Adhyaya 228

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । परार्थं तीर्थयात्रायां गच्छतः कस्य किं फलम् । कियन्मात्रं मुनिश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि कृपानिधे

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: পৰৰ্থে তীৰ্থযাত্ৰালৈ যোৱা জনৰ পুণ্য কাৰ হয়, আৰু তাৰ ফল কি? হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, কৰুণাসাগৰ, মোক নিখুঁতকৈ কওক।

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । परार्थं गच्छतस्तन्मे वदतः शृणु पार्थिव । यथा यावत्फलं तस्य यात्रादिविहितं भवेत्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজন, শুনা—পৰৰ্থে যাত্ৰা কৰা জনৰ তীৰ্থযাত্ৰা আৰু সংশ্লিষ্ট বিধি-কর্মৰ ফল কেনেকৈ আৰু যিমান পৰিমাণে বিধান কৰা হয়, সেয়া মই কওঁ।

Verse 3

उत्तमेनेह वर्णेन द्रव्यलोभादिना नृप । नाधमस्य क्वचित्कार्यं तीर्थयात्रादिसेवनम्

হে নৃপ! ইয়াত তীৰ্থযাত্ৰা আদি আচাৰ-অনুষ্ঠান উত্তম স্বভাৱৰ লোকেই কৰা উচিত; ধনলোভ আদি দ্বারা প্ৰেৰিত অধম প্ৰকৃতিৰ জনৰ বাবে ক’তো তীৰ্থসেৱা উপযুক্ত নহয়।

Verse 4

धर्मकर्म महाराज स्वयं विद्वान्समाचरेत् । शरीरस्याथवा शक्त्या अन्यद्वा कार्ययोगतः

হে মহাৰাজ, যি বিদ্বান সি নিজে ধৰ্মকাৰ্য আচৰণ কৰিব—দেহৰ শক্তি যিমান, সিমান; নতুবা উপযুক্ত উপায়েৰে সেই কাৰ্য সম্পন্ন কৰাব।

Verse 5

धर्मकर्म सदा प्रायः सवर्णेनैव कारयेत् । पुत्रपौत्रादिकैर्वापि ज्ञातिभिर्गोत्रसम्भवैः

সাধাৰণতে ধৰ্মকাৰ্য সদায় একে বৰ্ণৰ লোকৰ দ্বাৰাই কৰোৱা উচিত; অথবা পুত্ৰ-পৌত্ৰ আদি, নাইবা একে গোত্ৰ-ৱংশত জন্মা আত্মীয়সকলৰ দ্বাৰাও।

Verse 6

श्रेष्ठं हि विहितं प्राहुर्धर्मकर्म युधिष्ठिर । तैरेव कारयेत्तस्मान्नोत्तमैर्नाधमैरपि

হে যুধিষ্ঠিৰ, জ্ঞানীসকলে কয় যে বিধি অনুসাৰে কৰা ধৰ্মকাৰ্যেই শ্ৰেষ্ঠ। সেয়ে বিধিবদ্ধ কাৰ্য সেইসকলৰ দ্বাৰাই কৰাবা উচিত যিসকল যোগ্য—ন অতিউচ্চৰ দ্বাৰা, ন অযোগ্যৰ দ্বাৰা।

Verse 7

अधमेन कृतं सम्यङ्न भवेदिति मे मतिः । उत्तमश्चाधमार्थे वै कुर्वन्दुर्गतिमाप्नुयात्

মোৰ মতে, অযোগ্য লোকে কৰা কাৰ্য সম্যক্‌ভাৱে সিদ্ধ নহয়। আৰু উত্তম লোকেও যদি নীচ উদ্দেশ্যে কাৰ্য কৰে, তেন্তে নিশ্চয়েই দুৰ্গতি লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 8

न शूद्राय मतिं दद्यान्नोच्छिष्टं न हविष्कृतम् । न चास्योपदिशेद्धर्मं न चास्य व्रतमादिशेत्

শূদ্ৰক উপদেশ-বুদ্ধি নিদিব নালাগে, ন উচ্ছিষ্ট ভোজন, ন হৱিস্‌ৰূপে প্ৰস্তুত আহুতি। ন তাক ধৰ্ম শিকাব, ন তাৰ বাবে ব্ৰত নিৰ্দেশ কৰিব।

Verse 9

जपस्तपस्तीर्थयात्रा प्रव्रज्या मन्त्रसाधनम् । देवताराधनं दीक्षा स्त्रीशूद्रपतनानि षट्

জপ, তপ, তীৰ্থযাত্ৰা, প্ৰব্ৰজ্যা, মন্ত্ৰসাধনা, দেৱতাৰ আৰাধনা আৰু দীক্ষা—এই ছয়টাক স্ত্ৰী আৰু শূদ্ৰৰ পাতে পতনৰ কাৰণ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 10

पतिवत्नी पतत्येव विधवा सर्वमाचरेत् । सभर्तृकाशके पत्यौ सर्वं कुर्यादनुज्ञया

পতিব্ৰতা স্ত্ৰী নিজ ইচ্ছাৰে কৰ্ম কৰিলে দোষত পতিত হয়; কিন্তু বিধৱাই সকলো আচাৰ পালন কৰিব পাৰে। স্বামী থাকোঁতে, স্বামীৰ অনুমতি লৈহে সকলো কৰিব লাগে।

Verse 11

गत्वा परार्थं तीर्थादौ षोडशांशफलं लभेत् । गच्छतश्च प्रसङ्गेन तीर्थमर्द्धफलं स्मृतम्

যদি কোনোবাই পৰাৰ্থে তীৰ্থ আদিলৈ যায়, তেন্তে ফলোৰ ষোড়শাংশহে লাভ কৰে। আৰু কেৱল প্ৰসঙ্গবশত সঙ্গত গৈ থাকিলে, তীৰ্থৰ ফল অর্ধেকহে বুলি স্মৃত।

Verse 12

अनुसङ्गेन तीर्थस्य स्नाने स्नानफलं विदुः । नैव यात्राफलं तज्ज्ञाः शास्त्रोक्तं कल्मषापहम्

অনুসঙ্গবশত তীৰ্থত স্নান কৰিলে কেৱল স্নানফলহে পোৱা যায় বুলি তত্ত্বজ্ঞসকলে কয়। শাস্ত্ৰোক্ত পাপহৰ যাত্ৰাফল তেতিয়া নাপোৱা যায়।

Verse 13

पित्रर्थं च पितृव्यस्य मातुर्मातामहस्य च । मातुलस्य तथा भ्रातुः श्वशुरस्य सुतस्य च

পিতাৰ অৰ্থে, পিতৃব্যৰ (ককাদেউতা/খুৰা) অৰ্থে, মাতৃ আৰু মাতামহৰ অৰ্থে; তদ্ৰূপে মাতুল, ভ্ৰাতা, শ্বশুৰ আৰু পুত্ৰৰ অৰ্থেও (তীৰ্থস্নান/ক্ৰিয়া কৰিব পাৰি)।

Verse 14

पोषकार्थादयोश्चापि मातामह्या गुरोस्तथा । स्वसुर्मातृष्वसुः पैत्र्या आचार्याध्यापकस्य च

পোষণকাৰী উপকাৰক আদি লোকৰ বাবেও; মাতামহী (নানী)ৰ বাবেও; তদ্ৰূপে নিজৰ গুৰুৰ বাবেও; নিজৰ ভনী, মাতৃৰ ভনী (মাহী), পিতৃৰ ভনী (পেহী), আৰু নিজৰ আচার্য আৰু অধ্যাপকলৈও—তীৰ্থ-কর্ম অৰ্পণ কৰিব পাৰি।

Verse 15

इत्याद्यर्थे नरः स्नात्वा स्वयमष्टांशमाप्नुयात् । साक्षात्पित्रोः प्रकुर्वाणश्चतुर्थांशमवाप्नुयात्

এইধৰণৰ উদ্দেশ্য আদি লৈ মানুহে তীৰ্থত স্নান কৰিলে, সি নিজে পুণ্যৰ অষ্টমাংশ লাভ কৰে। কিন্তু সি যদি সোজাকৈ নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ বাবে কৰে, তেন্তে চতুৰ্থাংশ লাভ কৰে।

Verse 16

पतिपत्न्योर्मिथश्चार्द्धं फलं प्राहुर्मनीषिणः । भागिनेयस्य शिष्यस्य भ्रातृव्यस्य सुतस्य च । षट्त्रिपञ्चचतुर्भागान्फलमाप्नोति वै नरः

মনীষীসকলে কয় যে স্বামী-স্ত্ৰী পৰস্পৰে একে-অন্যৰ ধৰ্মফলৰ অৰ্ধাংশ ভাগ কৰে। ভনীৰ পুত্ৰ, শিষ্য, ভ্ৰাতৃব্য (একেই বংশৰ আত্মীয়), আৰু পুত্ৰও সেই পুণ্যৰ অংশ পায়—সম্পৰ্ক অনুসাৰে ষষ্ঠাংশ, তৃতীয়াংশ, পঞ্চমাংশ বা চতুৰ্থাংশ ফল লাভ হয়।

Verse 17

इति ते कथितं पार्थ पारम्पर्यक्रमागतम् । कर्तव्यं ज्ञातिवर्गस्य परार्थे धर्मसाधनम्

এইদৰে, হে পাৰ্থ, মই তোমাক সেই কথা ক’লোঁ যি পৰম্পৰাৰ ক্ৰমে চলি আহিছে। নিজৰ জ্ঞাতি-গোষ্ঠীৰ কৰ্তব্য হৈছে—অন্যৰ কল্যাণৰ বাবেও ধৰ্মসাধন কৰা।

Verse 18

वर्षाऋतुसमायोगे सर्वा नद्यो रजस्वलाः । मुक्त्वा सरस्वतीं गङ्गां नर्मदां यमुनानदीम्

বৰ্ষাঋতু আহিলে সকলো নদীক ‘ৰজস্বলা’ অৰ্থাৎ অশুচি অৱস্থাত থকা বুলি ধৰা হয়; কেৱল সৰস্বতী, গঙ্গা, নর্মদা আৰু যমুনা নদী ব্যতীত।