমৰ-কণ্টক নামৰ পৰ্বতৰ পৰা পতিত হোৱা নৰক দেখি সকলো অপ্সৰাই কয়: ‘ই মোৰ স্বামী হওক!’
Verse 5
समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति
ধৰ্মবিদসকলে কয় যে সৰস্বতী আৰু গঙ্গাৰ জল সমান; কিন্তু তত্ত্বজ্ঞসকলে ক’য় যে ৰেৱা (নৰ্মদা)ৰ জল সিহঁতৰ ওপৰত—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 6
अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे
অতি পবিত্ৰ লোকধামৰ বাসিন্দা—বিদ্যাধৰ, কিন্নৰ আদি—সেই স্থানত সদা অধিষ্ঠিত থাকে। যি ৰেৱাৰ জল মূৰ্ধ্নাত ধাৰণ কৰে, সি দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰৰ সান্নিধ্যত স্থান লাভ কৰে।
Verse 7
नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्
হে নৃপ, নৰ্মদাক সদায় সেৱা-ভক্তি কৰা উচিত—বহু কথাৰ কি প্ৰয়োজন? যদি কোনোবাই ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰ পুনৰ কেতিয়াও নেদেখিব খোজে।
Verse 8
त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः
তিনিও লোকৰ বাবে তেওঁ মহা পাৱনী বুলি স্মৃত। আৰু য’তেই তেওঁৰ পবিত্ৰতাৰ সংযোগে মৃত্যু হয়, তাত নিশ্চয় গাণেশ্বৰী গতি—শিৱগণৰ মাজত প্ৰাপ্তি—লাভ হয়।
Verse 9
अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा
অসংখ্য যজ্ঞ-আয়তনে বেষ্টিত তেওঁৰ দেহ; ইয়াত এনে কোনো স্থান নাই যি তীৰ্থ নহয়। সেয়ে তেওঁৰ তীৰ সম্পৰ্কে আপুনি যি ক’লে—তপস্বী হওক বা অতপস্বী—সেয়া সত্য।
Verse 10
म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः
যিসকল মানুহ পাপ কৰ্ম কৰে, তেওঁলোকো যদি তাত (সেই তীৰ্থক্ষেত্ৰত) মৃত্যু বরণ কৰে, তেন্তে অমৰলোকৰ অধিপতিসকলৰ দৰে স্বৰ্গলৈ যায়।
Verse 11
एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया
এইদৰে, হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ, কপিলা আৰু বিশল্যা—দুয়োকে প্ৰভুৱে পূৰ্বে লোকসমূহৰ মঙ্গল কামনাৰে সৃষ্টি কৰিছিল।
Verse 12
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्
হে ৰাজন, যি নৰ তাত স্নান কৰি উপবাসে থাকে আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হয়, সি নিঃসন্দেহে মহৎ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 13
अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्
হে নৰাধিপ, যি কোনোবাই সেই তীৰ্থত অনাশক ব্ৰত পালন কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ নিশ্চয়েই শিৱৰ ধামলৈ গমন কৰে।
Verse 14
पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते
সাগৰে বেষ্টিত এই পৃথিৱীত স্নান-দানৰ দ্বাৰা যি ফল লাভ হয়, বিশল্যাৰ সংগমত একবাৰ স্নান কৰিলেই সেই একেই ফল ভোগ কৰে।
Verse 15
एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्
এইদৰে, হে ভূপতে, এই পুণ্যময় আৰু পবিত্ৰকাৰী তীৰ্থ তোমাক বৰ্ণনা কৰা হ’ল। এতিয়া তুমি পুনৰ যি সুধিবা, সেয়াও মই ক’ম।
Verse 23
। अध्याय
অধ্যায়-চিহ্ন—ইয়াত অধ্যায়ৰ সমাপ্তি/শিৰোনামাৰ সূচনাৰ সংকেত দিয়া হৈছে।