
মাৰ্কণ্ডেয় অবন্তী খণ্ডত ‘বিমলেশ্বৰ’ নামৰ এক পুণ্যতীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। এক ক্ৰোশ-সীমাৰ ভিতৰত অৱস্থিত এই তীৰ্থত স্নান, পূজা আৰু তপস্যাৰ দ্বাৰা পাপশুদ্ধি আৰু মনোবাঞ্ছিত ফল লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে। দৃষ্টান্তৰ শৃংখলাত—ত্বষ্টাৰ পুত্ৰ ত্ৰিশিৰাক বধ কৰাৰ পিছত ইন্দ্ৰই ইয়াত স্নান কৰি শুদ্ধি পায়; এজন তপস্বী ব্ৰাহ্মণ তপস্যাৰে তেজস্বী আৰু নিৰ্মল হয়; ভানুৱে কঠোৰ তপ আৰু শিৱকৃপাৰে বিকৃত ৰোগৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে। বিভাণ্ডকৰ পুত্ৰ (ঋষ্যশৃংগ) সামাজিক জড়াজড়িৰ পৰা জন্মা অশৌচ বুজি পত্নী শান্তাৰ সৈতে ৰেৱা–সাগৰ সঙ্গমত বাৰ বছৰ নিয়ম পালন কৰে; কৃচ্ছ্ৰ আৰু চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত আদি কৰি ত্ৰ্যম্বকক সন্তুষ্ট কৰি ‘বৈমল্য’ লাভ কৰে। দাৰুবন প্ৰসঙ্গত শৰ্বাণীৰ প্ৰেৰণাত শিৱে নৰ্মদা–সাগৰ সঙ্গমত শুদ্ধ স্থান স্থাপন কৰি লোকহিতকাৰী ৰূপে ‘বিমলেশ্বৰ’ নামৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰে। ব্ৰহ্মাই তিলোত্তমা সৃষ্টি কৰাত উদ্ভৱ হোৱা নৈতিক অস্থিৰতা মৌন, ত্ৰিবাৰ স্নান, শিৱস্মৰণ আৰু সঙ্গমপূজাৰে শান্ত হৈ পুনৰ পবিত্ৰতা ঘূৰি আহে। শেষত বিধান—ইয়াত স্নান আৰু শিৱপূজাই পাপ নাশ কৰি ব্ৰহ্মলোকপ্ৰাপ্তি দিয়ে; অষ্টমী, চতুৰ্দশী আৰু উৎসৱদিনত উপবাস-দৰ্শনে দীৰ্ঘসঞ্চিত পাপ ক্ষয় হৈ শিৱধাম লাভ হয়; বিধিমতে শ্ৰাদ্ধ কৰিলে পিতৃঋণ মোচন হয়। সোণ, ধান্য, বস্ত্ৰ, ছত্ৰ, পাদুকা, কমণ্ডলু দান, ভক্তিগীত-নৃত্য-পাঠ আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ (ৰাজাসকলৰ বাবে বিশেষ পুণ্য) প্ৰশংসিত।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पुण्यं तीर्थं तद्विमलेश्वरम् । यत्र स्नानेन दानेन जपहोमार्चनादिभिः
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত এক ক্ৰোশ দূৰত পুণ্যময় তীৰ্থ ‘বিমলেশ্বৰ’ আছে; য’ত স্নান, দান আৰু জপ, হোম, অৰ্চনা আদি কৰ্মেৰে—
Verse 2
विमलेश्वरमाराध्य यो यदिच्छेत्स तल्लभेत् । स्वर्गलाभादिकं वापि पार्थिवं वा यथेप्सितम्
বিমলেশ্বৰক আৰাধনা কৰি মানুহে যি যি ইচ্ছা কৰে, সেয়াই লাভ কৰে—স্বৰ্গলাভ আদি হওক বা পাৰ্থিৱ ফল, যেনেকৈ কামনা কৰে।
Verse 3
पुरा त्रिशिरसं हत्वा त्वष्टुः पुत्रं शतक्रतुः । यस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्वैमल्यं परमं गतः
পূৰ্বে, ত্বষ্টাৰ পুত্ৰ ত্ৰিশিৰসক বধ কৰি, শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) এই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্যৰ বলত পৰম বৈমল্য—সৰ্বোচ্চ পবিত্ৰতা—লাভ কৰিছিল।
Verse 4
यत्र वेदनिधिर्विप्रो महत्तप्त्वा तपः पुरा । नानाकर्ममलैः क्षीणैर्विमलोऽभवदर्कवत्
তাত বেদ-নিধি সেই বিপ্ৰই পূৰ্বে মহা তপস্যা কৰিছিল। নানা কৰ্মৰ মল ক্ষয় হোৱাত সি সূৰ্যৰ দৰে নিৰ্মল আৰু দীপ্তিমান হ’ল।
Verse 5
महादेवप्रसादेन सोमवत्प्रियदर्शनः । पुरा भानुमतीं भानुः सुतां स्मरशरार्दितः
মহাদেৱৰ কৃপাৰে সি সোমৰ দৰে মনোহৰ দৰ্শনীয় হ’ল। পূৰ্বে ভানু কামদেৱৰ শৰবিদ্ধ হৈ ভানুমতী নামৰ কন্যাক কামনা কৰিছিল।
Verse 6
चकमे तेन दोषेण कुष्ठरोगार्दितोऽभवत् । स चाप्यत्र तपस्तप्त्वा विमलत्वमुपागतः
সেই দোষৰ কাৰণেই সি কুষ্ঠৰোগে পীড়িত হ’ল। তথাপি ইয়াত তপস্যা কৰি সি পুনৰ নিৰ্মলতা লাভ কৰিলে।
Verse 7
महादेवेन तुष्टेन स्वस्थानं मुदितोऽभजत् । तथैव च पुरा पार्थ विभाण्डकसुतो मुनिः
মহাদেৱ সন্তুষ্ট হোৱাত সি আনন্দে নিজৰ ধামলৈ উভতি গ’ল। তেনেদৰে হে পাৰ্থ, পূৰ্বে বিভাণ্ডকৰ পুত্ৰ সেই মুনিও একে অনুগ্ৰহ লাভ কৰিছিল।
Verse 8
योगिसङ्गं वने प्राप्य पुरे च नृपतेस्तथा । राजसंसर्गदोषाद्वै मालिन्यं परमात्मनः
বনত সি যোগীসকলৰ সঙ্গ লাভ কৰিলে আৰু নগৰত ৰজাৰ সঙ্গও হ’ল। কিন্তু ৰাজসঙ্গৰ দোষত মহাত্মাৰো মলিনতা জন্মে।
Verse 9
विचारयन्नभ्युपेत्य रेवासागरसङ्गमम् । शान्तया भार्यया सार्द्धं तप्त्वा द्वादशवत्सरान्
গভীৰ চিন্তনত তেওঁ ৰেৱা আৰু সাগৰৰ সঙ্গমলৈ আগবাঢ়িল; আৰু পত্নী শান্তাৰ সৈতে বাৰ বছৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 10
कृच्छ्रचान्द्रायणैर्देवं तोषयंस्त्र्यम्बकं मुनिः । महादेवेन तुष्टेन सोऽपि वैमल्यमाप्तवान्
কঠোৰ কৃচ্ছ্ৰ আৰু চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰতৰে সেই মুনিয়ে ত্ৰ্যম্বক দেৱক সন্তুষ্ট কৰিলে। মহাদেৱ সন্তুষ্ট হোৱাত সিও সম্পূৰ্ণ পবিত্ৰতা লাভ কৰিলে।
Verse 11
शर्वाण्या प्रेरितः शर्वः पुरा दारुवने नृप । मोहनान्मुनिपत्नीनां स्वं दीक्ष्य विमलं किल
হে নৃপ, শৰ্বাণীৰ প্ৰেৰণাত শৰ্ব একদা দাৰুবনলৈ গৈছিল। মুনিপত্নীসকলক মোহিত কৰি, তেওঁ নিজ স্বৰূপক দীক্ষিত কৰি বিমল কৰিলে বুলি কোৱা হয়।
Verse 12
विचार्य परमस्थानं नर्मदोदधिसङ्गमम् । तत्र स्थित्वा महाराज तपस्तप्त्वा सहोमया
নর্মদা আৰু সাগৰৰ সঙ্গমক পৰম স্থান বুলি বিবেচনা কৰি, হে মহাৰাজ, তেওঁ তাত অৱস্থান কৰি হোমাৰ সৈতে তপস্যা কৰিলে।
Verse 13
विमलोऽसौ यतो जातस्तेनासौ विमलेश्वरः । तेन नाम्ना स्वयं तस्थौ लोकानां हितकाम्यया
যিহেতু তাত তেওঁ বিমল (নিষ্কলুষ) হ’ল, সেয়েহে তেওঁ বিমলেশ্বৰ নামে খ্যাত হ’ল। সেই নামেই তেওঁ লোকসমূহৰ মঙ্গল কামনাৰে, কৰুণাবশত তাত নিজে অৱস্থান কৰে।
Verse 14
ततस्तिलोत्तमां सृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रजानाथोऽपि तां सृष्ट्वा दृष्ट्वाग्रे सुमनोहराम्
তেতিয়া লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই তিলোত্তমাক সৃষ্টি কৰিলে। প্ৰজানাথেও তাই সৃষ্টি কৰি, সন্মুখত তেওঁৰ অতিশয় মনোহৰ সৌন্দৰ্য্য দৰ্শন কৰিলে।
Verse 15
भावियोगबलाक्रान्तः स तस्यामभिकोऽभवत् । तेन वीक्ष्य सदोषत्वं रेवातीरद्वयं श्रितः
ভাৱী বিধিৰ বল আৰু কামনাৰ আঘাতে আৱিষ্ট হৈ সি তাইৰ প্ৰতি আসক্ত হ’ল। সেই আসক্তিৰে নিজৰ দোষযুক্ত অৱস্থা বুজি, শুদ্ধিৰ আশায় ৰেৱা নদীৰ দুয়ো পাৰ আশ্ৰয় কৰিলে।
Verse 16
तीर्थान्यनुसरन्मौनी त्रिस्नायी संस्मरञ्छिवम् । रेवार्णवसमायोगे स्नात्वा सम्पूज्य शङ्करम् । कालेनाल्पेन राजर्षे ब्रह्माप्यमलतां गतः
হে ৰাজর্ষি, সি মৌন ধৰি তীৰ্থসমূহ অনুসৰণ কৰি, ত্ৰিবাৰ স্নান কৰি আৰু শিৱক স্মৰণ কৰি থাকিল। ৰেৱা সাগৰ-সঙ্গমত স্নান কৰি আৰু শংকৰক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, অল্প সময়তে ব্ৰহ্মাও নিৰ্মলতা লাভ কৰিলে।
Verse 17
एवमन्येऽपि बहुशो देवर्षिनृपसत्तमाः । त्यक्त्वा दोषमलं तत्र विमला बहवोऽभवन्
এইদৰে আন বহু বাৰো দেৱর্ষি আৰু শ্ৰেষ্ঠ নৃপসকলেও, তাত দোষ-মল ত্যাগ কৰি, বহুজন নিৰ্মল আৰু বিমল হ’ল।
Verse 18
तथा त्वमपि राजेन्द्र तत्र स्नात्वा शिवार्चनात् । अमलोऽपि विशेषेण वैमल्यं प्राप्स्यसे परम्
সেইদৰে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তুমিও তাত স্নান কৰি আৰু শিৱৰ অৰ্চনা কৰি—যদিও তুমি ইতিমধ্যে নিৰ্মল—তথাপি বিশেষকৈ পৰম বিমলতা লাভ কৰিবা।
Verse 19
तत्र स्नात्वा नरो नारी पूजयित्वा महेश्वरम् । पापदोषविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
তাত স্নান কৰি নৰ বা নাৰী মহেশ্বৰক পূজা কৰিলে; পাপ-দোষৰ পৰা মুক্ত হৈ ব্ৰহ্মলোকত সন্মান লাভ কৰে।
Verse 20
तत्रोपवासं यः कृत्वा पश्येत विमलेश्वरम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सर्वपर्वसु पार्थिव
হে পাৰ্থিৱ (ৰাজা), যি তাত উপবাস কৰি বিমলেশ্বৰক দৰ্শন কৰে—অষ্টমী, চতুৰ্দশী আৰু সকলো পৰ্বত—সেইজন মহাপুণ্য লাভ কৰে।
Verse 21
सप्तजन्मकृतं पापं हित्वा याति शिवालयम् । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पित्ःणामनृणी भवेत् । ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम्
সাত জন্মত সঞ্চিত পাপ ত্যাগ কৰি মানুহ শিৱালয়লৈ যায়। বিধি মতে শ্রাদ্ধ কৰিলে পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হয়; শক্তি অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাই দক্ষিণা দিয়া উচিত।
Verse 22
यद्यदिष्टतमं लोके यच्चैवात्महितं गृहे । तत्तद्गुणवते देयं तत्रैवाक्षयमिच्छता । स्वर्णधान्यानि वासांसि छत्रोपानत्कमण्डलुम्
জগতত যি যি সৰ্বাধিক প্ৰিয় আৰু গৃহত যি আত্মহিতকৰ, অক্ষয় পুণ্য কামনা কৰা জনে সেইবোৰ গুণৱান পাত্ৰক দান কৰিব। যেনে সোণ, ধান্য, বস্ত্ৰ, ছত্ৰ, পাদুকা আৰু কমণ্ডলু।
Verse 23
गृहं देवस्य वै शक्त्या कृत्वा स्याद्भुवि भूपतिः । गीतनृत्यकथाभिश्च तोषयेत्परमेश्वरम्
শক্তি অনুসাৰে দেৱতাৰ গৃহ (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰিলে মানুহ পৃথিৱীত শাসক হয়; আৰু গীত, নৃত্য আৰু ধৰ্মকথাৰে পৰমেশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰিব।